Oʻzbekiston Respublikasi banklarida kredit hujjatlarini yuritish tartibi toʻgʻrisida (906-son)

02.03.2000

Nizom

(yangi tahriri)

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 2-martda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 906]

1. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Mazkur Nizom “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi qonunlarga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, u Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining bank faoliyatini nazorat qilish va bank tizimida kredit tavakkalchiligi boshqaruvini yaxshilashga doir vazifalarni ijro etishi uchun sharoit yaratish maqsadida banklar kredit hujjatlarini yuritish boʻyicha talablarni qamrab oladi.

1.2. Mazkur Nizom banklar tomonidan beriladigan barcha kreditlarga, shuningdek unga ochilayotgan kredit liniyalariga nisbatan qoʻllaniladi.

1.3. Bank kreditlarni oʻzining ichki kredit siyosatiga va kredit operatsiyalarini yuritishning umumiy shartlariga muvofiq ravishda beradi.

1.4. Kredit bank tomonidan kredit shartnomasi asosida pul shaklida beriladi.

1.5. Bank boʻlajak qarz oluvchidan mazkur Nizomga muvofiq ravishda kredit hujjatlarini yuritish uchun zarur boʻladigan barcha axborotni talab etishi zarur.

1.6. Kredit bergan bank shartnoma asosida yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida koʻzda tutilgan boshqa usul vositasida kredit boʻyicha toʻlovni talab etish huquqini har qanday miqdorda yon berishi mumkin. Yangi qarz oluvchi kreditga doir huquqini faqat yon berish toʻgʻrisida yangi shartnoma tuzish vositasida qayta yon berishi mumkin.

1.7. Kredit tarkibidagi oʻzgarishlar (restrukturizatsiya) yozma tarzda kredit shartnomasi, garov haqidagi shartnoma, kredit shartnomasini bajarishga doir boshqa shartnomalarga tegishli oʻzgarishlar va qoʻshimchalar kiritish yoʻli bilan tayyorlanishi kerak.

2. BERILGAN KREDIT BOʻYIChA HUJJATLARNI YuRITISh TARTIBI

2.1. Bank har bir berilgan kredit boʻyicha kredit yigʻmajildini tayyorlaydi, u kredit shartnomasi imzolangan yoki tasdiqlangan kundan boshlab ochiladi hamda mazkur Nizomda koʻzda tutilgan hollardan tashqari asosiy qarz va foizlar toʻliq toʻlanganidan soʻng yopiladi.

2.2. Kredit yigʻmajildi hujjatlari muhofazasi va vakolatliligini taʼminlash majburiyati yuklatilgan bank xodimi kredit yigʻmajildini yuritish va saqlash uchun masʼuldir.

2.3. Markaziy bank bank faoliyatini tekshirayotgan davrda bank nozirlar talab qiladigan barcha kredit yigʻmajildlarini, jumladan bank boʻlimlari bergan kreditlar boʻyicha yigʻmajildlarni taqdim etishlari shart.

2.4. Blankli (ishonchli) kreditga doir yigʻmajildda har qanday turdagi kreditni berish uchun talab qilinadigan umumiy hujjatlarning mavjud boʻlishi yetarlidir. Ushbu umumiy hujjatlar quyidagilarga muvofiq kelishi lozim:

qarzdor tomonidan imzolangan va kredit berilishidan oldingi sana qoʻyilgan, kreditdan foydalanish maqsadlari bayon etilgan va kredit taʼminlangan holda garov mavzui koʻrsatilgan ariza;

qarz oluvchining taʼsis hujjatlari; bunda hujjatning nusxalari masʼul kredit xodimi tomonidan qarz oluvchining yuridik ishidan olingan boʻlishi shart;

biznes-reja (isteʼmol krediti va biznes-rejani taqdim etish shart boʻlmagan kreditning boshqa turlari bundan mustasno);

