Oʻzbekiston Respublikasi aholisining yoshiga, jinsiga va kasbiy faoliyati guruhlari uchun sogʻlom ovqatlanishni taʼminlashga qaratilgan oʻrtacha kunlik ratsional ovqatlanish normativlari (0007-20-son)

24.12.2020

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2020-yil 24-dekabrda hisobga olindi, hisob raqami 4-son]

1. Ushbu sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari kuchga kirishi bilan “Oʻzbekiston Respublikasi aholisining yoshiga, jinsiga va kasbiy faoliyati guruhlari uchun sogʻlom ovqatlanishni taʼminlashga qaratilgan oʻrtacha kunlik ratsional ovqatlanish normativlari” (0105-01-son SanQvaM) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

2. Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari soʻnggi yillarda olingan aholining ovqatlanishi sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlari natijalari va nutritsiologiya fanining yutuqlarini inobatga olib tuzilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xotin-qizlarning mehnat huquqlari kafolatlarini yanada kuchaytirish va tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlashga oid chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 2019-yil 7-martdagi PQ-4235-son qarorida xotin-qizlarning mehnat huquqlarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish, ularning tadbirkorlik tashabbuslarini yanada qoʻllab-quvvatlash, mehnat faoliyatini ragʻbatlantirish hamda ayollar mehnatini muayyan soha yoki kasblarda qoʻllash boʻyicha taqiqlar bekor qilinganligini inobatga olingan holda barcha kasb-hunar guruhlarida ayollar va erkaklar normativlari keltirilgan.

Ayollarda asosiy modda almashinuvi erkaklarga nisbatan pastligi va jismoniy faollik oʻlchamlari kamroq boʻlganligi sababli, bir xil kasb sohasida erkaklar va ayollar uchun ovqatlanish normativlari farq qiladi.

3. Taklif qilinayotgan ratsional ovqatlanish normativlari inson mehnatining ogʻirligi va kasb guruhlari asosida, mamlakatimizning iqlimi va ovqatlanishdagi milliy xususiyatlarini inobatga olgan holda, quvvatga va asosiy oziq-ovqat moddalariga boʻlgan fiziologik extiyojini qondirishga qaratilgan quyidagi guruhlarga boʻlinadi:

1-guruh — asosan aqliy mehnat bilan shugʻullanuvchi shaxslar, yengil jismoniy faollik, talabalar, ijtimoiy fanlarga oid mutaxassisliklar, EHM operatorlari, oʻqituvchilar, dispetchyerlar, pult boshqaruvchilar, hisobchilar, kotib(a)lar JFK (jismoniy faollik koeffitsiyenti) — 1,4). Bir kecha-kunduzlik quvvat sarfi 1800 — 2450 kkal;

2-guruh — yengil mehnat bilan shugʻullanuvchilar — transport haydovchilari, konveyer ishchilari, tikuvchilar, savdo xodimlari, radioelektron sanoati ishchilari, agronomlar, hamshiralar, kichik tibbiy xodimlar, aloqalar sohasida xizmat koʻrsatuvchilar, JFK — 1,6: bir kecha-kunduzlik quvvat sarfi 2100 — 2800 kkal;

3-guruh — oʻrta ogʻirliklardagi mehnat, chilangarlar, sozlovchilar, stanok ishchilari, burgʻulovchilar, ekskavator haydovchilari, traktorchilar, kombaynchilar, avtobus haydovchilari, jarrohlar, tekstil kombinati ishchilari, etikdoʻzlar, temir yoʻlchilar, metallurgiya kombinati ishchilari, kimyo sanoati ishchilari, umumiy ovqatlanish muassasalari ofitsiantlari, oshpaz va ishchilari JFK — 1,9. Bir kecha-kunduzlik quvvat sarfi 2500 — 3300 kkal;

4-guruh — ogʻir jismoniy mehnat bilan shugʻullanuvchi ishchilar, qurilish ishchilari, burgʻulash yordamchilari, kon qazuvchi ishchilar, paxtakorlar (yigʻim terimdan tashqari), qishloq xoʻjaligi mexanizatorlari, doyalar, koʻchiruvchilar, sabzavotchilar, duradgorlar, metallurglar, quyish ishchilari JFK — 2,2. Bir kecha-kunduzlik quvvat sarfi 2850 — 3850 kkal;

5-guruh — oʻta ogʻir jismoniy mehnat, juda yuqori jismoniy faollik bilan ishlovchilar JFK — 2,4 — ogʻir mehnat bilan shugʻullanuvchi qishloq xoʻjaligi ishchilari, yigʻim-terimga jalb qilingan paxtakorlar, kesuvchilar, beton ishchilar, ekskavatorda ishlovchilar, mexanizatsiyalashmagan mehnat yuklagichlari, konchilar. Bir kecha-kunduzlik quvvat sarfi 3750 — 4200 kkal.

