Oʻzbekiston Respublikasida yuqumli kasalliklar immunoprofilaktikasi (0239-07/3-son)

25.07.2017

“TASDIQLAYMAN” Oʻzbekiston Respublikasi Bosh Davlat sanitariya vrachi S. Saidaliyev 2015-yil 15-mart

Oʻzbekiston Respublikasi sanitariya meʼyorlari, qoidalari va gigiyenik normativlari

UMUMIY QOIDALAR

Ushbu Qoida va Meʼyorlar 1996-yil 29-avgust kundagi “Fuqarolarning sogʻligini saqlash toʻgʻrisida”gi, 1992-yil 3-iyul kundagi “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Qonunlar va Xalqaro Sogʻliqni Saqlash Tashkiloti (XSST)ning olib borayotgan immunizatsiya siyosati asosida ishlab chiqilgan.

Mazkur Qoidalarda XSSTning Kengaytirilgan Immunizatsiya Dasturi, Oʻzbekiston Respublikasidagi Milliy Immunizatsiya Dasturi talablari, jamoa immuniteti tarangligi boʻyicha oʻtkazilgan koʻp yillik kuzatuv natijalari, yuqumli kasalliklar bilan kasallanishlar hamda foydalaniladigan vaksinalarning epidemiologik jihatdan samaradorligini va xavfsizligi hisobga olingan.

Ushbu qoidalar va meʼyorlar boʻgʻma, koʻk yoʻtal, qoqshol, qizamiq, qizilcha, shol, sil, epidparotit, virusli gepatit “V” (VGV), heamophilus influensea b turi (XIB) va rotavirus infeksiyalari hamda boshqa turdagi yuqumli kasalliklar profilaktikasi chora-tadbirlari tizimida qoʻllaniladi.

Immunoprofilaktikaning maqsadi spetsifik profilaktika vositalari orqali boshqariladigan yuqumli kasalliklar bilan kasallanishni batamom tugallash, kasallanish va oʻlim holatlarini kamaytirish, xususan:

shol kasalligidan xolos boʻlgan hudud maqomi darajasini ushlab turish;

boʻgʻma kasalligi roʻyxatga olinishiga yoʻl qoʻymaslik;

2018 — 2020-yillarda qizamiq va qizilcha kasalliklarini kamaytirish va yoʻqotish;

VGV bilan kasallanishni kamaytirish va bu infeksiyadan oʻlim holatlari kelib chiqishiga yoʻl qoʻymaslik;

XIB (heamophilus influensea b) va rotavirus infeksiyalar bilan kasallanishni kamaytirish va oʻlim holatlariga yoʻl qoʻymaslik;

sil kasalligini tarqalgan (generalizatsiyalashgan) shakllarini rivojlanishini oldini olish.

Belgilangan maqsadni tatbiq qilish, quyidagi vazifalarni amalga oshirishni talab qiladi; sil, qizamiq, epid parotit, qizilcha, VGV, shol, boʻgʻma, koʻk yoʻtal, qoqshol, XIB va rotavirus infeksiyalarga qarshi profilaktik emlash kalendariga muvofiq bolalar va oʻsmirlarni emlashga kamida 95% ga qamrash. Yuqumli kasalliklarga qarshi emlash — bolalar salomatligini muhofazalash borasida Davlat tomonidan amalga oshirilayotgan koʻp qirrali gʻamxoʻrliklaridan biri boʻlganligi uchun u qulay, majburiy va bepul boʻlishi lozim.

Chaqaloqlarni tugʻilgan vaqtida unga tugʻruqxonada olishi lozim boʻlgan emlashlar va ularni oʻtkazish muddatlari koʻrsatilgan “Emlash pasporti” beriladi. Emlash pasportida har bir oʻtkazilgan va navbatda oʻtkazilishi lozim boʻlgan emlashlar koʻrsatilib qoʻyiladi.

Profilaktik emlash kalendari doirasida emlash ishlari mamlakatimizda va chet mamlakatlarda ishlab chiqarilgan, dori vositalari va tibbiy texnikalar sifatini nazorat qilish Bosh Boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan, sertifikatlashtirilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasida foydalanishga ruxsat etilgan, joriy etilgan tartibga muvofiq foydalanish yoʻriqnomalari boʻlgan vaksinalar bilan oʻtkaziladi.

Emlash oʻtkazilayotgan joylarda xavfsiz emlashni tashkil etishga, vaksinalarni joriy etilgan talablar asosida saqlashga, tashishga hamda profilaktik emlash kalendariga muvofiq emlanishi lozim boʻlgan aholi guruhlar (kontingentlar)ni kamida 95% ni emlashga qamrab olinishiga davolash-profilaktika muassasasi rahbari shaxsan javob beradi.

Barcha DPM vrachlari bilishi shart:

profilaktik emlash kalendarini;

har bir emlash turiga boʻladigan qarshi tibbiy cheklovlarni;

“sovuqlik zanjiri”ga amal qilish qoidalarini;

emlashdan keyin sodir boʻlishi mumkin boʻlgan holatlarni va birinchi tibbiy yordam koʻrsatishni.

Barcha DPM vrachlari, muassasaning qaysi tibbiy xizmat turiga ixtisoslashganidan qatʼiy nazar, jumladan, maxsus kabinetlarda ishlovchilar, shifoxonalarda, klinikalarda, tez-tibbiy yordam koʻrsatish stansiyalarida va sogʻliqni saqlash tizimining boshqa muassasalarida ishlovchi barcha xodimlar, bolalar bilan birinchi bor uchrashganda, bolani emlanligi yoki emlanmaganligini aniqlashlari lozim (emlash pasporti yoki 063/u shakldan nusxa oldirilib) soʻngra tibbiy yordam koʻrsatilib boʻlgandan keyin bolani emlash kalendariga muvofiq emlash uchun tegishli muassasaga yuboriladi.

PROFILAKTIK EMLASh KALENDARI

Yoshi Emlashlar nomi 1-kunida VGV-1 2-5 kunida BSJ-1 2 oylikda OPV-1, Rota-1 (oral rotavirus vaksinasi), penta-1(AKDS-1, VGV-2, XIB-1), pnevmo-1 3 oylikda OPV-2, Rota-2 (oral rotavirus vaksinasi), penta-2 (AKDS-2, VGV-3, XIB-2), pnevmo-2 4 oylikda OPV-3, penta -3 (AKDS-3, VGV-4, XIB-3),IPV 12 oylikda KPK-1, pnevmo-3 16 oylikda OPV-4, AKDS-4 6 yosh KPK-2 1 sinf (7 yosh) OPV-5, ADS-M-5 9 yosh VPCh 16 yosh ADS-M-6

Eslatmalar: KPK — uch valentli qizamiq, qizilcha, epid parotitga qarshi tirik vaksina.

AKDS+VGV+XIB (pentovaksina) — besh valentli-koʻk yoʻtal, boʻgʻma, qoqshol, VGV va XIB infeksiyalariga qarshi vaksina.

Rota — rotovirus infeksiyaga qarshi ichiriladigan vaksina.

Pnevmo-pnevmokokk infeksiyaga qarshi ichiriladigan vaksina.

Emlashga boʻlgan koʻrsatmalar, bu birinchi navbatda profilaktik emlash kalendariga muvofiq yoshi va noxush epidemiologik vaziyat hisoblanadi.

Tibbiy xodim tomonidan emlashni oʻtkazishga asoslanmagan tibbiy cheklovni belgilash — qoida buzishlik deb baholanadi. Boshqariladigan yuqumli kasalliklarni kelib chiqishiga sabab boʻladigan, asossiz emlamaslik holatlari tibbiy xodimni javobgarlikka tortilishiga sabab boʻladi.

Yuqumli kasalliklar immunoprofilaktikasini tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha sanitariya qoida va meʼyorlariga rioya etmaslik qonunda belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

Immunoprofilaktikada qoʻllaniladigan vaksinalarni tavsiflari

Vaksinalarni turlari Vaksinalar nomi, dozalari va yuborish usullari Saqlanish shartlari Tirik vaksinalar OPV (1 doza = ogʻizga 2 tomchi ), KPK (1 doza = 0,5 ml teri ostiga), BSJ (1 doza = 0,05 mg yoki 0,1 ml teri ichiga) Rota (rotavirus vaksinasi) (1 doza=ogʻizga 1,5 ml) Faqat OPVni muzlatish mumkin. KPK, BSJ, RVV vaksinalari +2 °S dan +8 °S gacha haroratda saqlanadi, muzlatish mumkin emas Inaktivirovannie Oʻldirilgan Koʻkyoʻtalga qarshi (AKDS tarkibida boʻladi) Barcha oʻldirilgan vaksinalar, anatoksinlar va rekombinant vaksinalarni muzlatish man etiladi, saqlash harorati +2 °S dan +8 °S gacha. Anatoksinlar AKDS, ADS, ADS-M, AD-M (1 doza = 0,5 ml mushak orasiga), Qoqsholga qarshi (0,5 va 1,0 ml) Rekombinant vaksinalar Pentavalent vaksinalar Virusli gepatit V ga qarshi (1 doza = 0,5 ml mushak orasiga) Virusli gepotit V ga, koʻkyoʻtalga, boʻgʻmaga, qoqsholga va XIB-infeksiyasiga qarshi (1 doza = 0,5 ml mushak orasiga).

