Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (638-son)

09.10.2020

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 19-maydagi PF-5997-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi elektr energetika obyektlarida elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etilishi ustidan doimiy nazorat oʻrnatsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining sanoat va uning bazaviy tarmoqlarini hamda kooperatsiya aloqalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha maslahatchisi — Sanoat va uning bazaviy tarmoqlarini hamda kooperatsiya aloqalarini rivojlantirish masalalari departamenti boshligʻi hamda Oʻzbekiston Respublikasi energetika vaziri A.S.Sultanov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2020-yil 9-oktabr,

638-son

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-oktabrdagi 638-son qaroriga ILOVA

Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi

QOIDALARI

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Qoidalar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi qoidalarini belgilaydi.

2. Ushbu Qoidalar elektr energiyasi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar (keyingi oʻrinlarda — elektr stansiyalar) hamda elektr energiyasining uzatilishini, taqsimlanishini amalga oshiruvchi tashkilotlar, shuningdek, ushbu tashkilotlarga taalluqli ishlarni bajaruvchi ilmiy-tadqiqot, loyiha, qurilish-montaj, taʼmirlash tashkilotlari uchun majburiy hisoblanadi.

3. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

balandlikda bajariladigan ishlar — montaj moslamalaridan yoki bevosita konstruksiyalar, uskunalar, mashina va mexanizmlardan turib yer, bostirma yoki ishchi toʻshama yuzasidan 3 metr va undan yuqori balandlikda bajariladigan ishlar. Bunda ish jarayonining barcha bosqichida va joydan-joyga oʻtishda ishchini balandlikdan yiqilishdan asraydigan yagona vosita boʻlib himoya kamari xizmat qiladi;

brigada (naryad yoki farmoyish boʻyicha) — tarkibida ish bajaruvchi yoki kuzatuvchi bilan birga ikki va undan ortiq aʼzosi boʻlgan brigada;

buzilmagan elektr maydonining kuchlanganligi — ish jarayonida odam boʻlishi mumkin boʻlgan zonada aniqlanadigan, odamning qatnashishida buzilmaydigan elektr maydonining kuchlanganligi;

ikkilamchi (yordamchi) zanjir — elektr stansiyalardagi (podstansiyalardagi) asboblar va boshqaruv, avtomatika, oʻlchov, himoya va signalizatsiya tuzilmalarini bir-biriga bogʻlovchi simlar va qisqichlar qatorining majmui;

“ijozat beriladi”, “mumkin” — Qoidalarning ushbu talablari, istisno tariqasida (mahalliy sharoitlarga qarab) majburan qoʻllanilishini bildiradi;

ilashgan kuchlanish ostidagi havo liniyasi — 110 kV va undan yuqori kuchlanishli boshqa elektr uzatish havo liniyasining (keyingi oʻrinlarda — HL) oʻq chizigʻidan:

110 kV kuchlanishli HL uchun — 100 m;

220 kV kuchlanishli HL uchun — 150 m;

500 kV kuchlanishli HL uchun — 200 m gacha masofada, uzunligi boʻyicha yoki ayrim uchastkalar boʻylab umumiy uzunligi 2 km dan kam boʻlmagan masofada oʻtadigan HL va aloqa havo liniyasi (keyingi oʻrinlarda — AHL);

ish joyi — xodimlar ishlarni bajarish uchun ishga qoʻyiladigan elektr qurilmaning uchastkasi. Faqat naryad yoki farmoyish boʻyicha ishlar koʻzda tutilgan ish joyiga taalluqli;

ish joyini tayyorlash — ish xavfsiz bajarilishini taʼminlash uchun ish joyida bajariladigan texnik tadbirlar;

ishlab turgan elektr qurilma — kuchlanish ostida boʻlgan yoki kommutatsiya apparatlarini ulash bilan kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan elektr qurilmasi yoki uning qismi;

kommutatsiya apparati — elektr zanjirlarini kommutatsiya qilish va tok oʻtkazish uchun moʻljallangan elektr apparati (oʻchirgich, yuklama oʻchirgichi, boʻlgich, ajratgich, avtomat, rubilnik, paketli oʻchirgich, saqlagich va hokazolar);

kuchlanish ostidagi ish — kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib bajariladigan yoki ushbu tok oʻtkazuvchi qismlarga ruxsat etilganidan kam masofaga yaqinlashib bajariladigan ishlar;

maʼmuriy-texnik xodimlar — elektr energetika sohasidagi tashkilotlarning rahbarlari, boʻlim boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, shuningdek, zimmasiga maʼmuriy vazifalar yuklatilgan muhandislar, texniklar va ustalar;

mahalliy navbatchi xodimlarsiz elektr qurilma — tezkor chiqish brigadalari (keyingi oʻrinlarda — TCHB) yoki tezkor taʼmirlash xodimlari tomonidan xizmat koʻrsatiladigan elektr qurilma, HL va elektr uzatish kabel liniyasi (keyingi oʻrinlarda — KL);

mexanizmlar — gidravlik koʻtargichlar, teleskopik minoralar, ekskavatorlar, traktorlar, avtoyuklagichlar, burgʻulash-kran mashinalari, mexanik uzatma yordamida uzaytirish yoki qisqartirish mumkin boʻlgan narvonlar va hokazolar;

mexanik qulf — kalit, olinadigan dastak va hokazolar bilan berkitiladigan qulf;

navbatchi xodimlar (navbatchi) — smenada navbatchilik qilayotgan va tezkor boshqaruv yoki tezkor almashlab-ulashga ruxsat etilgan xodimlar: dispetcherlar, navbatchi muhandislar, texniklar, smena boshliqlari, uyda navbatchilik qiluvchilar va boshqaruv shchitlari navbatchilari, TCHB aʼzolari;

naryad-ijozat — ishning mazmuni, joyi, uni boshlash va tamomlash vaqtlarini, zarur xavfsizlik choralarini, brigada tarkibini hamda ishni xavfsiz bajarish uchun javobgar shaxslarni belgilovchi ishni xavfsiz bajarish uchun maxsus blankada tuzilgan topshiriq;

taʼmirlovchi xodimlar — elektr stansiyalar, podstansiyalar, havo liniyasi, kabel liniyasi, AHL, aloqa kabel liniyasi (keyingi oʻrinlarda — AKL), rele himoyasi, avtomatika, oʻlchash vositalari, izolyatsiya va yashindan himoya vositalari, dispetcherlik va texnologik boshqaruv vositalarida ekspluatatsion taʼmirlash va sozlash ishlari bilan shugʻullanuvchi muhandislar, texniklar, ustalar, ishchilar, elektr laboratoriyalar xodimlari;

tezkor taʼmirlovchi xodimlar — oʻziga tasdiqlangan hajmda biriktirilgan elektr qurilmalariga tezkor xizmat koʻrsatish maqsadida tayyorlangan, maxsus oʻrgatilgan, taʼmirlovchi xodimlar toifasiga kiruvchi xizmatchilar;

tok oʻtkazmaydigan qism — ishning avariya rejimlarida kuchlanish ostida boʻlib qolishi mumkin boʻlgan elektr qurilmaning qismi, masalan, elektr mashina korpusi;

tok oʻtkazuvchi qism — elektr qurilmaning normal holatda kuchlanish ostida boʻladigan qismi;

ulanish — elektr stansiya, podstansiya va hokazolar chegarasida joylashgan va taqsimlovchi qurilma (keyingi oʻrinlarda — TQ), generator, shchit, yigʻmalarning shinalariga ulangan, kuchlanishi, nomi va maqsadi bir boʻlgan elektr zanjiri (uskuna va shinalar). Bitta kuch transformatorining (oʻramlarining sonidan qatʼi nazar), ikkita tezlikda ishlovchi elektr dvigatelning har xil kuchlanishli elektr zanjirlari bir ulanish hisoblanadi. Koʻp burchakli, bir yarimtalik va shunga oʻxshash sxemalarda liniya, transformator ulanishsiga ushbu liniya yoki transformator TQga bevosita ulangan barcha kommutatsion apparatlar va shinalar tegishli boʻladi;

farmoyish — ishni xavfsiz bajarish uchun uning mazmunini, ish joyini, vaqtini, xavfsizlik choralarini (kerak boʻlgan taqdirda) bajarish topshirilgan shaxslarni belgilovchi ogʻzaki topshiriq;

xavfli taʼsir — biror-bir narsaning qandaydir obyektga (organizmga, uskunaga) salbiy taʼsiri xavfi;

“shart”, “zarur”, “kerak” — Qoidalarning ushbu talablarini bajarish majburiyligini bildiradi;

ekranlash zonasi — elektr maydoni kuchlanganligi 5 kV/m dan ortmaydigan, elektr maydonida boʻlgan bino va inshootlar, shuningdek, yerga ulangan metall konstruksiyalar, uskuna poydevorlari, transformatorlar va yirik gabaritli obyektlar yaqinidagi fazo;

elektr maydonining taʼsir zonasi — elektr maydonining kuchlanganligi 5 kV/m dan ortiq boʻlgan ochiq fazo;

elektr uzatish kabel liniyasi — bir yoki bir necha kabellardan tashkil topgan, bevosita yerga, kabel kanallariga, quvurlariga va kabel konstruksiyalariga yotqizilgan elektr uzatish liniyasi;

elektr uzatish kabel liniyalari va aloqa kabel liniyalarining muhofaza zonasi — yer ostida joylashgan KLning eng chetdagi kabelidan ikki tomonga vertikal sirtlar bilan: KL uchun 1 m, AKL uchun 2 m masofada chegaralangan yer uchastkasi. Suv havzasining suv osti KL va AKL boʻylab eng chetdagi kabelidan ikki tomonga 100 m masofada vertikal sirtlar bilan chegaralangan suv sirtidan tubigacha boʻlgan qism;

elektr uzatish havo liniyasi — ochiq havoda joylashgan, izolyator va armaturalar yordamida tayanchlarga yoki muhandislik inshootlari (koʻpriklar, koʻprik yoʻllari va hokazolar) kronshteynlariga hamda ustunlariga mahkamlangan simlar orqali elektr energiyasini uzatish uchun tuzilma. Elektr uzatish havo liniyasining boshlanishi va oxiri deb liniya portallari yoki TQ, shoshobchalar uchun esa — shoxobchaga ajralgan yerdagi tayanch va liniya portallari yoki taqsimlovchi qurilmaga kiruvchi qismi qabul qilinadi. Bunda HL tomonida liniya portallariga oʻrnatilgan tortuvchi izolyatsiyalovchi osmalar hamda HL simlarida mahkamlangan barcha qisqichlar, HLga qarashlidir. Liniya portallari, podstansiya tomonidan tortuvchi izolyatsiyalovchi osmalari bilan ushbu portallardagi halqa, HL simlaridan har xil uskunalarga (oʻchirish-yoqish apparatlariga, razryadlagichlarga, aloqa kondensatorlariga va hokazolarga) tushgan simlar hamda yuqori chastotali toʻsgichlar havo elektr uzatish liniyasiga kirmaydi;

elektr uzatish havo liniyalari va aloqa havo liniyalarining muhofaza zonasi — HL boʻylab, eng chetda joylashgan simlardan, ularning ogʻishmagan holatida:

1 kVgacha kuchlanishda boʻlgan HL va AHL uchun — 2 m;

1 — 10 kV HL uchun — 10 m;

35 kV HL uchun — 15 m;

110 kV HL uchun — 20 m;

220 kV HL uchun — 25 m;

500 kV HL uchun — 30 m masofada, liniyaning ikkala tomoni boʻylab, vertikal sirtlar bilan chegaralangan yer uchastkasi va havo boʻshligʻi koʻrinishidagi zona.

Kemalar qatnovchi suv havzalari (daryolar, kanallar, koʻllar va hokazolar) ustidan oʻtgan HL boʻylab, eng chetda joylashgan simlardan, ularning ogʻishmagan holatida liniyaning ikkala tomonida vertikal sirtlar bilan 100 m masofada, kemalar qatnamaydigan suv havzalari uchun esa quruqlikdan oʻtadigan HL muhofaza zonasini belgilash uchun nazarda tutilgan masofadagi chegaralangan havo boʻshligʻi koʻrinishidagi zona;

elektr energetika — elektr energiyasini hosil qilish (ishlab chiqarish), uzatish, taqsimlash, sotish va isteʼmol qilish sohasi;

elektr qurilmasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish, uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun moʻljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish liniyalari va yordamchi uskunalar yigʻindisi (ular oʻrnatilgan inshootlar va binolar bilan birgalikda);

elektr himoya vositalari — elektr qurilmalarida ishlayotgan odamlarni elektr tokidan jarohatlanishdan, elektr yoy va elektromagnit maydoni taʼsiridan himoya qilish uchun xizmat qiladigan, holda oʻzi bilan va transportda olib yuriladigan vositalar;

yuk koʻtarish mashinalari — yuk koʻtarish uchun barcha turdagi kranlar, kran-ekskavatorlar (poʻlat arqonga osilgan ilgaklar yordamida ish bajaradigan ekskavatorlar), tallar va chigʻirlar;

qayta ishga qoʻyish — ushbu naryad boʻyicha avval bajarilayotgan ishga qayta ishga qoʻyish;

1000 V gacha va undan yuqori kuchlanishli elektr qurilma — 1000 V gacha va undan yuqori kuchlanishli elektr qurilma (amaldagi kuchlanishning qiymatiga qarab). Ushbu Qoidalarning 1000 V gacha elektr qurilmalariga qoʻyiladigan talablari 42 V dan yuqori kuchlanishga tegishlidir.

4. Ushbu Qoidalarga muvofiq elektr qurilmalarida foydalaniladigan himoya vositalarini qoʻllagan holda ishlar bajarilishi, shuningdek, foydalaniladigan himoya vositalari davlat standartlari talablariga muvofiq va sinovdan oʻtgan boʻlishi shart.

Ishlarni bajarishda qoʻllaniladigan mexanizmlar va yuk koʻtarish mashinalari, kompressor qurilmalari va havo yigʻgichlar, asboblar va moslamalar belgilangan tartibda sinovdan oʻtgan boʻlishi lozim. Ular mehnat xavfsizligi standartlari talablariga, Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi) tomonidan sanoat xavfsizligi sohasida qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarga, asbob va moslamalarga qoʻyilgan talablarga rioya etgan holda, shuningdek, ishlab chiqaruvchining yoʻriqnomalariga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi shart.

5. Ishlab turgan elektr qurilmalarida qurilish va montaj ishlari qurilish meʼyorlari va Qoidalari (keyingi oʻrinlarda — QMQ) talablariga rioya etgan holda amalga oshirilishi shart.

6. Ishchi va xizmatchilar uchun mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalarida ushbu Qoidalar talablari inobatga olinishi shart.

Har bir xodim, agar u Qoidalar buzilishini bartaraf etish choralarini koʻra olmasa, zudlik bilan oʻzidan yuqori turgan rahbariyatga barcha aniqlangan buzilishlar, shuningdek, elektr qurilmalaridagi inson hayoti uchun xavf tugʻdiruvchi nosozliklar, ish olib borish jarayonida ishlatiladigan mashinalar, mexanizmlar, asboblar, moslamalar va himoya vositalaridagi buzilishlar haqida xabar berishi shart.

7. Ushbu Qoidalarga zid boʻlgan farmoyish va topshiriqlarni bajarish taqiqlanadi.

2-bob. Xodimlarga qoʻyiladigan talablar

8. Xodimlarning malakasini oshirish va bilimlarini tekshirish tartibi elektr energetikasi obyektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil qilish talablariga muvofiq amalga oshirilishi shart.

9. Zararli va xavfli mehnat sharoitlarida ishlaydigan ishchilar va muhandis-texnik xodimlar (keyingi oʻrinlarda — MTX) xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi talablariga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart.

10. Elektr qurilmalariga xizmat koʻrsatayotgan ishchi va xizmatchilar, oʻzlariga yuklatilgan vazifalar doirasida ushbu Qoidalarni bilishlari va ushbu Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq elektr xavfsizligi boʻyicha guruhga mansub boʻlishlari shart.

Qoʻyilgan talablarga javob beradigan xodimga belgilangan namunadagi guvohnoma beriladi va xodim guvohnomani ish vaqtida oʻzi bilan olib yurishi shart.

11. Xavfsizlik boʻyicha qoʻshimcha talablar qoʻyiladigan ishlarni (maxsus ishlarni) bajarish huquqiga ega boʻlgan xodimlar guvohnomasida bilimlar sinovidan oʻtganligi haqida belgilangan namunadagi yozuv boʻlishi shart. Bunday ishlarga quyidagilar kiradi:

balandlikda bajariladigan ishlar;

tok oʻtkazuvchi qismlarda, kuchlanish ostida bajariladigan ishlar: izolyatorlarni tozalash, yuvish va almashtirish, simlarni taʼmirlash, izolyatorlarni va biriktiruvchi qisqichlarni oʻlchov shtangasi bilan nazorat qilish, troslarni moylash;

bosim ostida ishlaydigan idishlarga xizmat koʻrsatish;

uskunalarni yuqori kuchlanish ostida sinash (megaommetr bilan ishlashdan tashqari).

Maxsus ishlar roʻyxati korxona rahbariyati koʻrsatmasiga binoan, mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda toʻldirilishi mumkin.

12. Oʻn sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qoʻllanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlariga jalb qilinishi taqiqlanadi.

3-bob. Tezkor xizmat koʻrsatish va ishlarni bajarish tartibi

1-§. Tezkor xizmat koʻrsatish tartibi

13. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalariga bir oʻzi xizmat koʻrsatuvchi navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar va smena boʻyicha katta navbatchilar elektr xavfsizligi boʻyicha IV guruhga mansub, qolganlari esa III guruhga mansub boʻlishi shart.

1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalariga bir oʻzi xizmat koʻrsatuvchi navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar III guruhga mansub boʻlishi shart.

14. Kuchlanish ostida boʻlgan elektr qurilmalarining toʻsiqsiz tok oʻtkazuvchi qismlariga ushbu Qoidalarga 2-ilovada koʻrsatilgandan kam masofaga odamlarning, yuk koʻtaruvchi mashinalar va mexanizmlarning yaqinlashishi taqiqlanadi.

15. Elektr stansiya va podstansiya elektr qurilmalarini navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan elektr xavfsizligi boʻyicha kamida III guruhga mansub xizmatchi yoki V guruhga mansub maʼmuriy-texnik xodim yoxud tashkilot rahbariyati bir oʻzi koʻrikdan oʻtkazishi mumkin.

Noelektrotexnik xodimlarning elektr stansiya va podstansiyaning elektr qurilmalarini koʻrib chiqishi va ekskursiyasi korxona rahbariyatining ruxsati bilan bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan IV guruhga mansub xodim nazorati ostida amalga oshirilishi mumkin.

HLni koʻrib chiqish ushbu Qoidalarning 367 va 368-bandlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

16. Ushbu elektr qurilmalariga xizmat koʻrsatmaydigan xodimlar, navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodim yoki bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan xodim hamrohligida elektr qurilmalarga kiritilishi mumkin.

Hamroh xodim elektr qurilmalariga kirishi mumkin boʻlgan odamlarning xavfsizligini kuzatishi hamda ularni tok oʻtkazuvchi qismlarga yaqinlashmasligi haqida ogohlantirishi kerak.

17. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarini koʻrib chiqishda tok oʻtkazuvchi qismlarga ushbu Qoidalarga 2-ilovada koʻrsatilgandan kam masofaga yaqinlashishga qarshi qoʻyiladigan toʻsiqlar bilan jihozlanmagan xona va kameralarga kirish taqiqlanadi. Toʻsiqlarning eshigini ochish va toʻsiqlar orqasiga oʻtish taqiqlanadi. Toʻsiqlar elektr qurilmalarining tuzilishi talablariga muvofiq oʻrnatiladi.

1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarini koʻrib chiqishda shchit, yigʻmalar, boshqaruv pultlari va boshqa tuzilmalarning eshigini ochishga ruxsat etiladi.

Elektr qurilmalarini koʻrib chiqish jarayonida biror-bir ishni bajarish taqiqlanadi.

18. 6 — 35 kVli elektr qurilmalarida yerga tutashish sodir boʻlsa, faqat tezkor almashlab ulashlarni bajarish hamda kuchlanish taʼsiriga tushib qolgan odamlarni qutqarish uchun aniqlangan tutashish joyiga yopiq taqsimlovchi qurilmasiga (keyingi oʻrinlarda — YOTQ) 4 m dan, ochiq taqsimlovchi qurilmasiga (keyingi oʻrinlarda — OTQ) va HL da 8 m dan kam masofaga yaqinlashishga ijozat beriladi. Bunda elektr himoya vositalaridan foydalanish shart.

19. 1000 V dan yuqori boʻlgan qoʻl bilan harakatlantiriladigan uzatmali ajratgich, boʻlgich va oʻchirgichlarni oʻchirish va yoqishda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish zarur.

20. Saqlagichlarni oʻrnatish va olib qoʻyish kuchlanish olingan holatda amalga oshirilishi lozim.

Sxemasida kuchlanishni oluvchi kommutatsion apparatlar boʻlmagan elektr ulanishlaridagi saqlagichlarni kuchlanish ostida, lekin yuklama boʻlmagan holatda olishga va oʻrnatishga ijozat beriladi.

Ikkilamchi zanjirlarda, yoritish tarmoqlarida va kuchlanish transformatorlarida saqlagichlarni kuchlanish va yuklama ostida almashtirishga ijozat beriladi.

21. Saqlagichlarni kuchlanish ostida olib qoʻyish va oʻrnatishda quyidagilardan:

1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida — dielektrik qoʻlqoplar va himoya koʻzoynaklaridan foydalangan holda izolyatsiyalovchi qisqichlardan (shtangadan);

1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida — izolyatsiyalovchi qisqichlar yoki dielektrik qoʻlqoplardan va himoya koʻzoynaklaridan foydalanish zarur.

22. 1000 V gacha kuchlanishli shchitlar va yigʻmalarda saqlagichlar vertikal ustma-ust joylashganda (fazalar vertikal joylashganda) va kommutatsion apparatlar boʻlmaganda yuklama ostida saqlagichlarni oʻrnatish va olib qoʻyishga ijozat beriladi. Bunda koʻzni himoya qilish vositasi oʻrniga yuzni himoya qilish vositasidan foydalanish tavsiya etiladi.

23. Ish olib borilayotgan kameralardan tashqari qolgan barcha elektr qurilmalari xonalari, kameralari, shchitlari va yigʻmalarining eshiklari qulflangan boʻlishi shart.

24. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalari (YOTQning xonalari va kameralari, komplekt taqsimlovchi qurilmalar, OTQ) hamda 1000 V dan yuqori boʻlgan elektr qurilmalaridan tashqarida joylashgan 1000 V gacha kuchlanishli taqsimlovchi shchitlar va yigʻmalarning kalitlari navbatchi xodim hisobida turishi shart. Mahalliy navbatchi xodimlar boʻlmagan elektr qurilmalarida kalitlar maʼmuriy-texnik xodimlar hisobida turishi mumkin.

Har bir kalit raqamlangan boʻlishi shart. Kalitlarning bir jamlanmasi zaxirada boʻlishi shart.

Quyidagi xodimlarga:

bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan xodimlarga — barcha xonalarning kalitlari;

ishga qoʻyishda tezkor taʼmirlovchi xodimlarni ishga qoʻyuvchiga, ish rahbariga va ish bajaruvchiga, kuzatuvchiga — ish olib boriladigan xonalarning kalitlari tilxat bilan berilishi kerak.

25. Har kuni koʻrikdan yoki ish tugagandan keyin kalitlar qaytarib topshirilishi shart. Mahalliy navbatchi boʻlmagan elektr qurilmalarida ish olib borilganda kalitlar koʻrikdan yoki ish batamom tugagandan soʻng, uzogʻi bilan keyingi ish kunidan kechiktirmasdan qaytarilishi shart.

Kalitlarni uzoq muddatga elektr tarmogʻi korxonasining taqsimlovchi elektr qurilmalarida tezkor almashlab ulash huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchilar xodimiga, shuningdek, navbatchiga, tezkor-taʼmirlash va bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan maʼmuriy-texnik xodimga berish zaruriyati korxona bosh muhandisi tomonidan belgilanadi.

Kalitlarni olish va qaytarish jarayoni ixtiyoriy shakldagi jurnalda yoki tezkor-dispetcherlik jurnalida qayd etilishi shart.

26. Baxtsiz hodisa sodir boʻlganda jarohatlangan shaxsni elektr toki taʼsiridan qutqarish uchun kuchlanish zudlik bilan oldindan ruxsatsiz olinishi shart.

2-§. Ishlarni bajarish tartibi

27. Ishlab turgan elektr qurilmalarida bajariladigan ishlar ushbu Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan naryad-ijozat shakli boʻyicha olib borilishi lozim.

Ushbu Qoidalarda koʻrsatilgan holatlarda ishlarni farmoyish boʻyicha bajarishga ruxsat beriladi.

28. Ishlarni oʻzboshimchalik bilan bajarish, shuningdek, ish joylarini va topshiriq hajmini naryad yoki farmoyishda belgilanganidan kengaytirish taqiqlanadi.

29. Elektr qurilmalarida, boshqa naryad amal qilayotgan zonada bajariladigan har qanday ishlar, ushbu naryad boʻyicha ish olib borayotgan shaxs (ish rahbari) yoki ushbu naryadni bergan shaxs bilan kelishgan holda bajarilishi shart.

Kelishuv ish joyini tayyorlashdan oldin naryadning hoshiyasida “Kelishildi” degan soʻz yozilib, kelishgan shaxs imzosi (ushbu Qoidalarga 3-ilova, 2-jadvali) bilan rasmiylashtiriladi.

30. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarini, shuningdek, kuchlanishidan qatʼi nazar HLni mukammal taʼmirlash texnologik xarita yoki ishlarni bajarish loyihasi (keyin oʻrinlarda — IBL) boʻyicha amalga oshirilishi shart.

31. Elektr stansiya va podstansiyalarning 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalari va KLda kuchlanish ostida ishlayotganda quyidagilar bajarilishi shart:

ish joyiga yaqin joylashgan, bexosdan tegish ehtimoli boʻlgan kuchlanish ostidagi boshqa tok oʻtkazuvchi qismlarni toʻsib qoʻyish;

dielektrik kalishlarda yoki izolyatsiyalangan taglikda yoxud dielektrik gilamchada turib ishlash;

dastagi izolyatsiyalangan asboblarni (bundan tashqari otvertkalarning oʻzagi ham izolyatsiyalangan boʻlishi kerak) qoʻllash; agar bunday asboblar boʻlmasa, dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish.

Yengi kalta yoki shimarilgan kiyimda ishlash, shuningdek, temir arralar, egovlar, metalldan qilingan metrlar va boshqa shunga oʻxshash asboblardan foydalanish taqiqlanadi.

32. Agar elektr qurilmalarida egilib ishlayotgan shaxs qaddini rostlaganda elektr qurilmasining tok oʻtkazuvchi qismlarigacha masofa ushbu Qoidalarga 2-ilovada koʻrsatilgan masofadan kam boʻladigan boʻlsa, bunday holatda ishlash taqiqlanadi. Elektr stansiya va podstansiyalarning 6 — 110 kV kuchlanishli elektr qurilmalarida toʻsiqsiz tok oʻtkazuvchi qismlarida orqa yoki ikki yon tomonda joylashgan holatda ish bajarish taqiqlanadi.

33. Kuchlanish ostida boʻlgan uskunaning izolyatorlariga elektr himoya vositalarini qoʻllamasdan tegish taqiqlanadi.

34. HL va AHLning elektr bogʻlangan uchastkalarini (simlarni, troslarni) ulash yoki uzishdan oldin, ularning potensiallarini tenglashtirish kerak. Uchastkalarning potensiallarini tenglashtirish, ularni sim orqali ulash yoki uzilishi kerak boʻlgan (uzilishi moʻljallangan) joyning ikkala tomoniga yerga ulagichlarni oʻrnatish, soʻngra ularni bir umumiy yerga ulagichga (yerga ulash tuzilmasiga) ulash orqali amalga oshiriladi.

35. Elektr himoya vositalaridan (izolyatsiyalovchi shtangalar va ombirlar, elektr oʻlchov shtangalari va ombirlari, kuchlanishni koʻrsatuvchi asboblar bilan) foydalanib ishlaganda tok oʻtkazuvchi qismlarga odamning yaqinlashishiga — ushbu vositalarning izolyatsiyalangan qismi uzunligi bilan belgilanadigan masofaga ijozat beriladi.

36. OTQda va HLning kesishish oraliqlarida kuchlanish ostida boʻlgan simlardan pastda joylashgan simlar (troslar), ularga taalluqli izolyatorlar va armaturalarni almashtirishda, almashtirish uchun moʻljallangan simlarni siltab tortganda yuqorida joylashgan kuchlanish ostida boʻlgan simlarga tegib ketmaslik uchun ushbu oʻzgartirilayotgan simlar (troslar) ustiga oʻsimlik yoki sintetik toladan toʻqilgan arqonlar tashlanadi. Arqonlar kesishgan oraliqda joylashgan simni ikki joydan har tarafga tashlanib, ularning uchlari langarga, konstruksiyalarga yoki boshqa joylarga tortib mahkamlanishi kerak. Simlarni (trosni) koʻtarish asta-sekin va bir maromda bajarilishi shart.

37. Kuchlanish ostidagi simlardan (troslardan) yuqorida joylashgan simlarda va ularga taalluqli izolyatorlardagi, armaturadagi ishlar korxona rahbariyati tasdiqlagan IBL boʻyicha olib borilishi kerak. IBLda simlar (troslar) osilib tushib ketmasligi hamda ilashgan kuchlanishdan himoya qilish choralari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Bunday ishlarni bajarishda kesishgan oraliqda joylashgan simlardan kuchlanishni olmasdan turib simlarni (troslarni) almashtirish taqiqlanadi.

38. Xodimlar, agar elektr qurilmasida kuchlanish yoʻqolsa, unga kuchlanish ogohlantirilmasdan yana berilishi mumkinligini yodda tutishlari kerak.

39. Sutkaning qorongʻi paytida ish olib borilayotgan joylar — yoʻlkalar, u yerga borish yoʻllari va ish joylari yoritilgan boʻlishi shart. Yoritilish darajasi bir maromda boʻlib, yoritish qurilmalari ishlayotganlarning koʻzini qamashtirmasligi kerak. Yoritilmagan joylarda ishlash taqiqlanadi.

40. Momoqaldiroq yaqinlashayotganda HL, AHL, OTQ, YOTQning HL chiqarmalari va liniya ajratgichlarida, HL uchastkalariga ulangan KLda, shuningdek, aloqa uzellari xonalarining AHL kirgan qismida va antenna-ustunli inshootlardagi barcha ishlar toʻxtatilishi shart.

41. Elektr stansiyalar va podstansiyalarning ishlab turgan elektr uskunalari (boshqarish, rele va shunga oʻxshash shchitlardan tashqari) joylashgan xonalarda, YOTQ va OTQda, quduqlarda, tunnellarda va transheyalarda boʻlgan, shuningdek, HLga xizmat koʻrsatishda va mukammal taʼmirlashda ishtirok beruvchi barcha xodimlar himoya kaskalaridan foydalanishga majburdir.

42. Kompressor qurilmalari va havo yigʻgichlarga, akkumulyator batareyalari hamda zaryadlovchi tuzilmalarga xizmat koʻrsatuvchi xizmatchilar III guruhga mansub boʻlishlari shart.