4. Ratsional ovqatlanishning asosi boʻlib, kunlik isteʼmol (qabul) qilinadigan oziq-ovqat mahsulotlarini toʻgʻri tashkillashtirish hisoblanadi. Shu sabab, ushbu normativlarni tuzishda:

kasb guruhlari boʻyicha oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmoli toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

oziq-ovqat mahsulotlarining kimyoviy tarkibi, termik ishlov berishda mahsulotlardagi moddalar kamayish darajalari;

aholining oʻrtacha antropometrik koʻrsatkichlari;

ovqatlanishdagi koʻnikmalar;

taklif qilingan meʼyorlarni yetkazib berish imkoniyatlari inobatga olingan.

5. Quyidagilar:

Mehnatga layoqatsiz aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 1-ilovaga muvofiq;

1 — guruh mehnatga layoqatli aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 2-ilovaga muvofiq;

2 — guruh mehnatga layoqatli aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 3-ilovaga muvofiq;

3 — guruh mehnatga layoqatli aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 4-ilovaga muvofiq;

4 — guruh mehnatga layoqatli aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 5-ilovaga muvofiq;

5 — guruh mehnatga layoqatli aholi uchun tavsiya qilingan bir kunlik ratsional ovqatlanish oziq-ovqat meʼyorlari (grammda bir kunda) 6-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

1-ILOVA

MEHNATGA LAYoQATSIZ AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Bolalar Qizlar Oʻgʻillar Erkaklar Ayollar 1 yoshgacha 1 — 3 yosh 4 — 6 yosh 7 — 10 yosh 11 — 1 yosh 14 — 17 yosh 14 — 17 yosh 18 — 59 yosh >60 18 — 54 yosh Homilador va emizikli >55 Dukkaklilar - 10,0 15 15,0 15,0 15,0 15,0 15,0 15,0 15,0 15,0 15,0 Bugʻdoy uni - 10 10 15 20 20 20 20 20 20 20 20 Guruch - 15 20 25 30 40 40 50 40 45 50 40 Yormalar (guruchsiz) 10 15 15 15 20 20 20 20 20 20 30 20 Bugʻdoy noni - 100 120 130 140 150 200 250 200 200 220 150 Javdar non - 60 80 80 80 80 80 100 80 100 100 Makaronlar - 10 10 20 20 30 35 45 30 30 20 15 Kartoshka 50 100 120 130 150 200 200 200 150 150 200 150 Karam - 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 Bodring - 20 30 40 40 45 50 50 40 50 50 40 Pomidor 10 20 30 30 30 40 50 50 40 50 50 40 Lavlagi 10 10 25 25 30 30 30 30 30 30 35 30 Sabzi 15 30 35 40 45 45 50 50 50 50 60 50 Piyoz - 20 20 30 30 30 30 40 30 40 50 40 Boshqa sabzavotlar 10 30 40 50 50 55 55 60 50 60 60 55 Poliz mahsulotlari - 35 50 50 50 50 50 50 40 50 50 40 Qovoq 20 20 20 30 30 30 30 30 30 30 30 30 Mevalar 80 200 220 220 250 250 250 250 250 250 250 220 Quritilgan - 10 20 20 20 20 20 20 20 20 25 20 Uzum - 20 30 30 35 40 40 30 30 30 40 30 Sitrus - 10 10 10 10 15 15 15 10 15 15 15 Mol goʻshti 10 30 30 40 45 50 60 60 50 60 70 50 Qoʻy goʻshti - 20 20 20 20 30 30 30 20 20 30 20 Quyon goʻshti 10 20 20 20 20 20 25 25 20 25 30 20 Parranda 20 40 40 50 60 60 60 70 60 60 70 60 Baliq - 10 20 30 30 30 30 35 30 35 35 30 Baliq mahsulotlari - 10 15 20 20 25 25 30 30 30 30 30 Sut 500 500 500 450 400 400 400 400 400 400 500 400 Smetana, qaymoq 10 15 15 20 20 15 15 15 15 15 20 15 Sariyogʻ 5 10 20 25 25 25 25 30 30 30 30 25 Tvorog 10 30 30 40 40 30 30 30 30 30 30 30 Pishloq - 20 10 10 20 20 20 20 20 20 25 20 Tuxum (dona) 0,5 0,5 1,0 1,0 1,0 1 1 1,0 1,0 1,0 1 1,0 Shakar 10 20 20 25 30 30 30 30 20 30 30 20 Asal - 5 5 5 10 10 15 20 20 20 30 15 Margarin - - - - 3 5 5 5 5 5 5 5 Oʻsimlik moyi 5 10 15 20 20 25 25 25 25 25 25 20 Yodlangan tuz 1 2 3 3 5 5 5 5 5 5 5 5 Choy - - 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 Kofe - - - 1 2 2 2 2 2 2 2 2 Bolalar mahsulotlari 250 - - - - - - - - - - - Tomat pasta - - - 3 3 3 3 3 3 3 3 3 Ziravor - - - 2 2 2 2 2 2 2 2 2 Kaloriyasi 848,7 1620,6 2047,9 2327,9 2486,52 2744,3 2812,4 3104,4 2856,4 2764,7 3204 2595 Oqsil 33,9 70,3 81,2 92,4 97,9 103,2 110,4 118 106,3 108,1 123,3 102,2 Yogʻlar 45 65,4 81,7 96,6 96,9 110,5 107,8 119,5 112,6 104,4 127,9 103,3 Uglevod 79,5 225,5 295,6 330,56 396,3 429,6 484,4 561,2 516,7 444,1 640,5 440