Eslatmalar:

barcha turlari tirik vaksinalar, ayniqsa BSJ va KPK yorugʻlikka oʻta sezuvchan, shu sabali, bu vaksinalar sovutgichni qorongʻi joyida saqlanishi lozim.

barcha turdagi vaksinalarni erituvchilarini muzlab qolishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

EMLASh QOIDALARI

1. Bolalar emlashdan oldin vrach koʻrigidan oʻtkazilishi lozim. Bolalarni profilaktik emlanishidan oldin birinchi navbatda emlanayotgan bolaning umumiy holatiga baho beriladi. Emlanayotgan bolaning umumiy holatiga baho berishlik bolani sogʻligi haqida ota-onasi yoki bolani olib kelgan shaxsdan soʻraladi, bunda emlashga qarshi koʻrsatmalar boʻlganligi, avvalda emlash oʻtkazilganda nojoʻya reaksiyalar kuzatilganligi aniqlanadi.

2. Homilador ayolda (tuqqan ayolda) VGV markeri NBsAg aniqlanganda chaqaloq tugʻilgandan soʻng 3 — 12 soat ichida VGVga qarshi emlanishi lozim. Bu maqsadda, emlashni oʻz vaqtida oʻtkazishlik uchun NBsAg musbat natijasi qayd etilgan ayollarni tugʻruq va chaqaloqlik tarixlari varaqalarini yuza qismining oʻng tomoniga qizil toʻrt burchak (1x1 sm) belgi, farqlanadigan qilib qoʻyiladi. Emlash xonalarida NBsAg musbat natijasi qayd etilgan ayollarni roʻyxatlari turishi lozim (Oʻzb.Res. S.S.V.ning 5.01.2012-yil kundagi 5-sonli buyrugʻi).

3. OIV infeksiyali bolalar va OIV infeksiyali onalardan tugʻilgan bolalar Oʻzb.Res. S.S.V.ning 10.01.2010-yil kundagi 10-sonli buyrugʻiga muvofiq emlanadilar.

4. Emlashlar oraligʻidagi muddatlar (intervallar).

Bir xil vaksinalar dozalarini yuborib, emlash oʻtkazish oraligʻidagi muddat kamida bir oy. Emlashlar oʻtkazishdagi intervalni davomiy boʻlishi, antitelalar ishlab chiqarishni kuchaytiradi, lekin seriyalarni tugallanishi va infeksiyadan himoyalanishni choʻzib yuboradi.

Turli tirik vaksinalarni yuborish oʻrtasidagi vaqt kamida bir oy boʻlishi lozim (yuborilgan vaksinalar oʻrtasida interferensiyasi sodir boʻlishi ehtimolligi boʻlganligi sababli).

Emlash davrida navbatdagi vaksina dozasi bilan emlamasdan oʻtkazib yuborilganda bola bilan birinchi muloqot qilinganda zudlik bilan oʻtkazib yuborilgan emlatkilarini takrorlamay, navbatdagi emlash oʻtkaziladi.

Bir vaqtni oʻzida bir necha turdagi vaksinalarni alohida shpritslarda tanani turli joylariga yuborish mumkin.

5. Qon va qon komponentlari quyilganda emlash qoidalari.

Qon va qon komponentlari quyilgandan keyin (eritrotsitar va leykotsitar massalar), qizamiq, qizilcha va epid parotitga qarshi emlash 6 oydan soʻng, trombotsitar massa yoki qon plazmasi quyilganda 7 oydan soʻng emlanadi.

Emlanadiganlarga immunoglobulin yuborilgan boʻlsa, qizamiq, qizilcha va epid parotitga, rotovirus infeksiyalariga qarshi emlash 3 oydan soʻng, shol va grippga qarshi emlash bir yarim oydan soʻng. AKDS, ADS, ADS-M bilan emlash immunoglobulin yuborilgandan keyin bir oydan soʻng emlanadi.

EMLAShLARGA BOʻLADIGAN QARShI KOʻRSATMALAR

Amaliyotda emlashga boʻlgan barcha qarshi koʻrsatmalar vaqtincha hisoblanadi va bu qarshi koʻrsatmalar muntazam ravishda kuzatilib, birinchi imkoniyat paydo boʻlishi bilan bola emlanishi lozim.

Barcha turdagi vaksinalar bilan emlashga boʻlgan qarshi koʻrsatma:

avvalda emlash oʻtkazilganda kuzatilgan kuchli reaksiyalar yoki asoratlar hisoblanadi, xususan:

1. Oʻrtacha — ogʻirlikdagi va ogʻir holatdagi somatik va yuqumli kasalliklar bilan kasallanganlarni emlash, bemor sogʻaygandan soʻng, 3 — 14 kun oʻtkazib, emlanishi lozim. Oʻtkir nafas yoʻllari kasalliklari va ogʻir holatda boʻlmagan diareya bilan kasallanishlar emlash oʻtkazish uchun qarshi koʻrsatma hisoblanmaydi. Bolani umumiy holati qoniqarli boʻlgan holatlarda emlash oʻtkazilishi lozim. Surunkali yurak, jigar, buyrak, oʻpka kasalliklari va shuningdek boshqa turdagi endokrin kasalliklari bilan kasallanganlar kasallikni qaytalanmay turgan davrida emlanishlari lozim.

2. Oldingi vaksina dozalari yuborilganda kuzatilgan kuchli reaksiyalar:

Agar, AKDS — vaksina dozasi bilan avval emlash oʻtkazilganda ensefalopatiya reaksiyalari, anafilaksiya, kollaps holatlari kuzatilgan boʻlsa, tarkibida koʻk yoʻtal antigeni boʻlgan vaksinalar bilan emlash oʻtkazilmaydi. Emlash davomiyligini yakunlash uchun ADS-AS-anatoksin ADS-M dan foydalanish kerak.

Bolada tana haroratini yuqori (40 °S dan baland) koʻtarilishi va 3 soatdan koʻp boʻlgan davomiy chinqirib-qichqirishi kuzatilishi, keyingi emlash oʻtkazishda tarkibida koʻkyoʻtal komponenti boʻlgan vaksina bilan emlash oʻtkazishni istisno qilishga asos hisoblanadi.

Vaksinalarning tarkibiy qismlaridan birontasi (tuxum oqsili, anti biotik)ga anofilaktik reaksiya kuzatilgan shaxslar shu tarkibiy qismli vaksina bilan emlanmaydi.

3. Rivojlanib boruvchi asab tizimi buzilishlari xastaliklari boʻlgan bolalar tarkibiy qismida koʻkyoʻtal antigeni boʻlgan vaksinalar bilan emlanmaydi.

Asab tizimi buzilishi tashxisi bilan tugʻilgan bolalar 2 oylikka toʻlgunga qadar rivojlanib boruvchi asab tizimi buzilishlari xastaligini istisno qilishlik uchun vrach nevropatolog koʻrigidan oʻtkazish lozim.

4. Allergik kasalliklar — astma, senna — isitma, teri qoplamalari allergik kasalliklari va qoʻtir kasalliklari bilan kasallangan bolalar (sholga qarshi emlash bundan mustasno) kasallikni qaytalanmay turgan davrida, agar zarurat tugʻiladigan boʻlsa, antigistamin preparatlarini qoʻllab (yoki kunduzgi shifoxona sharoitida) emlanadi.

5. BSJ va VGV vaksinasi bilan tugʻruqxonada vaqtinchalik tibbiy cheklovlar sababli emlanmay qolgan bolalar, kasal chaqaloqlar boʻlimi (OPN)da davolanib, uyga chiqarilishidan oldin yoki chaqaloqlik davri (tugʻilgandan keyin 29 kun ichi)da emlanishlari lozim.

6. Sil kasalligini bakteriya ajratib chiqaruvchi faol shakllari bilan kasallangan onalardan tugʻilgan bolalar 2 oy muddatga onalaridan alohida ajratilib, silga qarshi (BSJ bilan) emlanishi lozim.

