Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning kesilishiga doir masala yuzasidan axboroti toʻgʻrisida (SQ-349-IV-son)

31.07.2021

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining

Qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Davlat ekologiya qoʻmitasi)ning davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning kesilishi bilan bogʻliq boʻlgan masalalar toʻgʻrisidagi axborotini eshitib va muhokama qilib, bu borada muayyan ishlar amalga oshirilganini qayd etadi.

Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-fevraldagi PF-6155-sonli Farmoni bilan respublika hududida davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning qimmatbaho navlari kesilishiga joriy etilgan moratoriyning amal qilish muddati 2021-yil 31-dekabrga qadar uzaytirilgan.

Moratoriy davrida 5 mingdan ortiq jismoniy va yuridik shaxslarning qimmatbaho navli davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan qariyb 166 ming tup daraxt va butalarni kesishga ruxsat soʻrab qilgan murojaatlari rad etilib, ularning kesilishini oldi olingan.

Qimmatbaho noyob navlarni saqlab qolish va parvarish qilish maqsadida Hukumat qarori bilan davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarning 78 turdagi roʻyxati tasdiqlangan.

Jami 10 412 279 tup manzarali va mevali daraxtlar xatlovdan oʻtkazilib, shundan 8 472 958 tup daraxt elektron bazaga kiritilgan.

Daraxtlar, butalar, boshqa oʻsimliklar va nihollarni qonunga xilof ravishda kesish bilan bogʻliq xatti-harakatlarning oldini olish maqsadida Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 79-moddasidagi javobgarlik kuchaytirilgan.

Ekologik nazorat tadbirlari davomida 3 650 ta huquqbuzarlik aniqlangan boʻlib, 3 613 ta holatda mansabdor shaxslar va fuqarolarga jarimalar qoʻllanilgan.

Amalga oshirilayotgan ishlarga qaramay daraxtlarning noqonuniy kesilishi bilan bogʻliq tizimli muammolar saqlanib qolmoqda.

Mutasaddi idoralar tomonidan daraxtlarni qasddan, shafqatsiz kesilishining oldini olish borasida zarur chora-tadbirlar koʻrilmayotganligi oqibatida, davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlarni kesilishiga yoʻl qoʻyilmoqda.

Tahlillarga koʻra 2021-yil boshidan daraxt va butalarni noqonuniy kesilishi va shikastlantirilishi bilan bogʻliq holatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasida 1 065 tani, Samarqand viloyatida 609 tani, Qashqadaryo viloyatida 534 tani, Navoiy viloyatida 349 tani va Toshkent viloyatida 344 tani tashkil etib, bu boshqa hududlarga nisbatan ancha yuqoridir.

Surxondaryo viloyatining Denov tumanida 2021-yil 6-iyul kuni “Denov tuman yoʻllardan foydalanish” unitar korxonasi mansabdor shaxslari tomonidan ruxsatnomasiz 109 tup qimmatbaho daraxt kesib tashlangan. Xuddi shu kabi holat joriy yil 7-iyul kuni Samarqand viloyatining Ishtixon tumanida ham aniqlangan.

Soʻnggi vaqtlarda daraxtlarning noqonuniy kesilishi bilan bogʻliq holatlar keng jamoatchilik hamda ommaviy axborot vositalarining eʼtirozlarini keltirib chiqarmoqda. Jumladan, 2021-yil oʻtgan davri mobaynida elektron ommaviy axborot vositalarida davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar kesilishiga doir 41 ta material eʼlon qilingan.

Aksariyat noqonuniy harakatlarning oʻz vaqtida oldini olish choralari mavjud boʻlgan boʻlsa-da, Davlat ekologiya qoʻmitasi joylardagi sektor rahbarlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamkorligida olib boriladigan chora-tadbirlarga yetarli eʼtibor qaratmagan.

Oqibatda 2021-yilning 6 oyi davomida daraxt va butalarning noqonuniy kesilishi bilan bogʻliq 2 597 ta huquqbuzarlik sodir etilib, oʻsimlik dunyosiga 6,7 mlrd soʻm zarar yetkazilgan.

Mazkur huquqbuzarliklar natijasida 2 407 ta qimmatbaho navli daraxtlar (1 922 tasi yoki 80 foizi tag qismidan, 485 tasi yoki 20 foizi shikastlantirilgan), 2 109 ta kam qimmatli daraxt (1 762 tasi yoki 84 foizi tag qismidan, 347 tasi yoki 16 foizi shikastlantirilgan), 1744 m3 butalar noqonuniy kesilgan.

Hukumatning 2018-yil 31-martdagi 255-sonli qarori bilan hududiy ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish organlari davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarni kesishga oid oʻz xulosalarini tumanlar (shaharlar) hokimliklariga yuborishi va oʻz navbatida mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan kesishga ruxsatnoma berish amaliyoti joriy etilgan.