43. Boshqarish shchitlarida, TQda joylashgan hisoblagichlar va boshqa oʻlchov vositalarining koʻrsatkichlarini navbatchi nazorati ostida korxona yoki boshqa tashkilot xodimidan boʻlgan xizmatchi yozib olishi mumkin. Mahalliy navbatchi xodim boʻlmagan taqdirda, koʻrsatgichlar TCHBning katta xodimi nazorati ostida yozib olinishi mumkin.

44. Yer qazish ishlarini bajarishda KMK 3.01.02-00 Qurilishda xavfsizlik texnikasi talablariga rioya qilinishi kerak.

4-bob. Tashkiliy tadbirlar

1-§. Ishlar xavfsiz bajarilishi uchun javobgar shaxslar, ularning huquq va majburiyatlari

45. Ishlar xavfsiz bajarilishi uchun quyidagi tashkiliy tadbirlar amalga oshirilishi shart:

ishlar xavfsiz olib borilishiga javobgar shaxslarni tayinlash;

naryad yoki farmoyish berish;

ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat berish;

ish joyini tayyorlash va ishga qoʻyish;

ish bajarilayotganda nazorat qilish;

boshqa ish joyiga oʻtkazish;

ishdagi tanaffuslarni va ish tugatilganini rasmiylashtirish.

46. Ishlar xavfsiz bajarilishi uchun quyidagi shaxslar javobgardir:

naryad va farmoyish beruvchi;

ish rahbari;

ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat beruvchi shaxs;

ish joyini tayyorlovchi shaxs;

ishga qoʻyuvchi (ish joyini tayyorlovchi va ishga qoʻyuvchi bitta xodim boʻlishi mumkin);

ish bajaruvchi;

kuzatuvchi;

brigada aʼzosi.

47. Naryad va farmoyish beruvchi ishlarni xavfsiz bajarish imkoniyatini belgilaydi. U naryadda koʻrsatilgan xavfsizlik choralarining toʻgʻriligi va yetarliligi uchun, brigadaning sifat va son jihatdan tarkibi hamda javobgar shaxslarni tayinlash uchun, shuningdek, naryadda koʻrsatilgan xizmatchilar bajarishi kerak boʻlgan ishga ularning elektr xavfsizligi guruhi boʻyicha muvofiqligi uchun javobgardir.

48. Naryad va farmoyishni berish huquqi korxonaning va uning tarkibiy qismlarining V guruhga mansub maʼmuriy-texnik xodimlariga beriladi.

Naryad berish huquqiga ega boʻlgan maʼmuriy-texnik xodimlar boʻlmaganda, kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni bajarish uchun ushbu elektr qurilmani ekspluatatsiya qiluvchi IV guruhga mansub navbatchi xodim tomonidan naryad va farmoyish berishga ijozat beriladi.

Bunday paytlarda navbatchi xodimga naryad berish huquqi korxona rahbariyatining yozma koʻrsatmasi bilan rasmiylashtirilishi shart.

49. Ish rahbari naryadda koʻrsatilgan barcha xavfsizlik choralarining bajarilganligi va yetarli ekanligiga, ishga qoʻyuvchi va ish bajaruvchi tomonidan brigada aʼzolariga berilgan yoʻl-yoʻriqning sifati va toʻliqligi uchun, shuningdek, ish jarayonida ishni xavfsiz olib borishni tashkil qilish uchun javob beradi.

Ish rahbarlari etib V guruhga mansub muhandis-texnik xodimlar tayinlanishi shart. Agar bajarilayotgan ishning ayrim bosqichlari ish rahbarining uzluksiz nazorati ostida va ish rahbari boshchiligida bajarilishi zarur boʻlsa, u holda naryad beruvchi naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satriga bu haqda yozib qoʻyishi shart.

50. Ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat beruvchi shaxs ish bajarish uchun koʻzda tutilgan uskunani oʻchirish va yerga ulash choralarining yetarliligi va ularni amalga oshirish mumkinligi, shuningdek, ishga qoʻyiladigan brigadalarning ish vaqtlari va joylarini muvofiqlashtirish uchun javobgar hisoblanadi.

Ish joyini tayyorlash va ishga qoʻyishga ijozat beruvchi shaxs navbatchilarga yoki ish joyini tayyorlayotgan tezkor taʼmirlovchi xodimlarga, shuningdek, ishga qoʻyuvchilarga uskunada oldindan bajarilgan oʻchirish va yerga ulash ishlari haqida maʼlumot berishi shart.

Ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat berish huquqiga lavozim yoʻriqnomasiga asosan IV guruhga mansub navbatchi xodimlar, shuningdek, korxona koʻrsatmasi boʻyicha bunga vakolat berilgan maʼmuriy-texnik xodimlar haqli boʻladi.

51. Ish joyini tayyorlovchi shaxs ish joyini tayyorlash boʻyicha naryadda koʻrsatilgan choralarning toʻgʻri va aniq bajarilishi, shuningdek, ish sharoitlari boʻyicha talab qilinayotgan choralar (qulflarni, plakatlarni, toʻsiqlarni oʻrnatish va hokazo) uchun javob beradi.

Ish joylarini tayyorlashga navbatchilar yoki elektr qurilmasida tezkor almashlab ulashlarni bajarishga ijozat berilgan tezkor taʼmirlovchi xodimlarning huquqlari bor.

52. Ishga qoʻyuvchi koʻrilgan xavfsizlik choralarining toʻgʻriligi va yetarliligi, naryadda koʻrsatilgan choralar, ish joyi ish xususiyatiga muvofiqligi, ishga qoʻyishning toʻgʻriligi, shuningdek, berilayotgan yoʻriqning sifati va toʻlaligi uchun javob beradi.

Ishga qoʻyuvchilar navbatchilar yoki tezkor-taʼmirlash xodimlaridan tayinlanishi lozim. Ushbu Qoidalarning 57-bandida qayd etilgan shartlar bajarilganda HL da ishga qoʻyish bundan mustasno. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida ishga qoʻyuvchi IV guruhga mansub, 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarda esa ishga qoʻyuvchi III guruhga mansub boʻlishi shart.

53. Ish bajaruvchi:

tayyorlangan ish joyining naryad koʻrsatmalariga muvofiqligiga;

brigada aʼzolariga berilgan yoʻl-yoʻriqning aniq va toʻlaligiga;

kerakli himoya vositalari, asboblar, inventarlar, moslamalarning mavjudligiga, ishga yaroqliligi va ularni toʻgʻri qoʻllashga;

ish joyida toʻsiqlar, xavfsizlik belgilarining va plakatlarning, qulflash tuzilmalarining saqlanishiga;

ishlarning xavfsiz bajarilishi va ushbu Qoidalarga rioya etilishiga javob beradi.

Ish bajaruvchi brigada aʼzolari ustidan doimiy nazorat olib borishi va alkogol taʼsiridan mast holatda boʻlgan brigada aʼzolarini ishdan chetlashtirishi shart.

Naryad boʻyicha 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmasida ish bajaruvchi IV guruhga mansub, 1000 V gacha boʻlgan elektr qurilmasida esa — III guruhga mansub boʻlishi shart. Zararli gazlar paydo boʻlishi mumkin boʻlgan yer osti inshootlarida va kuchlanish ostida bajariladigan ishlar bundan mustasno, bunda ish bajaruvchi IV guruhga mansub boʻlishi shart.

Barcha elektr qurilmalarida farmoyish boʻyicha ish bajarilayotganda, ushbu Qoidalarning 67, 199 va 400-bandlarida koʻrsatilganidan tashqari, ish bajaruvchi III guruhga mansub boʻlishi mumkin.

54. Elektr qurilmalarida mustaqil ishlash huquqiga ega boʻlmagan brigada ishchilari ustidan nazorat olib borish uchun kuzatuvchi tayinlanishi shart.

Kuzatuvchi:

tayyorlangan ish joyi naryad koʻrsatmalariga muvofiqligi uchun;

ish joyida oʻrnatilgan yerga ulagichlar, toʻsiqlar, xavfsizlik belgilari, plakatlar, uzatmalarning qulflovchi tuzilmalari mavjudligi va saqlanishi uchun;

brigada aʼzolarining elektr qurilmasini elektr tokidan jarohatlanish borasidagi xavfsizligi uchun javob beradi.

Ishning texnologiyasi bilan bogʻliq xavfsizlik uchun shu brigada tarkibiga kiritilgan, unga boshchilik qiladigan xizmatchi javobgardir va u doim ish joyida boʻlishi shart. Uning familiyasi naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satrida koʻrsatiladi.

Kuzatuvchilar III guruhga mansub xizmatchilardan tayinlanishi mumkin.

55. Har bir brigada aʼzosi ushbu Qoidalarni, ishga qoʻyish paytida va ish jarayonida olgan yoʻl-yoʻriqli koʻrsatmalarni, shuningdek, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalar talablarini bajarishi shart.

56. Tashkilot rahbariyati yozma koʻrsatma bilan oʻz xizmatchilariga quyidagi huquqlarni berishi rasmiylashtirilishi shart: naryad, farmoyish berish; ish rahbari; ish bajaruvchi; ishga qoʻyuvchi (tezkor taʼmirlovchi xodimlardan), shuningdek, elektr qurilmalarini bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlish.

57. Javobgar shaxslarga oʻrindoshlik asosida ushbu Qoidalarga 4-ilovada keltirilgan vazifalarning birini bajarishlariga ijozat beriladi.

HLda ish joyini tayyorlash uchun kommutatsiya apparati bilan operatsiya bajarmasdan turib, faqat kuchlanish yoʻqligini tekshirish va koʻchma yerga ulagichlarni oʻrnatish talab etilgan hollarda ish rahbari yoki taʼmirlash brigadasidan tayinlangan ish bajaruvchi oʻrindoshlik asosida ishga qoʻyuvchi vazifasini bajarishiga ijozat beriladi.

2-§. Naryad yoki farmoyish berish

58. Naryad ikki nusxada, telefon yoki radioaloqa orqali berilganda esa uch nusxada yoziladi. Telefon yoki radioaloqa orqali berilganda naryad beruvchi bir nusxada, naryad matnini qabul qiluvchi shaxs esa, naryadni ikki nusxada telefon yoki radiogramma holida qabul qiladi va qayta tekshirgandan soʻng naryad beruvchi imzosi oʻrniga uning familiyasi, ismi, otasining ismini yozib, naryad yozuvi toʻgʻriligini oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi.

Ish bajaruvchi bir vaqtning oʻzida ishga qoʻyuvchi qilib tayinlangan hollarda naryad ish bajaruvchiga qanday usulda berilishidan qatʼi nazar ikki nusxada toʻldiriladi va naryadning bir nusxasi naryad beruvchida qoladi.

Mahalliy sharoitlarga (dispetcherlik punktining joylashishiga) qarab naryadning bir nusxasi ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat beruvchida (dispetcherda) qolishi mumkin.

59. Bir ish rahbariga beriladigan naryadlar sonini naryad beruvchi belgilaydi.

Ishga qoʻyuvchiga va ish bajaruvchiga (kuzatuvchiga) navbatma-navbat ishga qoʻyish va ular boʻyicha ishlash uchun birdaniga bir nechta naryad va farmoyishlar berilishi mumkin.

60. Naryadni ish boshlangan kundan boshlab 15 kalendar kundan koʻp boʻlmagan muddatga berishga ruxsat etiladi. Naryadni 1-marta, uzaytirilgan kundan boshlab 15 kalendar kundan koʻp boʻlmagan muddatgacha uzaytirish mumkin. Ish jarayonidagi tanaffuslarda naryad oʻz kuchini saqlab qoladi.

61. Naryad muddatini faqat ushbu naryadni bergan yoki ushbu elektr qurilmasida ishlashga naryad berish huquqiga ega boʻlgan xodim uzaytirishi mumkin.

Naryad muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ruxsat telefon, radioaloqa yoki kuryer orqali ishga qoʻyuvchiga, ish rahbariga yoki ishni bajaruvchiga topshirilishi mumkin, bunday holda ushbu xodim oʻz imzosi bilan naryad muddatini uzaytirgan xodimning ismi va familiyasini naryadda koʻrsatadi.

62. Naryadlar boʻyicha ishlar toʻliq tugagandan soʻng ular 30 sutka davomida saqlanishi shart, keyin esa yoʻq qilib yuborilishi mumkin.

63. Farmoyish bir martalik xususiyatga ega boʻlib, uning muddati ijrochilar ish kunining davomiyligi bilan belgilanadi.

64. Ishlashga farmoyish ish bajaruvchiga va ishga qoʻyuvchiga yoki ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat beruvchiga beriladi.

Mahalliy navbatchisi boʻlmagan elektr qurilmalarida, ish joyida ishga qoʻyish talab qilinmaganda, farmoyish toʻgʻridan-toʻgʻri ish bajaruvchiga berilishi mumkin.

65. Farmoyish boʻyicha bajarilishi moʻljallangan ishlar naryad beruvchi xodim ixtiyoriga qarab naryad boʻyicha bajarilishi mumkin. Naryadlar va farmoyishlar boʻyicha bajariladigan ishlarni hisobga olish ushbu Qoidalarga 5-ilovada keltirilgan tartib boʻyicha amalga oshiriladi.

3-§. Qisqa muddatli va kechiktirib boʻlmaydigan ishlar

66. Qisqa muddatli, yaʼni davomiyligi 1 soatdan ortiq boʻlmagan ishlar farmoyish boʻyicha taʼmirlash xodim tomonidan navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodim nazorati ostida, shuningdek, navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimning oʻzi tomonidan bajarilishiga ruxsat beriladi.

Bunday ishlarga quyidagilar kiradi:

elektr dvigatel va boshqa uskunalardan kabellar, simlar, shinalarni ajratish yoki ulash;

TQda releli himoya, avtomatika, telemexanika va aloqa, shu jumladan, yuqori chastotali himoya va aloqa filtrlarining tuzilmalari va zanjirlaridagi ishlar;

0,4 kV li HLni, shuningdek, barcha kuchlanishli KLni ajratish yoki ulash, fazirovka qilish, KL zanjirlarining butunligini tekshirish, transformator shoxobchalarini almashlab ulash, moy oʻlchagich oynalarini va yakka izolyatorlarni artish, qoʻshimcha moy quyish va tekshirishga olish, moyni quritish va tozalash apparatlarini ulash va ajratish, havo oʻchirgichlarining manometrlarini almashtirish, tok oʻtkazuvchi qismlarning qizishi va titrashini tekshirish, elektr oʻlchash ombirlari bilan oʻlchash, simlar va shinalardan begona narsalarni, HL simlaridan qulagan daraxtlar, shox-shabba va boshqalarni olib tashlash;

elektr qurilmalarining, energetika tizimining dispetcherlik va texnologik boshqarish vositalari (keyingi oʻrinlarda — DTBV) (aloqa va telemexanikaning kabel va havo liniyalari, yuqori chastotali kanallar, telemexanika va aloqa tuzilmalari), kanallarining, issiqlik avtomatikasining, issiqlik texnika oʻlchovlari hamda himoya tuzilmalarining, masofadan boshqarish vositalari, signalizatsiya va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari texnik vositalarining (keyingi oʻrinlarda — IAOʻ), isteʼmolchilar elektr taʼminotining normal ishlashiga xavf soluvchi nosozliklar paydo boʻlganda, ularni bartaraf qilish uchun kechiktirib boʻlmaydigan ishlar.

67. Ushbu Qoidalarning 66-bandida keltirilgan ishlarni bajarishda ishlayotganlarning soni nazorat qiluvchi xodim bilan birgalikda 3 kishidan ortmasligi shart.

1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida ishlaganda, ishni bajarayotgan yoki nazorat qilayotgan navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boshligʻi IV guruhga mansub, 1000 V gacha boʻlgan elektr qurilmalarida — III guruhga mansub boʻlishi shart. Brigadaning qolgan aʼzolari III guruhga mansub boʻlishlari kerak. Isteʼmolchini taʼminlovchi ulanishlardagi ishlarga isteʼmolchi xodimi jalb qilinishi mumkin.

Ishni boshlashdan oldin ish joyida barcha texnik tadbirlar amalga oshirilishi shart, ochiq taqsimlovchi qurilmalarda ish joyini arqon yoki shnur bilan oʻrashdan tashqari bunday hollarda ochiq taqsimlovchi qurilmasida ish joyini arqon bilan oʻrash shart emas.

Ushbu Qoidalarning 66-bandida qayd etilgan ishlarni bajarish uchun 1 soatdan koʻp vaqt yoki 3 kishidan ortiq odam talab etilsa, u holda ushbu ish naryad boʻyicha bajarilishi shart.

4-§. Brigada tarkibi

68. Brigada aʼzolari soni va uning tarkibi ularning elektr xavfsizligi boʻyicha guruhlarini hisobga olgan holda ish bajarish sharoitlariga hamda brigada aʼzolari ustidan ish bajaruvchining (kuzatuvchining) nazoratini taʼminlash imkoniyatiga qarab belgilanadi.

Ish bajaruvchi rahbarlik qilayotgan brigada aʼzosi II guruhga mansub boʻlishi shart. Ishlar kuchlanish ostida bajariladigan boʻlsa, brigada aʼzosi III guruhga mansub boʻlishi shart, HLda bajariladigan ishlar bundan mustasno (ushbu Qoidalarning 332-bandi), bunday ishlarni IV guruhga mansub brigada aʼzosi bajarishi shart.

Brigadaga uning III guruhga mansub har bir aʼzosiga I guruhga mansub bir ishchini kiritishga ijozat beriladi. Lekin I guruhga mansub brigada aʼzolarining umumiy soni 3 kishidan ortmasligi kerak.

Ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan hollarda (120 — 124, 127, 487, 525-bandlariga qaralsin) ishlarni farmoyish boʻyicha bir kishi bajarishiga ruxsat etiladi.

69. Navbatchi oʻzidan yuqori turuvchi navbatchining ruxsati bilan naryadga kiritilmasdan, tezkor jurnalga yozib qoʻyilib, taʼmirlash brigadasida ishlashga jalb qilinishi mumkin.

70. Brigada tarkibini oʻzgartirish, naryad beruvchiga yoki ushbu elektr qurilmasida ushbu ishni bajarish uchun naryad berish huquqiga ega boʻlgan boshqa xodimga ijozat beriladi. Brigada tarkibini oʻzgartirish haqidagi koʻrsatmalar telefon, radioaloqa yoki kuryer orqali ishga qoʻyuvchiga, ish rahbariga yoki ishni bajaruvchiga yuborilishi mumkin, u oʻz imzosi bilan ushbu oʻzgartirish toʻgʻrisida koʻrsatma bergan xodimning familiyasi, ismi va otasining ismini naryadga yozib qoʻyadi.

Brigada tarkibini oʻzgartirishda ushbu Qoidalarning 68-bandi talablari buzilishiga yoʻl qoʻyilmasligi shart. Ish bajaruvchi brigada tarkibiga qoʻshilgan yangi ishchilarga yoʻl-yoʻriq berishi shart.

71. Ish rahbari yoki ish bajaruvchi almashtirilganda yoki brigada tarkibi yarmidan koʻpga oʻzgartirilsa, naryad yangidan berilishi shart.

5-§. Ish joylarini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat berish

72. Ish joyini tayyorlash va ishga qoʻyish faqat navbatchi yoki bunga vakolati bor shaxsdan ijozat olingandan soʻng bajarilishi mumkin, IAOʻ qurilmalarida ishga qoʻyish bundan mustasno (IAOʻ qurilmalarida ishga qoʻyish tartibi ushbu Qoidalarning XVIII bobida keltirilgan).

73. Ijozat ish joyini tayyorlashni amalga oshiruvchiga va xodimlarni ishga qoʻyuvchiga shaxsan, telefon, radioaloqa, kuryer yoki oraliq podstansiya navbatchisi orqali berilishi mumkin. Bunday ijozatni oldindan berish taqiqlanadi.

74. Brigadani faqat bitta naryad boʻyicha ishga qoʻyishga ijozat beriladi.

6-§. Ish joyini tayyorlash va ishga qoʻyish

75. Ish joyini tayyorlash boʻyicha naryadda koʻrsatilgan choralarni oʻzgartirish taqiqlanadi.

Ish joyini tayyorlashga taalluqli choralarning toʻgʻriligiga va yetarliligiga, shuningdek, ishning xavfsiz bajarilishiga shubha paydo boʻlganda, ushbu ish joyini tayyorlash toʻxtatilishi shart.

76. Ish bajaruvchi ishga qoʻyuvchi vazifasini oʻrindoshlik asosida bajargan hollarda, u ish joyini III guruhga mansub brigada aʼzolaridan birortasi bilan tayyorlashi shart.

77. Ishga qoʻyuvchi ishga qoʻyishdan oldin ish joyini tayyorlash boʻyicha texnik tadbirlarning bajarilganligiga ishonch hosil qilishi shart. Ishonch shaxsan koʻrish bilan, tezkor jurnaldagi yozuvlar boʻyicha, tezkor sxema boʻyicha yoki navbatchi, tezkor taʼmirlovchi xodim va isteʼmolchilar xodimlarining xabarlari boʻyicha hosil qilinishi mumkin.

78. Ish rahbari va ish bajaruvchi (kuzatuvchi) ishga qoʻyishdan oldin, ishga qoʻyuvchidan ish joylarini tayyorlashda qanday choralar koʻrilganligini aniqlashi va ushbu tayyorgarlikni ish joyi chegarasida shaxsan koʻzdan kechirishi shart.

Ishga qoʻyishdan oldin ish joyi tayyorligini ish rahbari ishga qoʻyuvchi bilan birga yoki uning ruxsati bilan oʻzi mustaqil, ish bajaruvchi — ish rahbari yoki ishga qoʻyuvchi bilan birga tekshirishi shart.

79. Naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ishga qoʻyish bevosita ish joyida amalga oshirilishi shart.

Farmoyish boʻyicha ishlashda ish joyini tayyorlash kerak boʻlmagan hollarda ishga qoʻyish ish joyida amalga oshirilishi shart emas, HL, AHL va KLda esa talab qilinmaydi.

80. Ishga qoʻyish ish joyining tayyorligi tekshirilganidan soʻng amalga oshiriladi.

Bunda ishga qoʻyuvchi quyidagilarni amalga oshirishi shart:

naryad yoki farmoyishda koʻrsatilgan brigada tarkibining shaxsiy guvohnomalariga mosligini tekshirishi;

sogʻligi yomon va mast holatdagi ishchilarni brigada tarkibidan chiqarishi;

yoʻl-yoʻriq berishi: brigadani naryad, farmoyish mazmuni bilan tanishtirishi; ish joyining chegaralarini koʻrsatishi; ish joyiga yaqin turgan uskunalarni va kuchlanish bor-yoʻqligidan qatʼi nazar yaqinlashish taqiqlangan taʼmirlanayotgan va qoʻshni ulanishlarning tok oʻtkazuvchi qismlarini koʻrsatishi;

kuchlanish yoʻqligini brigadaga tarmoqda oʻrnatilgan yerga ulagichlarni koʻrsatishi yoki ish joyidan yerga ulagichlar koʻrinmagan taqdirda, 35 kV va undan past kuchlanishli elektr qurilmalarida kuchlanish yoʻqligini tekshirish bilan keyinchalik tok oʻtkazuvchi qismlarga qoʻl tekkizish orqali isbot qilishi shart (konstruksiyasi imkon beradigan joylarda).

81. Ishga qoʻyishda ishga qoʻyuvchidan tashqari ish bajaruvchi ham brigadaga yoʻl-yoʻriq berishi shart. U ishlarni xavfsiz bajarish choralari, shu jumladan, ularning texnologiyasi, asboblar, moslamalar, yuk koʻtarish mashinalari va mexanizmlardan foydalanish haqida ham yoʻl-yoʻriq beradi. Zarur boʻlganda ish rahbari yoʻriqni toʻldirishi mumkin.

Yoʻl-yoʻriq berilmasdan brigadani ishga qoʻyish taqiqlanadi.

82. Yoʻl-yoʻriqni berish va ishga qoʻyish ishga qoʻyuvchi, ish bajaruvchining (kuzatuvchining) va brigada aʼzolarining imzolari bilan ushbu Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan naryadning 3-jadvalida kuni va vaqti koʻrsatilib rasmiylashtiriladi.

Ishga qoʻyishda berilgan yoʻl-yoʻriqni yoʻl-yoʻriq berish jurnalida rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

83. Ishga qoʻyish naryadning har ikki nusxasida rasmiylashtiriladi. Naryadning bir nusxasi ish bajaruvchida (kuzatuvchida), ikkinchisi esa navbatchi yoki tezkor-taʼmirlash xodimlaridan tayinlangan ishga qoʻyuvchida qoldiriladi.

Ish bajaruvchi oʻrindoshlik asosida ishga qoʻyuvchi vazifasini bajarganda ishga qoʻyish naryadning bir nusxasida rasmiylashtiriladi.

Farmoyish boʻyicha ishga qoʻyish tezkor jurnalda yoki ushbu Qoidalarga 5-ilovada keltirilgan naryadlar va farmoyishlar boʻyicha ishlarni qayd etish jurnalida rasmiylashtiriladi.

7-§. Ish olib borishni nazorat qilish

84. Ishga qoʻyilgandan soʻng brigada tomonidan xavfsizlik talablarining bajarilishi ustidan nazorat ish bajaruvchiga (kuzatuvchiga) yuklanadi. U iloji boricha xavfi yuqoriroq ish bajarilayotgan joyda turib oʻz ishini shunday tashkil qilishi kerakki, oʻsha yerdan turib ishlayotgan barcha brigada aʼzolari ishini nazorat qila oladigan boʻlsin.

Kuzatuvchiga oʻrindoshlik asosida nazorat qilishdan boshqa biron ishni bajarish taqiqlanadi.

85. Ish bajaruvchi (kuzatuvchi) ish joyidan vaqtincha ketishi zarur boʻlganda, agar uning oʻrnini ish rahbari, ishga qoʻyuvchi yoki naryad berish huquqiga ega boʻlgan xodimga almashtirish imkoniyati boʻlmasa, ish bajaruvchi brigadani (taqsimlovchi qurilmasidan chiqarib, eshiklarni qulflab, xodimlarni HL tayanchlaridan tushirib va hokazo) ish joyidan chiqarishi shart.

Ish bajaruvchi (kuzatuvchi) almashtirilganda, u naryadni oʻz oʻrniga vaqtinchalik qoldirilgan xodimga berib ketishi shart.

1000 V gacha boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida farmoyish boʻyicha ishlar bajarilayotgan boʻlsa, zarurat boʻlganda, ish bajaruvchining qisqa vaqtga ketishiga ijozat beriladi. Bunday paytda brigadaning III guruhga mansub bir yoki bir necha aʼzolari ish joyida qolib ishni davom ettirishlari mumkin.

86. Ish bajaruvchining ruxsati bilan brigada aʼzolaridan biri yoki bir nechtasi ish joyidan vaqtincha ketishlariga ijozat beriladi. Bunda ularni brigada tarkibidan chiqarish talab qilinmaydi. 1000 V dan yuqori boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida ish joyida qolgan brigada aʼzolarining soni, ish bajaruvchi bilan hisoblaganda ikki kishidan kam boʻlmasligi shart.

III guruhga mansub brigada aʼzolari TQdan mustaqil chiqishlari va yana ish joyiga qaytib kelishlari mumkin, I va II guruhga mansub brigada aʼzolari esa faqat III guruhga mansub brigada aʼzosi yoki elektr qurilmasini bir oʻzi koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan shaxslar hamrohligida chiqishlari va yana ish joyiga qaytib kelishlari mumkin. TQdan chiqqandan soʻng eshikni ochiq — qulflanmagan holda qoldirish taqiqlanadi.

Ishga qaytgan brigada aʼzolari faqat ish bajaruvchining ruxsati bilan ishga tushishlari mumkin. Agar elektr qurilmasi joylashgan xonani qulflashning iloji boʻlmasa, ish bajaruvchi brigada aʼzolari qaytgunga qadar ish joyini tashlab ketish huquqiga ega emas.

87. Ushbu Qoidalarning buzilishi yoki ishlayotganlar hayotiga xavf tugʻdiruvchi boshqa holatlar aniqlanganda, brigada ish joyidan chiqarilishi va ish bajaruvchidan naryad qaytarib olinishi shart. Brigadaga faqat aniqlangan kamchiliklar bartaraf qilingandan soʻng birlamchi ishga qoʻyishda koʻrsatilgan talablar bajarilganda yangidan ishlashga ijozat berilishi mumkin.

8-§. Boshqa ish joyiga oʻtkazish

88. Elektr stansiyalar va podstansiyalarning 1000 V dan yuqori elektr qurilmalarida brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazishni ishga qoʻyuvchi amalga oshiradi. Agar naryad beruvchi naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satrida yozma ravishda ishni topshirgan boʻlsa, ushbu oʻtkazishni ish rahbari yoki ish bajaruvchi ham amalga oshirishi mumkin.

89. Bitta HL, AHL, KLning turli ish joylarida hamda elektr stansiyalar va podstansiyalarning 1000 V gacha boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazishni ish bajaruvchi naryadda rasmiylashtirmasdan amalga oshiradi.

90. Brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazish ushbu Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan naryadning 3-jadvalida rasmiylashtiriladi. Navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan ishga qoʻyuvchi amalga oshirayotgan oʻtkazishni naryadning har ikkala nusxasida rasmiylashtiradi.

91. Elektr stansiyalar va podstansiyalarning elektr qurilmalarida uskunani oʻchirmasdan bajariladigan ishlarni naryadda rasmiylashtirish brigadani bir taqsimlovchi qurilmasidan boshqasiga koʻchirishda talab qilinadi.

Barcha elektr qurilmalarida farmoyish boʻyicha ish bajarilayotganda brigadani boshqa ish joyiga oʻtkazishni rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

9-§. Ish jarayonidagi tanaffuslarni va ish tugashini rasmiylashtirish

92. Ish kuni davomidagi tanaffus vaqtida (ovqatlanish yoki ish sharoitlari tufayli) brigada ish joyidan chiqarilishi hamda TQ joylashgan xona eshigi qulflab qoʻyilishi shart.

Naryad ish bajaruvchida (kuzatuvchida) qoladi. Brigada aʼzolari tanaffusdan soʻng ish bajaruvchisiz (kuzatuvchisiz) ish joyiga qaytish huquqiga ega emas. Bunday tanaffusdan soʻng ish bajaruvchi (kuzatuvchi) brigadani naryadda rasmiylashtirmasdan ishga qoʻyadi.

93. Ish kuni tugashi tufayli ishda tanaffus boʻlsa, brigada ish joyidan chiqarilishi shart.

Plakatlar, toʻsiqlar, bayroqchalar va yerga ulagichlar olinmaydi.

Ish bajaruvchi (kuzatuvchi) naryadni ishga qoʻyuvchiga topshirishi, u yoʻq boʻlgan taqdirda esa naryadni maxsus ajratilgan joyda, masalan, amaldagi naryadlar jildiga solib qoldirishi shart. Mahalliy navbatchi xodimlar boʻlmagan elektr qurilmalarida ish kuni tugashi bilan ish bajaruvchiga (kuzatuvchiga) naryadni oʻzida qoldirishiga ruxsat etiladi.