2-ILOVA

1-GURUH MEHNATGA LAYoQATLI AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Erkaklar Ayollar 18 — 59 >60 18 — 54 Homilador va emizikli >55 Dukkaklilar 20,0 15,0 20,0 20,0 15,0 Bugʻdoy uni 20 20 20 20 20 Guruch 50 40 45 50 40 Yormalar (guruchsiz) 20 20 20 30 20 Bugʻdoy non 250 220 200 220 150 Javdar non 80 100 80 100 100 Makaronlar 50 30 40 20 15 Kartoshka 220 200 200 220 150 Karam 50 50 50 50 50 Bodring 50 40 50 50 40 Pomidor 50 40 50 50 40 Lavlagi 30 30 30 35 30 Sabzi 50 50 50 60 50 Piyoz 40 30 40 50 40 Boshqa sabzavotlar 60 60 60 60 55 Poliz mahsulotlari 50 40 50 50 40 Qovoq 30 30 30 30 30 Mevalar 250 250 250 250 220 Quritilgan 20 20 20 25 20 Uzum 30 30 30 40 30 Sitrus 15 10 15 15 15 Mol goʻshti 60 50 60 70 50 Qoʻy goʻshti 30 20 20 30 20 Quyon goʻshti 25 20 25 30 20 Parranda 70 60 60 70 60 Baliq 35 30 35 35 30 Baliq mahsulotlari 30 30 30 30 30 Sut 400 400 400 500 400 Smetana, qaymoq 15 15 15 20 15 Sariyogʻ 30 30 25 30 25 Tvorog 30 30 30 30 30 Pishloq 20 20 20 25 20 Tuxum (dona) 1,0 1,0 1,0 1 1,0 Shakar 30 20 20 30 20 Asal 20 20 20 30 15 Margarin 5 5 5 5 5 Oʻsimlik moyi 30 30 25 25 20 Yodlangan tuz 5 5 5 5 5 Choy 3 3 2 2 2 Kofe 3 3 2 2 2 Tomat pasta 3 3 3 3 3 Ziravor 2 2 2 2 2 Mahsulotlar kaloriyasi 3158,5 2905,5 2764,7 3204 2595 Oqsil 120 112,2 108,1 123,3 102,2 Yogʻlar 120,5 109,8 109,3 127,9 103,3 Uglevod 606 516,7 533,7 640,5 440