Aynan ushbu amaliyot oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning noqonuniy kesilishiga ruxsat berishga shart-sharoit yaratib bermoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-avgustdagi PF-6044-sonli Farmoniga muvofiq Davlat ekologiya qoʻmitasiga davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni kesishga ruxsatnoma berish vakolatini mahalliy davlat hokimiyati organlaridan Davlat ekologiya qoʻmitasi organlariga berishni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish hamda hukumatga kiritish vazifasi yuklatilganiga qaramasdan, shu kunga qadar mazkur topshiriq bajarilmagan.

Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 17-yanvardagi 43-sonli qarori bilan Davlat ekologiya qoʻmitasiga daraxtlarni muhofaza qilish maqsadida ularning soni, turi, yoshi, tanasining diametri, geografik joylashuvi va boshqa parametrlari boʻyicha hisobga olish hamda reyestrini yuritish topshirilgan. Ammo qoʻmita tomonidan jamoatchilikka bu haqda axborot taqdim etib borilmagan.

Shuningdek, mazkur qarorga koʻra daraxtlarning xatlovi har besh yilda bir marta oʻtkazilishi natijasida respublikada oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar kesilishi bilan bogʻliq holatlarning koʻpayishiga hamda aniq statistik maʼlumotlar yuritilmasligiga sabab boʻlmoqda.

Yangidan ekilgan daraxtlarning hisobini yuritish ishlari ham tizimli tashkil etilmagan. Koʻchatlarning yagona elektron bazasini yaratish va unga hududlarda ekilgan koʻchatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritib borish ishlari umuman eʼtibordan chetda qolgan.

Bundan tashqari, davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni boshqa joyga koʻchirib oʻtkazish yoki kompensatsiyaviy ekish sharti bilan kesish tartiblari belgilanmagan. Bu esa oʻz navbatida yuridik va jismoniy shaxslarning oʻzboshimchalik bilan harakat qilishiga olib kelmoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 16-iyundagi “Davlat organlari va tashkilotlarining faoliyati ochiqligini taʼminlash, shuningdek, jamoatchilik nazoratini samarali amalga oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-6247-sonli Farmoni talablaridan kelib chiqib, Davlat ekologiya qoʻmitasi rasmiy veb-saytida ish faoliyatiga oid maʼlumotlar joylashtirilmagan.

Qoʻmita rasmiy veb-saytida axborotlarning doimiy yangilanib borilishiga rioya qilinmagan va tashkilotning oʻz faoliyatiga oid hisobotlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar eʼlon qilinmagan.

Jumladan, daraxtlarning noqonuniy kesilishiga qoʻyilgan moratoriy boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar, ekonazorat tadbirlari, yuz bergan huquqbuzarliklar boʻyicha maʼlumotlar mavjud emas.

Shuningdek, hududlar kesimida daraxtlar kesilishi holati bilan bogʻliq boʻlgan tahlil, moratoriy eʼlon qilinganidan buyon amalga oshirilayotgan profilaktik yoki tashviqot ishlari, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi nazorat boʻyicha tuman (shahar) inspeksiyalarining hisobotlari joylashtirilmagan. Oxirgi maʼlumot 2019-yil 30-yanvarda “Toshkent viloyatida 198 tup daraxt noqonuniy kesilgan” mavzusi bilan uznature.uz rasmiy veb-saytida joylashtirilgan xolos.

Bundan tashqari, rasmiy veb-saytda jamoatchilik hamda tadbirkorlik subyektlari tomonidan maʼlumot olish uchun davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarni kesishga ruxsat etuvchi hujjatlar elektron bazasi mavjud interaktiv xizmatlar ishga tushirilmagan.

Yuqorida bayon etilganlarni inobatga olib, “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 321-moddasiga hamda “Parlament nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 10-moddasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi tomonidan davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalar kesilishining oldini olishga qaratilgan vazifalar ijrosini taʼminlashda qator kamchiliklarga yoʻl qoʻyilganligi qayd etilsin;

Davlat ekologiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari I. Boqijonovning davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning kesilishiga doir masala yuzasidan axboroti qoniqarsiz deb topilsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

ikki oy muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi Vazirlar Mahkamasining qarorini qabul qilish choralarini koʻrsin:

ekilgan daraxtlarning hisobini yuritish, koʻchatlarning yagona elektron bazasini yaratish va bazaga yangi ekilgan koʻchatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritib borish;

davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxtlar va butalarni boshqa joyga koʻchirib oʻtkazish yoki kompensatsiyaviy ekish sharti bilan kesish tartiblarini belgilash;

daraxtlarni kesish bilan bogʻliq ruxsatnomalarni mahalliy davlat hokimiyati organlari ruxsati bilan amalga oshirish mexanizmini bekor qilish;

daraxtlar va butalarni noqonuniy kesilishining oldini olish, ularni boshqa joyga koʻchirib oʻtkazish yoki kompensatsiyaviy ekish shartlarini belgilash hamda tavsiya berish maqsadida joylarda jamoatchilik, soha mutaxassislaridan iborat boʻlgan komissiyalar tuzish;

fuqarolar, nodavlat notijorat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari vakillari uchun daraxtlar va butalarni kesilishi rejalashtirilayotgani, qurilish va rekonstruksiya qilish ishlari ketayotgani yuzasidan jamoatchilikni xabardor qilish maqsadida muhokamalar tashkil etish;

har yili bahor faslida daraxtlarni xatlovdan oʻtkazish;

xatlov natijasidagi reyestr maʼlumotlarni Davlat ekologiya qoʻmitasi rasmiy veb-saytida joylashtirish.