Ish bajaruvchi (kuzatuvchi) ish tugashini naryadning oʻzidagi nusxasida qoʻl qoʻyib rasmiylashtiradi.

94. Kelgusi kunlarda brigadani tayyorlangan ish joyiga qayta qoʻyish ishga qoʻyuvchi yoki uning ijozati bilan ish rahbari tomonidan amalga oshiriladi. Bunda yuqori turuvchi tezkor xodimning ijozatini olish talab qilinmaydi.

Agar ishni bajaruvchiga (kuzatuvchiga) naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satrida yozma ravishda topshiriq berilgan boʻlsa, u ishga qoʻyuvchining ijozati bilan brigadani tayyorlangan ish joyiga ishlashga qoʻyishi mumkin.

Navbatchi yoki tezkor taʼmirlash xodimlaridan boʻlgan ishga qoʻyuvchi tomonidan amalga oshiriladigan brigadani ishga qoʻyish naryadning har ikkala nusxasida; ish rahbari yoki ish bajaruvchi (kuzatuvchi) tomonidan amalga oshiriladigan brigadani ishga qoʻyish — faqat naryadning ishni bajaruvchida (kuzatuvchida) boʻlgan nusxasida rasmiylashtiriladi.

95. Kelgusi kuni ishni boshlashdan oldin ishni bajaruvchi (kuzatuvchi) ish joyida qoldirilgan plakatlar, toʻsiqlar, bayroqchalar butunligiga va toʻlaligiga, shuningdek, yerga ulagichlarning mustahkamligiga ishonch hosil qilgandan keyin brigadani ishga qoʻyadi.

96. Ishlar toʻliq tugagandan soʻng ish bajaruvchi (kuzatuvchi) brigadani ish joyidan chiqarishi, brigada qoʻygan vaqtinchalik toʻsiqlar, plakatlar, bayroqchalar va yerga ulagichlarni olishi, elektr qurilmasi eshiklarini qulflashi, naryadda oʻz imzosi bilan ishlar toʻliq tugaganini rasmiylashtirishi shart. Ish rahbari ish joylarini tekshirganidan soʻng ishlar toʻliq tugaganini naryadda rasmiylashtiradi.

97. Ishni bajaruvchi (kuzatuvchi) ishlar toʻliq tugagani va ushbu Qoidalaring 96-bandi talablari bajarilgani toʻgʻrisida ishga qoʻyuvchiga, u yoʻq boʻlgan holda ish joylarini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan shaxsga xabar berishi shart.

98. Ishlar toʻliq tugagani rasmiylashtirilgan naryadni ish bajaruvchi (kuzatuvchi) ishga qoʻyuvchiga topshirishi, u yoʻq boʻlganda maxsus ajratilgan joyga, masalan, amaldagi naryadlar jildiga solib qoldirishi shart.

Ishlar toʻliq tugagandan soʻng naryadni topshirish qiyin boʻlsa, ishga qoʻyuvchining yoki ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan shaxsning ruxsati bilan ish bajaruvchi naryadni oʻzida qoldirishi mumkin. Bunday holda ish bajaruvchi oʻrindoshlik asosida ishga qoʻyuvchi vazifasini bajarsa, ish bajaruvchi (kuzatuvchi) ertasi kundan kechiktirmay naryadni navbatchiga yoki naryad bergan xodimga, uzoq uchastkalarda esa uchastka maʼmuriy-texnik xodimiga topshirishi shart.

99. Ishga qoʻyuvchi ishlar toʻliq tugagani rasmiylashtirilgan naryadni olgandan keyin ish joylarini koʻzdan kechirib chiqishi, ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan xodimga ishlar toʻliq bajarilganligi hamda elektr qurilmasini ulash mumkinligi haqida xabar berishi shart.

10-§. Ishlar toʻliq tugaganidan soʻng elektr qurilmasini ulash

100. Faqat ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan yoki uni almashtirgan shaxsdan ruxsat (farmoyish) olingandan soʻng elektr qurilmasini ulash mumkin.

Elektr qurilmasini ulab ishga tushirishga ruxsat (farmoyish) faqat ushbu elektr qurilmasida ish joylarini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan ishni bajaruvchilar va ishga qoʻyuvchilarning barchasidan ish toʻliq tugaganligi, ushbu Qoidalarning 96-bandi talablari bajarilganligi toʻgʻrisidagi xabar olingandan va elektr qurilmasini ulash imkoniyati mavjud boʻlgandan soʻng berilishi mumkin.

101. Ishlar toʻliq tugagandan soʻng elektr qurilmasini ulashga ruxsat (farmoyish) olgan navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan shaxs ushbu elektr qurilmasini ulashdan oldin ish joylarini tayyorlashda navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodim tomonidan oʻrnatilgan vaqtinchalik toʻsiqlarni, koʻchma plakatlarni va yerga ulagichlarni olishi, doimiy toʻsiqlarni tiklashi shart.

102. Tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan ishga qoʻyuvchiga elektr qurilmasida ishlar tugagandan soʻng ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat bergan yoki uni almashtirgan xodimning ruxsatini yoki farmoyishini olmasdan, elektr qurilmasini ulash huquqi berilishi mumkin.

Bunday ulashga huquq berilishi naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satrida yozilishi va ishga qoʻyuvchiga ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat berishda tasdiqlanishi shart. Naryadda bunday tasdiqni rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

Bunday ulash huquqi faqat ushbu qurilmada yoki uning uchastkasida boshqa brigada ishlashiga ruxsat etilmagan holda beriladi.

103. Avariya holatlarida taʼmirlashga chiqarilgan elektr uskunasini yoki elektr qurilmasini navbatchi xodim yoki ishga qoʻyuvchi, ishni bajarayotgan brigada yoʻqligida ish tamom boʻlgunga qadar, ish bajaruvchi oʻz ish joyiga yetib kelguncha yoki ular naryadni qaytarib berguncha ish joylarida ishni bajaruvchini elektr qurilmasi ulanganligi va ishni davom ettirish taqiqlanganligi haqida ogohlantirish uchun odamlar qoʻyilishi sharti bilan ulashi mumkin.

11-§. Elektr stansiyalar, podstansiyalarning elektr qurilmalarida va KLda ishlarni bajarishda amalga oshiriladigan tashkiliy chora-tadbirlar

a) Ish rahbarini tayinlash

104. Ish rahbari quyidagi holatlarda tayinlanishi shart:

ishlar mexanizmlar va yuk koʻtarish mashinalari yordamida bajarilganda;

1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalaridagi uskunalarni oʻchirib bajariladigan ishlarda, elektr qurilmalarining barcha tok oʻtkazuvchi qismlaridan ushbu Qoidalarning 106-bandiga muvofiq kuchlanish olingan holatlar, oddiy va koʻrinarli sxemali elektr qurilmalari, elektr dvigatellari va ular ulangan YOTQdagi ishlardan tashqari;

KL va AKLda kommunikatsiyalar joylashgan va transport harakati serqatnov zonalarda.

Naryad beruvchiga yuqorida sanab oʻtilgan ishlardan tashqari boshqa ishlarda ham ish rahbarini tayinlashga ruxsat beriladi.

b) Bir nechta ish joylarida, ulanishlarda, podstansiyalarda bitta naryad boʻyicha ishlar

105. Bitta ulanishning bir yoki bir necha ish joylarida ishlashga naryad berishga ruxsat etiladi. Ushbu Qoidalarning 106, 107, 109, 110, 112-bandlarida qayd etilgan holatlar bundan mustasno.

106. Hamma tok oʻtkazuvchi qismlardan, jumladan, HL va KL chiqarmalaridan kuchlanish olingan elektr qurilmalarida va qoʻshni elektr qurilmalariga kirish yoʻllari berkitilgan (1000 V gacha kuchlanishli shchit va yigʻmalar kuchlanish ostida qolishi mumkin) hollarda barcha ulanishlarda bir vaqtda ishlash uchun bitta naryad berishga ijozat beriladi. Bunda ish rahbarini tayinlash talab qilinmaydi.

107. Agregatlar (qozonlar, turbinalar, generatorlar) va alohida texnologik qurilmalar (kulni chiqarib tashlash, tizimli isitish, maydalash tizimlari) taʼmirlashga chiqarilganda, ushbu agregat elektr dvigatellarining hammasida (yoki bir qismida) ishlash uchun bitta naryad va ushbu agregatlarning (qurilmalarning) elektr dvigatellarini taʼminlovchi TQning hamma (yoki bir qism) ulanishlarida ishlash uchun bitta naryad berilishi mumkin.

Bitta naryad berilishiga faqat kuchlanishi bir xil boʻlgan elektr dvigatellarida va bir TQning ulanishlarida ishlash uchun ijozat beriladi.

108. Komplekt taqsimlovchi qurilmalar (keyingi oʻrinlarda — KTQ) bilan jihozlangan TQlardagi elektr dvigatellarida va ularning ulanishlarida bitta naryad boʻyicha ishlashda brigadani bir ish joyidan ikkinchi ish joyiga oʻtkazishni rasmiylashtirish talab qilinmaydi, brigadaning har xil joylarda tarqalib ishlashiga ruxsat etiladi. Konstruksiyasi jihatdan boshqacha ishlangan TQlarda elektr dvigatellar ulanishlarida ishga qoʻyish va ishlash bir ish joyidan ikkinchi ish joyiga oʻtkazishni rasmiylashtirgan holda amalga oshiriladi.

109. Seksiyalarining soni turlicha boʻlgan bitta shinalar tizimli 6 — 110 kV kuchlanishli TQda barcha seksiya toʻliq taʼmirlashga chiqarilganda, ushbu seksiyaning shinalarida va barcha (yoki bir qism) ulanishlarida ishlashga bitta naryad berishga ruxsat etiladi. Brigadaning ushbu seksiya chegarasida bir necha ish joylariga tarqalib ishlashiga ruxsat etiladi.

110. Bir elektr qurilmasining bir yoki bir necha ulanishlarida har xil ish joylarida bir vaqtning oʻzida yoki navbatma-navbat ishlash uchun bitta naryad berishga:

kuch va nazorat kabellarini yotqizish va qayta yotqizishda, elektr uskunalarini sinashda, releli himoya, oʻlchov, blokirovka, avtomatika, telemexanika, aloqa va boshqa tuzilmalarni tekshirishda;

bir ulanishdagi, jumladan, ularning uzatmalari boshqa xonada joylashgan kommutatsion apparatlarni taʼmirlashda;

alohida kabelni tunnelda, kollektorda, quduqda, zovurda, kotlovanda taʼmirlashda;

ish joylarining joylashishi ish bajaruvchiga brigada ustidan nazorat olib borish imkonini bersa, ikkita kotlovanda yoki TQda va yonma-yon joylashgan kotlovanda boʻlgan kabellarni (ikkitadan ortiq boʻlmagan) taʼmirlashda ijozat beriladi.

Bunda brigada aʼzolarining bir nechta ish joylariga tarqalib ishlashiga ruxsat beriladi. Naryadda bir ish joyidan ikkinchi ish joyiga oʻtkazishni rasmiylashtirish talab qilinmaydi.

111. Ushbu Qoidalarning 106, 107, 109, 110-bandlariga muvofiq ishlarni bajarishda hamma ish joylari ishga qoʻyishdan oldin tayyorlangan boʻlishi shart. Naryad boʻyicha ishlar toʻliq tugatilmaguncha biror-bir ulanishni ulashga tayyorlash, jumladan, elektr dvigatelni sinab koʻrish taqiqlanadi.

Brigada turli ish joylariga tarqatilganda III guruhga mansub bir yoki bir necha brigada aʼzolariga ish bajaruvchidan alohida boʻlishlariga ijozat beriladi.

Ish bajaruvchidan alohida boʻlishi kerak boʻlgan brigada aʼzolarini ish bajaruvchi ish joylariga olib borib, ularga ish jarayonida amal qilinishi kerak boʻlgan xavfsizlik choralari haqida yoʻl-yoʻriq berishi shart.

112. Bir nechta podstansiyalarda yoki bir podstansiyaning bir nechta ulanishlarida bir turdagi ishlarni ketma-ket bajarish uchun bitta naryad berishga ijozat beriladi. Bunday ishlarga quyidagilar kiradi: izolyatorlarni tozalash; qisqichlarni tortish; tekshirish uchun moy olish va kam boʻlsa quyish; transformatorlar chulgʻamlarini almashlab ulash; releli himoya vositalari, avtomatika, oʻlchov vositalarini tekshirish; boshqa manbadan yuqori kuchlanish bilan sinash; izolyatorlarni oʻlchov shtangasi yordamida tekshirish; KLning shikastlangan joyini topish. Bunday naryadning amal qilish muddati 1 sutka.

Har bir podstansiyada va har bir ulanishda ishga qoʻyish naryadi ushbu Qoidalarga 3-ilovaning 3-jadvaliga muvofiq rasmiylashtiriladi.

Podstansiyalardan har birini undagi ishlar berilgan naryad boʻyicha toʻliq bajarilgandan keyin ulashga ruxsat beriladi.

113. Bir nechta elektr qurilmalarida (ulanishlarda) bajariladigan ishlar uchun navbatma-navbat farmoyish berishga ijozat beriladi.

v) TQning HL, KL va DTBV uchastkalaridagi ishlar

114. TQ hududida joylashgan HL uchastkasidagi ish HLga xizmat qoʻrsatuvchi xodimlar tomonidan berilgan naryadlar asosida bajariladi. Oʻz navbatchisi boʻlgan elektr qurilmalarida oxirgi tayanchda ish olib borilganda navbatchi brigadaga yoʻl-yoʻriq berishi, uni shu tayanchgacha olib borishi shart. Oʻz navbatchisi boʻlmagan elektr qurilmalarida liniya brigadasining ish bajaruvchisiga TQning kalitini olib, oʻzi mustaqil ravishda tayanchga borishga ruxsat beriladi.

OTQning portallarida va YOTQning binolarida ish bajarganda liniya brigadasini ushbu TQda xizmat koʻrsatuvchi navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan tayinlangan ishga qoʻyuvchi naryadda rasmiylashtirib, ishga qoʻyishi shart.

TQdan ish bajaruvchi liniya brigadasi bilan birga mustaqil, brigadaning ayrim aʼzolari esa ushbu Qoidalarning 86-bandida koʻrsatilgan tartib boʻyicha chiqishlari mumkin.

115. TQda joylashgan KLning tugallovchi muftalarida va qoplamalarida va TQ hududidan oʻtgan va kabel kanallariga yotqizilgan KLlarda bajariladigan ishlar, ushbu KLga xizmat koʻrsatuvchi xodim beradigan naryadlar boʻyicha bajarilishi shart. KLning tugallovchi muftalarida va tugallovchi qoplamalarida ishga qoʻyishni TQga xizmat koʻrsatuvchi xodim, TQ hududida va kabel kanallaridagi KLda esa ishga qoʻyishni ushbu TQga xizmat koʻrsatuvchi navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimning ijozati bilan KLga xizmat koʻrsatuvchi xodim amalga oshiradi.

TQning tugallovchi qoplamalarida, ushbu TQga xizmat koʻrsatuvchi xodim beradigan naryadlar boʻyicha KLda xizmat koʻrsatuvchi xodimga xizmat safaridagi xodim huquqida ishlashga ijozat beriladi.

116. TQ hududida joylashgan aloqa tuzilmalaridagi ishlar DTBV xizmati xodimlari tomonidan beriladigan naryadlar boʻyicha olib borilishi shart. Ushbu tuzilmalarda ishga qoʻyishni TQga xizmat koʻrsatuvchi xodim amalga oshiradi.

TQga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar bergan naryadlar boʻyicha koʻrsatilgan tuzilmalardagi ishlarni DTBV xizmati xodimlari bajarishlari mumkin.

g) Farmoyish boʻyicha ishlarni bajarish

117. Tok oʻtkazuvchi qismlarda kuchlanishni olish va vaqtinchalik toʻsiqlarni oʻrnatish talab qilinmaydigan ishlar farmoyish boʻyicha bajarilishi mumkin.

118. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida:

kabeli ajratilgan, uning uchlari qisqa tutashtirilgan va yerga ulangan elektr dvigatellarida;

chiqarmalardan shinalar va kabellar ajratilgan generatorda;

TQda chiqarilgan KTQ aravachalarda, ularning boʻlmalari pardachalari yopilib, qulflangan holatda ishlarni farmoyish boʻyicha bajarishga ijozat beriladi.

119. 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida ishlarni farmoyish boʻyicha bajarishga izojat etiladi. TQning yigʻma shinalari, taqsimlovchi shchitlar va ularning ulamalari orqali yigʻma shinalarga kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan ishlar bundan mustasno.

120. Odamlar elektr tokidan shikastlanishiga nisbatan xavfsiz xonalarda (elektr tokidan shikastlanishga nisbatan xavfsiz xonalarning klassifikatsiyasi elektr qurilmalarining tuzilishi talablarida keltirilgan) joylashgan 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida ish bajaruvchi boʻlish huquqiga ega boʻlgan III guruhga mansub xizmatchi bir oʻzi ishlashi mumkin.

121. Ikkilamchi zanjirlarni, oʻlchash vositalari, releli himoya, avtomatika, telemexanika va aloqa tuzilmalarini montaj, taʼmirlash va ekspluatatsiya qilishda, jumladan, kommutatsiya apparatlarining uzatmalarida va agregat shkaflaridagi ishlarda, ular kuchlanish ostida boʻlgan yoki boʻlmaganligidan qatʼi nazar:

ishlarni farmoyish boʻyicha bajarishga, agar ular naryad boʻyicha bajarilsa, ish rahbarini tayinlamaslikka;

ushbu zanjirlar va tuzilmalar 1000 V dan yuqori kuchlanishli tok oʻtkazuvchi qismlari boʻlmagan, yoki butunlay toʻsilgan, yoki toʻsiq talab qilinmaydigan balandlikda (toʻsilmagan tok oʻtkazuvchi qismlardan yergacha yoki polgacha boʻlgan masofa elektr qurilmalarning tuzilishi talablariga muvofiq belgilangan) joylashgan xonalarda IV guruhga mansub ish bajaruvchi bir oʻzi ishlashiga;

yuqorida koʻrsatilgan tuzilmalarni ekspluatatsiya qiluvchi xodimlardan boʻlgan IV guruhga mansub ish bajaruvchiga ishga qoʻyuvchi majburiyatini oʻrindoshlik asosida olib borishga ijozat beriladi. Bunda u ish joyini tayyorlash uchun zarur boʻlgan xavfsizlik choralarini aniqlaydi. Bunday oʻrindoshlikka ish joyini tayyorlash uchun 1000 V dan yuqori kuchlanishli zanjirlarda oʻchirish, yerga ulash va vaqtinchalik toʻsiqlarni oʻrnatish talab qilinmaydigan hollarda ruxsat beriladi;

ish bajaruvchiga yuqorida koʻrsatilgan tuzilmalarni uzishga va ulashga, shuningdek, ish joyini tayyorlashga va ishga qoʻyishga ijozat beruvchi xizmatchining ruxsati bilan himoya va avtomatika tuzilmalarining oʻchirgichlarini uzish va ulash bilan sinashga ijozat beriladi.

122. Elektr stansiyalar va podstansiyalarning elektr qurilmalarida III guruhga mansub bir xizmatchiga quyidagi ishlarni farmoyish boʻyicha bajarishga ijozat beriladi:

OTQ hududini obodonlashtirish, oʻtlarni oʻrish, yoʻllar va yoʻlakchalarni qorlardan tozalash;

TQ kameralaridan tashqarida, 2,5 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda joylashgan simli radio va telefon aloqa tuzilmalariga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash;

uskunalarning qoplamalaridagi va TQ kamerasidan tashqarida joylashgan toʻsiqlardagi yozuvlarni qayta tiklash;

transformatorlar, generatorlar va boshqa uskunalarning quritilishini kuzatish;

moyni tozalash va quritish, moy tozalovchi va boshqa yordamchi apparaturalarga xizmat koʻrsatish;

elektr dvigatellaridagi, transformatorlarning ventilyatorlari va moy nasoslarining hamda kompressorlarning mexanik qismlaridagi ishlar;

havo tozalash filtrlarini tekshirish va ulardagi sorbentlarni almashtirish.

123. TQdan tashqarida, 2,5 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda joylashgan yoritgichlarni tozalash va ulardagi lampalarni almashtirishni farmoyish boʻyicha II guruhga mansub bir xizmatchi bajarishi mumkin.

TQda, kameralardan tashqarida 2,5 m gacha balandlikda joylashgan yoritgich apparatlarini taʼmirlash va ularga xizmat koʻrsatishni farmoyish boʻyicha III guruhga mansub xizmatchi bir oʻzi bajarishi mumkin.

124. Tok oʻtkazuvchi qismlari toʻsilgan 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalari joylashgan xonalarni, shuningdek, boshqaruv va rele shchitlari joylashgan xonalarni tozalashni farmoyish boʻyicha II guruhga mansub bir xizmatchi bajarishi mumkin. OTQni tozalashni farmoyish boʻyicha III guruhga mansub xizmatchi bir oʻzi bajarishi mumkin.

12-§. HLda ishlarni bajarishning tashkiliy chora-tadbirlari

a) Ish rahbarini tayinlash

125. 1000 V dan yuqori kuchlanishli boʻlgan HLda quyidagi ishlarni bajarishda ish rahbari tayinlanishi shart:

HLning muhofaza zonasida yuk koʻtarish mashina va mexanizmlaridan foydalanib ishlash;

barcha turdagi tayanchlarni oʻrnatish va demontaj qilish boʻyicha;

boshqa HL va transport magistrallari bilan kesishgan joylarda;

yangidan qurilgan HLni ulash boʻyicha;

simlar va troslarni ulash sxemalarini oʻzgartirish boʻyicha;

koʻp zanjirli HLda, agar uning bir zanjiri ikkinchisi bilan ustma-ust joylashgan boʻlsa, yoki zanjirlar soni ikkitadan koʻp boʻlgan va ularning biri yoki barcha qolganlari kuchlanish ostida qolgan boʻlsa, uning oʻchirilgan zanjirida;

ilashgan kuchlanish ostida;

odamni yerdan izolyatsiya qilish bilan tok oʻtkazuvchi qismlarda kuchlanish ostida ishlar bajarilganda.

Naryad beruvchiga yuqorida qayd qilingan ishlardan tashqari boshqa ishlarga ham ish rahbarini tayinlashga ruxsat beriladi.

b) Farmoyish boʻyicha ishlarni bajarish

126. HLning tok oʻtmaydigan qismlarida, kuchlanishni olmasdan turib, quyidagi ishlarni farmoyish boʻyicha bajarish mumkin:

yer sathidan odam oyogʻigacha hisoblanganda 3 m gacha koʻtarilib bajariladigan ishlar;

tayanchlarning konstruktiv qismlarini buzmasdan bajariladigan ishlar;

tayanchlar ustunini 0,5 m gacha chuqurlikda qazish ishlari;

kesilgan daraxtlar simga agʻanab tushmasligiga, shox-shabbalar kesilganda odamlar simlarga yaqin kelib qolmasligiga va ular simlar ustiga tushmasligiga qarshi koʻriladigan choralar talab qilinmaydigan HL trassalarini daraxt va shox-shabbalardan tozalash boʻyicha ishlar.

127. II guruhga mansub bir xizmatchiga HLda farmoyish boʻyicha quyidagi ishlarni bajarishga ijozat beriladi:

ob-havo yaxshi boʻlganda va yoʻl sharoitlari qulay joylardagi HLni koʻrib chiqish;

tayanchlardagi doimiy belgilarni tiklash;

oʻlchash vositalari yordamida burchaklarni oʻlchash;

tayanchlar atrofidagi maydonchani yongʻinga qarshi tozalash;

tayanchlardagi bandajlarni boʻyash.

v) Koʻp zanjirli HLda, HLning kesishgan joylarida, HLning turli uchastkalarida naryad boʻyicha ishlar

128. Har bir HLga, koʻp zanjirli liniyalarda esa har bir zanjirga alohida naryad beriladi. Bir necha HLga (zanjirlarga) bitta naryad berishga quyidagi xollarda ijozat beriladi:

barcha zanjirlardan kuchlanishni olib bajariladigan ishlarga yoki koʻp zanjirli HLning biron-bir zanjiridan kuchlanish olinmay, kuchlanish ostida bajariladigan ishlarga;

HLda ularning bir-biri bilan kesishgan joylarida bajariladigan ishlarga;

1000 V gacha kuchlanishli boʻlgan HLda navbatma-navbat bajariladigan ishlarga, agar ularni taʼminlayotgan transformator punktlari yoki komplekt transformator punktlari oʻchirilgan boʻlsa;

bir nechta HLning tok uzatadigan qismlarida, ularni oʻchirish talab qilinmagan bir turdagi ishlarga.

129. Naryadda taʼmirlanayotgan liniyani kesib oʻtgan HLdan qaysi birlarini oʻchirish va yerga ulash talab qilinishi (yerga ulagichlarni ish joylari yaqiniga hamda ushbu Qoidalarning 168-bandiga muvofiq oʻrnatish bilan) koʻrsatilishi shart. Xuddi shunday koʻrsatma, agar ish sharoitlari boʻyicha taʼmirlanayotgan HL yaqinidan oʻtgan HLni oʻchirish talab qilinadigan boʻlsa, naryadga kiritilishi shart. Bunda taʼmirlanayotgan HLni kesib oʻtayotgan yoki yaqinidan oʻtgan HLni yerga ulash ishga qoʻyishdan oldin bajarilishi shart. Ulardan yerga ulagichlarni ishlar toʻliq tugatilmaguncha olib tashlash taqiqlanadi.

130. Brigadaning oʻchirilgan HLda 2 km dan koʻp boʻlmagan uchastkada tarqalib ishlashiga ijozat beriladi. Anker oraligʻi bundan ortiq boʻlgan chegarada simlarni (troslarni) montaj va demontaj qilish boʻyicha ishlar bundan mustasno. Bunday holda bir brigada ishlaydigan uchastkaning uzunligini naryad beruvchi belgilaydi.

Kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarda ishlar bajariladigan boʻlsa, brigada bir tayanchda (bir tayanchlar oraligʻida) yoki ikkita yonma-yon turgan tayanchlarda boʻlishi shart.

131. Bitta naryad boʻyicha HLning har xil uchastkalarida, tayanchlarida ishlaganda brigadani bir ish joyidan boshqa ish joyiga oʻtkazish rasmiylashtirilmaydi (naryad-ijozatning 3-jadvali, ushbu Qoidalarga 3-ilova).

5-bob. Texnik chora-tadbirlar

1-§. Texnik chora-tadbirlar. Oʻchirishlar

132. Ishlashda ish joyini tayyorlash uchun kuchlanishni olish talab qilinganda koʻrsatilgan tartibda quyidagi texnik tadbirlar bajarilishi shart:

zarur boʻlgan oʻchirishlar amalga oshirilishi va kommutatsion apparatlarning oʻz-oʻzidan yoki yanglishib ulanishiga toʻsqinlik qiluvchi choralar koʻrilishi;

kommutatsion apparatlarning qoʻl bilan boshqariladigan uzatmalariga va masofadan boshqariladigan kalitlariga taqiqlovchi plakatlar osilishi;

odamlarni elektr tokidan jarohatlanishdan saqlash uchun yerga ulanishi zarur boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarda kuchlanish yoʻqligi tekshirilishi;

yerga ulagichlar oʻrnatilishi (yerga ulagich pichoqlarini ulash, koʻchma yerga ulagichlarni oʻrnatish);

zarur boʻlganda ish joylarini yoki kuchlanish ostida qolgan boshqa tok oʻtkazuvchi qismlarni toʻsish va toʻsiqlarga xavfsizlik plakatlari osilishi. Mahalliy sharoitlarga qarab oʻchirilgan tok oʻtkazuvchi qismlar yerga ulanishdan oldin yoki keyin toʻsiqlar bilan ajratiladi.

133. Tok oʻtkazuvchi qismlarda ishlashda kuchlanishni olish talab qilinsa, quyidagilar oʻchirilishi shart:

ish bajarilishi kerak boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlar;

odamlar, yuk koʻtarish mashinalari va mexanizmlarni ushbu Qoidalarga 2-ilovada qayd etilganidan kam masofaga yaqinlashishi mumkin boʻlgan, toʻsilmagan tok oʻtkazuvchi qismlar.

Oʻchirilgan HLda ishlashda ushbu HLning ayrim elementlari kuchlanish ostida boʻlgan boshqa HLning tok oʻtkazuvchi qismlariga ushbu Qoidalarga 2-ilovaning 1-jadvali uchinchi ustunida qayd etilganidan kam masofagacha yaqinlashish imkoniyati boʻlsa, bu liniya ham oʻchirilishi shart. Taʼmirlanayotgan HL bilan birga osilgan AHL ham oʻchirilishi shart.

134. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida, kommutatsion apparatlardan ish joyiga kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan har tomondan koʻrinadigan uzilishlar hosil qilinishi shart. Koʻrinadigan uzilishlar shinalar va simlarni ajratish yoki olish, ajratgichlarni oʻchirish, saqlagichlarni olib qoʻyish, shuningdek, boʻlgichlar va yuklama oʻchirgichlari orqali bajariladi. Apparatlarning oʻzlarida oʻrnatilgan prujina taʼsirida avtomatik tarzda ulanadiganlar bundan mustasno.

Elektr qurilmasining ishlash uchun ajratilgan uchastkasi bilan bogʻliq kuchlanish transformatlari va kuch transformatorlari ulardagi teskari transformatsiya imkoniyatini bartaraf qilish uchun, shuningdek, 1000 V gacha kuchlanish tomonidan ham oʻchirilishi shart.

135. Ish joyini tayyorlashda qoʻl bilan boshqariladigan ajratgichlar (boʻlgichlar) va yuklama oʻchirgichlari oʻchirilganidan soʻng ularning oʻchganligi koʻrilishi va shuntlovchi tutashtirgichlar yoʻqligiga ishonch hosil qilinishi zarur.

136. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida, kommutatsion apparatlarning oʻz-oʻzidan yoki yanglishib ulanishi oqibatida ish joyiga kuchlanish berib yubormaslikning oldini olish uchun quyidagi choralar koʻrilishi shart:

ajratgichlar, boʻlgichlar, yuklama oʻchirgichlarining qoʻl bilan harakatlantiriladigan uzatmalari oʻchirilgan holatida mexanik qulf bilan berkitilishi. 6 — 10 kV kuchlanishli elektr qurilmalaridagi bir qutbli ajratgichlar yanglishib ulab yuborilishining oldini olish uchun ajratgich pichoqlariga maxsus dielektrik qalpoqlar kiydirishga ijozat beriladi;

izolyatsion tezkor shtangalar bilan boshqariladigan ajratgichlarning statsionar toʻsiqlari mexanik qulf bilan qulflanishi;

masofadan boshqariladigan kommutatsion apparatlarning uzatmalarida kuch va boshqaruv zanjirlari oʻchirilishi, havo bosimi taʼsirida ishlaydigan uzatmalarda esa bundan tashqari kelayotgan havo yoʻlidagi surilma qopqoq berkitilishi va mexanik qulf bilan qulflanishi va siqilgan havo chiqarib yuborilishi, bunda havo chiqaradigan boʻshatish klapanlari ochiq holda qoldirilishi shart;

yuk ogʻirligi va prujina taʼsirida ishlaydigan uzatmalarda ulaydigan yuk yoki ulaydigan prujinalar ishlamaydigan holatga oʻtkazilishi shart.