agar shaxs qarzdorning vakili boʻlsa, qarzdor nomidan kredit shartnomasini imzolash huquqini tasdiqlovchi hujjat, imzolar nusxasi;

tuzilgan kredit shartnomasining asl nusxasi;

qabul qilingan buxgalteriya standartlariga muvofiq tayyorlangan, oxirgi hisobot sanasida qarzdor tomonidan imzolangan moliyaviy hisobotlar, jumladan balans hisoboti hamda daromadlar va pul oqimiga doir hisobotlar; zarurat tugʻilganda qarz oluvchining hisobotlari bank va bankning konsultatsion boʻlimining masʼul kredit xodimi hamkorligida talab qilinayotgan formatga muvofiq keltirilishi shart;

masʼul bank xodimi tomonidan tayyorlangan, kreditni toʻlash uchun qarzdorning naqd pul massasi oqimining yetarliligini tasdiqlovchi pul oqimi toʻgʻrisidagi hisobot tahlili;

bank kredit qoʻmitasining kredit tasdiqlangan muddat va shartlarini oʻz ichiga oluvchi kredit shartnomasini tasdiqlashga doir qarori.

2.5. Agar kredit koʻchmas mulk garovi bilan taʼminlangan boʻlsa, unda kredit yigʻmajildida qoʻshimcha ravishda quyidagi hujjatlar boʻlishi lozim:

ipoteka toʻgʻrisida tuzilgan shartnomaning asl nusxasi;

garovga beruvchi va bank tomonidan imzolangan, garov obyekti qiymatini kelishuv dalolatnomasi;

garovga beruvchi va bank tomonidan imzolangan, garov obyekti qiymatini kelishuv dalolatnomasi;

garovga qoʻyilgan mulkni sugʻurta qilish shartnomasi va ushbu shartnoma boʻyicha sugʻurta polisi;

garov shartnomasining davlat kadastr idoralarida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisida guvohnoma yoki davlat kadastr idoralarida garov shartnomasining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligini tasdiqlovchi, belgilangan shaklda garov shartnomasiga qoʻyilgan belgi;

garov predmetini sotish narxini tasdiqlovchi hujjatlar, agar kredit, uni sotib olishni moliyalash maqsadida berilgan boʻlsa.

2.6. Koʻchmas boʻlmagan mulk garov toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq mulkka egalik qilish huquqi qarzdorga oʻtganidan soʻng garov vositasi boʻladigan mulkni sotib olish uchun beriladigan kreditlarga doir kredit yigʻmajildlarida mazkur mulkni sotish narxini va bu mulk sugʻurta qilingan pul mablagʻlari miqdorini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlishi lozim.

2.7. Agar kredit koʻchmas mulkni qurish, taʼmirlash va tiklashni moliyalash maqsadida berilgan boʻlsa, bank kredit yigʻmajildiga smeta hujjatlarini, shuningdek bank tomonidan tayyorlangan tekshirish toʻgʻrisidagi hisobotni yoki kredit berilgan ishlar bajarilganligini tasdiqlovchi qabul qilib olish toʻgʻrisidagi dalolatnomani kiritishi lozim.

2.8. Agar kredit boshqa shaxs tomonidan kafolatlansa, kredit yigʻmajildiga quyidagi qoʻshimcha hujjatlar kiritiladi:

kafillik toʻgʻrisidagi shartnoma yoki yozma kafolat;

auditorlik tashkiloti yoki auditorning kafolatchining (kafil) qoniqarli moliyaviy ahvolini tasdiqlovchi xulosasi;

shaxsning kafil nomidan (kafolatchi) kafolat toʻgʻrisidagi shartnomani (majburiyatni) imzolash huquqini tasdiqlovchi hujjat.

2.9. Kreditni berishga doir bank bilan tuzilgan shartnomaga, jumladan garov toʻgʻrisidagi shartnomaga kiritiladigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar ushbu shartnomalar shartlariga muvofiq rasmiylashtirilishi va tegishli yigʻmajildlarga kiritilishi lozim.