3-ILOVA

2-GURUH MEHNATGA LAYoQATLI AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Erkaklar Ayollar 18 — 59 >60 18 — 54 Homilador va emizikli >55 Dukkaklilar 20 20 20 20 15 Bugʻdoy uni 25 20 20 20 20 Guruch 55 50 50 50 40 Yormalar (guruchsiz) 30 20 30 35 20 Bugʻdoy non 250 200 200 220 200 Javdar non 80 100 100 100 100 Makaronlar 55 30 50 30 20 Kartoshka 250 200 200 200 150 Karam 55 40 50 50 50 Bodring 50 40 40 50 40 Pomidor 60 50 55 65 50 Lavlagi 40 30 40 45 30 Sabzi 50 40 45 60 40 Piyoz 40 30 40 60 30 Boshqa sabzavotlar 70 60 60 70 55 Poliz mahsulotlari 60 60 60 60 60 Qovoq 40 30 40 40 30 Mevalar 250 250 250 300 250 Quritilgan 25 30 20 30 25 Uzum 40 30 40 60 30 Sitrus 10 10 10 15 10 Mol goʻshti 60 50 50 70 50 Qoʻy goʻshti 30 30 30 30 20 Quyon goʻshti 25 25 25 30 25 Parranda 70 65 65 70 60 Baliq 35 35 30 40 30 Baliq mahsulotlari 30 25 30 40 30 Sut 400 400 400 550 400 Smetana, qaymoq 20 18 20 20 15 Sariyogʻ 30 25 30 35 25 Tvorog 40 30 30 45 30 Pishloq 20 20 20 30 20 Tuxum (dona) 1,0 1.0 1,0 1,0 1.0 Shakar 30 20 20 30 20 Asal 25 20 20 30 20 Margarin 5 3 5 3 3 Oʻsimlik moyi 35 30 25 35 25 Yodlangan tuz 5 5 5 5 5 Choy 2 2 2 2 2 Kofe 2 2 2 2 2 Tomat pasta 4 4 4 4 4 Ziravorlar 2 2 2 2 2 Mahsulotlar kaloriyasi 3296,9 2988,5 3096,6 3288 2713 Oqsil 124 114,2 116,6 126,4 106,7 Yogʻlar 120,1 114,5 104,4 134,5 103,7 Uglevod 574,4 526 444,1 642,8 468?4

4-ILOVA

3-GURUH MEHNATGA LAYoQATLI AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Erkaklar Ayollar 18 — 59 >60 18 — 54 Homilador va emizikli >55 Dukkaklilar 20 20 20 20 15 Bugʻdoy uni 30 25 25 30 20 Guruch 55 50 50 50 40 Yormalar (guruchsiz) 25 20 25 35 20 Bugʻdoy non 250 200 220 20 220 Javdar non 100 100 100 100 100 Makaronlar 55 30 50 30 25 Kartoshka 280 250 250 250 200 Karam 55 40 50 50 50 Bodring 50 40 40 50 40 Pomidor 60 50 55 65 50 Lavlagi 40 30 40 45 30 Sabzi 50 40 45 60 40 Piyoz 40 30 40 60 30 Boshqa sabzavotlar 70 60 60 70 55 Poliz mahsulotlari 60 60 60 60 60 Qovoq 40 30 40 40 30 Mevalar 250 250 250 300 250 Quritilgan 25 30 20 30 25 Uzum 40 30 40 60 30 Sitrus 10 10 10 15 10 Mol goʻshti 65 50 60 70 50 Qoʻy goʻshti 30 20 30 30 20 Quyon goʻshti 30 25 25 35 25 Parranda 70 65 65 70 60 Baliq 40 35 35 45 35 Baliq mahsulotlari 30 25 30 40 30 Sut 400 400 400 550 400 Smetana, qaymoq 20 18 20 20 15 Sariyogʻ 30 25 30 40 25 Tvorog 40 40 40 50 35 Pishloq 20 20 20 30 20 Tuxum (dona) 1,0 1.0 1,0 1,0 1.0 Shakar 35 20 20 30 20 Asal 25 20 20 30 20 Margarin 5 3 5 3 3 Oʻsimlik moyi 35 30 25 35 25 Yodlangan tuz 5 5 5 5 5 Choy 2 2 2 2 2 Kofe 2 2 2 2 2 Tomat pasta 5 5 5 5 5 Ziravorlar 2 2 2 2 2 Mahsulotlar kaloriyasi 3414,8 2989 3172,2 3493 2822,3 Oqsil 129,7 114,4 120,8 134,8 111,8 Yogʻlar 123,2 117,4 115,2 141,5 108,4 Uglevod 624,2 537,7 555,8 670 485,8