Tortib chiqariladigan aravachali KTQning kommutatsion apparatlarini yanglishib ulab yuborishning oldini olish uchun ushbu Qoidalarning 243 va 244-bandlariga muvofiq choralar koʻrilgan boʻlishi shart.

137. 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarining ish bajariladigan tok oʻtkazuvchi qismlarida kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan hamma tomondan qoʻl qoʻl bilan harakatlantiriladigan uzatmasi bilan jihozlangan kommutatsion apparatlar oʻchirilishi, sxemalarda saqlagichlar boʻlganda esa ular olib qoʻyilishi shart. Sxemada saqlagichlar boʻlmagan kommutatsion apparatlarni yanglishib ulab yuborilishning oldini olish, shkaf eshiklari va tutqichlarni qulflash, tugmachalarni berkitish, kommutatsion apparatlarning kontaktlari orasiga izolyatsion qoplagichlar oʻrnatish kabi choralar bilan taʼminlanishi shart. Masofadan boshqariladigan kommutatsion apparatlar bilan kuchlanish olinganda uni ulaydigan gʻaltak uzib qoʻyilishi shart.

Yuqorida koʻrsatilgan choralarni, agar apparatlarning konstruktiv tuzilishi va ishning xususiyati yoʻl qoʻyadigan boʻlsa, ish bajariladigan uskunalarga yoki kommutatsion apparatlarga ulangan shinalarni boʻshatib ajratish yoki kabellarni, simlarni ajratish bilan almashtirish mumkin.

138. Ish joyini tayyorlashda shinalarni boʻshatib ajratishni, kabellar va simlarni ajratishni navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar kuzatuvi ostida III guruhga mansub taʼmirlash xodimi bajarishi mumkin. Ish joyiga yaqin va unga tegib ketish ehtimoli boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlardan kuchlanish olinishi yoki ular toʻsiqlar bilan toʻsib qoʻyilishi shart.

139. 1000 V gacha kuchlanishli, kontaktlari koʻrinmaydigan kommutatsion apparatlarni (tortib chiqarilmaydigan avtomatlar, paketli oʻchirgichlar, yopiq holda ishlangan rubilniklar va hokazolar) oʻchirilgan holati apparatlardan chiqqan qisqichlarda yoki ushbu apparatlar orqali ulanadigan chiquvchi shinalarda, simlarda, yoki uskunaning qisqichlarida kuchlanishning yoʻqligini tekshirish yoʻli bilan aniqlanadi.

2-§. Xavfsizlik plakatlarini osish va ish joyini toʻsish

140. Ulanish bilan ish joyiga kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan ajratgichlar, boʻlgichlar va yuklama oʻchirgichlarining uzatmalariga, masofadan boshqarish tugmachalariga va kalitlariga, 1000 V gacha kuchlanishli kommutatsion apparatlarga (avtomatlar, rubilniklar, oʻchirgichlar) “ULANMASIN! ODAMLAR ISHLAMOKDA!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart.

Avtomatlari, rubilniklari va oʻchirgichlari boʻlmagan 1000 V gacha kuchlanishli ulamalarda plakatlar saqlagichlar olib qoʻyilgan joylarga osiladi.

Tezkor shtangalar bilan boshqariladigan ajratgichlarda plakatlar toʻsiqlarga, bir qutbli ajratgichlarda esa har bir ajratgichning uzatmasiga osiladi. KTQda plakatlar ushbu Qoidalarning 243 va 244-bandlariga muvofiq osiladi.

Ajratgichlarning pnevmatik uzatmalarida havoni toʻsadigan surilma qopqoqlarga “OCHILMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” deb yozilgan plakat osiladi.

141. HLda yoki KLda ish bajarish uchun oʻchirilgan ajratgichlarning uzatmalariga ishlayotgan brigadalarning sonidan qatʼi nazar bitta “ULANMASIN! LINIYADA ISH BAJARILMOQDA!” deb yozilgan plakat osilgan boʻlishi shart. Bunday plakat ish joylarini tayyorlashga farmoyish beruvchi va tarmoqda ishlayotgan brigadalarning sonini hisobga oluvchi xodimning koʻrsatmasi boʻyicha osiladi va yechiladi.

142. Kuchlanish ostida qolgan tok oʻtkazuvchi qismlarni vaqtinchalik toʻsish uchun yogʻochdan yoki boshqa izolyatsion materiallardan yasalgan shchitlar, shirmalar, ekranlar va boshqalar ishlatilishi mumkin.

Kuchlanishni olmasdan qoʻyiladigan vaqtinchalik toʻsiqlardan tok oʻtkazuvchi qismlargacha boʻlgan masofa ushbu Qoidalarga 2-ilovada koʻrsatilgan masofadan kam boʻlmasligi shart. 6 — 10 kV kuchlanishli elektr qurilmalarida, zarur boʻlganda, bu masofa 0,35 m gacha kamaytirilishi mumkin.

Vaqtinchalik toʻsiqlarga “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan yoki mos xavfsizlik plakatlari mahkamlangan boʻlishi shart.

143. 6 — 15 kV kuchlanishli elektr qurilmalarida tok oʻtkazuvchi qismlarni toʻsqichlar bilan toʻsishning iloji boʻlmagan holda oʻchirilgan va kuchlanish ostida qolgan tok oʻtkazuvchi qismlar orasiga (masalan, oʻchirilgan ajratgichning kontaktlari orasiga) izolyatsiyalovchi qoplagichlarni qoʻllashga ijozat beriladi. Bu izolyatsiyalovchi qoplagichlar kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib turishi mumkin.

Izolyatsiyalovchi qoplagichlarni oʻrnatish va olishni IV va III guruhga mansub ikki kishi (ulardan biri navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan) dielektrik qoʻlqoplar va izolyatsiyalovchi shtangalar yoki ombirlardan foydalanib bajarishi shart.

144. Ish joyi bilan chegaradosh kameralar, shkaflar va panellarning toʻsiqlariga “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart.

145. OTQda yerda turib, poydevorlarga va alohida konstruksiyalarga oʻrnatilgan uskunalarda ishlar bajarilganda ish joyi oʻsimlik yoki sintetik tolalardan qilingan kanatlar, arqonlar yoki shnurlar bilan (oʻtish uchun joy qoldirilib) toʻsilgan boʻlishi, toʻsilgan maydon ichiga qaratib toʻsiqlarga “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart.

Arqonlarni osish uchun ish joyi zonasiga kirmagan konstruksiyalardan, ular oʻralgan maydondan tashqarida qolish sharti bilan foydalanishga ruxsat etiladi.

Liniya (HL) ajratgichlaridan tashqari butun OTQdan kuchlanish olinganda ajratgich oʻrnatilgan tuzilmalar arqonlar bilan toʻsilib, toʻsilgan maydondan tashqariga qaratib “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart. OTQning ikkilamchi zanjirlarida farmoyish boʻyicha ishlar bajarilganda ish joyini toʻsish talab qilinmaydi.

146. HL va KLdan tashqari elektr qurilmalarida tayyorlangan ish joylariga “SHU YERDA ISHLANSIN!” deb yozilgan plakat osilgan boʻlishi shart.

147. OTQda ish joyidan u bilan chegaradosh, kuchlanish ostida boʻlgan uchastkalargacha borish mumkin boʻlgan konstruksiya uchastkalarida yaqqol koʻrinadigan “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakatlar oʻrnatilgan boʻlishi shart. Bu plakatlarni III guruhga mansub taʼmirlash xodimi ishga qoʻyuvchi rahbarligida oʻrnatishi mumkin.

Yuqoriga chiqishga ruxsat etilgan konstruksiyalarga chegaradosh boʻlgan konstruksiyalarning pastki qismida “CHIQMA! OʻLDIRADI!” deb yozilgan plakat osilgan boʻlishi shart.

Ishlarni bajarish uchun yuqoriga chiqishga ruxsat etilgan statsionar narvonlarga va konstruksiyalarga “SHU YERDAN CHIQILSIN!” deb yozilgan plakat osilgan boʻlishi shart.

148. Ish toʻliq tugamaguncha ish joylarini tayyorlash paytida qoʻyilgan plakatlar va toʻsiqlarni olib tashlash yoki boshqa yerga koʻchirish taqiqlanadi.

3-§. Kuchlanish yoʻqligini tekshirish

149. Kuchlanish yoʻqligini — ishlatish oldidan ishga yaroqliligini tekshirishga moʻljallangan maxsus asboblar yordamida yoki yaqin orada joylashgan va oldindan kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarga yaqinlashtirib tekshirib olingan kuchlanish koʻrsatkichi yordamida tekshirish zarur.

1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida kuchlanish koʻrsatkichidan dielektrik qoʻlqoplarda foydalanish zarur.

35 kV va undan yuqori elektr qurilmalarida kuchlanish yoʻqligini izolyatsion shtanga bilan uni tok oʻtkazuvchi qismlarga bir necha marta tekkizib tekshirish mumkin. Kuchlanish yoʻqligining alomati uchqun chiqmasligi va chirsillash boʻlmasligidir. 500 kV dan yuqori kuchlanishli bir zanjirli HLda kuchlanish yoʻqligining yetarli alomati chambarlanishning boʻlmasligi hisoblanadi.

150. Elektr stansiya va podstansiyalarning elektr qurilmalarida kuchlanishning yoʻqligini 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida IV guruhga va 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida III guruhga mansub navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar tarkibidagi bitta xizmatchi tomonidan tekshirishga ruxsat etiladi.

HLda kuchlanish yoʻqligini tekshirishni ikkita xizmatchi bajarishi shart:

1000 V dan yuqori kuchlanishli HLda — IV va III guruhlarga mansub;

1000 V gacha kuchlanishli HLda — III guruhga mansub xodimlar tomonidan.

151. Amalda sxemaning toʻgʻriligini tekshirish va kuchlanish yoʻqligini aniqlashga quyidagi hollarda ruxsat etiladi:

maxsus kuchlanish koʻrsatgichlari boʻlmaganda OTQda, tashqarida oʻrnatilgan KTQ va KTPda, shuningdek, HLda tumanda, yomgʻir, qor yogʻayotgan vaqtda;

220 kV dan yuqori kuchlanishli OTQda va 220 kV dan yuqori kuchlanishli ikki zanjirli HLda.

HL va KLning kiritgichlarida amalda sxemaning toʻgʻriligini tekshirish bilan kuchlanish yoʻqligi bu liniyalarning tezkor boshqaruvi tasarrufida boʻlgan navbatchi tomonidan tasdiqlanadi.

HLda amalda sxemaning toʻgʻriligini tekshirish liniyalarning yoʻnalishi va tashqi alomatlarini, shuningdek, tayanchlardagi belgilarning dispetcherlik nomiga mos kelganligini tekshirishdan iborat.

152. 6 — 20 kV kuchlanishli HLda yogʻoch yoki temir-beton tayanchlarda, shuningdek, teleskopik minorada turib sigʻim toki oqishi prinsipiga asoslanib koʻrsatkich bilan kuchlanish yoʻqligini tekshirganda koʻrsatkichning talab qilingan sezgirligi taʼminlanishi kerak. Buning uchun uning ishchi qismini yerga ulash kerak.

153. Simlari har xil balandlikda osilgan HLda kuchlanish yoʻqligini koʻrsatkich yoki izolyatsiyalovchi shtanga bilan tekshirish va yerga ulagichlarni oʻrnatish pastdagi simdan yuqoriga qarab bajarilishi shart. Simlar gorizontal holda osilganda kuchlanish yoʻqligini tekshirishni yaqin joylashgan simdan boshlash kerak.

154. Neytrali yerga ulangan, 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida ikki qutbli kuchlanish koʻrsatkichi qoʻllanilganda kuchlanish yoʻqligini ham fazalar orasida, ham har bir faza bilan uskunaning yerga ulangan korpusi yoki yerga ulaydigan (simi nolga ulangan) oʻtkazgich orasida tekshirish kerak. Oldindan tekshirilgan voltmetrni ishlatishga ijozat beriladi. “Tekshirish” lampalarini qoʻllash taqiqlanadi.

155. Apparat oʻchirilganligi haqida signal beruvchi tuzilmalar, blokirovka tuzilmalari, doimiy ulangan voltmetrlar va boshqalar kuchlanish yoʻqligini tasdiqlovchi faqat qoʻshimcha vositalar hisoblanadi va ularning maʼlumotlari asosida kuchlanishning yoʻqligi haqida xulosa qilish mumkin emas.

4-§. Yerga ulagichlarni oʻrnatish. Umumiy talablar

156. Tok oʻtkazuvchi qismlarga yerga ulagichlarni bevosita kuchlanish yoʻqligi tekshirilgandan keyin oʻrnatish shart.

157. Koʻchma yerga ulagichni avval yerga ulaydigan tuzilmaga, kuchlanish yoʻqligi tekshirilgandan keyin tok oʻtkazuvchi qismlarga ushbu Qoidalarga 6-ilovada keltirilgan sxemalarga muvofiq oʻrnatish kerak.

Koʻchma yerga ulagichni olish teskari ketma-ketlikda amalga oshiriladi: avval tok oʻtkazuvchi qismlaridan olinadi, keyin yerga ulaydigan tuzilmadan ajratiladi.

158. Koʻchma yerga ulagichlarni dielektrik qoʻlqoplarda, 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida izolyatsiyalovchi shtangani qoʻllab oʻrnatish va olish shart. Koʻchma yerga ulagichlarning qisqichlarini shu shtanga yordamida yoki dielektrik qoʻlqoplarda bevosita qoʻllar bilan mahkamlash kerak.

159. Yerga ulash uchun bunga moʻljallanmagan oʻtkazgichlardan foydalanish taqiqlanadi, ushbu Qoidalarning 227-bandida koʻrsatilgan hollar bundan mustasno.

5-§. Elektr stansiyalar va podstansiyalarning elektr qurilmalarida yerga ulagichlarni oʻrnatish

160. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida ishlash uchun oʻchirilgan uchastkaga kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan barcha tomondan tok oʻtkazuvchi qismlarning hamma fazalari (qutblari) yerga ulanishi shart, ishlash uchun oʻchirilgan bitta yerga ulagichni oʻrnatish yetarli boʻlgan yigʻma shinalar bundan mustasno (ushbu Qoidalarga 6-ilova).

Oʻchirilgan liniya ajratgichida ishlar olib borganda, unda yerga ulaydigan pichoqlarning borligidan qatʼi nazar, HL tomonidan tushgan simlarga ajratgich bilan manipulyatsiya qilinganda buzilmaydigan qilib qoʻshimcha yerga ulagich oʻrnatilishi shart.

161. Yerga ulangan tok oʻtkazuvchi qismlar kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlardan koʻrinadigan uzilish bilan ajratilishi shart.

Oʻrnatilgan yerga ulagichlar bevosita ish bajarilayotgan tok oʻtkazuvchi qismlardan oʻchirilgan ajratgichlar, oʻchirgichlar, boʻlgichlar yoki yuklama oʻchirgichlari, olib qoʻyilgan saqlagichlar, demontaj qilingan shinalar va simlar orqali ajratilishi mumkin.

Bevosita ish joyida tok oʻtkazuvchi qismlarga, ushbu qismlar ilashgan kuchlanish (potensial) ostida boʻlishi mumkin boʻlganda, qoʻshimcha yerga ulagich oʻrnatilishi shart.

162. Koʻchma yerga ulagichlarni tok oʻtkazuvchi qismlarning boʻyoqdan tozalangan joylariga ulash kerak.

163. 1000 V gacha kuchlanishli elektr qurilmalarida TQning yigʻma shinalarida, shchitlarda, yigʻmalarda ishlar olib borilganda shinalardan kuchlanish olinishi va shinalar (izolyatsiyalangan simlardan qilingan shinalardan tashqari) yerga ulanishi shart. Bu TQ, shchitlar, yigʻmalarning ulanishlari va ularga ulangan uskunalarni yerga ulash zarurligini va imkoniyatini naryad, farmoyish beruvchi aniqlaydi.

164. Agar ishlar bajarish xususiyatiga (izolyatsiya qarshiligini oʻlchash va h.k.) koʻra talab qilinsa, ish joyini tayyorlashda oʻrnatilgan yerga ulagichlarni vaqtinchalik olib qoʻyishga ijozat beriladi.

Yerga ulagichlarni vaqtinchalik olishni va qayta oʻrnatishni navbatchi, tezkor taʼmirlovchi xodim yoki naryad beruvchi koʻrsatmasi bilan ish bajaruvchi amalga oshiradi.

Yerga ulagichlarni vaqtinchalik olishga ruxsat va uning ish bajaruvchi tomonidan amalga oshirilishi naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satriga yozilib, qayerda va nima maqsadda yerga ulagichlar olinishi kerakligi qayd qilinishi shart.

165. Konstruksiyalari yerga ulagichni oʻrnatish xavfli yoki oʻrnatishning iloji boʻlmagan elektr qurilmalarida (masalan, ayrim taqsimlovchi qutilarda, KTQning alohida turlarida, fazalari vertikal joylashgan yigʻmalarda) ish joyini tayyorlashda yerga ulagichni oʻrnatmasdan ajratgich pichoqlariga dielektrik qalpoqlar kiygizishga yoki kommutatsion apparatlarning kontaktlari orasiga izolyatsion qoplama oʻrnatishga ijozat beriladi.

166. 1000 V gacha boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida yerga ulagichlarni oʻrnatish va olish boʻyicha ishlarni bajarishga III guruhga mansub navbatchi yoki bir nafar tezkor taʼmirlovchi xodimga ruxsat etiladi.

167. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida:

koʻchma yerga ulagichlarni ikki xizmatchi oʻrnatishi shart: biri IV guruhga mansub (navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan), boshqasi III guruhga; III guruhga mansub xizmatchi taʼmirlash xodimlaridan, isteʼmolchi ulanishsiga yerga ulagichlarni oʻrnatishda esa isteʼmolchi xodimidan boʻlishi mumkin. Uzoqda joylashgan podstansiyalarda maʼmuriy-texnik xodimlarning yoki dispetcherning ruxsati bilan asosiy sxemada yerga ulagichlarni oʻrnatishda ikkinchi shaxs sifatida III guruhga mansub isteʼmolchi xodimi ishlashiga ruxsat beriladi;

yerga ulaydigan pichoqlarni navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan IV guruhga mansub bir xizmatchi ulashi mumkin;

yerga ulaydigan pichoqlarini uzishni va koʻchma yerga ulagichni olishni navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan III guruhga mansub bir odam bajarishi mumkin.

6-§. HLda yerga ulagichlarni oʻrnatish

168. 1000 V dan yuqori kuchlanishli HL, liniya oʻchirilgan barcha TQda va seksiyaga ajratadigan kommutatsion apparatlarning oldida yerga ulangan boʻlishi shart.

Quyidagilarga:

35 kV va undan yuqori kuchlanishli va shoxobchalari mavjud HLda HL ikki tomonidan yerga ulanganda, shoxobchalardagi podstansiyalarda yerga ulagichlar oʻchirilgan liniya ajratgichlaridan keyin oʻrnatilgan boʻlsa, ushbu shoxobchalarga ulangan podstansiyalarda yerga ulamaslikka (ushbu Qoidalarga 6-ilova, 6-rasm);

6 — 20 kV kuchlanishli HLni faqat bir TQda, yoki bir seksiyaga ajratadigan apparat oldida yoki TQga, yoki seksiyaga ajratadigan apparatga eng yaqin turgan tayanchda yerga ulashga yoʻl qoʻyiladi. Ushbu kuchlanishdagi qolgan TQlarda va HL oʻchirilgan, seksiyaga ajratadigan apparatlar oldida, uni yerga ulamaslikka, HLda ish joylari va ushbu TQ yoki seksiyaga ajratadigan apparatlar oraligʻida yerga ulagichlarni oʻrnatish sharti bilan ijozat beriladi.

HLda koʻrsatilgan yerga ulagichlarni, yerga ulaydigan tuzilmalari bor tayanchlarga oʻrnatish kerak (ushbu Qoidalarga 6-ilova, 7-rasm).

1000 V gacha kuchlanishli HLda yerga ulagichlarni faqat ish joyida oʻrnatish yetarlidir.

169. Ushbu Qoidalarning 168-bandida keltirilgan yerga ulagichlarga qoʻshimcha ravishda har bir brigadaning ish joyida barcha fazalarning simlari, zarur boʻlganda troslar ham yerga ulanishi shart.

170. Aylanadigan metall roliklarda va ushlab turuvchi qisqichlarda yotgan simlar uchun shu roliklarning halqalarini yoki qisqichlarni yerga ulash yetarli. Rolikning halqasi yoki qisqich va metall tayanch konstruksiyasi, shuningdek, temir-beton tayanchning yerga ulangan armaturasi orasida tabiiy metalli tutashish boʻlsa, rolik va qisqichni qoʻshimcha yerga ulash talab qilinmaydi.

171. Anker tayanchlari orasida simlar montaj qilinayotganda, shuningdek, HLning montaj qilingan uchastkasidagi anker tayanchlarida sirtmoqlar ulangandan keyin simlar (troslar) boshlangʻich anker tayanchida va oxirgi oraliq tayanchlarining birida yerga ulanishi shart.

172. HLning tayyor uchastkasidagi simlar (troslar) orqali momaqaldiroq razryadidan va boshqa oʻta kuchlanishlar keyingi montaj qilinayotgan uchastkaga potensial oʻtish xavfini bartaraf qilish uchun montaj qilingan anker oraligʻining oxirgi anker tayanchida, shuningdek, HLning montaj qilingan uchastkasida simlarni (troslarni) yerga ulash taqiqlanadi.

173. Simlari ajratilgan HLda har bir fazada faqat bitta simni yerga ulashga ijozat beriladi; izolyatsiyalovchi tirgaklar boʻlsa, fazaning hamma simlarini yerga ulash talab qilinadi.

174. Bir zanjirli HLda yerga ulagichni ish olib borilayotgan tayanchga yoki qoʻshni tayanchga oʻrnatish kerak. Brigada ishlayotgan HL uchastkasining ikki tomonidan yerga ulagichlarni oʻrnatishga, yerga ulagichlar orasidagi masofa 2 km dan oshmasligi sharti bilan ijozat beriladi.

175. Tayanchdan izolyatsiya qilingan yashindan himoyalash trosida yoki tayanch konstruksiyalarida ushbu trosga 1 m dan kam masofaga yaqinlashib ishlaganda, tros yerga ulangan boʻlishi shart. Yerga ulagichni trosning izolyatsiya qilingan oraliq tomoniga yoki shu oraliqda oʻrnatish kerak.

Agar ushbu trosda muzni eritish moʻljallangan boʻlsa, ish boshlashdan oldin tros kuchlanish kelishi mumkin boʻlgan tomonlardan oʻchirilgan va yerga ulangan boʻlishi shart.

176. Koʻchma yerga ulagichlarni metall tayanchlarda — ularning elementlariga, yerga ulovchi tushirishlari boʻlgan temir-beton va yogʻoch tayanchlarda — ushbu tushirishlarga, ularning butunligi tekshirilganidan keyin ulash kerak. Yerga ulovchi tushirishlari boʻlmagan temir-beton tayanchlarda yerga ulagichlarni tayanchning traverslariga va boshqa metall elementlariga ulash mumkin.

Neytrali yerga ulangan 1000 V gacha kuchlanishli elektr tarmoqlarda nol simni takror yerga ulashlar mavjudligida koʻchma yerga ulagichlarni ushbu simga ulashga ijozat beriladi.

Koʻchma yerga ulagichlarning yerga ulovchi simlarga yoki konstruksiyalarga ulash joylari boʻyoqdan tozalanishi shart.

Koʻchma yerga ulagichni ish joyida yerga kamida 0,5 m vertikal qoqilgan yerga ulagichga ulash mumkin. Yerga ulagichlarni tasodifiy tuproq uyumlariga oʻrnatish taqiqlanadi.

177. 000 V gacha kuchlanishli HLning tayanchlarida yoki izolyatsiyalovchi zvenosi boʻlmagan teleskopik minorada turib ishlaganda taʼmirlanayotgan liniyaning simlariga, ushbu tayanchlarga osilgan barcha simlarga, jumladan, radiotranslyatsiya va telemexanika liniyalarining barcha osilgan izolyatsiyalanmagan simlariga ham yerga ulagich oʻrnatilishi shart.

178. Taʼmirlashga topshirish uchun oʻchirilgan HLda koʻchma yerga ulagichlarni oʻrnatish va keyin uni olish va tayanchlardagi yerga ulaydigan pichoqlarni ulash ishlarini navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan xizmatchilar amalga oshirishlari shart: birinchi xodim IV guruhga (1000 V dan yuqori kuchlanishli HLda) yoki III guruhga (1000 V gacha kuchlanishli HLda), ikkinchisi III guruhga mansub boʻlishi shart. Ikkinchi xodim sifatida III guruhga mansub taʼmirlash xodimini, isteʼmolchilarni taʼminlovchi HLda esa — isteʼmolchi xodimini ishlatishga ijozat beriladi.

Yerga ulaydigan pichoqlarni oʻchirishga navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlardan boʻlgan III guruhga mansub bir xizmatchiga ruxsat beriladi.

HLning ish joylarida koʻchma yerga ulagichlarni ish bajaruvchi III guruhga mansub brigada aʼzosi bilan birgalikda oʻrnatishi mumkin. Ushbu koʻchma yerga ulagichlarni olishni ish bajaruvchining farmoyishi boʻyicha III guruhga mansub ikki brigada aʼzosi bajarishi mumkin.

179. HLda kuchlanish yoʻqligini tekshirish, yerga ulagichlarni oʻrnatish va olish paytida ikki xizmatchidan biri yerda turishi va boshqasini kuzatishi kerak.

6-bob. Elektr maydoni taʼsiri doirasidagi OTQdagi va HLdagi ishlar

180. Elektr maydoni taʼsiri doirasidagi 220 kV dan yuqori kuchlanishli OTQda va HLda ishlarni bajarishda odamning ushbu maydonda boʻlish vaqti davlat standartlari talablariga asosan cheklanishi zarur.

181. Elektr maydon kuchlanganligi 5 kV/m gacha boʻlganda, u yerda boʻlish vaqti cheklanmaydi. Elektr maydon kuchlanganligi 20 dan ortiq 25 kV/m gacha boʻlganda u yerda boʻlish vaqti 10 daqiqadan oshmasligi shart. Elektr maydon kuchlanganligi 25 kV/m dan yuqori boʻlganda himoya vositalarini qoʻllash kerak. Bunda ishlash muddati bir ish kuni bilan cheklanadi.

Elektr maydon kuchlanganligi 5 dan yuqori 20 kV/m dan ortiq boʻlmagan (20 kV/m ham qoʻshilgan holda) maydonda (maʼlum bir kuchlanganlik ostida) boʻlish mumkin boʻlgan vaqt T, soat quyidagi formula bilan hisoblanadi:

Bunda: E — tekshirilayotgan zonada taʼsir etayotgan elektr maydonining kuchlanganligi — kV/m .

Keltirilgan formula boʻyicha hisoblangan kuchlanganligi 10 kV/m boʻlgan elektr maydonida boʻlish vaqti 180 daqiqani, kuchlanganligi 15 kV/m boʻlganda esa — 80 daqiqani tashkil etadi.

Ushbu band talablari xodimlarga elektr razryadlar taʼsir qilish imkoni bartaraf qilingan sharoitda kuchga ega.

182. Ish kuni mobaynida elektr maydonida boʻlishning ruxsat etilgan vaqtini bir marta yoki boʻlib amalga oshirish mumkin. Qolgan ish vaqtida himoya vositalaridan foydalanish yoki elektr maydoni kuchlanganligi 5 kV/m gacha boʻlgan maydonda qolish kerak.

183. Elektr maydoni kuchlanganligi, shuningdek, taʼsir va ekranlash maydoni chegaralari oʻlchash natijalari boʻyicha aniqlanadi. Barcha hollarda ishlarni bajarish jarayonida odam boʻlishi mumkin boʻlgan buzilmagan elektr maydonining kuchlanganligi butun zona boʻylab oʻlchanishi shart.

Uskunalar va konstruksiyalarga koʻtarilmasdan bajariladigan ishlarda oʻlchashlar quyidagicha amalga oshirilishi shart:

himoya vositalari yoʻq boʻlganda — yer sirtidan 1,8 m balandlikda;

jamoa himoya vositalaridan foydalanilganda — yer sirtidan 0,5; 1,0 va 1,8 m balandlikda.

Uskunalar va konstruksiyalarga koʻtarilib bajariladigan (himoya vositalari bor-yoʻqligidan qatʼi nazar) ishlarda oʻlchashlar ish joyi maydonchasidan 0,5; 1,0 va 1,8 m balandlikda va yerga ulangan uskunaning tok oʻtkazuvchi qismlaridan 0,5 m masofada oʻlchanishi shart.

184. Nazorat qilinayotgan maydonda boʻlish vaqti oʻlchangan kuchlanganlikning eng yuqori qiymatini hisobga olib belgilanadi.

185. Himoya vositalari sifatida quyidagilarni qoʻllash mumkin:

statsionar, olib yuriladigan va koʻchma ekranlash tuzilmalari;

mashinalar va mexanizmlarga oʻrnatiladigan-olinadigan ekranlash tuzilmalari;

ekranlash komplektlari.

Ekranlash tuzilmalari davlat standartlari talablariga javob berishi shart.

Yerga ulangan avtomashina kabinalari va kuzovlarida, mexanizmlar, koʻchma ustaxona va laboratoriyalarda, shuningdek, temir-betonli binolarda, temir-beton qoplamali, metall karkasli yoki metall tomlari yerga ulangan gʻishtli binolarda elektr maydon boʻlmaydi, shuning uchun himoya vositalarini qoʻllash talab qilinmaydi.

186. Olib yuriladigan va koʻchma ekranlash tuzilmalari oʻrnatilgan joylarda yerga ulash tuzilmalari yoki ularga ulangan metall konstruksiyalar yoʻgʻonligi 10 mm2 dan kam boʻlmagan egiluvchan mis sim yordamida yerga ulangan boʻlishi shart.

Mashinalar va mexanizmlarda oʻrnatiladigan-olinadigan ekranlash tuzilmalari ular oʻrnatilgan mashina va mexanizmlar bilan galvanik ulangan boʻlishi shart. Mashinalar va mexanizmlar yerga ulanganda ularga oʻrnatiladigan-olinadigan ekranlash tuzilmalarini qoʻshimcha yerga ulash talab qilinmaydi.

Shaxsiy ekranlash komplektlarini yerga ulash maxsus tok oʻtkazuvchi tagcharmli oyoq kiyim yordamida bajarilishi kerak. Izolyatsiyalovchi asos ustida (boʻyalgan metall, izolyator, yogʻoch toʻshama va h.z.) turib ishlanganda yoki yerga ulangan konstruksiyalarga himoyalanmagan qoʻl bilan (qoʻlqoplarni yechib) tegish kerak boʻlganda, ekranlash kiyimlari qoʻshimcha ravishda koʻndalang kesimi 10 mm 2 dan kam boʻlmagan yumshoq egiluvchan mis sim bilan yerga ulash tuzilmalariga yoki ushbu tuzilmalarga ulangan metall konstruksiyalarga ulanishi shart.