VAKSINANI TURLARI BOʻYIChA QARShI KOʻRSATMALAR

T/r Vaksina turlari Qarshi koʻrsatmalar 1. Barcha turdagi vaksinalar Avvalda vaksina dozasi yuborilganda kuchli allergik reaksiyalar yoki asoratlar kuzatilgan boʻlsa; Yuqumli va somatik kasalliklarning oʻtkir davrida (emlash, sogʻaygandan keyin 3 — 14 kundan keyin oʻtkaziladi); 2. Barcha turdagi tirik vaksinalar Immun yetishmovchiligi holati, dori vositalari immunosupressiya holatlarida yoki ximioterapiya va gormonal terapiyadan keyingi immunosupressiya holatlari, OIV infeksiyasi; Yomon sifatli oʻsmalar; Homiladorlik; BSJ Chala tugʻilganlik (vazni 1800 gr dan kam); Tugʻruq davrida bosh-miyani ogʻir jarohatlanishi; Gemolikvorodinamikani 3darajali buzilishi; OIV infeksiyali va OIV infeksiyasining klinikasi namoyon boʻlgan onalardan tugʻilgan bolalar; VGV Vazni 1800 gr dan kam tugʻilgan bolalar; Achitki zamburugiga allergiyasi boʻlganlar; OPV Immunodefitsit holatlari; Yomon sifatli oʻsmalar; AKDS Rivojlanib boruvchi asab tizimi kasalliklari; Afebril tutqanoq boʻlganlar; ADS, ADS-M, AD-M Umuman tibbiy cheklovlar yoʻq; KPK Immunodefitsit holatlari; Tovuq tuxumi oqsiliga allergiyasi boʻlganlar; Immunoglobulin yuborilgandan soʻng; Homiladorlik; XIB (Penta) VGV va AKDS vaksinalariga taalluqli boʻlgan barcha qarshi koʻrsatmalar; Rotovirus vaksinasi Dori vositalari immunosupressiyasi; Yomon sifatli oʻsmalar; Vaksinani tarkibiy qismlariga boʻlgan oʻta sezuvchanlik; Avvald� vaksina yuborilganda kuzatilgan reaksiyalar; Oshqozon ichak tizimining rivojlanishidagi yetishmovchiliklar (masalan, mekkelev divertikuliti); Birlamchi immunodefitsit holati.

EMLASh OʻTKAZISh UChUN QARShI KOʻRSATMA BOʻLA OLMAYDI

Holatlar: Anamnezda koʻrsatilganda: Perinatal ensefalopotiya barqaror nevrologik holatlar; Bolalardagi bosh-miya falajligi (DSP), Dauna kasalligi va boshqalar; Allergiya, astma, qoʻtir; Yurakning, oʻpkaning, buyrak va jigarning surunkali kasalliklari; Anemiyalar; Disbakteriozlar; Timus hajmini kattalashishi; Tugʻma poroglar; Steroidli va garmonli preparatlar bilan davolash; Yuqumli kasalliklarni yashirin davrlari. Chaqaloqlik davridagi sariqlik; Chala tugʻilish; Chaqaloqlarni gemolitik kasalliklari; Sepsis; Oila aʼzolarida vaksinadan keyin asoratlar kuzatilgan boʻlsa; Oila aʼzolarida allergiya va tutqanoq kuzatilgan boʻlsa; Oila aʼzolarida oilada epilepsiya bilan kasallanganlar boʻlsa; Oila aʼzolarida tasodifan oʻlim holati qayd etilgan boʻlsa; Koʻkyoʻtal, qizamiq, qizilcha, epid parotit kasalligi bilan kasallanganligi hujjat asosida tasdiqlanmagan boʻlsa.

Eslatma: Surunkali kasalliklarni qaytalanishi, emlash oʻtkazish uchun vaqtincha tibbiy cheklov hisoblanadi. Bunday holatlarda rejali emlash bemor sogʻayganda yoki kasallikning qaytalanmay turgan davrida oʻtkaziladi.

Emlash oʻtkazishga qarshi koʻrsatma vrach (UASh, pediatr) tomonidan belgilanadi. Emlashga boʻlgan tibbiy cheklovlar barchasi hisobga olinib tibbiy cheklovlarni qayd etib borish daftariga yozib borilishi lozim. Tibbiy cheklovlar 1 oy va undan ortiq muddatga belgilanganda immunologik komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi. Tibbiy cheklov belgilangan bolalar uchun sogʻlomlashtirish rejasi tuziladi va alohida emlash kalendari ishlab chiqilib, bolani rivojlanish tarixi, 112-u shaklga, emlash pasportiga hamda tibbiy cheklovlarni qayd etib borish daftariga yozib qoʻyiladi. Alohida guruhga mansub boʻlgan bolalarni emlash oʻtkazish yoʻnalishlari “Vaksinoprofilaktika osobix grupp detey” (Tashkent 2011) nomli uslubiy qoʻllanmada koʻrsatilgan.

PROFILAKTIK EMLAShNI REJALAShTIRISh

Profilaktik emlash rejasini tuzishda, aholini soni va aholi guruhlari boʻyicha oʻtkazilgan emlash tahlili boʻyicha, oʻtgan yilda emlanmay qolgan shaxslar soni asos qilib olinadi. Aholi sonini aniqlash uchun bir yilda ikki marta (bahorda va kuzda) aholini roʻyxatga olish oʻtkaziladi. Bu maqsadda uy xoʻjaliklari boʻyicha oilani roʻyxatdan oʻtkazish daftari toʻldirilib, soʻngra aholini yoshlari boʻyicha guruhlarga ajratilib, aholi soni aniqlanadi va yakuniy jadval toʻldiriladi. Aholi roʻyxati tuzib boʻlingandan keyin, DPMning kartoteka xonasidagi mavjud 063, 064, 112-shakllar roʻyxatga olish jurnali va aholini yoshlari guruhi boʻyicha tuzilgan jadvaldagi soni bilan taqqoslanadi.

Xizmat hududidagi barcha aholini 063, 064-shakllari aholining guruhlari boʻyicha; uyushmagan bolalar — aholi yashash punktlari kesimida, uyushgan bolalar va oʻsmirlar guruhlari — maktabgacha tarbiya muassasalari, maktablar, litseylar, kollejlar, oliy oʻquv yurtlari kesimida, katta yoshdagi uyushgan aholi esa muassasalar, korxonalar va aholi yashash punktlari kesimida markazlashgan holda kartotekalashtiriladi. Tuzilgan roʻyxat va oʻtkazilgan taqqoslash asosida aholini yoshma-yosh kesimi boʻyicha tarkibiy qismi jadvali tuziladi.

Aholini roʻyxatga olish ishlari nazorat tartibida tekshirilib dalolatnoma tuziladi va DPM bosh vrachi tomonidan tasdiqlanadi. Har oyda yuqumli kasalliklar (qizamiq, qizilcha, boʻgʻma, koʻkyoʻtal, qoqshol, shol, virusli gepatit V, epid parotit, XIB va rotovirus infeksiyalar)ga qarshi emlanganlik tahlil qilib boriladi.

Emlanishi lozim boʻlgan aholini soni aniqlanib boʻlgandan soʻng profilaktik emlash rejasini tuzishga kirishiladi.

Profilaktik emlash rejasi 063, 064 va 112-shakllar asosida UASh (pediatrlar) DPM hamshiralari va oʻquv tarbiya muassasalarining vrachlari, hamshiralari tomonidan tuziladi.

Maktablar, kollejlar, litseylar va MTMlari profilaktik emlash rejalari tuman (shahar) bosh pediatrlari, bosh terapevtlari va immunologlari tomonidan umumlashtiriladi.

Profilaktik emlash rejalari hududiy Davlat sanitariya epidemiologiya nazorat markazlari bilan kelishilgandan soʻng viloyatlar, Toshkent shahar sogʻliqni saqlash boshqarmalariga va Qoraqalpogʻiston Sogʻliqni saqlash vazirligi bosh mutaxassislariga taqdim qilinadi.

Profilaktik emlash rejalari, viloyat DSENMlari bosh vrachlari bilan kelishilib, viloyatlar, Toshkent shahar hokimliklari Sogʻliqni Saqlash Bosh Boshqarmalari va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Sogʻliqni Saqlash Vazirligi tomonidan tasdiqlangandan soʻng Oʻz.Res.SSVgi Onalik va bolalikni muhofazalash Bosh boshqarmasiga (O va MBB) Oʻz.Res.SSVgi Sanitariya epidemiologiya nazorati Bosh boshqarmasi (SENBB)ga taqdim etiladi. Profilaktik emlash rejalari Onalik va bolalikni muhofazalash Bosh Boshqarmasi va Sanitariya epidemiologiya nazorati Bosh Boshqarmasi tomonidan koʻrib chiqilgandan soʻng respublika SSV, DSENMga umumlashtirish uchun va emlash materiallariga boʻlgan ehtiyojni aniqlash uchun yuboriladi.

VRACh IMMUNOLOGNING VAZIFALARI

Vrach immunolog vazifalariga quyidagilar kiradi.