5-ILOVA

4-GURUH MEHNATGA LAYoQATLI AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Erkaklar Ayollar 18-59 >60 18-54 Homilador va emizikli >55 Dukkaklilar 30 25 25 30 20 Bugʻdoy uni 30 25 25 30 20 Guruch 60 55 55 60 50 Yormalar (guruchsiz) 25 20 25 40 20 Bugʻdoy non 250 220 220 220 220 Javdar non 100 100 100 100 100 Makaronlar 60 30 55 35 25 Kartoshka 280 250 250 280 250 Karam 55 40 50 50 50 Bodring 50 40 40 50 40 Pomidor 70 60 60 70 55 Lavlagi 40 30 40 50 30 Sabzi 50 40 45 60 40 Piyoz 50 40 45 60 40 Boshqa sabzavotlar 70 60 60 70 55 Poliz mahsulotlari 60 60 60 60 60 Qovoq 40 30 40 40 30 Mevalar 250 250 250 300 250 Quritilgan 25 30 20 30 25 Uzum 40 30 40 60 30 Sitrus 10 10 10 15 10 Mol goʻshti 70 50 65 70 50 Qoʻy goʻshti 30 25 30 35 20 Quyon goʻshti 40 30 30 40 25 Parranda 70 65 65 70 60 Baliq 45 40 40 50 35 Baliq mahsulotlari 30 25 30 40 30 Sut 400 400 400 550 400 Smetana, qaymoq 25 20 25 30 20 Sariyogʻ 35 30 30 40 30 Tvorog 50 50 45 60 40 Pishloq 30 25 25 40 20 Tuxum (dona) 1,0 1.0 1,0 1,0 1.0 Shakar 35 25 30 50 25 Asal 30 25 25 30 25 Margarin 5 3 5 3 3 Oʻsimlik moyi 35 30 25 35 25 Yodlangan tuz 5 5 5 5 5 Choy 2 2 2 2 2 Kofe 2 2 2 2 2 Tomat pasta 5 5 5 5 5 Ziravorlar 2 2 2 2 2 Mahsulotlar kaloriyasi 3414,8 3164 3172,2 3548 2991,9 Oqsil 129,7 121 120,8 137,7 116,5 Yogʻlar 123,2 120,1 115,2 141,8 114,5 Uglevod 624,2 576,6 555,8 681,2 515,6

6-ILOVA

5-GURUH MEHNATGA LAYoQATLI AHOLI UChUN TAVSIYA QILINGAN BIR KUNLIK RATSIONAL OVQATLANISh OZIQ-OVQAT MEʼYORLARI

(GRAMMDA BIR KUNDA)

Mahsulotlar Erkaklar Ayollar 18 — 59 >60 18 — 54 >55 Dukkaklilar 40 30 35 30 Bugʻdoy uni 35 35 30 30 Guruch 60 60 55 55 Yormalar (guruchsiz) 30 25 30 20 Bugʻdoy non 250 220 220 220 Javdar non 100 100 100 100 Makaronlar 65 60 60 50 Kartoshka 400 350 350 300 Karam 70 50 60 55 Bodring 50 40 40 40 Pomidor 80 70 70 60 Lavlagi 50 40 45 40 Sabzi 50 40 45 40 Piyoz 50 40 45 40 Boshqa sabzavotlar 70 60 60 55 Poliz mahsulotlari 60 60 60 60 Qovoq 40 30 40 30 Mevalar 250 250 250 250 Quritilgan 25 30 20 25 Uzum 50 40 45 40 Sitrus 10 10 10 10 Mol goʻshti 70 60 60 60 Qoʻy goʻshti 30 25 30 20 Quyon goʻshti 45 40 40 35 Parranda 75 70 70 65 Baliq 45 40 40 35 Baliq mahsulotlari 40 35 35 35 Sut 400 400 400 400 Smetana, qaymoq 30 20 25 20 Sariyogʻ 45 35 40 35 Tvorog 60 55 50 45 Pishloq 40 40 40 30 Tuxum (dona) 1,0 1.0 1,0 1.0 Shakar 40 25 30 25 Asal 40 30 35 30 Margarin 5 3 5 3 Oʻsimlik moyi 40 35 35 35 Tuz yodlangan 5 5 5 5 Choy 2 2 2 2 Kofe 2 2 2 2 Tomat pasta 5 5 5 5 Ziravorlar 2 2 2 2 Mahsulotlar kaloriyasi 4149 3780 3698 3544 Oqsil 147 129 130,2 122,5 Yogʻlar 167,7 127 146,4 121 Uglevod 823,5 768 745,4 660

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshligʻi B.K. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2020-yil 17-dekabr.