187. 1000 V gacha kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarga tegish imkoniyati bartaraf qilinmagan, shuningdek, uskunalarni sinashlarda (bevosita yuqori kuchlanish bilan sinashlar oʻtkazayotgan shaxslar uchun) va elektr payvandlash ishlarida ekranlash komplektlarini ishlatish taqiqlanadi. Bunday hollarda ishlayotganlarni himoya qilish ekranlash tuzilmalaridan foydalanib amalga oshirilishi shart.

188. Oʻchirib qoʻyilgan tok oʻtkazuvchi qismlarning uchastkalarida ishlaganda ilashgan potensialni olish uchun ular yerga ulanishi zarur. Oʻchirilgan, lekin yerga ulanishgan tok oʻtkazuvchi qismlarga himoya vositalarisiz tegish taqiqlanadi. Yerdan izolyatsiyalangan boʻlishi mumkin boʻlgan taʼmirlash moslamalari va jihozlari ham yerga ulangan boʻlishi shart.

189. Elektr maydoni taʼsiri doirasida turgan pnevmogʻildirak yordamida yuradigan mashinalar va mexanizmlar yerga ulangan boʻlishi shart. Ular elektr maydoni taʼsiri doirasida harakatlanganda ilashgan potensialni olish uchun uning shassisiga yoki kuzoviga yerga tegib turuvchi metall zanjir ulangan boʻlishi zarur.

190. Elektr maydoni taʼsiri doirasida mashinalar va mexanizmlarga yoqilgʻi va moylash materiallarini quyish taqiqlanadi.

191. Elektr maydoni taʼsiri doirasidagi uskunalar va konstruksiyalarga koʻtarilish kerak boʻlganda elektr maydoni kuchlanganligidan va ish jarayonining muddatidan qatʼi nazar himoya vositalaridan foydalanish shart. Teleskopik minora va gidrokoʻtargich yordamida koʻtarilganda ularning savati (osma kajavasi) ekran bilan taʼminlangan boʻlishi yoki ekranlash komplektlari qoʻllanilishi zarur.

192. Ekranlash maydonida OTQning konstruksiyalari ichida odam turganda, shuningdek, gaz relesiga, kuch transformatorining moy sathi relesiga narvon orqali koʻtarilishda elektr maydonining taʼsiriga qarshi himoya vositalarini ishlatish shart emas.

193. OTQda koʻrikdan oʻtkazishda va ish joyiga borishda xodimlar ushbu maqsad uchun ishlab chiqilgan yoʻnalish boʻyicha harakatlanishi kerak.

7-bob. Generatorlar

194. Ushbu bob va IX bobning talablari sinxron kompensatorlarga ham tegishlidir.

195. Qoʻzgʻatilmagan va maydonni avtomatik soʻndirish (keyingi oʻrinlarda — MAS) qurilmasi oʻchirilgan holda aylanayotgan generator kuchlanish ostida (val aylantiruvchi qurilma orqali aylantirilganidan tashqari) deb hisoblanishi kerak.

196. Generatorni sinashda uning sxemasidagi uchastkalarga yoki blok sxemasiga maxsus qisqa tutashtirgichlar oʻrnatilishi va olinishiga, ular yerga ulagandan soʻng qoʻzgʻatishi olingan va MAS qurilmasi oʻchirilgan generator ishchi chastotada aylanayotganda ijozat beriladi.

197. Toʻxtatilgan blokli generatorning sxemasida ishlar bajarilganida, agar kuchaytiruvchi transformator yuqori kuchlanish tomonidan, oʻz ehtiyojlar transformatorlari esa shoxobchalanishda past kuchlanish tomonidan yerga ulangan boʻlsa, uning chiqarmalarini yerga ulash talab qilinmaydi.

198. Qoʻzgʻatilmagan, MAS qurilmasi oʻchirilgan, aylanayotgan generatorning stator zanjirlaridagi qoldiq kuchlanishni oʻlchash, fazalarning almashish tartibini aniqlash va boshqa ishlarni bajarishga ijozat beriladi.

Ushbu ishlarni maxsus xizmatlar, laboratoriyalar, sozlash korxonalarining xodimlari navbatchi xodimlar kuzatuvi ostida yoki naryad boʻyicha elektr himoya vositalarini qoʻllab bajarishlari shart.

199. Ishlab turgan generator validagi kuchlanishni va rotorining izolyatsiya qarshiligini navbatchi xodimlardan boʻlgan xizmatchi bir oʻzi yoki farmoyish boʻyicha maxsus boʻlinma xodimlaridan IV va III guruhga mansub ikki xizmatchi oʻlchashiga ruxsat etiladi.

200. Rotorning kontakt halqalarini charxlash va silliqlashni, qoʻzgʻatgich kollektorini silliqlashni farmoyish boʻyicha elektrotexnik boʻlmagan xodimlardan boʻlgan xizmatchi bir oʻzi bajarishi mumkin. Ishlayotganda himoya koʻzoynaklaridan foydalanish kerak.

201. Ishlab turgan generatorning chyotka apparatiga xizmat koʻrsatishni navbatchi yoki ushbu maqsad uchun belgilangan III guruhga mansub xodimga bir oʻzi bajarishga ijozat beriladi. Bunda quyidagi ehtiyot choralariga rioya etilishi zarur:

bosh kiyimda boʻlish va mashinaning aylanayotgan qismlariga ilashib, tortib ketishning oldini olish uchun tugmalari taqilgan maxsus kiyimlarda ishlash;

dielektrik qoʻlqoplarni ishlatmasdan, dielektrik kalishlardan yoki rezinali dielektrik gilamchalardan foydalanish;

bir vaqtning oʻzida ikkita qutbning tok oʻtkazuvchi qismlariga yoki tok oʻtkazuvchi va yerga ulangan qismlarga qoʻl tekizmaslik kerak.

8-bob. Vodorod bilan sovitiladigan generatorlarning gaz-moy tizimi. Elektroliz qurilmalari

202. Generatorlarning gaz-moy tizimini ekspluatatsiya qilishda xavfli portlovchi gaz aralashmasi hosil boʻlishining oldini olish zarur, bunda quyidagilarga yoʻl qoʻymaslik kerak:

generatorning korpusida vodoroddagi kislorod miqdori 1,2 % dan koʻp boʻlmasligiga, poʻk tubigacha tambada, puflash bakchasida va moy tozalash qurilmasining vodorodni ajratuvchi bakida esa 2% dan koʻp boʻlmasligiga;

generatorning tok oʻtkazuvchi qismlarida vodorod miqdori 1% dan koʻp, podshipniklarning karterlarida esa 2 % dan koʻp boʻlmasligi.

Moyli bakda vodorod boʻlmasligi shart.

203. Generatordan vodorod yoki havoni inert gazi yordamida siqib chiqarish kerak, siqib chiqarish tamom boʻlganda mashinaning chiqishida aniqlangan inert gazning minimal konsentratsiyasi quyidagi miqdorni:

karbonat angidrid gazi havo siqib chiqarilganda — 85 %ni va vodorod siqib chiqarilganda — 95%ni;

azot havo va vodorod siqib chiqarilganda — 97%ni tashkil qilishi shart.

Generatordan inert gazi yordamida havo yoki vodorod toʻliq puflab chiqarilganligi gazni tahlil qilish bilan tasdiqlanishi shart.

204. Generatorlarning korpuslarini va gaz-moy tizimli apparatlarni ochishdan oldin vodorod inert gazi bilan, inert gazi esa havo bilan siqib chiqarilishi shart. Yon tomon shchitlarini, lyuklarni va boshqa joylarni ochishga faqat tahlil karbonat angidrid gazi yoʻqligi yoki (azotni siqib chiqarishda) havoda kislorodning yetarliligi (hajm boʻyicha 20% dan kam emas) tasdiqlaganidan keyin ruxsat beriladi.

205. Korpusidan vodorodni siqib chiqarmasdan, toʻxtatilgan sinxron kompensatorning kontakt halqalari kamerasini ochishdan oldin, kameraga inert gazini bermay turib, kompensator korpusidan uni ajratib turuvchi tambaning zichligini tekshirish zarur.

Kamerada inert gazi bilan puflab chiqarilgandan (keyinchalik havo bilan siqib chiqarmasdan) va tahlil oʻtkazilganidan soʻng ishni boshlashga ijozat beriladi.

206. Gaz-moy tizimi uskunalari va quvurlarini taʼmirlashga chiqarishda quvurlar ajratilishi yoki taʼmirlanayotgan uchastkaga zich yopilmay qolgan surilma qopqoqlardan vodorod yoki inert gazi oʻtishining oldini olish maqsadida tiqinlar oʻrnatilishi shart.

207. Tarkibida vodorod boʻlgan gaz-moyli tizim uchastkalaridan 10 m dan kam masofada ochiq olov bilan bajariladigan ishlar (elektr payvandlash, gaz bilan payvandlash va boshqa ishlar) naryad boʻyicha bajarilishi, bunda naryadning “Alohida koʻrsatmalar” satriga ishni xavfsiz olib borishni taʼminlovchi qoʻshimcha tadbirlar (toʻsiqlarni oʻrnatish, binodagi havoda vodorod yoʻqligini tekshirish va boshqalar) yozilishi shart.

Bevosita vodorod bilan toʻldirilgan generator korpusida, gaz-moyli tizimning quvurlarida va apparatlarida olov bilan ishlash taqiqlanadi.

Generatorlar va gaz-moy tizimli qurilmalar oldida “VODOROD! YONGʻINGA XAVFLI!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart.

208. Toʻxtatilgan generatorning gaz-moyli tizimida taʼmirlash ishlari farmoyish boʻyicha bajarilishi mumkin.

209. Elektroliz qurilmalarini (keyingi oʻrinlarda — EQ) ekspluatatsiya qilishda vodorodning kislorod yoki havo bilan portlovchi aralashmasi hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik shart. Vodorodning tozaligi 98,5 % dan kam boʻlmasligi, kislorodniki esa — 98 % dan kam boʻlmasligi shart.

210. Bosim rostlagichlarining kuzatuv oynasidan suyuqlik sathi koʻrinmasa, elektrolizerlarni ishlatish taqiqlanadi.

Vodorod va kislorod tizimlari oʻrtasidagi bosimning ruxsat etilgan maksimal farqi 1961,4 pa (200 mm suv. ust.)dan koʻp boʻlmasligi shart.

211. EQning (resiverlardan tashqari) apparatlari va quvurlarini ishga tushirishdan oldin davlat standartlariga mos azot (II nav) bilan puflab tozalanishi shart. Ushbu apparatlarni karbonat angidrid gazi bilan tozalash taqiqlanadi.

EQning resiverlari azot yoki davlat standartlariga mos keluvchi karbonat angidrid gazi (oziq-ovqat yoki texnikaviy navi) bilan puflab tozalanishi mumkin. Bir resiver yoki resiverlar guruhining ichini koʻzdan kechirish zarur boʻlganda vodorodni chiqarib yuborish uchun karbonat angidrid gazi yoki azot gazi yordamida puflash, boshqa resiverlar guruhidan ularni berkituvchi armaturalar va flanetsdan tashqariga chiqqan dumli metall tiqinlar bilan ajratish va undan keyin esa toza havo bilan puflash kerak.

Resiverlarni inert gazi, havo va vodorod bilan puflashni ulardagi komponentlarning konsentratsiyasi ushbu Qoidalarga 7-ilovada koʻrsatilgan darajaga yetguncha amalga oshirish zarur.

Resiverlarni puflash uchun 0,05 % gacha uglerod oksididan tarkib topgan karbonat angidrid gazining texnik navidan foydalanilganda uni karbonat angidrid gazining oziq-ovqat navidan alohida saqlash zarur.

212. EQ 4 soatdan ortiq oʻchirilganda uning apparatlari va quvurlarini azot bilan puflash majburiydir. EQ 1 — 4 soatgacha oʻchirilgan hollarda tizimni vodorod yoki kislorod bosimi (9,807 ÷19,614) • 103 pa (0,1 — 0,2 kgs/cm2) chegarasida qoldirish mumkin. EQ 1 soatdan kam vaqtga oʻchirilganda apparaturani gazlarning nominal bosimi ostida qoldirish mumkin, bunda vodorod va kislorod bosimi rostlagichlarida bosimlar farqining ortish signalizatsiyasi oʻchirilmasligi shart.

Agar elektrolizerning oʻchishi texnologik rejimning buzilishi bilan bogʻliq boʻlsa yoki oʻchirishdan keyin elektrolizerdan elektrolitni soʻrib chiqarish zarur boʻlsa, u holda azot bilan puflash majburiydir.

213. EQdagi uskunalarni ochish bilan bogʻliq payvandlash va taʼmirlash ishlari bajarilganda vodorodning yurish yoʻli boʻyicha eng oxirgi nuqtasida vodorod butunlay chiqarilmaguncha puflashni davom ettirish zarur.

214. EQ xonasida qurilma oʻchirilganidan, xonadagi havoda vodorodning yoʻqligi tekshirilganidan va xonani toʻxtovsiz shamollatish tashkil qilinganidan keyin ochiq olov bilan ishlash mumkin.

Taʼmirlash uchun moʻljallangan qurilmalar joylashgan xonadagi apparatlarda ochiq olov bilan bogʻliq ishlarni bajarishda ushbu xonada ishlab turgan boshqa qurilma mavjud boʻlsa, uning quvurlarini taʼmirlashga chiqarilgan uskunalardan uzish va dumli tiqin oʻrnatish zarur. Olov bilan ishlanadigan joy toʻsiqlar bilan toʻsilishi shart.

Vodorod bilan toʻldirilgan apparatlarda taʼmirlash ishlarini olib borish taqiqlanadi.

215. Muzlab qolgan quvurlar va surilma qopqoqlarni faqat bugʻ yoki issiq suv bilan qizdirish (eritish) mumkin. Ulanishdan gaz sirqib chiqayotgan joyni maxsus oqim qidirgich yoki sovunli eritma yordamida aniqlash mumkin. Gaz sirqib chiqayotgan joyni qidirish va muzlagan joyni qizdirish (eritish) uchun ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi.

216. Elektr qurilmalar xonasida va resiverlar oldida chekish, ochiq olovdan, elektr isitish asboblaridan va koʻchma lampalardan foydalanish taqiqlanadi.

Apparatlarni koʻrikdan oʻtkazish va taʼmirlash vaqtida ularning ichki qismlarini yoritish uchun portlashdan himoya qilingan metall toʻrlar bilan qoplangan, kuchlanishi 12 V dan ortiq boʻlmagan koʻchma yoritgichlardan foydalanish shart.

217. EQ xonasi ichida va eshiklarida davlat standartlariga muvofiq ochiq olovdan foydalanishni taqiqlovchi xavfsizlik belgilari osilgan boʻlishi shart; vodorod resiverlarida esa “VODOROD! YONGʻINGA XAVFLI!” deb yozilgan boʻlishi shart.

218. EQ xonasida tez alanga oladigan portlovchi moddalarni saqlash taqiqlanadi.

219. Elektrolit bilan ishlashda maxsus himoya kiyimidan (paxtadan tikilgan kostyum, rezinali etik, rezina shimdirilgan fartuk va rezina qoʻlqoplar) va koʻzoynakdan foydalanish zarur. Suyuq yoki qattiq ishqorning teriga, sochga va ayniqsa, koʻzga tegishi ogʻir kuyishlarga olib kelishi mumkin.

220. Faqat bosim olib tashlangandan soʻng elektrolit zichligini tekshirish uchun undan namuna olish mumkin.

221. Elektrolizerlarga, ayniqsa oxirgi plitalariga himoya vositalarisiz tegish mumkin emas. Mahkamlovchi boltlarning izolyatsion vtulkalariga va monopolyar plitalar tagidagi izolyatorlarga ishqorning tushishiga ijozat berilmaydi. Ushbu elementlar izolyatsiyasi buzilganda yoy paydo boʻlishi mumkin, bu esa yongʻinga va avariyaga olib keladi.

Elektrolizerlar oldidagi polda rezinali dielektrik gilamlar toʻshalgan boʻlishi shart.

222. EQning uskunalari va quvurlari, resiverlar va resiverlardan mashina zaligacha quvurlar butun uzunligi davomida uzluksiz elektr zanjirini tashkil qilishi va yerga ulash tuzilmalariga ulangan boʻlishi shart. EQ doirasida apparatlar va quvurlar kamida ikki joydan yerga ulangan boʻlishi shart.

223. Saqlagich klapanlarini tekshirish uchun qurilma oʻchirilishi va azot bilan puflab tozalanishi shart. Qurilma ishlab turganda klapanlarni sinash taqiqlanadi.

224. Bosim ostida boʻlgan apparatlar va armaturalarning boltlari va gaykalarini qattiqroq tortish taqiqlanadi. Shlanglar va shtutserlar ishonchli mahkamlangan boʻlishi shart.

225. Montajdan yoki mukammal taʼmirlashdan keyin yoki uzoq vaqt toʻxtab turgan EQni ishga tushirish javobgar muhandis-texnik xodim nazorati ostida amalga oshirilishi shart.

Qurilmasidagi taʼmirlash ishlari naryad boʻyicha bajarilishi shart.

9-bob. Elektr dvigatellar

226. Elektr dvigatelda yoki u harakatga keltirayotgan mexanizmda tok oʻtkazuvchi yoki aylanayotgan qismlarga tegish bilan bogʻliq ishlar olib borilganda elektr dvigateldan kuchlanish olinishi shart.

Elektr dvigatelning tok oʻtkazuvchi yoki aylanayotgan qismlariga va u harakatga keltirayotgan mexanizmga tegish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlar dvigatel ishlab turgan paytda bajarilishi mumkin.

227. Elektr dvigatelda ish olib borilganda elektr dvigatelni TQ (yigʻma) bilan bogʻlovchi kabel liniyasining istalgan qismiga yerga ulagich oʻrnatilishi mumkin. Mexanizmda aylanayotgan qismlarga tegish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni bajarishda va ulash muftasi ajratilganda kabel liniyasini yerga ulash talab qilinmaydi.

Agar oʻchirilgan elektr dvigatelda ishlar bajarilmayotgan yoki bir necha kunga toʻxtatib qoʻyilgan boʻlsa, undan ajratilgan kabel liniyasi elektr dvigatel tomonidan yerga ulangan boʻlishi shart. Kabel tolalarining kesimi koʻchma yerga ulagichni qoʻllashga imkon bermagan hollarda kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr dvigatellarda kabel liniyasining koʻndalang kesimi — kabel tolasidan kam boʻlmagan mis sim bilan yerga ulashga yoki kabel tolalarini oʻzaro bir-biriga ulashga va ularni izolyatsiyalashga ijozat beriladi. Bunday yerga ulash va kabel tolalarini bir-biriga ulash tezkor hujjatlarda koʻchma yerga ulagichlar singari hisobga olinishi shart.

228. Nasoslar, tutun soʻrgichlar va ventilyatorlarning elektr dvigatellarda ishga qoʻyishdan oldin, agar elektr dvigatellar ularga ulangan mexanizmlar orqali aylanib ketishi mumkin boʻlsa, ularning surilma qopqoqlari va shiberlari berkitilishi va qulflanishi, shuningdek, elektr dvigatellarning rotorlarini tormozlash boʻyicha choralar koʻrilishi shart.

229. Ish olib borilayotgan elektr dvigatel oldida joylashgan bir turdagi yoki unga oʻxshash oʻlchamli elektr dvigatellarga ishlayotganidan yoki zaxirada turganidan qatʼi nazar “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakatlar osilishi shart.

230. Elektr dvigatellar ishlab turganda ularning aylanayotgan qismlariga qoʻyilgan toʻsiqlarni olish taqiqlanadi.

231. Uzatmalari qoʻlda boshqariladigan ishga tushirish apparaturalari boʻlgan elektr dvigatellarini ulash va oʻchirish dielektrik qoʻlqoplarda bajarilishi zarur.

232. Surilma qopqoqlar elektr uzatmalarini va bajaruvchi mexanizmlarni sinab koʻrish, agar ularning elektr uzatmalari shiber, surilma qopqoq va boshqa qurilmalarga ulangan boʻlsa, ushbu qurilmalar oʻrnatilgan texnologik sexning smena boshligʻi ruxsati bilan brigada tomonidan amalga oshirilishi shart.

Ruxsat berilganligi toʻgʻrisida texnologik sexning tezkor jurnaliga, bu ruxsat olinganligi haqida esa sinab koʻrishni oʻtkazayotgan sexning (uchastkaning) tezkor jurnaliga yozib qoʻyiladi.

233. Bajaruvchi mexanizmlarga ulanishgan elektr uzatmalarining elektr sxemalarini, rostlovchi organlarini va berkituvchi armaturalarni taʼmirlash va sozlash farmoyish boʻyicha bajarilishi mumkin. Farmoyish bergan xodim ularni sinab koʻrishga ruxsat beradi. Bu toʻgʻrida farmoyish roʻyxatga olinayotganda yozilishi shart.

234. Elektr dvigatelda ish toʻliq tugagunga qadar uni sinab koʻrish uchun ulash tartibi quyidagicha:

ish naryad boʻyicha bajarilayotgan boʻlsa, ish bajaruvchi naryadda (ushbu Qoidalarga 3-ilovaning 3-jadvali) ish tamom boʻlganligini rasmiylashtirib, naryadni topshiradi;

ishlar farmoyish boʻyicha bajarilayotgan boʻlsa, ishlar toʻxtatilishi va brigada ish joyidan chiqarilishi shart.

Sinab koʻrilgandan keyin naryad rasmiylashtirilib, qayta ishga qoʻyish bajariladi (ushbu Qoidalarga 3-ilovaning 3-jadvali).

Ish farmoyish boʻyicha bajarilayotgan boʻlsa, brigadaga qayta ishga qoʻyishga farmoyish qaytadan beriladi.

10-bob. Kommutatsion apparatlar va komplekt taqsimlovchi qurilmalar

235. Masofadan boshqariladigan kommutatsion apparatlarda ishga qoʻyishdan oldin quyidagilar bajarilishi shart:

yordamchi elektr zanjirlari (boshqaruv, signalizatsiya, isitish va boshqalar) va uzatmaning kuch zanjirlari oʻchirilishi;

oʻchirgichlar bakiga yoki pnevmatik uzatmalarga havo uzatuvchi quvurlarning surilma qopqoqlari berkitilishi va ulardagi havo atmosferaga chiqarib yuborilishi va bunda havo chiqaruvchi tiqinlar (klapanlar) ochiq holda qoldirilishi;

ulaydigan yuk yoki ulaydigan prujinalar ishlamaydigan holatga keltirilishi;

masofadan boshqarish kalitlariga “ULANMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!”, berkitilgan surilma qopqoqlarga esa “OCHILMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” deb yozilgan plakatlar osilgan boʻlishi shart.

236. Kommutatsion apparatlarni sozlash va rostlashda, ularni sinash uchun ulash va oʻchirishda uzatmaning yordamchi zanjirlarini va kuch zanjirlarini vaqtinchalik ulashga, shuningdek, uzatmaga va oʻchirgichga havo yuborishga ijozat beriladi. Bunda “ULANMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” va “OCHILMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” deb yozilgan plakatlar olingan boʻlishi kerak.

Kommutatsion apparatni masofadan boshqarib ulash va oʻchirishni sinab koʻrishni navbatchi xodim ruxsati bilan sozlash va rostlashni bajaruvchi xizmatchi amalga oshirishi mumkin. Oʻz navbatchisi boʻlmagan elektr qurilmalarida bunday ruxsat talab qilinmaydi.

Kommutatsion apparat sinab koʻrilganidan keyin navbatchi yoki ish bajaruvchi (kim apparatni masofadan boshqarib ulagan va oʻchirgan boʻlsa) tomonidan ishni davom ettirish zarur boʻlganda ushbu Qoidalaring 235-bandi talablari bajarilishi shart.

237. Ishchi bosim ostida boʻlgan havoli oʻchirgichlarga faqat sinashlarda va sozlash ishlari bajarilayotganda (dempferlarni rostlash, vibrogrammlarni olish, oʻlchash vositalariga va ularning ulanishlariga simlarni ulash yoki ularni uzish, havoning sirqish joyini aniqlash va hokazo) koʻtarilishga ruxsat etiladi.

Havo bilan toʻldirilgan boʻlgichi bor oʻchirilgan havoli oʻchirgichlarga boʻlgich ishchi bosim ostida turganda koʻtarilish taqiqlanadi.

238. Havoli oʻchirgichlarning nam oʻtkazmaslik qobiliyatini (zichligini) tekshirish past bosimda, zavod yoʻriqnomalariga muvofiq bajarilishi zarur.

239. Sinashlar va sozlash uchun havoli oʻchirgichlarga koʻtarilishdan oldin quyidagilarni bajarish zarur:

boshqaruv zanjirlarini uzish;

mahalliy boshqaruv tugmachasi va ishga tushirish klapanlarini blokirovka qilish (masalan, havo uzatuvchi quvurlarni uzish, shkaflarni yopish va hokazo) yoki ish bajaruvchi koʻrsatmasi boʻyicha aniqlangan faqat bir ishlovchiga oʻchirgich bilan operatsiyalarni bajarishga ijozat beradigan (boshqaruv zanjiri ulangandan keyin), yoʻriq olgan brigada aʼzosini oʻchirgich oldiga qoʻyish zarur.

Bosim ostida boʻlgan havo oʻchirgichlar ustida odamlar boʻlgan paytda boshqarish va taqsimlash shkaflarida hamma ishlar toʻxtatilishi shart.

240. Havoli oʻchirgichlarni tekshirish, sozlash va sinashda uzish va ulash vaqtida ularning oldida xodimlarning turishi taqiqlanadi.

Sinashlar va sozlash boʻyicha ishlarni bajaruvchi (yoki u tomonidan tayinlangan brigada aʼzosi) havoli oʻchirgichlarni ulash va uzish uchun topshiriqni, brigada aʼzolari oʻchirgich oldidan xavfsiz masofaga yoki pana joyga chiqarilgandan keyin berishi shart.

241. Havo toʻplagichlar ichida odamlarning boʻlishi bilan bogʻliq ishga qoʻyishda quyidagilar bajarilishi:

havo berilishi mumkin boʻlgan quvurlarning surilma qopqoqlari yopilib, qulfga berkitilishi va surilma qopqoqlarga “OCHILMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” deb yozilgan plakatlar osilishi;

havo toʻplagich ichidagi bosim ostida boʻlgan havo tashqariga chiqarilib, havo chiqaruvchi klapanlar ochiq holda qoldirilishi;

havo toʻplagichdan havo quvuri ajratilishi va unga tiqinlar oʻrnatilishi lozim.

242. Havo toʻplagichlar va oʻchirgich baklaridagi manometrlarning nolni koʻrsatishi siqilgan havo yoʻqligining aniq belgisi boʻlib xizmat qila olmaydi. Tuynuk qopqogʻini olishda bevosita gaykalar va boltlarni boʻshatib ochishdan oldin havo chiqarish klapanlarini yoki surilma qopqoqlarni ochish bilan haqiqatan ham siqilgan havo yoʻq ekanligiga ishonch hosil qilish zarur.

Havo chiqarish klapanlarini yoki surilma qopqoqlarni faqat tuynuk qopqogʻini mahkamlovchi barcha gaykalar va boltlar burab qoʻyilgandan keyin berkitish mumkin.

243. KTQning shkaflari boʻlinmasida ishlar olib borilganda: uskunalar joylashtirilgan aravacha tortib chiqarilishi; kuchlanish ostida qolgan tok oʻtkazuvchi qismlar boʻlinmasining pardachasini qulfga berkitish va “TOʻXTA! KUCHLANISH!” deb yozilgan plakat osilishi; ishlash uchun moʻljallangan boʻlinmada esa “SHU YERDA ISHLANSIN!” deb yozilgan plakat osilishi kerak.

244. KTQdan tashqarida, unga ulangan uskunalarda yoki undan ketuvchi HL va KLda ishlar bajarilganda oʻchirgich joylashtirilgan aravacha shkafdan tortib chiqarilishi, pardacha yoki eshikcha qulflanishi va unga “ULANMASIN! ODAMLAR ISHLAMOQDA!” yoki “ULANMASIN! LINIYADA ISH BAJARILMOQDA!” deb yozilgan plakat osilishi kerak.

Bunda quyidagilarga:

yerga ulaydigan pichoqlar bilan oʻchirgich joylashtirilgan aravacha orasida blokirovka boʻlsa, ushbu pichoqlar ulanganidan soʻng aravachani nazorat holatiga keltirishga;

KTQ shkaflarida bunday blokirovka yoki yerga ulaydigan pichoqlar boʻlmaganda aravachani qulflash sharti bilan nazorat holati hamda shkafdan chiqarilgan holat oraligʻiga oʻrnatishga ijozat beriladi. Ulanishda yerga ulagich borligidan qati nazar aravacha oraliq holatda oʻrnatilishi mumkin.

Ketuvchi HLda ishlash kerak boʻlganda KTQning shkafida yerga ulagichlarni oʻrnatishda ushbu Qoidalarning 168-bandi talablarini hisobga olish zarur.

245. Boshqaruv va himoya zanjirlarida sinab koʻrish va ishlash uchun oʻchirgich oʻrnatilgan aravachani nazorat holatiga oʻrnatishga KTQdan tashqarida, ketuvchi HL va KLda yoki ularga ulangan uskunalarda, elektr dvigatellar orqali ulangan mexanizmlarda ishlar bajarilmayotgan yoki KTQning shkafida yerga ulash bajarilgan hollarda ruxsat etiladi.

11-bob. Tok transformatorlari, elektrodli qozonlar, elektr filtrlar

1-§. Tok transformatorlari

246. Tok transformatorining (keyingi oʻrinlarda — TT) ikkilamchi chulgʻamlariga ulangan zanjirlarni uzish taqiqlanadi. Bu zanjirlarni uzish zarur boʻlganda ular uzilishi kerak boʻlgan joygacha (TTdan hisoblaganda) oʻrnatilgan tutashtirgich bilan oldindan tutashtirilgan boʻlishi shart. Tutashtirgichni oʻrnatishda dastalari izolyatsiyalangan asbobdan foydalanish zarur.

247. TTlarda yoki ularning ikkilamchi chulgʻamlariga ulangan zanjirlarda ish bajarilganda quyidagi ehtiyot choralariga rioya qilinishi shart:

ikkilamchi chulgʻamlarning qisqichlari, ularga ulanayotgan zanjirlardagi montaj ishlari tamom boʻlgunga qadar qisqa tutashtirilgan boʻlishi shart. Montaj qilingan zanjirlar TTlariga ulangandan keyin qisqa tutashtirgich eng yaqindagi qisqichlar yigʻmasiga koʻchirilishi va u faqat montaj toʻliq tamom boʻlgandan, montaj qilingan zanjirlarning toʻgʻri ulanganligi tekshirib chiqilgandan keyin olinishi kerak;

qutblarni tekshirishda birlamchi chulgʻamga tok impulslarini berishdan oldin asboblar ikkilamchi chulgʻamning qisqichlariga ulangan boʻlishi shart.

Montaj va payvandlash ishlarini bajarishda birlamchi chulgʻamlarning shinalaridan tok oʻtkazuvchi sifatida foydalanish taqiqlanadi.

2-§. Elektrodli qozonlar

248. Izolyatsiyalangan korpusli 1000 V gacha kuchlanishli elektrodli qozonning gʻilofi qulflanishi shart. Gʻilofni ochishga faqat qozondan kuchlanish olingandan keyin ijozat beriladi.