Profilaktik emlash kalendari asosida yillik emlash rejasini tuzish;

Yillik, chorak va oylik vaksinalarga boʻlgan ehtiyojni aniqlash;

Xizmat oʻramidagi bolalarni oʻz vaqtida va toʻliq hisobga olinishi ustidan doimiy nazorat olib borish;

Emlatkilarni toʻla, sifatli va oʻz vaqtida oʻtkazilishi ustidan doimiy nazorat olib borish;

Emlash rejalarini haqqoniy tuzilishi va profilaktik emlash rejalarini bajarilishi ustidan nazorat olib borish;

Emlashga tibbiy cheklov (qarshiligi) boʻlgan bolalarni nazoratga olish va ulardagi tibbiy cheklovlarni haqqoniyligini tekshirib borish;

Asoslanmagan tibbiy cheklov berilganligi uchun shaxsan javobgarlik;

Emlashga uzoq muddatli tibbiy cheklovlar berilgan bolalarni hujjatlari (112, 063-shakl) ni tuman, shahar tibbiy birlashmalari qoshidagi immunologik komissiyalariga, ularni shifoxonaga yuborib tekshirishlar oʻtkazib sogʻlomlashtirib, emlash masalasini hal etish uchun yuborish;

Emlash kabineti hamshirasini va immunobiologik preparatlarni hisobga olish, saqlash va sarflash boʻyicha javobgar xodimlar ishini nazorat qilish;

tibbiy xodimlarga xavfsiz emlash masalalari boʻyicha birlamchi oʻquv mashgʻulotlari oʻtkazish;

har oyda oʻtkazilgan profilaktik emlash, vaksinalarni sarflanishiga oid 6-shakl boʻyicha hisobot tuzish;

aholi oʻrtasida immunoprofilaktika ahamiyati toʻgʻrisida sanitariya maorif ishlarini tashkil etish va oʻtkazish;

VRACh (UASh UChASTKA PEDIATRI) VAZIFALARI

Yillik va oylik profilaktik emlash rejasini tuzadi;

emlash oʻtkazish kunini, bolaning tibbiy koʻrigiga kelishi muddatini belgilaydi hamda tibbiy cheklovlar mavjudligini aniqlaydi;

emlatkiga tibbiy cheklovlar boʻlgan bolalarni sogʻlomlashtiradi va keyinchalik ularni toʻliq emlashlari uchun javobgar hisoblanadi.

emlashdan keyingi asoratlar kelib chiqishi mumkin boʻlgan “xavfli guruh”dagi bolalarni roʻyxatini tuzadi;

emlanadigan bolalarni tibbiy koʻrikdan (tana haroratini oʻlchab) oʻtkazadi, sogʻligʻiga qarab emlashga ruxsat beradi, xulosasini 112-shakli hujjatiga yozishi lozim. Zarurat paydo boʻlganda DPM rahbari bilan kelishgan xolda maslahat olish uchun poliklinikaga yuboradi;

emlangan bolalarni 1 oy davomida tibbiy kuzatuvni olib boradi;

emlashdan soʻngi noanʼanaviy reaksiyalar kuzatilgan bolalarni shifoxonaga davolanishga yuboradi;

har oyda oʻtkazilgan profilaktik emlashlar va sarflangan vaksinalar toʻgʻrisida 6-shakl boʻyicha hisobot tuzadi;

har oyning oxirida oʻziga biriktirilgan uchastkalar boʻyicha profilaktik emlash rejasini bajarilishini tahlil qiladi;

oʻz xizmat hududida sanitariya-targʻibot ishlarini oʻtkazadi.

PATRONAJ HAMShIRASINING VAZIFALARI

emlashga zarur boʻlgan aholini hisobini olib boradi (bir yilda 2-marta bahorda va kuzda aholini roʻyxatga oladi, kelgan-ketganlarni va chaqaloqlarni hisobini olib boradi);

har yarim yilda 1-marta 063, 064-shakllarini koʻrib, tekshirib chiqadi;

har oyda chaqaloqlarni oʻz vaqtida rejalashtirish va profilaktik emlash kalendari boʻyicha emlashini taʼminlash maqsadida ularni hisobga oladi va patranajini yuritadi;

kartateka hamshirasi bilan joriy yilda va har oyda emlanishi lozim boʻlgan aholi roʻyxatini tuzadi;

oylik emlash rejasiga muvofiq, bolalarni ota-onalari bilan emlatki olishi uchun chaqiradi;

emlashdan soʻng reaksiyalar va asoratlarni aniqlash maqsadida uyiga patronajga boradi;

dispanser hisobida turadigan va tibbiy cheklovi boʻlgan bolalarni vrach koʻrigiga chaqiradi;

har oyda boshqa tumanlarda maktablarga, bolalar muassasalariga qatnaydigan bolalarni emlanish holatini aniqlaydi va rasmiy hujjatlarni yozib boradi;

har oyda qilingan emlashlar toʻgʻrisida hisobot tuzadi va taqdim etadi.

OILAVIY POLIKLINIKA VA TIBBIY BIRLAShMALARNING BOSh HAMShIRASINI IMMUNOPRAFILAKTIKA MASALALARI BOʻYIChA VAZIFALARI

Bosh hamshiralarning (bakpreparatlar va immunobiologik preparatlar boʻyicha masʼul) vazifalari:

immunobiologik preparatlar, shpritslar, xavfsiz utilizatsiya qilish qutilari va sovutgich jihozlariga boʻlgan joriy ehtiyojni aniqlaydi;

hududiy DSENMdan preparatlarni oladi;

vaksinalar va emlash materiallarini emlash xonalariga beradi;

DPMda vaksinalarni va emlash materiallarini sarflanishi va hisobotlarni toʻgʻri yuritilishi boʻyicha javob beradi;

emlash xonalarida foydalanilgan inyeksiya-materiallarini belgilangan talablar asosida toʻplanishi va utilizatsiya qilishni ustidan nazorat olib boradi;

EMLASh XONASI HAMShIRASI (VAKSINATOR) VAZIFALARI

sanitariya qoida talablariga muvofiq emlash xonasi sanitariya holatiga javob beradi;

vrach koʻrsatmasi asosida bolalarni emlaydi va emlash kalendariga hamda xavfsiz emlash qoidalariga rioya etishga javob beradi.

oʻtkazilgan emlatkilar va sarflangan vaksinalarni roʻyxatga olish uchun hisob — kitoblarni olib boradi;

oʻtkazilgan emlatkilarni 112/u shaklga, 063 shaklga va emlatkilarni roʻyxatga olish ishchi jurnaliga (emlatki turi, oʻtkazilgan kun, doza, seriya) yozib boradi;

oylik emlashni monitoring oʻtkazish grafigini yuritib boradi;

emlashdan soʻng reaksiyalarni hisobini olish uchun emlangan bolalarni uylarga faol qatnovni uyushtiradi;

vrach koʻrsatmasi va nazorati ostida emlash xonasiga vaksinalar, medikamentlar, bogʻlov vositalari va jihozlarni oladi, vaksinalarni saqlash talablarini bajarilishini taʼminlaydi.

EMLASh XONASI KARTATEKA HAMShIRASINI VAZIFALARI (vazifalar patranaj hamshira zimmasiga yuklanadi)

barcha 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun 063/u shakllari asosida emlash kartatekasini tuzadi;

profilaktik emlash kartalarini oʻz vaqtida toʻldirib boradi. (oʻtkazilgan emlatkilar va emlanmaslik sabablari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan);

patranaj hamshiralar bilan hamkorlikda bir yilda ikki marta, aholining roʻyxatini tuzgandan soʻng 063/u-shakllar asosida bolalarni hisobini toʻliq yuritilayotganligini tekshiradi;

profilaktik emlash rejasini keyingi hafta, oy, yil uchun tuzadi;

patranaj hamshiralardan, maktabgacha tarbiya muassasalari va maktab hamshiralaridan oʻtkazilgan emlash hisobotlarini qabul qiladi;

har oy yakunida poliklinika boʻyicha oylik emlash hisobotini va rejani bajarilishining statistik tahlilini oʻtkazadi.

EMLAShNI TAShKIL ETISh

Profilaktik emlashlar — DPMsidagi belgilangan talablarga javob beradigan xonada tashkil etiladi va oʻtkaziladi;

Tugʻruq boʻlimlarini emlash xonalarida chaqaloqlardan skrining tekshiruv uchun qon namunalarini olishga ruxsat etilmaydi;

Emlash oʻtkazish, bevosita maktabgacha tarbiya muassasalarida, maktablarda va boshqa muassasalarda oʻtkazishga zarurat paydo boʻlganda, emlash ishlarini faqat belgilangan talablar asosida jihozlangan tibbiy xonalarda oʻtkazish tavsiya etiladi. Ayrim, uzoq va yetib borish qiyin boʻlgan hududlarda emlashni tashkil etish va oʻtkazish uchun tarkibida vrach va vaksinatorlardan iborat koʻchma brigadalar tuzilib emlashlar oʻtkaziladi.

EMLASh XONALARIGA QOʻYILGAN TALABLAR

Emlash xonalari ishi ustidan rahbarlik — bosh vrachning buyrugʻi bilan uning oʻrinbosari yoki u boʻlmaganda boʻlim mudiri zimmasiga yuklatiladi. Qishloq vrachlik punktlarida mudir zimmasiga yuklatiladi. Emlash xonasi 2 ta xonadan: maydoni 20 m2 boʻlgan kartateka xonasi va maydoni 12 m2 boʻlgan emlash oʻtkazish xonalaridan iborat boʻlishi lozim. Emlash oʻtkazish xonasini devori butun balandligi boʻylab toʻliq kafel bilan yoki boshqa nam oʻtkazmaydigan material bilan qoplangan boʻlishi lozim. Poli suv oʻtkazmaydigan material bilan qoplanishi va patalogi moyli boʻyoq bilan boʻyalishi lozim. Emlash xonasi issiq suv va sovuq suvga ulangan rakvina bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Emlash xonasida har kuni 2-marta “emlash xonasi uchun” deb maxsus belgilangan tozalov anjomlari bilan yuvuvchi vositalar qoʻllagan xolda, ish kuni yakunida esa dezinfeksiyalovchi vositalar qoʻllagan xolda tozalov ishlari oʻtkazilishi lozim. Emlash xonasida mukammal tozalov haftada bir marta oʻtkaziladi.