2021-yil 25-avgustga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi faoliyatini tanqidiy koʻrib chiqib, Oliy Majlis Senatiga axborot kiritsin;

Mazkur Qaror ijrosi yuzasidan joriy yilning 1-oktabriga qadar amalga oshirilgan ishlar boʻyicha umumlashtirilgan maʼlumotni Oliy Majlis Senatiga taqdim qilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (A. Maksudov):

daraxt va butalar kesilishining atrof-muhitga jiddiy taʼsiri, atmosfera ifloslanishiga olib kelishi mumkinligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ommaviy axborot vositalari va blogyerlarga doimiy ravishda yetkazish uchun brifinglar, matbuot anjumanlari (media reja asosida) tashkil etsin;

Qoʻmitaning rasmiy veb-saytida faoliyatga oid ochiq maʼlumotlarni, ayniqsa, hududlar kesimida daraxtlar kesilishi holati bilan bogʻliq tahliliy maʼlumotni, moratoriy eʼlon qilinganidan buyon amalga oshirilayotgan profilaktik yoki tashviqot ishlari toʻgʻrisidagi materiallarni, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi nazorat boʻyicha tuman (shahar) inspeksiyalarining hisobotlarini joylashtirib borsin;

tegishli davlat va jamoat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari bilan birgalikda daraxt va butalarning kesilishini oldini olish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni belgilasin;

xalqaro tajribani oʻrgangan holda daraxt va butalarni hisobga olib yoki maʼlum bir belgili raqamli son bilan qayd etish moslamasiga ega boʻlgan (ID) metall yoki plastmassa karta jipslashtirilgan tasmali chip, belgilar oʻrnatish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin;

Fanlar akademiyasi va Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi bilan birgalikda davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarni sanitar maqsadida kesish, qirqish (shakl berish) va koʻchirib oʻtkazish boʻyicha uslubiy qoʻllanma ishlab chiqsin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi (N. Yoʻldoshev) Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi (A. Maksudov) bilan birgalikda:

davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning kesilishi oqibatida tabiatga yetkazilgan zarar miqdoridan kelib chiqib, javobgarlikni kuchaytirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga bir oy muddatda taklif kiritsin;

davlat oʻrmon fondiga kirmaydigan daraxt va butalarning kesilishi bilan bogʻliq har bir huquqbuzarlik uchun javobgarlikning muqarrarligini taʼminlasin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari:

joylarda olib borilayotgan qurilish ishlarida daraxtlarning noqonuniy kesilishining oldini olish boʻyicha amaliy tadbirlar rejasini ishlab chiqsin;

qurish va qurilishni loyihalashtirishda yer maydonlarini tanlash hamda ajratishda, muhandislik-kommunikatsiya infratuzilmasini barpo etishda daraxtlar va butalarni koʻchirib oʻtkazish orqali ularni saqlab qolishni qatʼiy taʼminlasin.

6. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi bilan birgalikda:

daraxtlarni kesishga ruxsat berish jarayonida aholining faol ishtirokini taʼminlash, kesilgan daraxtlar oʻrniga mahalliy davlat hokimiyati tomonidan belgilangan hududlarda kompensatsiya tariqasida qimmatliligi undan kam boʻlmagan va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda daraxt koʻchatlari ekilishini taʼminlasin;

viloyat, tuman va shaharlarni obodonlashtirish maqsadida ekiladigan daraxt va butalarni hududning tuproq-iqlim sharoitidan kelib chiqqan xolda tanlash choralarini koʻrsin.

7. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va xalq deputatlari mahalliy Kengashlariga 2030-yilgacha boʻlgan davrda Oʻzbekiston Respublikasining atrof-muhitni muhofaza qilish konsepsiyasida belgilangan vazifalarning ijro etilishi holati yuzasidan har chorakda mutasaddi rahbarlarning axborotlarini sessiyalarda muhokama qilish tavsiya etilsin.

8. Ushbu Qarorning ijrosini nazorat qilish Senatning Agrar, suv xoʻjaligi masalalari va ekologiya qoʻmitasi (B. Tajiyev) hamda Axborot siyosati va davlat organlarida ochiqlikni taʼminlash masalalari qoʻmitasi (F. Boqiyev) zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi T. NARBAYEVA

Toshkent sh.,

2021-yil 31-iyul,

SQ-349-IV-son