249. Ulangan elektrodli qozonlarning quvurlarida ularning himoyalovchi yerga ulanishini buzadigan ishlarni bajarish taqiqlanadi.

250. Quvurlarni ajratishda elektr payvandlash yordamida ajratilayotgan qismlar orasida ishonchli metall kontakt boʻlishini oldindan taʼminlash lozim. Baypas aylanmasi boʻlganda quvurlarni bir-biridan ajratishda qismlar orasida bunday kontakt talab qilinmaydi.

3-§. Elektr filtrlari

251. Elektr filtrlarini ekspluatatsiya qilishda quyidagilar taqiqlanadi:

odamlar elektr filtri ichida boʻlgan paytda qoqish mexanizmlarini ish rahbarining alohida koʻrsatmasi boʻyicha naryadda aytib oʻtilgan hollardan tashqari ulash;

bir vaqtning oʻzida elektr filtrining bunkerlarida va seksiyalarida taʼmirlash ishlarini olib borish;

taʼminlash agregatlarining blokirovkalari nosoz boʻlganda elektr filtrlarining seksiya teshiklari va lyuklarini yopuvchi tambalar, izolyatorli qutilar va hokazolar nosoz yoki yoʻq boʻlganda elektr filtrlariga va ularni taʼminlovchi kabellarga kuchlanish berish.

252. Elektr filtrining har qanday seksiyasida (elektr maydonida), zaxiradagi shinada, seksiyani taʼminlovchi har qanday kabellarda (elektr maydonida) ishlar olib borilganda barcha taʼminlovchi agregatlar va barcha seksiyalarning kabellari (elektr maydonlari) oʻchirilgan va yerga ulangan boʻlishi shart.

253. Elektr filtrining seksiyasida odamlarni ishga qoʻyishdan oldin ular shamollatilishi va bunkerlardagi kul olib tashlanishi shart. Temperatura 33 o dan oshmasligi shart.

254. Elektr filtri oʻchirilgandan keyin undan va taʼminlovchi kabellardan statik zaryadni elektr agregatlarini yerga ulash yoʻli bilan olish shart. Elektr filtrining yerga ulanishgan qismlariga tegish taqiqlanadi.

255. Elektr stansiyalarda kul ushlaydigan qurilmalarning xususiyatlarini eʼtiborga olib elektr filtrlariga xizmat koʻrsatish boʻyicha mahalliy yoʻriqnoma ishlab chiqilishi shart. Yoʻriqnomada sexlar orasidagi xizmat koʻrsatish chegaralarining taqsimlanishiga bogʻliq holda elektr filtrlarida ishlash uchun naryad berish va ishga qoʻyish tartibi aniq belgilangan boʻlishi shart. Yoʻriqnomani ishlab chiqishda ushbu Qoidalar va elektr stansiya va issiqlik tarmoqlarining issiqlik mexanika uskunalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi talablari hisobga olinishi shart.

12-bob. Akkumulyatorli batareyalar

256. Akkumulyatorli xona har doim qulflangan boʻlishi shart. Bu xonalarni koʻzdan kechiruvchi va ularda ishlovchi shaxslarga kalitlar umumiy tartibga asosan beriladi.

257. Akkumulyatorli xonada chekish, unga olov bilan kirish, uchqun berishi mumkin boʻlgan asboblardan va apparatlardan, elektr isitish asboblaridan (ushbu Qoidalarning 266-bandidan tashqari) foydalanish taqiqlanadi.

Akkumulyatorli xona eshiklarida “Akkumulyatorli xona!”, “Yongʻinga xavfli!”, “Chekish taqiqlanadi!” degan yozuvlar boʻlishi yoki davlat standartlariga muvofiq ochiq olovdan foydalanishni va chekishni taqiqlovchi xavfsizlik belgilari osib qoʻyilishi shart.

258. Oqim tortuvchi ventilyatsiyasi boʻlgan akkumulyatorli xonalarda oqim tortuvchi ventilyatsiya zaryadlash boshlanishi oldidan yoqilishi va gaz chiqarib yuborilganidan, lekin zaryadlash tamom boʻlgandan kamida 1,5 soat oʻtgandan keyin oʻchirilishi shart.

259. Har bir akkumulyatorli xonada quyidagilar boʻlishi shart:

elektrolit tayyorlash va uni idishlarga quyishga moʻljallangan hajmi 1,5 — 2,0 l boʻlgan joʻmrakli shisha yoki chinni krujka (yoki koʻza);

kislotali batareyalar uchun ichimlik sodasining neytrallashtiruvchi eritmasi va ishqorli batareyalar uchun borat kislotasi yoki sirka essensiyasi.

260. Elektrolit, distillangan suv va neytrallashtiruvchi eritmalari boʻlgan barcha idishlarda tegishli yozuvlar (nomlari koʻrsatilgan) boʻlishi shart.

261. Kislotani uning nomi yozilgan yorliqlar bilan taʼminlangan, silliqlangan tiqin bilan berkitilgan shisha butillarda saqlash zarur. Batareyani ekspluatatsiya qilish uchun zarur miqdorda kislotali butillar va boʻsh butillar akkumulyatorli batareyaga tegishli alohida xonada saqlanishi shart. Butillarni polda savatlarga yoki yogʻoch toqilarga oʻrnatish kerak.

262. Kislota, ishqor va qoʻrgʻoshin bilan maxsus oʻqitilgan odamlar ishlashlari shart.

263. Kislota va ishqorlari boʻlgan shisha butillarni ikki ishchi tashishi shart. Butil savatchasi bilan birgalikda dastakli maxsus yogʻoch qutilarda yoki oʻrtasida chuqurchasi va toqisi boʻlgan va butil balandligining 2/3 qismi savat bilan birga joylashishi kerak boʻlgan maxsus zambilda tashilishi shart.

264. Elektrolit tayyorlashda kislotani distillangan suv bor chinni yoki boshqa issiqqa chidamli idishga asta-sekin (eritmaning jadal qizishining oldini olish uchun) jildiratib quyish kerak. Bunda har doim elektrolitni sterjen, yoki shisha naycha, yoxud kislotaga chidamli plastmassadan yasalgan qorishtirgich bilan aralashtirib turish kerak.

Kislotaga suv quyib elektrolitni tayyorlash taqiqlanadi. Tayyor elektrolitga suvni kam qismiga quyish mumkin.

265. Kislota va ishqor bilan ishlaganda kostyum (kislota uchun dagʻal jun mato va ishqor uchun paxtadan), rezinali etik (shim tagidan) yoki kalish, rezinali fartuk, himoya koʻzoynagi va rezinali qoʻlqoplarni kiyish zarur.

Oʻyuvchi ishqorning boʻlaklarini maxsus ajratilgan joyda qop-qanorga oʻrab maydalash zarur.

266. Akkumulyatorli xonada plastinalarni kavsharlash ishlarini bajarishga quyidagi sharoitlarda ijozat beriladi:

kavsharlashga zaryadlash tamom boʻlganiga kamida 2 soatdan keyin ruxsat beriladi. Doimiy zaryadlanish usulida ishlaydigan batareyalar ishlar boshlanishidan 2 soat ilgari razryadlash rejimiga oʻtkazilishi shart;

ish boshlashdan oldin xonani 2 soat davomida shamollatish shart;

kavsharlash paytida xona uzluksiz ventilyatsiya qilinib turilishi shart;

kavsharlanayotgan joy qolgan batareyalardan oʻtga chidamli toʻsiqlar bilan toʻsilishi shart;

qoʻrgʻoshin yoki uning birikmalaridan zaharlanishning oldini olish uchun maxsus ehtiyot choralari koʻrilishi va akkumulyatorli batareyalarni ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash yoʻriqnomalariga muvofiq ish rejimi aniqlanishi shart;

ishlar naryad boʻyicha bajarilishi shart.

13-bob. Kabel liniyalari

1-§. Yer qazish ishlari

267. Yer osti inshootlari va kommunikatsiyalari joylashgan zonada kabellarni taʼmirlash yoki yotqizish bilan bogʻliq yer qazish ishlari ushbu yer osti inshootlari va kommunikatsiyalarining ekspluatatsiyasi uchun javobgar korxona yoki sex rahbarining yozma ruxsati bilan va ish rahbari tayinlanib olib boriladi. Ruxsatga yer osti inshootlari va kommunikatsiyalarining joylashishi va yotgan chuqurligi koʻrsatilgan reja ilova qilingan boʻlishi kerak.

268. Rejalarda belgilanmagan kabellar, quvurlar, yer osti inshootlari, shuningdek, qurol-yaroqlar topilsa, ular qaysi tashkilotga qarashli ekanligi aniqlanmaguncha va tegishli tashkilotlardan ishni davom ettirishga ruxsat olinmaguncha yer qazish ishlari toʻxtatilishi zarur.

269. Kabel trassasiga 5 m dan yaqin joylarda kuch bilan uradigan mashinalar va mexanizmlardan, KLning muhofaza zonasida esa yer qazish mashinalaridan foydalanish taqiqlanadi.

270. KLning muhofaza zonasida yer qazish mashinalaridan foydalanishga faqat ushbu tarmoqni ekspluatatsiya qiluvchi korxona xodimlari tomonidan qazish ishlari olib borilganda ruxsat beriladi. Bevosita kabel ustida qazish ishlarini yer qazish mashinalari va pnevmatik asbob-uskunalar hamda lomlar va kirkalar yordamida kabelgacha yoki uning himoya qatlamigacha 0,3 m yer qatlami qolguncha amalga oshirishga ijozat beriladi. Qolgan tuproqni qoʻlda belkurak yordamida olib tashlash shart.

271. Qish vaqtida belkurak bilan tuproq qazishga faqat tuproq isitilgandan keyin kirishish mumkin. Bunda issiqlik manbaini kabellarga 15 cm dan kam boʻlmagan masofagacha yaqinlashtirishga ijozat beriladi.

272. Kotlovanlar, zovurlar yoki oʻralarni qazish boʻyicha ish joyi KMK 3.01.02-00 Qurilishda texnika xavfsizligi talablarini eʼtiborga olgan holda toʻsilgan boʻlishi shart. Toʻsiqda ogohlantiruvchi belgilar va yozuvlar, tunda esa yorugʻlik signali boʻlishi shart.

273. Oʻpirilish xavfi boʻlgan boʻsh yoki nam tuproqli yerlarda zovurlar qazilayotganda ularning devorlari ishonchli mustahkamlanishi shart.

Sochiluvchan tuproqlarda devorlarni mustahkamlamasdan, lekin uning chetidagi tabiiy qiyalik burchagini saqlagan holda ishlarni bajarish mumkin.

274. Yer osti suvlari yoʻq tabiiy nam tuproqlarda va yer osti inshootlariga yaqin joylashgan yerlarda kotlovanlar va zovurlar, mustahkamlanmagan tik devorlarning chuqurligini: uyilgan, qumli va yirik boʻlakli yerlarda 1 m; qumloq yerlarda 1,25 m dan; qumoq va soz tuproqli yerlarda 1,5 m dan oshirmasdan qazishga ruxsat etiladi.

Zich yopishqoq tuproqlarda rotor va transheyali ekskavatorlar bilan mahkamlash qurilmalarini qoʻymasdan, vertikal devorni 3 m gacha chuqurlikda kovlashga ijozat beriladi. Bunday hollarda zovurlarga odamlarning tushishi taqiqlanadi. Odamlarning boʻlishi zarur boʻlgan zovur qismlari tirgovichlar bilan mustahkamlanishi yoki yon tomonlari qiyalik holida bajarilishi shart.

Yilning qish vaqtida yerning muzlagan qismini qazishni (yerning quruq tuproq qismidan tashqari) tirgovichlarsiz bajarishga ijozat beriladi.

275. Yer qazish sharoitlari ushbu Qoidalarning 274-bandida keltirilganidan farq qilsa, kotlovanlar va zovurlarni qazish vertikal devorlarni tirgovich bilan mustahkamlab yoki qiyalikni saqlagan holda bajarilishi zarur.

276. Chuqurligi 3 m gacha boʻlgan kotlovanlarni va zovurlarni mustahkamlash, odatda, inventarli boʻlishi va namunaviy loyihalar boʻyicha bajarilishi shart.

2-§. Kabellar va muftalarni osish va mahkamlash

277. Ochiq muftalar transheya orqali oshirib tashlangan bruslarga sim yoki tros yordamida osib taxtaga mahkamlanishi va quti ichiga joylashtirilishi shart. Qutining bir devori olib qoʻyiladigan va mixsiz mahkamlanadigan boʻlishi shart.

Qazib ochilgan kabellarni yopuvchi qutilar ustiga ogohlantiruvchi plakatlar yoki xavfsizlik belgilari osilishi shart.

278. Kabellarni osish uchun qoʻshni kabellardan, quvurlardan va hokazolardan foydalanishga ijozat berilmaydi. Kabellarni joyidan siljitmasdan osish kerak.

3-§. Muftalarni ochish, kabelni kesish

279. Muftalarni ochishdan yoki kabelni kesishdan oldin taʼmirlanishi kerak boʻlgan kabelda ish olib borilishiga, ushbu kabel oʻchirilganligiga va unda ishga qoʻyish uchun zarur texnik tadbirlar bajarilganligiga ishonch hosil qilish kerak.

280. Taʼmirlanishi kerak boʻlgan kabelni ish joyida quyidagilarga qarab aniqlash kerak:

kabelni tunnel, kollektor, kanal va boshqa kabel inshootlari yoki binolar devorlari boʻylab yotqizishda — kuzatish orqali, sxemalar va chizmalar boʻyicha kabellarning joylashishini solishtirish, yorliqlar boʻyicha tekshirish bilan;

kabelni yerga yotqizishda — uning joylashishini yotqizish sxemalarida koʻrsatilgan holatlari bilan solishtirib aniqlanadi. Buning uchun oldindan hamma kabellarni koʻrish imkonini beradigan kabellar dastasiga koʻndalang qilib nazorat zovuri (shurfi) qazilishi shart.

281. Kabelning shikastlangan joyi koʻrinmaydigan barcha hollarda yasama ramkasi boʻlgan kabel qidiruvchi apparatni qoʻllash kerak.

282. Kabelni kesishdan yoki ulovchi muftani ochishdan oldin maxsus moslama yordamida kuchlanish yoʻqligini tekshirish shart. Tunnellar, kollektorlar, quduqlar va boshqa kabel inshootlarida moslamani qoʻllashga uni masofadan boshqarish imkoni boʻlganda ijozat beriladi. Moslama kabelning zirhi va qobigʻini, kabel tolalarigacha bir-biriga qisqa tutashtirilgan va yerga ulangan holda teshish yoki kesishni taʼminlashi shart.

283. Kabel teshuvchi moslamani yerga ulash uchun kamida 0,5 m chuqurlikda koʻmilgan yerga ulagichdan yoki kabel zirhidan foydalanish mumkin. Yerga ulaydigan simni kabel zirhiga xomut yordamida ulash kerak, xomut ostidagi zirh tozalangan boʻlishi shart.

Agar kabel zirhi korroziyaga uchragan boʻlsa, u holda yerga ulaydigan simni kabelning metall qobigʻiga ulashga ijozat beriladi.

284. Kabel shikastlanishi natijasida hamma tok oʻtkazuvchi tolalar ochilib qolgan boʻlsa, unda kuchlanish yoʻqligini kabelni teshmasdan, kuchlanishning koʻrsatkichi yordamida tekshirish mumkin.

285. Izolyatsiyalovchi shtangaga oʻrnatilgan igna va kesuvchi uchlikdan foydalanilganda maxsus himoya ekrani qoʻllanishi zarur.

Kabelni teshayotganda dielektrik qoʻlqoplar va himoya koʻzoynaklarini kiyish kerak, bunda zovur tepasida — izolyatsiyalovchi asos ustida teshilayotgan kabeldan iloji boricha uzoqda turish lozim.

Kabelni teshish ishlarini ikki xizmatchi bajarishi kerak: ishga qoʻyuvchi va ish bajaruvchi; ulardan biri bevosita kabelni teshadi, ikkinchisi esa kuzatib turadi.

286. Elektr stansiya va podstansiyalarning ichki kabel liniyalarida kabellarning uzunligi va joylashish tartibi, chizmalar, yorliqlar, kabel qidiruvchi apparatlar yordamida taʼmirlanishi kerak boʻlgan kabelni aniq topish imkon boʻlsa, naryad beruvchining qaroriga qarab kesish yoki shikastlangan muftani ochishga kabelni teshmasdan bajarishga ijozat beriladi.

287. Oldindan teshmasdan turib bajariladigan kabel muftalarini ochish va kesish ishlarini dielektrik qoʻlqoplar va himoya koʻzoynagini kiygan holda, izolyatsiyalovchi asosda turib, yerga ulangan asbob yordamida bajarish zarur.

Oldindan teshilgan kabeldagi oʻsha operatsiyalar sanab oʻtilgan qoʻshimcha xavfsizlik choralarisiz bajarilishi mumkin.

4-§. Muftalarga quyiladigan tarkiblar bilan ishlash

288. Muftalarga quyiladigan tarkiblar qopqogʻi va joʻmragi boʻlgan maxsus metall idishda isitilishi zarur. Ochilmagan bankadagi tarkiblarni isitish taqiqlanadi.

289. Muftalarga quyiladigan qaynoq tarkiblar va kavshar bilan ishlaganda brezent qoʻlqoplardan va himoya koʻzoynaklaridan foydalanish zarur.

Kiyimning yengi qoʻlqop ustiga chiqarilib, bilakda boylangan boʻlishi shart yoki tirsakkacha uzunlikdagi qoʻlqopdan foydalanish shart. Qaynoq tarkibli va kavsharli idishni qoʻldan-qoʻlga uzatish taqiqlanadi. Ularni uzatishda yerga yoki mustahkam taglikka qoʻyish zarur.

290. Muftalarga quyiladigan eritilgan tarkib va kavsharni oldindan qizdirilgan metall tayoqcha yoki qoshiq yordamida aralashtirish zarur. Qizigan tarkiblarga va kavshar ichiga suv tushishiga yoʻl qoʻyib boʻlmaydi.

291. Yilning sovuq vaqtlarida muftalarga qaynoq tarkiblarni quyishdan oldin ularni isitish shart.

5-§. Kabellarni yotqizish va qayta yotqizish, muftalarni koʻchirish

292. Barabanni kabeli bilan dumalatganda uning turtib chiqqan qismlari ishlayotganlarning kiyimlarini tortib ketishiga qarshi choralarni koʻrish zarur.

Barabanni kabeli bilan faqat gorizontal tekislik boʻyicha qattiq yerda yoki tormozlash moslamasi boʻlganda mustahkam toʻshama boʻylab dumalatishga ijozat beriladi. Kabellar, boʻsh barabanlar, mexanizmlar, moslamalar va asboblarni tuproqning oʻpirilish prizmasidan tashqariga va zovur chetidan 1 m dan kam boʻlmagan masofaga joylashtirish kerak.

293. Kabelni qoʻlda yotqizishda umumiy ishchilar soni shunday boʻlishi kerakki, har biriga erkaklar uchun kabel massasi 35 kg dan, ayollar uchun 15 kg dan koʻp boʻlmagan qismi toʻgʻri kelishi kerak. Ishlar brezent qoʻlqoplarda bajarilishi zarur.

294. Kabelni yotqizishda burilish burchaklari ichida turish va burchaklarda kabelni qoʻlda ushlash taqiqlanadi. Shuning uchun burchak roliklari oʻrnatilishi shart.

295. Kabellarni elektr toki bilan istitish uchun 380 V dan yuqori kuchlanish transformatorlaridan foydalanish taqiqlanadi.

296. Kabellarni qaytadan yotqizish va muftalarni koʻchirish, kabel liniyasi oʻchirilganidan keyin bajarilishi zarur.

Zarur boʻlganda kuchlanish ostidagi kabellarni qaytadan yotqizishga quyidagi shartlar bajarilgandan keyin ijozat beriladi:

qaytadan yotqiziladigan kabelning harorati 5 oS dan kam boʻlmasligi;

qaytadan yotqiziladigan kabel qismidagi muftalar yogʻoch taxtalarga xomutlar yordamida qattiq mahkamlanishi;

ishlash uchun dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish, ularning ustidan mexanik shikastlanishdan himoyalash uchun brezent qoʻlqoplar kiyilgan boʻlishi;

ishlar kabellarni yotqizish tajribasiga ega ishchilar tomonidan V guruhga mansub xodim nazoratida bajarilishi shart.

6-§. Yer osti inshootlaridagi ishlar

297. Gaz xavfi mavjud inshootlarga tegishli boʻlmagan yer osti inshootlarini koʻzdan kechirish va ularda tozalash, kabellarni boʻyash, qurilish, taʼmirlash boʻyicha va hokazolar ishlarni kamida ikkita ishchi bajarishi shart. Elektr stansiya va podstansiyalardagi yer ostidagi kollektorlar va tunnellarni III guruhga mansub bir xizmatchi koʻzdan kechirishi mumkin.

298. Zararli gazlar paydo boʻlishi ehtimoli bor yer osti inshootlaridagi ishlar naryad boʻyicha kamida 3 ishchi ishtirokida bajarilishi, ulardan ikkitasi — xavfsizlik ehtiyot choralarini koʻruvchilar boʻlishi shart. Ish bajaruvchi IV guruhga mansub boʻlishi shart.

299. Har bir sexda (tumanda, uchastkada) gaz xavfi mavjud yer osti inshootlarining roʻyxati boʻlishi va ushbu roʻyxat bilan xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tanishtirilishi shart.

Gaz xavfi mavjud barcha yer osti inshootlari sxemada belgilangan boʻlishi shart.

300. Yer osti inshootlarida ishlarni boshlashdan oldin va bajarish jarayonida tabiiy yoki majburiy ventilyatsiya taʼminlanishi shart.

Tabiiy ventilyatsiya kamida ikkita lyuklarni ochib, ular oldiga shamol oqimini yoʻnaltiruvchi maxsus soyabonlarni oʻrnatish orqali amalga oshiriladi.

Majburiy ventilyatsiya 10 — 15 minut davomida ventilyator yoki kompressor orqali inshoot tubidan 0,25 m balandlikka tushirilgan yoʻgʻon shlang yordamida yer osti inshootlaridagi havo toʻla almashguncha amalga oshiriladi.

Ventilyatsiya uchun siqilgan gaz ballonlaridan foydalanish taqiqlanadi.

301. Yer osti inshootlari ichidagi havoda zararli gazlar mavjudligi darajasini tekshirmasdan turib, u yerda ish boshlash taqiqlanadi. Tekshirishni havodagi xavfli gazlar borligini oʻlchovchi asbobni ishlatishga oʻrgatilgan maxsus xodimlar amalga oshirishi shart. Ushbu xodimlar roʻyxati korxona rahbariyati koʻrsatmasi bilan tasdiqlanadi.

Zararli gazlar bor-yoʻqligini ochiq olov bilan tekshirish taqiqlanadi.

302. Oqim tortuvchi ventilyatsiya bilan jihozlangan kollektorlar va tunnellarda ish boshlashdan oldin ushbu ventilyatsiya mahalliy sharoitlarga qarab maʼlum muddatga ishlatilishi shart. Bunda gaz yoʻqligini tekshirmaslik mumkin.

303. Kollektorlar va tunnellar ichida ishlaganda xizmatchilar hamma vaqt ochiq turishi kerak bulgan ikki lyuk yoki eshik oʻrtasida boʻlishlari shart. Ochiq lyuk oldida toʻsiq oʻrnatilgan yoki ogohlantiruvchi belgi qoʻyilgan boʻlishi shart.

304. Quduqlarni ochayotganda uchqun chiqarmaydigan asboblardan foydalanish va quduq qopqoqlarining lyuk chetiga urilib ketmasligi choralarini koʻrish zarur.

Ochilgan quduqlap atrofiga toʻsiq qilinishi yoki ogohlantiruvchi belgi qoʻyilishi shart.

305. III guruhga mansub bir xodim xavfsizlik ehtiyot chorasi arqoni boʻlgan himoya kamarini taqib quduq ichida ishlashiga ijozat beriladi. Himoya kamari orqa tomonda kesishgan yelka tasmalariga ega boʻlishi kerak. Kesishish joyida arqonni mahkamlash uchun halqa oʻrnatiladi. Arqonning boshqa uchini xavfsizlik ehtiyot choralarini koʻruvchi ishchilardan biri ushlab turishi shart.

306. Quduq ichida ishlaganda unda kavsharlash lampalarini yoqish, propan-butan ballonlarini oʻrnatish, muftalarga quyiladigan tarkiblarni va kavsharni qizdirish taqiqlanadi. Quduqqa eritilgan kavsharni va qizdirilgan muftalarga quyiladigan tarkibni metall trosga karabin yordamida osilgan maxsus qopqoqli idishlarda tushirish kerak.

Olovli ishlarni bajarishda olovga chidamli, alanga tarqalishini cheklovchi toʻsiqlar qoʻllanilishi va yongʻin chiqishiga qarshi choralar koʻrilishi shart.

307. Kabellar yotqizilgan kollektorlar, tunnellar, kabel yarim qavatlari va boshqa xonalarda propan-butandan foydalaniladigan ishlarni bajarishda xonada ishlatilayotgan ballonlarning umumiy hajmi 5 l dan oshmasligi shart.

Ishlar tamom boʻlgandan soʻng gazli ballonlar olib chiqilishi va xonalar shamollatilishi shart.

308. Kabellarni kuydirish jarayonida quduqda turish taqiqlanadi. Kollektorlar va tunnellarda esa faqat ikkita ochiq kirish orasida turishga ijozat beriladi. Kabellarni kuydirish jarayonida ularda ishlash taqiqlanadi.

Kabellarni kuydirib boʻlgandan soʻng yongʻin chiqishining oldini olish maqsadida ularni koʻzdan kechirish zarur.

309. Ishga qoʻyishdan va tunnellarni koʻzdan kechirishdan oldin ulardagi yongʻinga qarshi himoya qurilmalari avtomatik ish rejimidan masofadan boshqariladigan rejimga oʻtkazilishi va boshqaruv kalitiga “Ulanmasin! Odamlar ishlamoqda!” deb yozilgan plakat osilgan boʻlishi shart.

310. Quduqlar, kollektorlar va tunellarda, shuningdek, ochiq lyuklar yaqinida chekish taqiqlanadi.

311. Quduqlar, kollektorlar va tunellarda uzoq muddatli ishlarni bajarayotganda ular ichida boʻlish vaqtini ishlarni bajarish sharoitlariga qarab naryad beruvchi xodim belgilaydi.

312. Quduqlar, kollektorlar va tunellarda gaz paydo boʻlgan hollarda ish darhol toʻxtatilishi va gaz chiqayotgan manba topilib, bartaraf qilingunga qadap ishchilar xavfli joydan chiqarilishi shart.

Gazni chiqarib yuborish uchun majburiy ventilyatsiyadan foydalanish zarur.

14-bob. Elektr uzatish havo liniyalari

1-§. Tayanchlardagi ishlar

313. HLning simlarini va tayanchlarini demontaj qilish, shuningdek, tayanch elementlarini almashtirish boʻyicha ishlar ish rahbari ishtirokida texnologik karta yoki ish bajarish loyihasi asosida bajarilishi shart.

314. Tayanchga chiqish va unda ishlashga faqat tayanchning yetarlicha mustahkam va chidamli ekanligiga ishonch hosil qilinganda ruxsat etiladi. Tayanchlar mustahkam turganiga shubha tugʻilgan taqdirda (tayanchlarning yerga moʻljaldan kam chuqurlikda koʻmilganligi, tuproqning yumshoq va maydaligi, yogʻochlarning chiriganligi, betondagi darzlar va hokazolar) ularni mahkamlash zaruriyati va usullarini ish rahbari yoki ish bajaruvchi ish joyida aniqlaydi.

Tayanchlarni tortqilar yordamida mahkamlash ishlari tayanch ustiga chiqmasdan, yaʼni teleskopik minora yoki boshqa odamlarni koʻtarishga moʻljallangan mexanizmlarni bevosita tayanch yoniga oʻrnatib yoki bu ishlar tayanchlarga koʻtarilmasdan oʻrnatiladigan maxsus mustahkamlash tuzilmalaridan foydalanib amalga oshirilishi kerak.

Tayanch mustahkamlangandan keyingina unga koʻtarilishga ruxsat etiladi.

315. Sim va troslarni bir tomonlama tortishga moʻljallanmagan tayanchlar vaqtincha shunday tortilishi kerak boʻlganda, ular agʻdarilib tushmasligi uchun oldindan mahkamlangan boʻlishi shart.

Tayanchlarni oldindan mahkamlamasdan turib ularga osilgan simlarning butunligini uzish va oraliq tayanchlardagi sim bogʻichlarini boʻshatish taqiqlanadi.

316. Tayanchga chiqishga quyidagi brigada aʼzolariga ruxsat etiladi:

III guruhga mansub boʻlsa — tayanchning yuqorisigacha barcha turdagi ishlarni bajarish uchun;

II guruhga mansub boʻlsa — oʻchirilgan HLning tayanchlarida yuqorisigacha chiqib bajariladigan ishlarga, oʻchirilmagan HLning tok oʻtkazmaydigan qismida esa tayanchdagi pastki simdan ishlayotgan xodimning boshigacha boʻlgan masofa 2 m qolguncha bajariladigan ishlarga. Tayanchlarni boʻyash boʻyicha ishlar bundan mustasno (ushbu Qoidalarning 328-bandi);

I guruhga mansub boʻlsa — yer sathidan 3 m gacha (ishlayotgan xodimning oyogʻigacha) boʻlgan balandlikdagi barcha turdagi ishlarga.

Balandlikda bajariladigan ayrim turdagi ishlar ushbu ishlarni bajarish uchun ushbu Qoidalarda belgilangan elektr xavfsizligi guruhiga ega boʻlgan xodimlar tomonidan bajarilishi shart.

317. Yogʻoch va temir-beton tayanchlarga koʻtarilishda himoya kamarining arqoni (zanjiri) yogʻoch tayanch orqasidan aylantirib oʻtkazilishi, temir-beton yctynlarda esa tayanch orqasidan aylantirib oʻtkazilishi yoki tirnoqqa mahkamlanishi kerak.

Shtirli izolyatorli burchak tayanchlarga ichki burchak tomondan chiqish va ishlash taqiqlanadi.

Tayanchlarda ishlaganda himoya kamaridan foydalanib va tirnoqlar (laz) qoʻllanilganda ularga tayanib ishlash shart.

Tayanchning asosiy tik turgan qismida ishlaganda shunday joylashish kerakki, bunda kuchlanish ostida boʻlgan eng yaqin simlar koʻrinadigan boʻlishi zarur.

318. Tayanchning detallarini almashtirish jarayonida uning qulashi yoki qoʻzgʻalishining oldi olinishi shart.

319. P va AP turdagi bir va ikki tirgakli tayanchlar tirgaklarini almashtirishda bir yoʻla tayanchning ikkala ustunini qazish taqiqlanadi. Avval bir tayanchning ustunidagi tirgak almashtirilishi, bandaj bilan mahkamlanishi va yer shibbalab bosilishi kerak va undan keyin ikkinchi ustundagi tirgaklarni almashtirishga kirishish mumkin. Ikki tirgakli tayanchlar navbatma-navbat almashtirilishi kerak.

Tirgaklarni chiqarish va tushirish jarayonida kotlovanda boʻlish taqiqlanadi.