DPMlari emlash xonasida boʻlishi lozim boʻlgan jihozlar roʻyxati:

vaksinalarni saqlash uchun polkalari belgilangan sovutgich;

shokka qarshi davolashda qoʻllaniladigan vositalar va jihozlarni saqlash shkafi;

bir martalik shprits va ignalar qoʻshimcha zaxirasi bilan, termometrlar, tanometr, elektrootsos, ogʻiz kengaytirgich, til tutgich va korsanglar;

dezinfeksiyalovchi eritma va foydalanilgan asboblarni tashlash uchun idishlar;

emlash stoli;

tibbiy kushetka va yoʻrgaklash stoli;

hujjatlarni saqlash va yozish uchun stol;

qoʻlni yuvush uchun rakvina;

bakteriotsid lampa;

termosumka;

ishlatilgan shpritslar va emlash materiallarini toʻplash uchun xavfsiz qutilar.

Emlash oʻtkaziladigan DPMda elektr taʼminotida uzilish boʻlmasligi uchun elektrogenerator boʻlishi lozim.

Emlash xonasida shokka qarshi dori qutisida quyidagilar boʻlishi lozim:

2 ta jgut, bir martalik steril shprits 10 dona ;

adrenalin gidroxloridni 0,1% li 1,0 ml eritmasi 10 ta ampula;

prednizalon va gidrokortizon eritmalari 5 ampuladan;

5% li glyukoza eritmasidan 200 ml, infuzion sistema bilan;

5 ampuladan antigistamin preparatlari;

kalsiy va eufilinni 2,4 % li eritmalari ampulalarda;

yurak preparatlari (kordiamin, korglyukin, strofantin).

Emlashdan soʻnggi kuchli asoratlarda (anafilaktik shok va boshqalarda) belgilangan bosqichlar boʻyicha shoshilinch yordam koʻrsatish uchun yoʻriqnoma boʻlishi lozim.

Emlash xonasining hujjatlari:

profilaktik emlashni oʻtkazishda foydalaniladigan hamma preparatlarni qoʻllash yoʻriqnomalari;

oʻquv — uslubiy qoʻllanmalar;

vaksina va boshqa preparatlarni, shprits, igna va kartalarni roʻyxatga olish va sarflanishini qayd qilish jurnali,

sovutgich jihozlarini ishlash tartibi, haroratni roʻyxatga olish varaqasi;

oylik oʻtkazilgan emlatkilarni monitoring grafigi;

har oyda olingan va sarflangan vaksinalar, oʻtkazilgan emlashlar boʻyicha 6-shakl, yillik hisobot boʻyicha 5-shakl hamda muassasaga taalluqli boʻlgan statistik hisobotlarni tuzish boʻyicha yoʻriqnomalar;

Oʻzbekiston Respublikasi SSVning 2006-yil 26-iyundagi 287-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan “profilaktik emlash kartasi” 063-shakl;

aholini yoshma-yosh roʻyxat;

tibbiy cheklovlarni roʻyxatga olish jurnali va immunologik komissiyaning qarorlari;

emlashdan soʻngi reaksiyalar asoratlarni roʻyxatga olish jurnali;

DPM rahbari tomonidan tasdiqlangan favqulodda holatlarda shoshilinch choratadbirlar oʻtkazish rejasi (elektr energiya uchirilganda va boshqalar)

EMLAShLARNI OʻTKAZISh

Davlat Sanitariya Epidemiologiya Nazorat Markazi (DSENM) va DPM lari barcha boʻgʻinlarda bakterial va virusli preparatlarni tashilishni va saqlashni amaldagi qonun hujjatlaridagi yoʻriqnomalar va Oʻz.Res.SSVning 11-aprel 2006-yil 148-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Barcha boʻgʻinlarda saqlanadigan vaksinalarni effektiv boshqarish boʻyicha Standart Ishchi Muolajalari” uslubiy qoʻllanmasiga muvofiq toʻgʻri amalga oshirilishi lozim. DSENMlari profilaktik maqsadda va epid koʻrsatmalar boʻyicha oʻtkaziladigan barcha tadbirlarni nazorat qiladi va vaksinalar bilan taʼminlaydi.

Diagnostik maqsadda foydalaniladigan preparatlar, shuningdek, tuberkulin, qoqshol, boʻgʻma, gangrena, botulizmga va ilon hamda qoraqurtga qarshi zardoblar DPMlarni mablagʻi hisobidan sotib olinadi.

Emlashlarni joylardagi belgilangan poliklinikalarda, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan va har yili emlash xonasida ishlash uchun ruxsat beruvchi sertifikat olgan tibbiy xodim-vaksinatorlar amalga oshirishlari lozim. Har yili silga qarshi emlash oʻtkazadigan tibbiy xodimlar tayyorgarligini silga qarshi kurashish dispanseri mutaxassislari oʻtkazadilar.

Sertifikati boʻlmagan va emlash xonasida ishlashga bosh vrach buyrugʻi bilan tayinlanmagan xodimni emlash xonasida ishlashga ruxsat etilmaydi.

Emlash ishlarini tashkillashtirish va oʻtkazishda qatnashadigan har bir tibbiy xodim bilishi va bajarishi lozim:

yuqumli kasalliklar immunoprafilaktikasi boʻyicha sanitariya qoida va meʼyorlarini bilishi;

immunoprofilaktika boʻyicha maxsus sinovdan oʻtishi;

vaksinalar bilan ishlash qoidalarini (tashilishi, saqlanishi, qoʻllanishi, sifatini nazorat qilishni,) emlashlarni xavfsiz amalga oshirish qoidalarini, xavfsiz inyeksiyalar va “ochiq flakonlar” siyosatiga rioya qilishni;

qizamiq, qizilcha, epidparatit, BSJ vaksinasining eritgandan soʻng 6 soat davomida ishlatilishini ushbu vaqt davomida ishlatilmay qolgan vaksinani yoʻq qilinishini esda tutish;

BSJ vaksinasining 50,0% gacha, qizamiq, qizilcha, epidparatitga qarshi vaksinalarni, virusli gepatit “V”, AKDS, ADS, ADSM, AD-M, rotovirus infeksiyalarga qarshi vaksinalarni va poliovaksinalarni 15 %gacha ortiqcha sarflanishiga ruxsat etilishini;

emlashdan soʻngi reaksiyalar va asoratlar ustidan nazorat qilib borishni;

har oyda emlash kartalari (063/u va 112/u-shakllar)ni emlash bilan qamrab olish darajasini aniqlash uchun koʻrib chiqib, 6-shakl boʻyicha hisobot tuzishni.

zarur boʻlib qolganda birinchi tibbiy yordam koʻrsatish usullari boʻyicha bilimga ega boʻlishi;

aholi oʻrtasida emlashning ahamiyati toʻgʻrisida tushuntirish ishlarini olib borishni;

3. Emlash oʻtkazishdan oldin emlash hamshirasi (vaksinator) bajarishi lozim:

emlashga kelgan shaxsni sogʻligʻi toʻgʻrisida vrach xulosasini mavjudligini, shuningdek emlash uchun qarshi tibbiy koʻrsatma yoʻqligini tekshirishi;

qoʻlini yuvishi;

vrach koʻrsatmasi bilan ampuladagi (flakondan) preparatning nomini solishtirish;

preparatlarni qoʻllanishi boʻyicha yoʻriqnomalariga muvofiq ishlatishga tayyorlash (adsorbsiyalangan vaksinalarni yaxshilab siltab, aralashtirish, antiseptika qoidalariga rioya qilgan xolda ampulani eritish va ochish, lofillangan vaksinalarni erituvchisi bilan eritish).

4. Emlash oʻtkazish davomida bajarilishi lozim:

Preparat yuboriladigan joyni toʻgʻri zararsizlantirish;

faqat bir martalik shprits va ignalardan foydalanish;

vaksina dozasini toʻgʻri olish, emlash joyi va emlash usulini toʻgʻri tanlash;

xavfsiz emlash amaliyotlari ( uslubiy qoʻllanmaga muvofiq ) talablarini toʻla bajarish

5. Emlash oʻtkazib boʻlgandan soʻng bajarilishi lozim;

Emlash oʻtkazilishi haqida emlangan shaxsning tibbiy hujjatlari (112\u, 026\u, 025\u, 063\u-shakllari) ga hamda 064-shakliga, emlashlarni roʻyxatga olish jurnaliga yuborilgan preparat nomini, yuborilgan kuni, dozasi va seriyasini koʻrsatib yozib quyilishi;

emlangan shaxsni (yoki uning ota-onasini ) emlashdan soʻng yuz berishi mumkin boʻlgan reaksiyalar va vrach kelgunga qadar yordam koʻrsatish toʻgʻrisida xabardor qilinadi va kuchli yoki noanaʼnaviy reaksiyalar sodir boʻlganda tibbiy yordamga zudlik bilan murojaat etishi tushuntiriladi;

emlangan shaxs, emlangandan soʻng birinchi 3 kunida, har kuni emlashdan soʻnggi reaksiyalarni va asoratlarni aniqlash maqsadida hamda bir oy davomida emlashni oʻtishi yuzasidan kuzatuv olib boriladi.