2.10. Kredit toʻliq yoki qisman toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar kredit yigʻmajildiga kiritilishi va kreditni toʻlash manbalarini (qarzdor tomonidan oʻtkazilgan yoki garov mavzuini sotishdan olingan mablagʻlar) aks ettirishi zarur.

3. KREDITLARGA DOIR OLINGAN HUQUQLAR BOʻYIChA HUJJATLARNI YuRITISh TARTIBI

3.1. Bank kreditga doir huquqlarni sotib olgan holda bu bank yon berish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolangan vaqtda kredit yigʻmajildini ochishi kerak va unga mazkur nizom talablariga muvofiq tayyorlangan va dastlabki kreditor tomonidan tekshirilgan, dastlabki kreditorning yigʻmajildiga tikib qoʻyilgan barcha hujjatlarni kiritishi lozim.

3.2. Ushbu boʻlimning 3.1-bandida talab qilingan hujjatlardan tashqari oʻtkazma amalga oshirilgan bankning kredit yigʻmajildida quyidagilar boʻlishi lozim:

oʻtkazishni amalga oshirgan bankning kredit oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanishi toʻgʻrisidagi batafsil hisoboti;

pul oʻtkazish toʻgʻrisidagi shartnoma, jumladan kreditga doir xizmat koʻrsatish shartlari toʻgʻrisidagi nizom (kreditni toʻlash haqidagi kvitansiya), kreditni toʻlashga doir maʼlumotlar va yozma hujjatlar bilan oʻzaro almashish;

yon bergan bank tomonidan kredit berish mezonlarini belgilovchi hujjat nusxasi.

4. BANK TOMONIDAN AMALGA OShIRILADIGAN YoN BERISh HUJJATLARINI YuRITISh TARTIBI

4.1. Kreditni yon bergan bank kredit yigʻmajildiga mazkur kredit bilan bogʻliq majburiyatlar yuzasidan bank tomonidan tuzilgan yon berish toʻgʻrisidagi barcha shartnomalarni kiritishi lozim.

4.2. Agar mazkur shartnoma yangi kreditorga bunday xizmatlarni koʻrsatish boʻyicha bank majburiyatlarini oʻzida qamrab olsa, bank yon bergan kredit yigʻmajildi yon berish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq kreditga oid barcha toʻlovlar olinmaguncha yopilishi mumkin emas.

5. QARZDORLARNI OʻZGARTIRIShGA DOIR HUJJATLAR

5.1. Qarzdorning oʻzgarishi dastlabki qarzdor tomonidan oʻz qarzini boshqa shaxs — yangi qarzdorga berish toʻgʻrisidagi shartnoma, shuningdek kredit shartnomasiga kiritiladigan tegishli toʻldirishlar yordamida rasmiylashtiriladi.

5.2. Qarzdor oʻzgargan kreditga doir asosiy hujjatlar quyidagi hujjatlarni oʻz ichiga olishi lozim:

qarzdor va moʻljallanayotgan yangi qarzdorning bank tomonidan qarzni oʻtkazishga rozilik berishini soʻrab yozgan arizalari;

mazkur Nizomning 2.4-bandi talablariga muvofiq yangi qarzdorga nisbatan tayyorlangan asosiy hujjatlar (yuqorida qayd etilgan bandning 8-xatboshida koʻzda tutilgan talablar bundan mustasno), ular qarzni oʻtkazish toʻgʻrisidagi bank roziligi, qarzdor oʻzgarishi munosabati bilan kredit shartnomasiga kiritiladigan oʻzgartirish va qoʻshimchalarga oid hujjatlarga nisbatan qoʻllaniladi;

bankning qarzni oʻtkazish yuzasidan bergan yozma roziligi, dastlabki va yangi qarzdor oʻrtasida tuzilgan yozma shartnoma;

kredit shartnomasiga yozma tarzda kiritilgan va yanga qarzdor tomonidan imzolangan oʻzgartirish va toʻldirishlar.