320. Tayanchni yiqitish va oʻrnatish usullarini, qiyshayib ketishining oldini olish zarurligini va mustaxkamlash usullarini ish rahbari, agar u tayinlanmagan boʻlsa, naryad beruvchi belgilaydi.

321. Ilgakli tortqi ishlatilgan taqdirda, ular, albatta, himoya qulflari bilan taʼminlanishi shart.

322. Izolyatsiyalovchi osmalarda ishlaganda ushlab turuvchi bir va koʻp zanjirli (izolyatorlarning ikki va undan ortiq shodalari bilan) va koʻp zanjirli tortib turuvchi osmalar boʻylab harakat qilishga ruxsat beriladi.

Bir zanjirli tortib turuvchi izolyatsiyalovchi osmada maxsus moslamalar ishlatib yoki uning ustiga yotib hamda tana muvozanatini saqlash uchun oyoqlarni traversga ilashtirib ishlashga ijozat beriladi.

323. Ushlab turuvchi izolyatsiyalovchi osmada ishlash jarayonida himoya kamarining arqoni (zanjiri) traversga mahkamlanishi shart. Agar himoya kamarining osma arqoni kaltalik qilsa, belga mahkamlangan ikkita xavfsizlik ehtiyot chorasi arqonidan foydalanish zarur. Arqonning biri traversga mahkam bogʻlanadi, ikkinchisini esa oldindan travers orqali oʻtkazib, xavfsizlik ehtiyot chorasini koʻruvchi brigada aʼzosi ushlab, kerak paytda qismlab tushirib boradi.

324. Tortib turuvchi izolyatsiyalovchi osmalarda ishlaganda himoya kamarining arqoni traversga yoki ushbu maqsadga moʻljallangan moslamaga mahkamlanishi shart.

325. Ushlab va tortib turuvchi koʻp zanjirli izolyatsiyalovchi osmalarda himoya kamarining arqonini izolyatorlarning ish olib borilmayotgan shodalarining biriga mahkamlashga ijozat beriladi. Himoya kamarining arqonini ish bajarilayotgan shodaga mahkamlash taqiqlanadi.

326. Izolyatsiyalovchi osmalarning ajralib ketishiga olib keladigan nosozliklar aniqlansa, ish toʻxtatilishi shart.

327. Sim va troslarni traversga koʻtarish (yoki tushirish), shuningdek, ularni tortish jarayonida traversda yoki travers ostidagi ustunlarda turish taqiqlanadi.

Yuk koʻtarish sxemasini tanlashda va koʻtarish bloklarini oʻrnatishda shunday hisob-kitob qilish kerakki, bunda tayanchga shikast yetkazadigan kuch paydo boʻlmasin.

328. Tayanchga koʻtarilib, uning ustki qismlarigacha boʻyash ishlarini II guruhga mansub brigada aʼzosi bajarishi mymkin. Tayanch boʻyalganda boʻyoqning simlarga va izolyatorlarga tegmasligi choralarini koʻrish zarur (masalan, tagliklarni ishlatish).

2-§. Kuchlanish ostida ishlash

329. Kuchlanish ostida boʻlgan HLda bajariladigan ishlar quyidagi ikkita sxema boʻyicha bajarilishi mumkin:

“sim — odam — izolyatsiya — yer” sxemasi boʻyicha, bunda ishlayotgan simdagi potensial ostida va yerdan izolyatsiyalangan boʻladi;

“sim — izolyatsiya — odam — yer” sxemasi boʻyicha, bunda ishlayotgan simdan izolyatsiyalangan boʻladi.

330. Simdagi potensial ostida ishlashga quyidagi shartlarda ijozat beriladi:

odam yerdan izolyatsiyalaganda, ekranlovchi komplekt kiyimlaridan foydalanilganda va ekran komplektlari, ish maydonchasi va simdagi potensiallar tenglashtirilganda.

Potensiallarni tenglashtirish ularni koʻchirish uchun moʻljallangan maxsus shtanga bilan amalga oshiriladi.

Xizmatchi simga koʻtarilishidan oldin uning ekranlovchi komplekti potensialni koʻchirish uchun moʻljallangan maxsus shtanga bilan va agar qoʻllanilayotgan boʻlsa, monter kabinasi bilan ulangan boʻlishi shart.

Bunday ishlarni bajarishda odamdan yerga ulangan qismlargacha va uskuna qismlarigacha boʻlgan masofa ushbu Qoidalarga 2-ilovaning 1-jadvalida koʻrsatilgan masofadan kam boʻlmasligi shart.

Sim potensiali ostida bajariladigan aniq ishlar turlari texnologik kartalar boʻyicha maxsus yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi shart.

331. Odamni simdan izolyatsiyalab, kuchlanish ostida bajariladigan ishlarni ushbu kuchlanishga moʻljallangan elektr himoya vositalarini qoʻllab bajarish shart.

332. Simdagi potensial ostida (bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga tegish bilan) ishlash huquqiga ega boʻlgan brigada aʼzolari IV guruhga, brigada aʼzolarining qolganlari esa III guruhga mansub boʻlishlari shart.

333. Sim potensialiga nisbatan boshqa potensial ostida boʻlgan izolyatsiyalovchi osmalarning izolyatorlariga va armaturasiga tegish, shuningdek, sim potensiali ostida boʻlgan izolyatsiyalovchi tuzilmaning maydonchasida ishlar bajarilayotganda ushbu ish maydonida boʻlmagan ishchilarga asbob yoki moslamalarni uzatish va olish taqiqlanadi.

334. Izolyatsiyalovchi osmalarda ish boshlashdan avval oʻlchov shtangasi bilan osma izolyatorlarning elektr mustahkamligini va armaturadagi barcha shplintlar va qulflarning borligini tekshirish zarur. Chiqaruvchi qisqichlar boʻlganda ularni ish bajarilayotgan tayanchlarda, agar trassa relyefi boʻyicha talab qilinsa, qoʻshni tayanchlarda ham pona qoʻyish zarur.

335. Izolyatsiyalangan tuzilmalarda yoki traverslarda turib montyorlar tomonidan izolyatsiyalovchi osmalarda ularni boshqa joyga qayta ilish yoki ayrim izolyatorlar va armaturalarni almashtirish ishlarini bajarishga faqat osmalardagi ishga yaroqli izolyatorlar soni 70 % dan kam boʻlmaganda ijozat beriladi.

336. 220 kV dan yuqori kuchlanishli HLda traversda turib izolyatsiyalovchi osmalarni qayta ilishda traversdan kerakli moslamalarni ajratish va oʻrnatish dielektrik qoʻlqoplarda va ekranlash komplektida bajarilishi kerak.

35 kV HLda izolyatsiyalovchi osmaning ikki izolyatori ishga yaroqli boʻlganda — birinchi izolyator qalpogʻiga, 110 kV dan yuqori kuchlanishli HLda esa — birinchi va ikkinchi izolyator qalpogʻiga tegishga ruxsat etiladi. Izolyatorlarni hisoblash tartibi traversdan boshlanadi.

337. 35 — 110 kV kuchlanishli HLda quvursimon razryadlagichlarni kuchlanish ostida oʻrnatishga razryadlagichning tashqi elektrodining simga berilgan masofadan kam boʻlgan masofaga yaqinlashish imkonini bermaydigan izolyatsiyalovchi osmali gabaritnikni qoʻllash sharti bilan ijozat beriladi.

Razryadlagichning tashqi elektrodini simga yaqinlashtirishda yoki razryadlagichni yechish paytida elektrodni chetlatishda gaz otilib ketishi mumkin boʻlgan zonada turish taqiqlanadi. Razryadlagichning tashqi elektrodini simga yaqinlashtirish va chetlatish izolyatsion shtanga yordamida bajarilishi kerak.

338. Tayanchdan izolyatsiyalangan yashin qaytaruvchi trosga 1 m dan kam boʻlgan masofaga yaqinlashish taqiqlanadi.

Agar tros muzni eritish uchun moʻljallangan sxemada ishlatilsa, trosga yaqinlashish masofasi muzni eritish kuchlanishiga bogʻliq ravishda aniqlanishi shart.

339. Tumanda, yomgʻir va qor yogʻayotganda, sutkaning qorongʻi vaqtida, shuningdek, tayanchlarda ishlashga qiyinchilik tugʻdiruvchi shamol paytida kuchlanish ostidagi HL va AHLda ishlash taqiqlanadi.

3-§. Ishlab turgan HL bilan kesishgan joylardagi tayanchlar oraligʻida, ilashgan kuchlanish ostida boʻlgan HLda, koʻp zanjirli HLning oʻchirilgan bir zanjirida ishlarni bajarish

340. Ushbu Qoidalarning XIV bobi, 3-§ining ushbu va keyingi bandlarining talablari troslarga ham taalluqlidr.

Simlarni montaj qilishda va almashtirishda ular bir tekis, siltanmasdan yozilishi kerak. Tortayotgan arqonni shunday yoʻnaltirish kerakki, unda osilayotgan sim, kuchlanish ostida boʻlgan simga yaqinlashmasligi va ilashmasligi shart. Tortqilar va qarshi tortqilar uchun qoʻllaniladigan arqonlar oʻsimlik tolasi yoki sintetik toladan tayyorlangan boʻlishi, ular minimal uzunlikda tanlanishi va tortilishi boʻsh boʻlmasligi zarur.

Ishlatilayotgan chigʻirlar va poʻlat arqonlar yerga ulangan boʻlishi shart.

341. Simlarni montaj qilishda va almashtirishda har bir barabandagi sim yozishdan oldin yerga ulanishi shart. Simni bevosita baraban oldida yerga ulash shart emas.

Teleskopik minorada (koʻtargichda) turib simlarda ish olib borish jarayonida minoradagi ish maydonchasi potensialini tenglashtirishga moʻljallangan maxsus shtanga yordamida simga koʻndalang kesimi 10 mm2 dan kam boʻlmagan egiluvchan mis sim bilan ulanishi kerak, teleskopik minoraning oʻzi esa yerga ulanishi shart. Bunda sim yaqin turgan tayanchda yoki ikki tayanch oraligʻida yerga ulanishi shart.

Teleskopik minoradagi ish maydonchasi sim bilan bir-biriga ulangandan keyin minora kabinasiga kirish va undan chiqish, shuningdek, yerda turib minora korpusiga tegish taqiqlanadi.

Teleskopik minoralardan foydalanishda amaldagi Yuk koʻtargich (minora) larni oʻrnatish va ulardan foydalanishda xavfsizlik qoidalari talablariga amal qilgan holda foydalanish shart.

Metall arqonlarni uzluksiz arqon sifatida ishlatish taqiqlanadi.

342. Ankerli tayanchdagi sirtmoqlarni faqat ushbu tayanch bilan qoʻshni anker oraligʻidagi montaj ishlari tugatilganidan keyin ulash kerak.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli HLlarning ankerli tayanchdagi sirtmoqlarini ulashdan oldin ular simlarga yoki tortib turuvchi izolyatsiyalovchi osmalarga mahkamlanishi shart, lekin traversdan hisoblaganda toʻrtinchi izolyatordan yaqin qilmay, 35 kV va undan past kuchlanishli HLda esa — faqat simlarga mahkamlanishi shart.

343. Agar ikki tayanch oraligʻidagi simlar kuchlanish ostidagi boshqa HLlari bilan kesishgan boʻlsa, ushbu tayanchlar oraligʻidagi simlarda ish bajarish uchun yerga ulagichni ish bajariladigan tayanchga oʻrnatish zarur.

Agar ushbu tayanchlar oraligʻiga simlar osilsa yoki almashtirilsa, u holda kesishish joyidagi ham osilayotgan, ham almashtirilayotgan simlar har ikkala tomonidan yerga ulangan boʻlishi shart.

344. HLga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar oʻchirilganidan soʻng ilashgan kuchlanish ostida qolgan liniyalar roʻyxati bilan tanishgan boʻlishlari shart.

345. Ilashgan kuchlanish taʼsiri ostidagi HLda yerdan turib tayanchdan yergacha tushirilgan simga tegish bilan bogʻliq ishlar elektr himoya vositalari (qoʻlqoplar, shtangalar) qoʻllanilishi bilan yoki bu sim bilan potensialni tenglashtirish uchun sim bilan ulangan metall maydonchada turib bajarilishi shart. Elektr himoya vositalarini va metall maydonchani qoʻllamasdan yerda turib ish bajarishga, simga tegib ishlanadigan har bir joyning bevosita yaqinida simni erga ulash sharti bilan ijozat beriladi.

346. Ilashgan kuchlanish ostidagi HLda simlarni montaj qilishda qoʻllaniladigan tortuvchi poʻlat arqonlarni avval tortuvchi mexanizmga mahkamlash zarur. Soʻng potensiallarini tenglashtirish uchun yerga ulagichni xuddi sim yerga ulangan joydagi ulagichga ulash kerak. Shundan keyin poʻlat arqonni simga ulashga ruxsat beriladi. Poʻlat arqon va sim faqat ularning potensiallari tenglashtirilgandan keyin bir-biridan ajratilishi mumkin.

347. Ilashgan kuchlanish ostidagi HLdagi montaj ishlarida (simlarni koʻtarish, tortish, tayanchlar orasidagi simlarning osilib turishini (solqiligini) oʻlchash va simlarni uzatish roliklaridan qisqichlarga olib mahkamlash) sim yozilayotgan ankerli tayanchda, tortilayotgan sim oʻtayotgan oxirgi ankerli tayanchda va sim osilishi kerak boʻlgan har bir oraliqdagi tayanchlarda simlar yerga ulanishi shart.

Oraliq tayanchlarda ish tamom boʻlgandan coʻng yerga ulagich simdan olinishi mumkin. Oraliq tayanchda simga tegish bilan bogʻliq ishlar davom ettiriladigan hollarda sim shu tayanchda qaytadan yerga ulanishi shart.

348. Ilashgan kuchlanish ostidagi HLda simlarni uzatish roliklaridan yshlab turuvchi qisqichlarga oʻtkazishni simlarni tortish yoʻnalishiga teskari yoʻnalishda bajarish zarur. Simlarni qisqichlarga oʻtkazishdan oldin oʻtkazilishi kerak boʻlgan tarafdagi ankerli tayanchdagi yerga ulangan simlar qoldirilib, qisqichga oʻtkazish boshlanadigan tarafdagi ankerli tayanchdagi simlardan yerga ulagich olib tashlanishi kerak.

349. Ilashgan kuchlanish ostidagi HLda simlarni montaj qilishda oʻrnatilgan yerga ulagichlar faqat simni ushlab turuvchi qisqichlarga oʻtkazilgandan va ushbu tayanchda ishlar tygagandan keyin olib tashlanishi mumkin.

Simlarni qisqichlarga oʻtkazish jarayonida oʻtkazish tugatilgan qoʻshni anker oraligʻini ilashgan kuchlanish ostida deb hisoblash zarur. Unda simlarga tegish bilan bogʻliq barcha ishlarni bajarishga ularni ish joyida yerga ulagandan keyin ruxsat etiladi.

350. Korxonalar ilashgan kuchlanish ostidagi HL orasidan oʻlchashlar bilan ular oʻchirilganda va yerga ulanganda — liniyaning oxirlarida (TQda) yerga ulangan simlarda ishlab turgan HLning eng koʻp ishchi tokida simdagi qolgan kuchlanish potensiali 42 V dan yuqori boʻlgan liniyalarni aniqlab olishlari zarur.

Ushbu HLdagi simlarga tegish bilan bogʻliq asosiy elektr himoya vositalarini qoʻllamasdan bajariladigan barcha ishlar ish joylarida ilashgan kuchlanishning potensiali 42 V dan past boʻlishini taʼminlovchi yerga ulashlarni joylashtirish talablari koʻrcatilgan texnologik karta yoki IBL boʻyicha amalga oshirilishi lozim.

Agar ilashgan kuchlanish ostidagi oʻchirilgan tarmoqda (zanjirda) kuchlanish potensialini 42 V gacha pasaytirishning iloji boʻlmasa, ish bajarilayotganda faqat bitta tayanchda yoki ikki yon tomondagi tayanchlarda simlarni yerga ulash bilan ishlash zarur. Bunda HLni (zanjirni) TQda yerga ulash taqiqlanadi. Brigadaga faqat yerga ulangan tayanchlarda yoki ular oraligʻida ishlashga ijozat beriladi.

Ishlar ikki yoki undan koʻp tayanchlar oraligʻida (uchastkalarda) bajarilishi kerak boʻlgan hollarda HL (zanjiri) ankerli tayanchlarda sirtmoqlarni ajratish yordamida elektr bogʻliq boʻlmagan uchastkalarga ajratilishi shart. Har bir shunday ajratilgan uchastkalarda yerga ulagichlar oʻrnatilgan joylar oldida faqat bir brigada ishlashi mumkin.

351. Bir-biri bilan ustma-ust joylashgan koʻp zanjirli HLning oʻchirilgan zanjirida faqat ushbu zanjir kuchlanish ostida qolgan zanjirdan pastda joylashgan holda ishlash mumkin. Oʻchirilgan zanjir simlarini almashtirish va sozlash taqiqlanadi.

352. Gorizontal joylashgan koʻp zanjirli HLning oʻchirilgan bir zanjirida ish olib borilganda tayanchning kuchlanish ostida qolgan zanjirlar tomoniga qizil bayroqchalar osilishi shart. Bayroqchalarni yerdan 2-3 m balandlikka ish bajaruvchi bilan birga III guruhga mansub brigada aʼzosi osadi.

Tayanchga kuchlanish ostida qolgan zanjir tomonidan koʻtarilish va ushbu zanjirni ushlab turgan traversga oʻtish taqiqlanadi. Agar tayanchda step-boltlar boʻlsa, ularning qaysi zanjir ostidaligidan qatʼi nazar koʻtarilishga ruxsat beriladi. Tayanchdagi step-boltlar kuchlanish ostida boʻlgan zanjirlar tarafida joylashganda tayanchga yerda turgan ish bajaruvchi yoki III guruhga mansub brigada aʼzosi kuzatuvida chiqish zarur.

353. Tayanchlarda turib koʻp zanjirli HLning oʻchirilgan zanjirida ish olib borilganda yerga ulagichni ish olib borilayotgan har bir tayanchga oʻrnatish zarur.

354. Ikki zanjirli (koʻp zanjirli) HLning oʻchirilgan zanjirida ish olib borilganda oʻchirilgan HLning simlarini TQda yerga ulash taqiqlanadi. Simlar faqat ish joyida yerga ulanishi shart.

355. Koʻp zanjirli HLning oʻchirilgan zanjirida ishlar olib borilganda yerga ulagichning ishonchligini oshirish uchun bitta yerga ulagichga mahkamlangan qoʻshaloq, ikkita alohida bir-biriga parallel oʻrnatilgan yerga ulagichlardan foydalanish zarur. Oʻrnatilgan yerga ulagichdan 20 m dan ortiq boʻlmagan masofada simda ishlashga ruxsat etiladi.

Bir nechta brigada baravariga ish olib borganda oʻchirilgan sim elektr bogʻliq boʻlmagan uchastkalarga ajratilishi shart. Har bir brigadaga alohida uchastka ajratilib, bir dona qoʻshaloq yerga ulagich oʻrnatiladi.

356. Ikki zanjirli (koʻp zanjirli) HLning oʻchirilgan zanjirini taʼmirlashda yoyli razryadning kengayishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yerga ulagichni oʻrnatishdan yoki yechishdan oldin sim yoyni soʻndiruvchi moslamali shtanga yordamida yerga ulangan boʻlishi shart. Shtanganing yerga ulovchi simi oldindan yerlagichga ulangan boʻlishi shart. Bu shtanga faqat yerga ulagich oʻrnatilgandan (yoki olingandan) keyingina olinishi mumkin. Yoy soʻndiruvchi moslamali shtanga boʻlmaganda ish joyidagi simlarga yerga ulagichni oʻrnatish (yechish) yerga ulovchi pichoqlar (oʻrnatilgan koʻchma yerga ulagichlarda) taqsimlovchi qurilmasida HLning oxirlarida ulangan holatda amalga oshiriladi.

Bu holda ish joyida koʻchma yerga ulagich qoʻyilishi (yoki olinishi) HLning nominal kuchlanishiga mos keluvchi shtanga yordamida amalga oshiriladi.

357. Ikki zanjirli (koʻp zanjirli) 110 kV va undan yuqori kuchlanishli HLning oʻchirilgan zanjirida ishlashda kuchlanish ostida qolgan fazalar simlarini ushlab turuvchi travers uchastkalariga oʻtish taqiqlanadi.

4-§. HL trassalarini daraxtlardan tozalash

358. Daraxtlarni yiqitishdan oldin ish joyi tozalanishi shart. Qish paytida yiqilayotgan daraxt tagidan tez qochish maqsadida uning agʻanashiga qapama-qarshi tarafga qarab yiqilish chizigʻiga burchak ostida qordan tozalangan 5-6 m uzunlikda ikkita yoʻlakcha ochilishi kerak. Chopilayotgan yoki arralanayotgan daraxtlar ustiga chiqish taqiqlanadi.

359. Ish bajaruvchi barcha brigada aʼzolarini ish boshlashdan oldin agʻnayotgan daraxtlarning, arqonlarning va shu kabilarning HLning simlariga yaqinlashishi xavfli ekanligi toʻgʻrisida ogohlantirishi shart.

360. Daraxtlarning simlar ustiga agʻnashining oldini olish uchun ularni kesishdan oldin tortqilar qoʻllanilishi shart.

361. Daraxt simlarga agʻanasa HLdan kuchlanishni olmasdan turib unga 8 m gacha masofaga yaqinlashish taqiqlanadi.

362. Agʻnatilayotgan daraxtning tushishi toʻgʻrisida arrakashlar boshqa ishchilarni oldindan ogohlantirishlari shart. Daraxt agʻnashi moʻljallangan yiqitish tomonda hamda uning qarama-qarshi tomonida turish taqiqlanadi.

363. Daraxtni maʼlum qismini chopmasdan yoki arralamasdan yiqitish, shuningdek, butunlay arralab agʻnatish taqiqlanadi. Qiyshaygan daraxtlarni egilgan tomonga agʻanatish zarur.

364. Kesilayotgan yoki arralanayotgan daraxtlarni oxirigacha agʻnatmasdan ishdagi tanaffusga chiqish yoki boshqa daraxtni kesishga oʻtish taqiqlanadi.

365. Chirigan va qurigan daraxtni agʻnatishdan oldin uning mahkamligini tekshirish, shundan soʻng agʻnatish uchun arralashni boshlash zarur. Bu daraxtlarni tagidan chopib agʻnatish taqiqlanadi.

366. Daraxtlarni oldindan qisman arralab qoʻyib, guruhlab, birining ustiga boshqasini yiqitishdan foydalanib agʻnatish taqiqlanadi. Birinchi navbatda chirigan, kuygan va qurigan daraxtlar agʻnatilishi zarur.

5-§. Koʻzdan kechirishlar va koʻrikdan oʻtkazishlar

367. HLni yoki havo almashlab ulash punktlarini koʻrikdan oʻtkazish jarayonida biror-bir taʼmirlash va tiklash ishlarini bajarish, shuningdek, tayanchlarga va uning konstruktiv elementlariga koʻtarilish taqiqlanadi. HLni yuqoriga chiqib koʻrikdan oʻtkazishda tayanchga koʻtarilishga ijozat beriladi.

368. Oʻtish qiyin boʻlgan joylarda (botqoqlar, suv toʻsiqlari, togʻlar, oʻrmonlar va shu kabilarva havo noqulay boʻlgan sharoitlarda (yomgʻir, qor boʻroni, kuchli sovuq va shu kabilar), shuningdek, kunning qorongʻi paytlarida HLni koʻrikdan oʻtkazish II guruhga mansub ikki xodim tomonidan amalga oshirilishi shart. Qolgan paytlarda HLni koʻrikdan oʻtkazish II guruhga mansub bir xodim tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Kunning qorongʻi paytida HLni koʻrikdan oʻtkazishda simlar ostidan yurish taqiqlanadi.

HLning shikastlanishlarini qidirayotganda koʻrikdan oʻtkazuvchilarda oʻzlari bilan ogohlantiruvchi belgilar yoki plakatlar boʻlishi zarur.

369. 1000 V dan yuqori kuchlanishli HLda yerda uzilib yotgan simga 8 m dan kam masofaga yaqinlashish taqiqlanadi. Bunday simga odamlar va hayvonlar yaqinlashishining oldini olish uchun qoʻriqlash tashkil etilishi, mumkin boʻlgan hollarda ogohlantiruvchi belgilar yoki plakatlar qoʻyilishi va ushbu hodisa toʻgʻrisida elektr tarmoqlari korxonasiga xabar berilishi zarur.

370. Agar temir-beton tayanchli 6 — 35 kV kuchlanishli HL izolyatorlarining shikastlanganligi, simlarning tayanchga tegib turgani va boshqa sabablar natijasida yerga tok oʻtayotganligi alomati sezilsa (yaʼni yerdan namning koʻtarilishi, tayanchda va tayanchning yerga tegib turgan joyida elektr yoyining paydo boʻlishi va boshqa belgilar), kuchlanish ostidagi tayanchga 8 m dan kam masofaga yaqinlashish taqiqlanadi.

6-§. HLning yoʻllar bilan kesishgan va yoʻlga yaqinlashgan uchastkalaridagi ishlar

371. HLning transport magistrallari (temir yoʻllar, kema qatnovchi daryolar va kanallar) bilan kesishgan uchastkalarida ish olib borish uchun vaqtincha transport harakatini toʻxtatish yoki transport harakati tufayli HLdagi ishlarni toʻxtatib turish talab qilinsa, naryad beruvchi xodim ish joyiga transport magistrallari harakati xizmati vakilini chaqirishi shart. Transportlarni oʻtkazib yuborish uchun xalaqit berayotgan simlar xavfsiz balandlikka koʻtarilishi shart.

372. HLning shosse va qishloqlararo yoʻllar bilan kesishgan yoki bevosita yaqinlashgan uchastkalarida ishlar olib borilsa, transport haydovchilarini ogohlantirish yoki transport harakatini toʻxtatish uchun ish bajaruvchi belgilangan tartibda shosse va yoʻlga signal beruvchilarni qoʻyishi shart. Zarur boʻlganda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati vakili chaqirilishi mumkin.

Signal beruvchilar HL bilan yoʻlning kesishgan yoki yaqinlashgan joyidan har ikki tomonda 100 m uzoqlikda turishlari va ularda kunduzi qizil bayroqchalar, kechasi esa qizil fonarlar boʻlishi kerak.

7-§. Koʻchani yoritish tarmoqlariga xizmat koʻrsatish

373. Farmoyish boʻyicha koʻchani yoritish tarmoqlarini oʻchirmasdan quyidagi hollarda ishlashga ijozat beriladi:

yoritgichlari simlardan pastga oʻrnatilgan, qayta yerlagich simi bilan jihozlanmagan yogʻoch ustunlarda yoki yogʻoch narvon qoʻyib ishlagan hollarda;

izolyatsiyalovchi zvenosi boʻlgan teleskopik minoralardan foydalanilganda.

Boshqa hamma sharoitlarda tayanchdagi barcha simlardan kuchlanish olinishi va yerga ulanishi va ishlar naryad boʻyicha bajarilishi shart.

374. Gaz razryadli lampalarning ishga tushirish-sozlash apparatlarida ishlarni bajarish uchun yoritgichning umumiy sxemasidan oʻchirishdan oldin ularni taʼminlash tarmogʻi simlaridan uzish va statik kondensatorlarni razryadlantirish zarur (razryadlantirish rezistorlari boʻlishidan qatʼi nazar).

8-§. Boshqa tashkiliy ishlar

375. Yerdan izolyatsiyalangan, momaqaldiroqdan himoya qiluvchi trosdan tushayotgan yerlagichni ulash va uzish oldindan tros yerga ulangandan soʻng amalga oshirilishi zarur.

376. HLdagi kesimi 240 mm2 dan kam boʻlmagan simlarda va kesimi 70 mm2 dan kam boʻlmagan troslarda odamlarning harakat qilishlariga ijozat beriladi.

Ajratilgan sim va troslar boʻylab harakat qilinganda xodim himoya kamari arqonini ularga, maxsus aravacha ishlatilgan taqdirda esa aravachaga mahkamlashi zarur.

15-bob. Sinashlar va oʻlchashlar

1-§. Begona manbadan yuqori kuchlanish berib sinashlar

377. Sinashlarni oʻtkazishga maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan va ushbu bob talablari boʻyicha bilimlari tekshirilgan xodimga ruxsat berilishi mumkin. Ish bajaruvchi bundan tashqari tajribali xodim nazoratida bir oylik stajirovkadan oʻtishi zarur.

378. Elektr uskunalarida, jumladan, elektr qurilmalaridan tashqarida (ishlatilmaydigan elektr qurilmalarida, omborxonalarda, korxona maydonida, dalada va hokazolar) koʻchma sinash qurilmalarini qoʻllab sinashlar naryad boʻyicha bajarilishi shart. Sinashlarga ishga qoʻyishni ish rahbari, agar u tayinlanmagan boʻlsa, ish bajaruvchi amalga oshiradi. Bunday hollarda sinovni oʻtkazishga naryadni ushbu ishlar zarurligi haqida qaror qabul qilgan va naryad berish huquqiga ega boʻlgan xodim beradi.

Montaj yoki taʼmirlash jarayonida oʻtkaziladigan sinash ishlari naryadning “Topshiriladi” degan satrida qayd etilishi shart.

1000 V gacha boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida sinashlarni farmoyish boʻyicha bajarishga ijozat beriladi.

379. Sinashlarni brigada amalga oshiradi. Unda ish bajaruvchi IV guruhga, brigada aʼzosi — III guruhga, qoʻriqlash uchun qoʻyilgan xodim — II guruhga mansub boʻlishi shart.

380. Sinashlarni bajaruvchi brigada tarkibiga tayyorgarlik ishlarini bajarishga jalb qilingan va uskuna ustidan nazorat qilish uchun taʼmirlovchi xodimlar toifasiga kiruvchi xizmatchilar kiritilishi mumkin.

Uskunani montaj qilish yoki taʼmirlashni bajaradigan brigada tarkibiga sinash ishlarini bajarish uchun sozlash korxonalari yoki elektr laboratoriya xodimlari kiritilishi mumkin. Bunday holatda sinash ishlariga ish bajaruvchining oʻzi, yoki uning koʻrsatmasi bilan sozlash korxonasi yoki laboratoriya xodimlaridan IV guruhga mansub xizmatchi rahbarlik qiladi.

381. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmasidan tashqarida tok oʻtkazuvchi qismlari yaxlit va toʻrli toʻsiqlar bilan yopilgan, eshiklari esa blokirovka bilan jihozlangan statsionar sinash qurilmalaridan foydalanib izolyatsiya materiallarini va buyumlarini (himoya vositalari, har xil izolyatsion detallar va hokazolar) ommaviy sinashdan oʻtkazish ishlarini amaldagi yoʻriqnomaga asosan III guruhga mansub xizmatchi bir oʻzi bajarishi mumkin.

382. Sinashlarni oʻtkazishga berilgan naryad boʻyicha ishga qoʻyish va unga tayyorgarlik ishlarini bajarish sinash uchun moʻljallangan elektr uskunasida ishlayotgan boshqa brigadalar chiqarib yuborilganidan va ular naryadlarini ishga qoʻyuvchiga topshirganlaridan keyin amalga oshiriladi. Mahalliy navbatchisi boʻlmagan elektr qurilmalarida ish bajaruvchiga brigadani ish joyidan chiqarganidan keyin ishdagi tanaffusni rasmiylashtirib naryadni oʻzida qoldirishga ruxsat etiladi.