EMLAShDAN KEYINGI REAKSIYALAR VA ASORATLAR

Emlashdan keyingi reaksiyalar — u yoki bu turdagi vaksinani yuborgandan keyin yuz beradigan klinik va laboratorik oʻzgarishlarga aytiladi.

Baʼzi turdagi vaksinalar yuborilganda (BSJ, Sariq isitmaga qarshi vaksinalar) yuz beradigan mahalliy oʻzgarishlar immunitet hosil boʻlishi uchun zarur shartlar hisoblanadi.

Yuz beradigan reaksiyalar kechish darajasi yengil holatdan oʻta ogʻir holatgacha boʻlishi mumkin.

Yengil darajasidagi mahalliy reaksiyalar (vaqtincha haroratni koʻtarilishi, inyeksiya qilingan joyda qichishishni boʻlishi) aksariyat xollarda AKDS vaksinasi bilan emlanganlarni 20-50%da uchraydi. Tana haroratini biroz koʻtarilishi, qisqa muddatli injiqlik va ishtahani yomonlashgani meʼyor darajasidagi reaksiya deb baholanib, davolash oʻtkazish talab etilmaydi.

Emlashdan keyingi asoratlar (PVO) — organizmda kechadigan klinik buzilishlarning kechish tezligi, xarakteri va ogʻir boʻlishi bilan emlashdan keyingi reaksiyalardan farq qiladi.

Emlashdan keyingi asoratlarda bemorning holati oʻta ogʻir holatda boʻlishi, ayniqsa uzoq kechadigan davomiy asoratlar yuz berishi kam uchraydi. Emlashdan soʻngi reaksiyalar va asoratlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (klassifikatsiyasi, klinikasi, diagnostikasi) Oʻzbekiston Respublikasi SSVning 2015-yildagi 36-sonli buyrugʻini 5-ilovasida keltirilgan.

Tibbiy patranaj hamshirasi tomonidan emlash oʻtkazilgandan soʻng, emlashdan keyingi reaksiyalar va asoratlarni aniqlash uchun majburiy tartibda 3-kun davomida uyiga borib koʻrib turishi va har bir emlashdan soʻnggi asorat yoki gumon qilingan holatlarni roʻyxatga olishi va holat yuzasidan tekshiruv oʻtkazish uchun hududiy DSENM ga shoshilinch xabarnoma berishi lozim.

Emlashdan soʻngi asoratlar qayd qilinib, tekshiruv olib borilayotganda, Oʻzbekiston Respublikasi SSVning 28-dekabr 1999-yil 759-sonli buyrugʻini 2-ilovasida koʻrsatilgan, emlashdan soʻnggi asoratlarda epidemiologik va klinik — laboratorik tekshiruvlar oʻtkazish algoritmini qoʻllab oʻtkaziladi.

Roʻyxatga olinishi va DSENM ga xabarnoma berilishi lozim boʻlgan asoratlarga kiradi:

BSJ vaksinasi bilan emlash oʻtkazilishda paydo boʻladigan limfoadenitlar;

vaksinalar bilan inyeksiya qilingan joyda absetslar paydo boʻlganda;

tibbiy xodimning yoki aholining fikriga koʻra vaksina oʻtkazilgandan soʻng 1 oy davomida yuz bergan emlash bilan bogʻliq deb hisoblangan hamma oʻlim holatlari (BSJdan keyin 1 yilgacha);

aholining yoki tibbiy xodimning fikriga koʻra 1 oy davomida emlashdan keyin yuz bergan barcha ogʻir va noanʼanaviy emlashdan soʻnggi reaksiyalar sababli shifoxonaga yotkizilish holatlari;

Bolalarda emlash bilan bogʻliq boʻlgan emlashdan soʻnggi reaksiyalar va asoratlarni aniqlash va roʻyxatga olishga barcha DPM (davlat va xususiy sektor) tibbiy xodimlari javobgar hisoblanadi.

Zudlik bilan telefon orqali emlash oʻtkazilgan joyni tibbiy muassasa rahbariyatiga va hududiy DSENMga xabar berishi, u joydan maʼlumotlar yuqori tashkilotlarga — viloyat Davlat sanitkriya epidemiologiya nazorati markaziga, Respublika sanitariya epidemiologiya nazorati markaziga va Oʻzbekiston Respublikasi SSVning sanitariya epidemiologiya nazorati Bosh boshqarmasiga yuborilishi lozim;

shoshilinch xabarnoma berilishi bilan bir vaqtning oʻzida 063 va 112-shakllarga yoziladi. Barcha emlashdan keyingi reaksiyalar, holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Oʻz.Res SSVning 2015-yil 27-yanvardagi 36-sonli buyrugʻiga muvofiq va “Profilaktik emlash hisoboti” 6-shaklini “D” boʻlimidagi “Emlashdan keyingi reaksiyalar va asoratlar” toʻgʻrisidagi 3-jadval boʻyicha oylik hisobotlarga kiritilishi lozim.

EMLAShLARNI ROʻYXATGA OLISh

Kartateka hujjatlarini toʻgʻri yuritilishi va bolalarni toʻliq emlov bilan qamrab olinishiga DPM bosh vrachi oʻrinbosari va vrach immunolog javobgar hisoblanadi, bu maqsadda muntazam ravishda nazorat qilib borishlari lozim:

bolalarni toʻliq roʻyxatga olinishi, jumladan uyda tugilganlarini ham;

emlashlarni oʻz vaqtida oʻtkazilishini;

emlashga berilgan tibbiy cheklovlarni asoslanganligi va tibbiy cheklov berilgan bolalarning hisobotini yuritilishini;

vrachlar tomonidan emlashga buyurilganligi toʻgʻrisida yoki tibbiy cheklov berilganligi toʻgʻrisidagi xulosalarni yozilib borilishini;

belgilangan tartiblarga asosan, hisobot shakllari boʻyicha oʻtkazilgan emlashlarni yozib borilishini;

PROFILAKTIK EMLASh HISOBOTLARINI TUZISh

Davolash profilaktik muassasasi bosh vrachi masʼul hisoblanadi:

aholini bir yilda 2-marta roʻyxatdan oʻtkazilishi, reja tuzilishi, emlashlarni oʻtkazilishiga, profilaktik emlashni hisobotlarini haqqoniy yuritilishiga;

hududiy DSENMga oʻz vaqtida profilaktik emlash toʻgʻrisida hisobotni, tibbiy cheklovlar va emlashdan keyingi sodir boʻlgan nojoʻya holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni berilishiga;

davolash profilaktika muassasalari oʻz hisobotlariga bolalar oʻquv tarbiya muassasalarida oʻtkazilgan emlashlarni, bolalarni yashaydigan joylaridan qatʼiy nazar barchasini kiritishlari lozim;

VAKSINALARNI SAQLASh, ULARDAN FOYDALANISh VA HISOBOTINI YuRITISh TARTIBLARI

Profilaktik emlashni oʻtkazish uchun faqat mamlakatimizda va chet ellarda ishlab chiqarilgan dori vositalari, tibbiy texnikalarni sifatini nazorat qilish Bosh Boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan va sertifikatlangan, belgilangan tartiblarga asosan Oʻzbekiston respublikasi hududida foydalanishga ruxsat etilgan vaksinalar bilan oʻtkaziladi;

Davolash profilaktika muassasasi bosh vrachlari, vaksinalarni va boshqa immunobiologik preparatlarni hamda shpritslarni, inyeksiya materiallarini xavfsiz yoʻqotish uchun qutilarni oʻz vaqtida olinishi, toʻgʻri saqlanishi va taqsimlanishi boʻyicha javobgar hisoblanadi;

Vaksinalarni hisobga olish, saqlash va sarflash DPM bosh vrachi buyrugʻi bilan muassasaning bosh hamshirasi zimmasiga yuklatiladi, undan tashqari alohida, sovutgich jihozlaridan toʻgʻri foydalanish boʻyicha va vaksinalarni toʻgʻri saqlash va tashish boʻyicha maxsus oʻqitilgan tibbiy xodim tayinlashini lozim.

Vaksinalarni tarqatish joylardan (DSENM), foydalaniladigan joylarga — hududiy DSENMlarga, poliklinikalarga, tugʻruq uylariga, MTMlarga, maktablarga va boshqa joylarga belgilangan tartiblar asosida “sovuqlik zanjiriga” amal qilgan holda, olib kelishlari uchun maxsus termoelementlari boʻlgan sovutgich sumkalar boʻlishi lozim.