5.3. Bank qarzni oʻtkazish yuzasidan oʻz roziligini berishga asos boʻlgan, yangi qarzdor bergan taʼminot shartlariga qarab yangi qarzdorga ochilgan kredit yigʻmajildiga mazkur nizomning 5.1 va 5.2-bandlariga muvofiq tegishli qoʻshimcha hujjatlar kiritib qoʻyilishi lozim.

6. MAJBURIYATLARNING BANK TOMONIDAN KAFOLATLANIShIGA DOIR HUJJATLAR

6.1. Qarzdor kreditni toʻlamagan taqdirda, kafil bank javobgarlikni oʻz zimmasiga olishi haqida kreditorga yozma ravishda xabar berilgan holda kafolat berishga doir yozma shartnomada bank tomonidan kafillik va kafolatlar berilishi mumkin.

6.2. Qarzdor kreditni toʻlamaganligi sababli bank tomonidan amalga oshirilgan kafolatlar boʻyicha yigʻmajild ochiladi. U kafolat berilgan shaxs tomonidan qarz toʻlangunga qadar yuritiladi.

6.3. Bank tomonidan kafil sifatida majburiyatlarning bajarilishi munosabati bilan ochilgan kredit yigʻmajildlari mazkur Nizomda koʻzda tutilgan talablarga muvofiq kafolat berish toʻgʻrisidagi shartnomani tuzish uchun tayyorlangan hujjatlarni oʻz ichiga oladi.

6.4. Qarzdorning oʻziga kafolat berayotgan bank oldidagi majburiyatlari taʼminlangan taqdirda, ushbu kafolatga doir kredit yigʻmajildi mazkur Nizomda koʻzda tutilgan talablarga (2.10, 6.2 va 6.3- bandlari) muvofiq tayyorlangan hujjatlarni qamrab olishi kerak.

7. KREDITLAR MONITORINGIGA DOIR HUJJATLAR

7.1. Bank har bir berilayotgan yoki olinayotgan kreditlar boʻyicha yigʻmajildga quyidagi hujjatlarni tikib qoʻyishi lozim:

qarzdorning moliyaviy ahvoli va toʻlovlarni oʻz vaqtida amalga oshirish imkoniyatini tekshirish maqsadida tegishli shartnomalar tuzilganidan soʻng bank va qarzdor oʻrtasida yuz bergan muomalalarni aks ettiruvchi yozishmalar va hujjatlar;

kredit taʼminoti sifatida berilgan mulkni tekshirish hujjatlari;

qarzdor kafilining (kafolatchi) moliyaviy ahvolini aks ettiruvchi barcha hujjatlar;

kreditlarni oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanishini tasdiqlovchi hujjatlar;

qarzdor toʻlovlarni amalga oshirmagan holda bank tomonidan koʻrilgan chora-tadbirlarni tasdiqlovchi hujjatlar.

7.2. Kreditga doir xizmat koʻrsatuvchi bank oʻtkazish toʻgʻrisidagi shartnoma shartlariga muvofiq kreditning oʻz vaqtida va toʻliq toʻlanishini aks ettiruvchi hujjatlarni kredit yigʻmajildida yuritishi shart.

7.3. Bank bajarish muddati yetib kelmagan bank kafolatlari boʻyicha ushbu Nizomning 7.1-bandida koʻzda tutilgan hujjatlarni yuritishi lozim.

Mazkur Nizomning amalga kiritilishi munosabati bilan 1999-yil 11-fevralda Adliya vazirligida 631-son bilan davlat roʻyxatiga olingan 1998-yil 9-noyabrdagi 432-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi banklarida kredit hujjatlarini yuritish tartibi toʻgʻrisida”gi nizom oʻz kuchini yoʻqotadi.

Markaziy bank raisining oʻrinbosari A. QODIROV