Olingan bakterial preparatlar, shpritslar va inyeksion materiallar xavfsiz utilizatsiya qilish karobkalarining hisoboti Xalqaro sogʻliqni saqlash tashkiloti, YuNISSEF tomonidan tavsiya etilgan maxsus, “Vaksinalar, shprits ignalarni nazorat qilish jurnali” boʻyicha olib boriladi.

Emlash xonalarida tibbiy immunobiologik preparatlarni Oʻz Res.SSVning 11-aprel 2006-yil 148-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Barcha boʻgʻinlarda, saqlanadigan vaksinalarni effektivligini boshqarish boʻyicha Standart Ishchi Muolajalar”i uslubiy qoʻllanmani hisobga olgan xolda saqlanishi lozim.

Emlash xonalarida vaksinalarni saqlaydigan sovutgich jihozlari meʼyorda ishlaganda va elektr taʼminoti uzluksiz boʻlganda saqlanish muddati 1 oy. Shu belgilangan muddatni eʼtiborga olgan xolda DPMlarda avvaldan 1 oyda sarflanadigan vaksinalarning hisobi qilinib, vaksina olinishi lozim.

Sovutgich jihozlari nosoz boʻlganda elektr taʼminotida uzilishlar koʻp boʻlganda vaksinani 1 kunda, yaʼni emlash oʻtkazadigan kunga berish masalasi hal etilishi kerak.

Vaksinalarni saqlash tartiblari:

Vaksinalar erituvchilarini muzlatish mumkin emas, ularni +2 °S dan +8 °S gradus gacha boʻlgan haroratda saqlash lozim. Erituvchilarini xona haroratida yoki sovutgichda boʻsh joy boʻlsa, uning ichida saqlash mumkin. Emlash kunida erituvchilar sovutgichda +2 °S gradusdan +8 °S gradusgacha boʻlgan haroratda saqlanishi lozim.

VG V, AKDS, ADS, ADS-M, AD-M va rotovirusga qarshi vaksinalarni muzlatish qatʼiyan man etiladi, ularni sovutgichni oʻrtasidagi polkada saqlash kerak. Sholga qarshi vaksinani muzlagan holda saqlanishiga faqat DSENMlarda ruxsat etiladi.

Foydalanishga yaroqsiz vaksinalar:

fizikaviy xususiyatlarga mos kelmasa;

ampula butunligi buzilgan boʻlsa;

flakon yoki ampuladagi yozuv belgilari yoʻq boʻlsa yoki noaniq boʻlsa;

yaroqlilik muddati oʻtgan boʻlsa;

sovuqlik tizimiga rioya etilmasdan saqlangan yoki tashilgan boʻlsa, ayniqsa, muzlagan boʻlsa (intikator koʻrsatgichlari boʻlsa)

+8 °S va yuqori harorat taʼsirida boʻlgan, flakondagi indikator rangi (III-IV darajada) oʻzgargan boʻlsa barcha vaksinalar yoʻqotiladi.

Foydalanishga yaroqsiz xolga kelib qolgan vaksinalarni yoʻq qilish uchun uch kishi (UASh, bosh hamshira, oʻrta tibbiyot xodimi)dan iborat komissiya tuzilib, dalolatnoma yoziladi. Dalolatnomada preparatni foydalanishdan chiqarib tashlash sabablari koʻrsatiladi.

Muassasa bosh vrachi buyrugʻi bilan emlashda foydalanilgan shpritslarni, ignalarni va boshqa inyeksiya materiallari yigʻilgan maxsus karobkalarni yoʻq qilish uchun maxsus oʻqitilgan, sertifikati boʻlgan oʻrta tibbiy xodim yoki kichik tibbiy xodim tayinlanadi.

BOShQARILADIGAN YuQUMLI KASALLIKLARNI EPIDEMIOLOGIK NAZORATI

Respublika sanitariya — epidemiologiya xizmati taʼminlashi lozim:

kasallanish va tashuvchanlik darajasi boʻyicha epidemiologik kuzatuv oʻrnatish;

kasallanish xavfi yuqori boʻlgan hudud (boʻgʻma, koʻkyoʻtal, qizamiq, shol, koksholga 2 yoshgacha bolalarni emlashga toʻliq qamrab olinmagan, oxirgi 5 yilda kasallanish koʻrsatkichi yuqori boʻlgan)lar birinchi navbatda profilaktik va epidemiyaga qarshi tadbirlarni amalga oshirish uchun aniqlab olish;

immunitet tarangligi nazoratini tashkil etish;

boshqariladigan yuqumli kasalliklarni qoʻzgʻatuvchilarini odamlar oʻrtasida va tashqi muhitdagi sirkulatsiyasini kuzatish.

BOʻGʻMA KASALLIGINI EPIDEMIOLOGIK NAZORATI

boʻgʻma kasalligiga gumon qilingan shaxslar (rinit, laringotroxeit, laringit, nafas boʻgʻilishi) barcha turdagi angina bilan bemorlarni laboratoriya tekshiruvidan oʻtkazish;

aholi qatlamlarini boʻgʻmaga qarshi immunitetini nazorat qilish;

kasallik oʻchoqlarida muloqotdagilarini, kasallanish avj olganda esa xavfli guruhdagi shaxslarni ham tekshirish;

profilaktik maqsadda-bolalar uylariga, maktab internatlariga, sil bilan kasallanganlar sanatoriyalariga, bolalar va katta yoshdagilar psixonevrologik muassasalariga yangi ishga qabul qilinganlar tekshiriladi;

OʻTKIR BOʻShAShGAN ShOL (OʻBSh) EPIDEMIOLOGIK NAZORATI VA ShOL KASALLIGINI ChETDAN KIRIB KELIShINI YOʻL QOʻYMASLIK

shol kasalligiga gumon qilingan shaxslar shuningdek oʻtkir boʻshashgan shol belgilari mavjud boʻlgan, nomaʼlum sababga koʻra falajlik kuzatilgan bolalarni virusologik va serologik tekshiruvlardan oʻtkazish;

shol kasalligi bilan kasallangan va kasallikka gumon qilingan bolalar bilan muloqotda boʻlganlarni, OʻBSh infeksiyasi oʻchogʻida boʻlgan bolalarni va tashqi muhitni laboratoriya usuli bilan tekshirish;

bolalarni sholga qarshi immunitet tarangligini oʻrganish;

epidemik oʻchoqda bemor bilan muloqotda boʻlgan shaxslarni emlash;

oqova suvlarni, tuproqni, ochiq suv havzalarini laboratoriya usuli bilan nazorat qilib borish (hamma virusologik va serologik tekshiruvlarni 50 % ni tashkil etishi lozim)

OʻBSh ustidan faol epid nazorat oʻtkazish;

shol bilan kasallanish holati chetdan kirib kelganligini aniqlanganda “Milliy chora-tadbirlar rejasi”ga muvofiq barcha chora-tadbirlar oʻtkaziladi.

QIZAMIQ QIZILChA VA TUGʻMA QIZILChA SINDROMI EPIDEMIOLGIK NAZORATI

(Oʻz.Res.SSVning 24-aprel 2003-yil kunidagi 192-sonli buyrugʻi va SSVning 11-mart 2013-yil kunidagi 202-sonli farmoyishi)

Maqsad — 2013-yildan boshlab qizamiq va qizilchani batamom tugallashga erishish jarayonlari tizimini tatbiq etib, 2018 — 2020-yillarda qizamiq va qizilchani Respublikada batamom tugatish buning uchun epid nazorat boʻyicha chora-tadbirlarni kuchaytirish lozim.

qizilcha va qizamiqqa gumon qilingan shaxslarni virusologik va serologik tekshiruvlardan oʻtkazish;

qizamiq va qizilcha kasalligi bilan kasallangan bemor yoki gumon qilingan shaxslar bilan kasallik oʻchogʻida muloqotda boʻlgan shaxslarni serologik laboratoriya usuli bilan tekshirish;

bolalarni qizamiq va qizilchaga immunitet tarangligini oʻrganish maqsadida tekshiruvlar oʻtkazish;

epidemiologik oʻchoqda bemor bilan muloqotda boʻlgan 6 oylikdan 30 yoshgacha boʻlgan shaxslarni qizamiq va qizilchaga qarshi emlash;

qizamiq, qizilcha va TQS boʻyicha faol epid nazorat oʻtkazish.

EMLAShDAN SOʻNGI REAKSIYALAR VA ASORATLAR EPIDEMIOLOGIK NAZORATI

(Oʻzbekiston Respublikasi SSVning 27-yanvar 2015-yildagi 36-sonli buyrugʻi.)

emlashdan soʻngi reaksiyalarni (ESR) va emlashdan soʻngi asoratlar (ESA) ni aniqlash va roʻyxatga olish boʻyicha tekshiruv oʻtkazish hamda kelib chiqish sabablarini aniqlash;

ESR va ESAlarni xususiyatlarini va sonini har bir preparat uchun alohida oʻrganib, aniqlash;

olingan maʼlumotlarni tahlil qilish;

ESR va ESAlarni keltirib chiqaruvchi xavf — omillarini aniqlash.

EPIDEMIOLOGIK KOʻRSATMA BOʻYIChA PROFILAKTIK EMLASh KALENDARI

Emlanishi lozim boʻlgan kontingentlar Emlash turlari Vaksinatsiya muddatlari Revaksinatsiya muddatlari Kuydirgi kasalligi boʻyicha enzootik hududlarda quyidagi ishlarni bajaruvchi shaxslar: qishloq xoʻjaligi, gidromeliorativ, tuproqni qazish, tashish bilan shugʻullanadiganlar, mahsulotlarni tayyorlovi bilan shugʻullanadiganlar, geologik — qidiruv ekspeditsiya xodimlari; qishloq xoʻjaligi hayvonlari xomashyolari va mahsulotlarini tayyorlash, saqlash, xomashyolarni qayta ishlash va oʻlgan hayvonlarni koʻmish bilan shugʻullanadiganlar; kuydirgi kasalligini qoʻzgʻatuvchisi tirik kulturalari bilan ishlaydigan shaxslar. Kuydirgiga qarshi 14 yoshdan boshlab 1 yildan soʻng Qarovsiz qolgan hayvonlarni tutish va saqlash bilan shugʻullanadigan shaxslar; veterinarlar, ovchilar, oʻrmonchilar, qushxona va zoopark xodimlari; qutirish virusi bilan ishlovchi xodimlar. Qutirishga qarshi 16 yoshdan Birinchisi bir yildan soʻng, keyinchalik har uch yilda ichterlama kasalligi boʻyicha kasallanish darajasi yuqori boʻlgan va ichterlama boʻyicha epidemiologik noxush mikrouchastkada yashaydiganlar; kanalizatsiya qurilmalari, jihozlari va tarmoqlariga xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanadigan shaxslar; ichterlama kasalligi boʻyicha giperendemik mamlakatlariga va joylarga boradigan shaxslar; kasallik oʻchogʻida muloqotda boʻlgan shaxslar epidemiologik koʻrsatmaga muvofiq; ichterlama qoʻzgʻatuvchisi tirik kulturalari bilan ishlaydiganlar. Ichterlamaga qarshi 3 yoshdan 15 yoshgacha vaksina turiga qarab 1 va 3 yildan keyin vaksina turiga qarab sariq istima boʻyicha epidemiologik noxush boʻlgan chet mamlakatlar (Janubiy Afrika mamlakatlari) ga borayotgan shaxslar. Sariq isitmaga qarshi 9 yillikdan boshlab 10 yilda bir marta boʻgʻma kasalligi oʻchogʻida muloqotda boʻlganlar, avvalda emlanmagan va boʻgʻma bilan kasallanmagan boʻlsa. Boʻgʻmaga qarshi 2 oylikdan boshlab Emlash kalendariga muvofiq qizamiq va qizilcha oʻchogʻida muloqotda boʻlganlar, avvalda emlanmagan va qizamiq va qizilcha bilan kasallanmagan boʻlsa. Qizamiq va qizilchaga qarshi 6 oylikdan boshlab Emlash kalendariga muvofiq epid. parotit oʻchogʻida muloqotda boʻlganlar, avvalda emlanmagan va epid.parotit bilan kasallanmagan boʻlsa. Epid.parotitga qarshi 1 yoshda Emlash kalendariga muvofiq yoshi 60 dan yuqorilar, surunkali somatik kasalliklar bilan kasallanadiganlar, oʻtkir resperator kasalliklari bilan tez-tez kasallanadiganlar, maktab yoshigacha boʻlgan bolalar va aholiga xizmat koʻrsatuvchi aholi guruhi. Grippga qarshi 6 oylikdan boshlab Har yili “A” yoki “S” sero guruhidagi menigokokklar keltirib chiqaradigan menigokokk infeksiyasi oʻchogʻida boʻlgan bolalar, oʻsmirlar va katta yoshdagilar; Kasallanish koʻrsatkichi oʻtgan yilga nisbatan 2-marta ortganda, kasallanish ehtimoli yuqori boʻlgan shaxslar (MTM ga qatnaydigan bolalar, maktabning 1-2 sinf oʻquvchilari); Uyushgan jamoa yotoqxonalarida yashaydigan oʻsmirlar, sanitariya epidemiologik noxush sharoitdagi oilaviy yotoqxonalarda yashaydigan bolalar. Meningokok infeksiyasiga qarshi 1 yoshdan boshlab vaksina turiga qarab 3 yildan keyin oilasida NV5 Ag tashuvchilari yoki surunkali virusli gepatit “V” kasalligi bilan kasallangan bemorlar boʻlsa, bolalar va katta yoshdagilar; bolalar uylarida va internatlarida tarbiyalanadigan bolalar; muntazam ravishda qon va uning pereparatlarini oladiganlar hamda gemodializda boʻladiganlar va onkogemotoloik bemorlar; virusli gepatit “V” virusi bilan infeksiyalangan biomaterialar bilan muloqotda boʻlgan shaxslar va VG “V” bilan kasallangan bemor qoni bilan muloqotda boʻladigan tibbiy xodimlar; donorlik yoki platsentar qondan immunobiologik preparatlar tayyorlaydigan korxonalarda ishlaydigan shaxslar; tibbiyot oliy oʻquv yurtlari va kolleji talabalari (birinchi navbatda bitiruvchilar); parenteral (inyeksiya yoʻli bilan) narkotik moddalar qabul qiluvchilar. VG “V” qarshi Barcha yoshdagilar, 0-2-4 oylik sxema boʻyicha virusli gepatit “A” kasalligi boʻyicha epidemiologik noxush kasallik oʻchoqlarida boʻlgan shaxslar. VG “A” ga qarshi 2 yoshdan boshlab Birinchi dozasidan keyin bir yil ichida Shol kasalligi bilan kasallangan bemorlar bilan muloqotda boʻlgan shaxslar. Sholga qarshi 5 yoshgacha 2-marta Emlash kalendariga muvofiq Emlanishi lozim boʻlgan kontingentlar Emlash turlari Vaksina oluvchilar yoshi Revaksinatsiya muddatlari Aholi bilan muloqotga kirishuvchi barcha turdagi xizmat koʻrsatish obyektlari (Davlat xizmatlari markazlari, Oʻzbekiston pochtasi boʻlinmalari, banklar, lizing tashkilotlari, notariuslar, sugʻurta kompaniyalari, turistik agentliklar, goʻzallik salonlari, avtotransport vositalarini taʼmirlash va moy almashtirish, yuvish shaxobchalari, sartaroshxonalar, internet zallari, toʻlovlarni qabul qilish punktlari, rieltorlik xizmatlari, reklama xizmatlari va boshqalar) xodimlari; barcha turdagi savdo (oziq-ovqat, xoʻjalik mollari, kiyim-kechak doʻkonlari, dorixonalar va boshqalar) obyektlari xodimlari; sport maktablari hamda sport inshootlari xodimlari; madaniy hamda koʻngilochar obyektlar va dam olish maskanlari xodimlari; mehmonxonalar, mehmon uylari, xostellar, otellar, yotoqxonalar va kempinglar ishchi-xodimlari; yoʻlovchi tashish bilan shugʻullanuvchi davlat va nodavlat tashkilotlar xodimlari; davlat va nodavlat taʼlim muassasalari xodimlari; harbiy xizmatchilar; umumiy ovqatlanish joylari, jumladan jamoat joylarida joylashgan tezkor ovqatlanish nuqtalari, choyxona, toʻyxona, kafe va restoranlarning xodimlari, shuningdek, mahsulotlarni yetkazib berish bilan shugʻullanuvchilar; barcha turdagi davlat va nodavlat tibbiyot va tibbiy-ijtimoiy obyektlar xodimlari; kommunal xizmat sohasi xodimlari; aloqa va telekomunikatsiya obyektlari xodimlari; davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlari; huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari. Koronavirus infeksiyaga qarshi 18 yoshdan yuqori Vaksinani qoʻllashga doir yoʻriqnoma asosida

Eslatma:

profilaktik emlash kalendari doirasida epidemiologik koʻrsatmaga asosan emlash ishlari mamlakatimizda va chet mamlakatlarda ishlab chiqarilgan, dori vositalari va tibbiy texnikalar sifatini nazorat qilish Bosh Boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan, sertifikatlashtirilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasida foydalanishga ruxsat etilgan, joriy etilgan tartibga muvofiq foydalanish yoʻriqnomalari boʻlgan vaksinalar bilan oʻtkaziladi.

profilaktik emlash doirasida epidemiologik koʻrsatmaga muvofiq qoʻllaniladigan inaktivatsiyalangan vaksinalar (antirabik vaksinasidan tashqari) va boshqa ushbu SanQvaM boʻyicha milliy emlash kalendarida keltirilgan inaktivatsiyalashgan vaksinalar bir vaqtning oʻzida alohida shpritslar bilan tananing turli joylariga yuborish mumkin.