383. Sinash qurilmalari va sinash maqsadida qoʻllaniladigan oʻlchash vositalari “Oʻzstandart” agentligining hududiy tashkilotlarida tekshirilgan, sinov laboratoriyasi tomonidan belgilangan tartibda texnik jihatdan malakaliligi maʼqullangan boʻlishi kerak.

384. Sinalayotgan uskuna, sinash qurilmasi va ulash simlari toʻsiqlar, arqonlar va hokazolar bilan toʻsilishi va ularga yozuvi tashqariga qaragan “SINOV! HAYOT UCHUN XAVFLI!” deb yozilgan plakatlar osilishi shart. Toʻsiqni sinov oʻtkazayotgan xodim oʻrnatadi.

385. Zarur boʻlganda sinalayotgan uskuna, sinash qurilmasi va ulash simlariga begona odamlar yaqinlashishining oldini olish uchun II guruhga mansub brigada aʼzolaridan birini nazoratchi qilib qoʻyish kerak. Nazoratchilik qilayotgan brigada aʼzolari toʻsiqdan tashqarida turishlari va sinalayotgan uskunani kuchlanish ostida deb hisoblashlari shart. Nazoratchilik qilayotgan bu xodimlar oʻz joylarini faqat ish bajaruvchining ruxsati bilan tashlab ketishi mumkin.

386. Kabel liniyalarini sinash jarayonida, agar kabelning ikkinchi uchi berkitilgan kamerada, komplekt taqsimlovchi qurilma xonasida yoki xona ichida joylashgan boʻlsa, eshikka yoki toʻsiqqa “SINOV! HAYOT UCHUN XAVFLI!” deb yozilgan plakat osilishi shart. Agar eshik va toʻsiqlar berkitilmagan yoki kabelning tolalari trassadagi taʼmirlashga moʻljallangan tarmoq bilan qoʻshib sinaladigan boʻlsa, kabelning trassadagi tolalari ulangan joyga plakatlar osishdan tashqari brigada tarkibiga kiritilgan II guruhga mansub ishchidan yoki navbatchi xodimlardan qoʻriqlovchi qoʻyilishi kerak.

387. Sinash qurilmasi va sinalayotgan uskuna har xil xonalarda yoki TQning har xil uchastkalarida joylashgan boʻlsa, izolyatsiya holatini tekshirib turish uchun III guruhga mansub brigada aʼzolari ish bajaruvchidan alohida turishiga ruxsat beriladi. Ushbu brigada aʼzolari toʻsiqdan tashqarida boʻlishlari va sinash ishlarini boshlashdan oldin ish bajaruvchidan yoʻl-yoʻriq olishlari shart.

388. Sinashga xalaqit beradigan yerga ulagichlarni yechish va sinash ishlari tamom boʻlgandan keyin qayta oʻrniga qoʻyish — faqat sinash ishlariga rahbarlik qilayotgan xodim koʻrsatmasi bilan sinash qurilmasining yuqori kuchlanishli chiqarmasi yerga ulangandan keyin amalga oshirilishi mumkin.

389. Sinash sxemasini yigʻishda eng avval sinash qurilmasida himoya va ishchi yerga ulagichlarni oʻrnatish va kerak boʻlganda, sinaladigan uskuna korpusida himoya yerga ulagichni oʻrnatish zarur. Koʻchma sinash qurilmasi bilan ushbu qurilma korpusini faqat ishchi sxema yordamida yerga ulash orqali sinov oʻtkazish taqiqlanadi. Koʻchma sinash qurilmasining korpusi alohida koʻndalang kesimi kamida 10 mm2 boʻlgan egiluvchan mis sim bilan yerga ulanishi kerak. Sinov oʻtkazishdan oldin korpusning yerga ishonchli ulanganligini tekshirish zarur.

Sinash qurilmasini 380/220 V kuchlanishli tarmoqqa ulashdan oldin uning yuqori kuchlanishli chiqarmasi yerga ulangan boʻlishi shart.

Sinash sxemalarini yerga ulash uchun ishlatiladigan mis simning koʻndalang kesimi 4 mm 2 dan kam boʻlmasligi shart.

390. Sinash qurilmasini 380/220 V kuchlanishli tarmoqqa ulash qurilmani boshqaruv joyida joylashgan zanjir uzilishi yaqqol koʻrinadigan kommutatsiya apparati orqali yoki oʻrnatilgan shtepsel vilkasi orqali amalga oshirilishi shart.

Kommutatsiya apparati ushlab qoluvchi tuzilma bilan jihozlangan boʻlishi yoki apparatning qoʻzgʻalmas va qoʻzgʻaluvchi kontaktlari orasiga izolyatsion qoplama qoʻyilishi shart.

Sinash elektr qurilmasini 380/220 V kuchlanishli tarmoqdan taʼminlash uchun foydalanilayotgan sim yoki kabel ushbu tarmoqqa oʻrnatilgan avtomatik oʻchirgich yoki saqlagichlar bilan himoyalangan boʻlishi shart. Koʻchma sinash qurilmasini elektr tarmogʻiga ushbu elektr tarmogʻini ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot vakillari ulab berishlari shart.

391. Sinash qurilmalarida operatorning ish joyi qurilmaning 1000 V dan yuqori kuchlanishli qismidan ajratilgan boʻlishi shart. Qurilmaning 1000 V dan yuqori kuchlanishli qismiga kiradigan eshigi blokirovka bilan jihozlangan boʻlib, eshik ochilganda sinov sxemasidan kuchlanish olinishi va eshiklar ochilganda qurilmaga kuchlanish berish mumkin boʻlmasligi taʼminlanishi shart. Operatorning ish joyida uskunaga 1000 V dan past va undan yuqori kuchlanish berilganligini koʻrsatuvchi alohida yorugʻlik signalizatsiyasi oʻrnatilgan boʻlishi shart. Bundan tashqari, koʻchma sinash qurilmalari ularning chiqarmalarida kuchlanish paydo boʻlishi bilan avtomatik ravishda ishlaydigan tashqi yorugʻlik signalizatsiyasi bilan jihozlanishi shart.

392. Yuqori kuchlanishli oʻzgarmas tokni olish uchun, odatda, qattiq yarim oʻtkazgichlardan yigʻilgan sxemalar qoʻllanilishi shart.

Kenotronli sinash qurilmalari ularga xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni rentgen nurlarining zararli taʼsiridan himoyalashni nazarda tutuvchi kenotronli qurilmalariga xizmat koʻrsatishda xodimlar uchun texnika xavfsizligi boʻyicha umumiy namunaviy yoʻriqnomaga muvofiq ekspluatatsiya qilinishi zarur.

393. Sinalayotgan uskuna bilan sinash qurilmasini ulovchi sim oldin sinash uskunasining yerga ulangan yuqori kuchlanishli qurilmasiga ulanadi. Bu sim shunday mahkamlanishi kerakki, bunda kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarga ushbu Qoidalarga 2-ilovada keltirilgan jadvalning 3-ustunida koʻrsatilgan masofadan yaqin kelishiga (ilashishiga) yoʻl qoʻymaslik kerak.

Sinash uskunasidan kelayotgan simni fazaga, sinalayotgan uskuna qutbiga yoki kabel tolasiga ulash va ajratish sinov rahbari koʻrsatmasi bilan faqat ushbu uskunani yerga ulash pichogʻi yoxud koʻchma yerga ulagich yordamida, shuningdek, maxsus laboratoriyada ishlatiladigan izolyatsion dastakli yerga ulagich yordamida yerga ulangandan keyin amalga oshiriladi.

394. Har bir sinash kuchlanishi berilishidan oldin ish bajaruvchi quyidagi tadbirlarni bajarishi shart:

sinash uchun yigʻilgan sxemalarning toʻgʻriligini, ishchi va himoya yerga ulagichlarning ishonchliligini tekshirishi;

barcha brigada aʼzolari va qoʻriqlash uchun tayinlangan xizmatchilar oʻz joylarida turganligini, begona odamlar chiqarilganligini va uskunaga sinash uchun kuchlanish berish mumkinligini tekshirishi;

brigada aʼzolarini “Kuchlanish berayapman!” degan soʻzlar bilan ogohlantirishi va ushbu ogohlantirishni hamma brigada aʼzolari eshitganligi toʻgʻrisida ishonch hosil qilgandan keyin sinash qurilmasining chiqarmasidan yerga ulagichni olib tashlashi va unga 380/220 V kuchlanish berishi lozim.

395. Sinash qurilmasining chiqarmasidan yerga ulagich olib tashlangan paytdan boshlab sinash qurilmasi, sinalayotgan uskuna va ular orasidagi sim kuchlanish ostida deb hisoblanishi kerak va sinash sxemasida va sinalayotgan uskunada simlarni qayta ulash taqiqlanadi.

396. Sinash qurilmasining chiqarmasiga kuchlanish berilgan paytdan boshlab sinash uskunasiga kirish va u yerdan chiqish, sinalayotgan uskuna ustida boʻlish va yerda turib sinash uskunasi korpusiga tegish taqiqlanadi.

397. Kabellarni sinash yoki kuydirish yerga ulovchi tuzilmasi bor punktlar tomonidan bajarilishi zarur. Mustasno tariqasida, yerga ulovchi tuzilmasi oʻrnatilmagan kabellarda ushbu ishlar korxona rahbari ruxsati bilan bajarilishi mumkin.

398. Sinash ishlari tamom boʻlgandan keyin ish bajaruvchi sinash qurilmasi kuchlanishini nolgacha pasaytirishi, uni 380/220 V kuchlanishli tarmoqdan uzishi va yuqori kuchlanish tomonini yerga ulashi hamda “Kuchlanish olindi!” degan soʻzlar bilan brigada aʼzolarini xabardor qilishi shart. Faqat shundan keyin simlarni qayta ulash yoki sinash ishlari toʻliq tugallangan taqdirda sinalayotgan uskuna sinash qurilmasidan uzib tashlanishi va toʻsiqlar olinishi mumkin.

399. Katta sigʻimli uskunada (kabellarda, generatorlarda) sinash ishlari tugagandan soʻng undan qoldiq zaryad olib tashlanishi shart.

2-§. Elektr oʻlchov qisqichlari va oʻlchov shtangalari bilan ishlash

400. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida elektr oʻlchov qisqichlaridan foydalanib bajariladigan ish farmoyish boʻyicha ikki ishchi ishtirokida bajarilishi zarur. Bunda xodimlarning biri IV guruhga, ikkinchisi esa Sh guruhga mansub boʻlishi shart. Koʻrsatkichlarni olish uchun asbobga egilib qarash taqiqlanadi. Dielektrik qoʻlqoplarni kiyib ishlash zarur.

401. 1000 V gacha boʻlgan kuchlanishli elektr qurilmalarida Sh guruhga mansub bir kishi dielektrik qoʻlqoplardan foydalanmasdan elektr oʻlchov qisqichlari bilan ishlashi mumkin.

HLning tayanchida turib elektr oʻlchov qisqichlari bilan ishlash taqiqlanadi.

402. Oʻlchash shtangalari bilan ishlar kamida ikki xodim ishtirokida bajarilishi zarur, bunda xodimlarning biri — IV guruhga, qolganlari esa — III guruhga mansub boʻlishlari shart. Tayanchlarning konstruksiyalariga yoki teleskopik minoraga chiqish, shuningdek, undan tushish shtangasiz amalga oshirilishi kerak.

Shtanga bilan ish bajarayotganda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish shart emas.

3-§. Liniyada impulsli oʻlchagich bilan ishlash

403. Impulsli oʻlchagichni faqat oʻchirilgan va yerga ulangan HLga ulashga ruxsat beriladi. Ulash quyidagi tartibda amalga oshirilishi zarur:

ulovchi simni avval impulsli oʻlchagichning yerga ulangan (himoya tuzilmasidan kelayotgan) simiga, soʻng izolyatsiyalovchi shtangalar yordamida HLning simiga ulash kerak. HLga ulovchi simni ulagan shtangalar oʻlchash vaqtida liniya simida qoldirilishi shart. Shtangalar bilan ishlaganda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish zarur;

impulsli oʻlchagich qayerga ulangan boʻlsa, HLning oʻsha oxiridagi yerga ulagich olinishi kerak. Kerak boʻlganda tekshirilayotgan HLning boshqa tugallanishlariga oʻrnatilgan yerga ulagichlarni olishga ijozat beriladi. HLdan yerga ulagichlar olingandan soʻng ulovchi sim, himoya tuzilmasi va unga kelgan sim kuchlanish ostida deb hisoblanishi kerak va ularga tegish taqiqlanadi;

impulsli oʻlchash vositasiga kelgan simdan yerga ulagich olinishi zarur.

404. Impulsli oʻlchagich simini izolyatsion shtanga yordamida HLga ulashni IV guruhga mansub navbatchi yoki navbatchi nazorati ostida laboratoriya xodimlardan boʻlgan xizmatchi bajarishi shart.

Impulsli oʻlchagichni statsionar kommutatsion apparatlar orqali HLning oldindan ulangan statsionar simiga ulashni va oʻlchash ishlarini navbatchi xodimning bir oʻzi yoki farmoyish boʻyicha IV guruhga mansub laboratoriya xodimlaridan boʻlgan xizmatchi bajarishi mumkin.

405. Oʻlchashlar tamom boʻlgandan soʻng HL yana yerga ulanishi, faqat shyndan keyin izolyatsion shtangalar ulash simi bilan avval HLdan, keyin esa impulsli oʻlchagich simidan olinadi.

406. Yuqori kuchlanishli impulsli generatori boʻlmagan impulsli oʻlchagich bilan oʻlchashlar ishlayotgan brigadalarni HLdan chetlashtirmasdan bajarilishiga ijozat beriladi.

4-§. Megaommetr va elektr oʻlchash vositalari bilan ishlash

407. Izolyatsiya qarshiligini megaommetr bilan oʻlchash zaryad olingan tok oʻtkazuvchi qismlarda ular oldindan yerga ulanishi orqali amalga oshiriladi. Tok oʻtkazuvchi qismlardan yerga ulagich faqat megaommetr ulangandan keyin olinishi kerak.

Megaommetr va elektr oʻlchash asboblari akkreditatsiya kilingan davlat metrologiya xizmati organlari tomonidan davriy qiyoslashdan yoki kalibrlashdan oʻtgan boʻlishi shart.

408. Megaommetr bilan tok oʻtkazuvchi qismlarning izolyatsiya qarshiligini oʻlchashda oʻlchash simlarini tok oʻtkazuvchi qismlarga izolyatsiyalovchi tutqichlar (shtangalar) yordamida ulash kerak. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr qurilmalarida bundan tashqari dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish zarur.

409. Megaommetr bilan ish bajarish jarayonida megaommetrga ulangan tok oʻtkazuvchi qismlarga tegish taqiqlanadi. Ish tamom boʻlgandan soʻng tok oʻtkazuvchi qismlardagi qoldiq zaryad ularni qisqa vaqt yerga ulash bilan olinishi zarur.

410. Izolyatsiya qarshiligini megaommetr bilan oʻlchashni III guruhga mansub bir odam bajarishi mumkin.

Agar izolyatsiya qarshiligini oʻlchash ushbu elektr uskunada bajarilayotgan ish hajmiga kirsa, naryad yoki farmoyishda bu toʻgʻrisida qayd etish talab qilinmaydi.

411. 1000 V gacha kuchlanish ostida boʻlgan elektr zanjirini uzishni talab qilgan asboblarni ulash va ajratish, ushbu zanjirdan kuchlanish olingandan keyin bajarilishi shart. Asboblarni ulash va ajratish elektr zanjirini uzishni talab qilmasa, bu ishlarni elektr himoya vositalarini qoʻllab, kuchlanish ostida bajarishga ijozat beriladi.

412. 1000 V gacha kuchlanish ostida boʻlgan qurilmalarning elektr parametrlarini oʻlchash talab qilingan hollarda koʻchma oʻlchash vositasining metall gʻilofi yerga ulanishi va maxsus shchuplardan yoki izolyatsion tutqichli ulovchi oʻtkazgichlardan foydalanish lozim.

16-bob. Kuchlanish ostida boʻlgan izolyatorlarni yuvish va tozalash

413. Elektr qurilmalaridagi izolyatorlar shodalarini, tayanch izolyatorlarini va uskunaning chinni izolyatsiyasini tok oʻtkazuvchi qismlardan kuchlanishni olmasdan turib, solishtirma oʻtkazuvchanligi HLlar uchun 1430 mkCm/cm dan yuqori boʻlmagan va OTQ uchun 667 mkCm/cm boʻlgan uzluksiz tizillab oqayotgan suv oqimi bilan yuvish mumkin.

Oqim uzunligi ushbu Qoidalarga 8-ilovada koʻrsatilgandan kam boʻlmasligi shart.

414. Yuvish jarayonida dastak, teleskopik minora va suvli sisterna yerga ulangan boʻlishi shart.

Teleskopik minoradan turib yuvishda dastakka kiydirilgan uchlik koʻndalang kesimi 25 mm2 dan kam boʻlmagan egiluvchan mis sim yordamida teleskopik minora savatchasi va avtotsisterna ramasi bilan ulangan boʻlishi shart.

Yerdan turib yuvishda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish zarur, teleskopik minoradan yoki avtotsisternaga oʻrnatilgan maxsus metall maydonchadan turib yuvishda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish talab qilinmaydi.

415. Yerdan turib yuvish jarayonida yuvish uchun ishlatilayotgan mashina yoki mexanizmlarga tegish, ushbu mashina kabinasidan yoki kuzovidan chiqish va unga kirish taqiqlanadi. Yuvish uchun ishlatilayotgan mashina va mexanizmlarga begona odamlarning yaqinlashishiga qarshi choralar koʻrilishi shart.

Suvli shlangni boshqa yerga koʻchirishga faqat yuvish tamom boʻlganidan keyin ruxsat etiladi.

416. YOTQda tok oʻtkazuvchi qismlardan kuchlanishni olmasdan, izolyatsiyalovchi shtangaga oʻrnatilgan maxsus choʻtkalar yoki komplektida uchligi boʻlgan ichi teshik izolyatsiyalovchi shtangali chang yutish mashinasi yordamida izolyatorlarni tozalash mumkin.

Tozalash poldan yoki mustahkam supadan turib bajarilishi kerak. Tozalash jarayonida dielektrik qoʻlqoplarni qoʻllash zarur.

417. Ishni boshlashdan oldin izolyatsion shtangalarning yuzasi changdan tozalanishi shart. Shtangalarning ichki yuzasini muntazam ravishda va tozalash jarayonida changdan tozalab turish zarur.

17-bob. Dispetcherlik va texnologik boshqaruv vositalari

1-§. Umumiy talablar

418. Ushbu bobning qoidalariga quyidagilarda ishlarni bajarishda rioya qilinishi shart:

aloqa kabel va havo liniyalarida;

energetika korxonalarining aloqa apparat zallarida, krosslarda, aloqa radiouzellarida va xonalarida joylashgan DTBV uskunalari va tuzilmalarida;

aloqa tuzilmalarida, havo elektr uzatish liniyalari orqali ishlaydigan yuqori chastotali aloqa, rele himoyasi va telemexanika qurilmalarida;

sanoat televideniyesi qurilmalarida va hisoblash tuzilmalarida (keyingi oʻrinlarda — DTBV).

419. Ish rahbari ushbu Qoidalarning 125-bandiga muvofiq va quyidagi ishlarda tayinlanishi zarur:

HL muhofaza zonasida mexanizmlar va yuk koʻtarish mashinalarini qoʻllab bajariladigan ishlarda;

kuchlanish ostida boʻlgan HLni muhofaza zonasida hamma turdagi tayanchlarni montaj qilish va simlarni (troslarni) almashtirishda hamda boshqa HL bilan I klass fiderli radiouzatish liniyalari bilan, temir va shosse yoʻllari bilan, kemalar qatnovi tashkil qilingan daryolar bilan kesishgan joylarda ish bajarishda;

ilashgan kuchlanish ostidagi va aholi punktlaridan oʻtgan AHLda simlarni almashtirishda va montaj qilishda;

machtali oʻtishlarni oʻrnatishda, tugallovchi va burchak tayanchlarini almashtirishda;

AKLni sinashda;

navbatchisiz kuchaytirgich punktlari (keyingi oʻrinlarda — NKP) apparaturasi bilan ishlashda;

yerga ulagich pichogʻini ulamasdan ulash filtrlaridagi ishlarda, filtr qurilmalarining ichini ochmasdan bajariladigan ishlar bundan mustasno. Naryad beruvchiga yuqorida sanab oʻtilgan ishlardan tashqari boshqa ishlarda ham ish rahbari tayinlashga ruxsat etiladi.

420. Ish joyini tayyorlash jarayonida kommutatsiya apparatlari bilan oʻchirib-yoqish talab qilinmasa, DTBVda taʼmirlash xodimlaridan tayinlangan ish rahbari yoki ish bajaruvchi ishga qoʻyuvchi shaxs vazifasini oʻrindoshlik asosida bajarishiga ijozat beriladi. Bunda ishga qoʻyuvchi saqlagichlarni yechishi va brigada aʼzolari bilan birgalikda koʻchma yerga ulagichlarni oʻrnatishi mumkin.

421. DTBVda farmoyish boʻyicha ushbu Qoidalarning 117 — 124, 126, 127-bandlarida koʻrsatilgan talablar bilan birga quyidagi ishlar bajarilishi mumkin:

elektr uzatish liniyalari va I klass fiderli radiouzatish liniyalari taʼsir oʻtkazmaydigan, oʻchirilgan AHL va AKLdagi ishlar;

TTlarga oʻrnatilgan NKP va yuqori chastotali aloqa apparatlari, yuqori chastotali aloqa kanallarini ulash va elementlarini sozlash ishlaridan tashqari, DTBV tuzilmalarini taʼmirlash, oʻrnatish va sozlash ishlari.

2-§. Aloqa kabel liniyalari

422. AKLni yuqori kuchlanish bilan sinash jarayonida sinalayotgan uchastka chegaralangan boʻlishi shart. AKLning sinalmayotgan uchastkalarida sinash kuchlanishi paydo boʻlishining oldini olish uchun sinalayotgan uchastka bilan sinalmayotgan uchastka orasidagi hamma ulanishlar olib qoʻyilgan boʻlishi shart.

423. Izolyatsiyaning elektr mustahkamligini sinash mobaynida AKLning har ikkala tomonida turgan xodimlar orasida oʻzaro aloqa boʻlishi zarur.

424. Sinash ishlarini boshlashdan oldin AKLning uzoqdagi tugash joyida oʻrnatilgan telefon apparati ajratuvchi kondensatorlar (sigʻimi 0,1 mkF va ishchi kuchlanishi 5 — 6 kV) orqali aloqa uchun ajratilgan juft simning har bir tolasiga ulangan boʻlishi shart. Telefon apparati va kondensatorlarni quduq yoki kotlovan tashqarisida rezinali dielektrik gilamcha toʻshalgan taxta supada joylashtirish zarur. Telefon orqali gaplashishni, kabelda sinash kuchlanishi yoʻq boʻlgan paytda va faqat ish rahbaridan chaqiriq olinganda amalga oshirish shart. Sinash jarayonida telefon apparatiga va ulangan simlarga tegish taqiqlanadi.

425. Sinash jarayonida ish rahbarining telefon apparati oʻchirilgan boʻlishi shart, uni sinash ishlari tamom boʻlganidan va kabeldan elektr zaryadi olingandan keyin ulash kerak.

426. Kabelga sinash kuchlanishini berishdan oldin ish rahbari telefon orqali brigada aʼzolarini sinash ishlari boshlanganligi toʻgʻrisida ogohlantirishi shart.

427. Sinash jarayonida bokslarda va kabelning ajratilgan uchlaridagi simlarda biron-bir almashlab ulashlar, shuningdek, kabelga tegish taqiqlanadi.

428. AKLda koʻchma oʻlchash vositalari bilan oʻlchashlar kamida ikki nafar — biri IV guruhga, boshqasi III guruhga mansub xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.

429. Elektr uzatish liniyalari va oʻzgaruvchan elektr toki bilan elektrlashtirilgan temir yoʻllarning xavfli taʼsiriga uchraydigan AKLda elektr oʻlchash ishlarini himoya vositalarini qoʻllab bajarish zarur.

430. Kabellarni korroziyadan himoya tuzilmalariga va daydi tok manbalaridan himoya tuzilmalariga ulash, shuningdek, katodli qurilmalarda kuchlanishni olmay bajariladigan ishlar elektr himoya vositalarini qoʻllab bajarilishi zarur.

Drenaj qurilmalarida taʼmirlash ishlarini ushbu qurilma kontakt tarmogʻi va kabel tarafidan oʻchirilganidan keyin hamda drenaj kabeli elektrlashtirilgan temir yoʻl yoki tramvay kontakt tarmogʻi tomonidan yerga ulangandan keyin bajarishga ruxsat etiladi.

431. Kabelni oʻzgarmas havo bosimi ostida saqlab turish uchun kompressor-signal qurilmasini (keyingi oʻrinlarda — KSQ) ekspluatatsiya qilish, bosim ostida ishlayotgan idishlarning tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalariga asosan olib borilishi shart.

432. KSQni ekspluatatsiya qilishga Sh guruhga mansub xodimlarga ruxsat beriladi.

433. KSQdagi barcha ishlar qurilma oʻchirilganidan va kuchlanish olinganidan keyin farmoyish boʻyicha bajarilishi mumkin.

434. Quritish va avtomatika blokining oldi, orqa va yon tomonidagi panellarni olishga va ishlarni boshlashga KSQdan kuchlanish olinib, 15 minut oʻtgandan keyin ruxsat etiladi.

Quritish va avtomatika bloki oldidagi hamma ishlarda rezinali dielektrik gilamchadan foydalanish zarur.

435. NKPlarni oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok bilan masofadan taʼminlash AKLda quyidagi ishlarni bajarishda oʻchiriladi:

kabellarni montaj, demontaj qilishda, boshqa yerga koʻchirishda;

shikastlangan telefon aloqasini taʼmirlashda;

kabeldagi oʻlchashlarda.

436. NKPni masofadan taʼminlash DTBV navbatchisining xizmat koʻrsatiladigan kuchaytirish punktining (keyingi oʻrinlarda — XKKP) navbatchisiga yoki boshligʻiga berilgan buyurtmanomasi boʻyicha oʻchiriladi. Buyurtmanomada kabelning nomi, ishning xarakteri va uchastkasi, ishni boshlash va tugatish vaqti, masofadan taʼminlash turi, ish rahbarining familiyasi koʻrsatiladi.

437. NKPda masofadan taʼminotni oʻchirish bunga vakolat berilgan shaxsdan ruxsat olingandan soʻng XKKP navbatchisi yoki boshligʻi tomonidan taʼminlanayotgan kuchaytirish punktidan amalga oshiriladi.

Masofadan taʼminlashdan kuchlanish olingan kalitlar va tugmachalarga “ULANMASIN! LINIYADA ISH BAJARILMOQDA!” deb yozilgan plakat osilishi shart.

Masofadan taʼminotni uzatish zanjirida apparatlar konstruksiyasidan kelib chiqib tegishli yoysimon egilgan simlar, saqlagichlar yoki boshqa elementlarni yechish bilan uzilish joylarini hosil qilish kerak. Bunda dielektrik qoʻlqoplardan foydalanish zarur.

438. Masofadan taʼminlashni oʻchirish bilan birga kabeldan teleboshqaruv va signalizatsiya tuzilmalariga berilayotgan kuchlanish ham olinishi va ularning platasiga “ULANMASIN! LINIYADA ISH BAJARILMOQDA!” deb yozilgan plakat osilishi shart.

439. NKPda ish bajarishga ruxsat olingandan keyin ish rahbari taʼmirlash uchun moʻljallangan kabelni aniqlashi, unda kuchlanish yoʻqligini tekshirishi va uni razryadlashi shart. Bu ishlar himoya koʻzoynagi va dielektrik qoʻlqoplardan foydalanib bajarilishi zarur.

440. Kabelda xavfsiz ishlashni taʼminlash uchun NKPning masofadan taʼminotni qabul qilish zanjirida qoʻshimcha uzilishlar hosil qilinishi shart. Simmetrik kabelning masofadan taʼminlash zanjirlarida koʻrinarli uzilish hosil qilish bokslardan ikki juftli vilka olinishi bilan amalga oshirilishi kerak. Koaksial juftlarda koʻrinarli uzilish hosil qilish uchun filtrlar platasi va avtotransformatlar bloki oraligʻidagi tegishli yoysimon egilgan simlar olinishi, simmetrik juftlarda esa qoʻshimcha tayanchda joylashgan bokslardagi yoysimon egilgan simlar ham olinishi kerak. Olishga moʻljallangan yoysimon egilgan sim va vilkalar farqli boʻyoq bilan ajralib turishi zarur.

441. NKPdagi kabelda brigadani ishga qoʻyish ushbu Qoidalarning 440-bandidagi tadbirlar bajarilgandan keyin ish rahbari tomonidan amalga oshiriladi.

Korxonada masofadan taʼminlanadigan tuzilmalarning roʻyxati boʻlishi shart. Tuzilmalarni ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar ushbu ruyxat bilan tanishtirilgan boʻlishi shart.

3-§. Navbatchisiz kuchaytirgich punktlari apparatlari

442. NKPdagi barcha ishlarni ish bajaruvchi — IV guruhga, brigada aʼzosi esa — III guruhga mansub brigada bajarishi shart.

443. Doimiy ventilyatsiyaga ega boʻlmagan NKPning kameralari ishlarni boshlashdan oldin va ishlash davomida shamollatilishi zarur. Ish jarayonida kamera eshigi hamma vaqt ochiq holda boʻlishi shart. Ventilyatsiya bilan jihozlangan NKPda ventilyatsiya kanallari ish jarayonida ochiq holda boʻlishi shart.

444. Masofadan taʼminlash apparatlarini sinashdan oldin barcha NKP va ularni taʼminlovchi XKKP orasida telefon aloqasi taʼminlanishi shart.

445. Apparatlardan ayrim platalarni yechish masofadan taʼminlash kuchlanishi olingandan keyin ish rahbarining ijozati bilan amalga oshirilishi zarur. Kuchlanish ostida boʻlgan apparatlarni taʼmirlash taqiqlanadi.

4-§. Aloqa havo liniyalari

446. Elektrlashtirilgan temir yoʻl, tramvay va trolleybuslarning kontakt elektr tarmoqlari bilan kesishgan joylardagi AHLning simlarini taʼmirlash va oʻtkazish ishlari IBLga asosan, kontakt elektr tarmoqlarining distansiya (tuman) vakili ishtirokida ushbu tarmoq oʻchirilib, yerga ulagandan keyin bajarilishi shart.

447. Aholi yashaydigan joylarning koʻchalarida havo elektr uzatish liniyalari ustidan simlarni tortish jarayonida yoʻlovchilar va transportni ogohlantirib turish uchun yoʻl ustiga qoʻlida bayroqchasi boʻlgan signal beruvchilar qoʻyilishi shart.

448. Elektr uzatish liniyasi ostidan kesib oʻtayotgan aloqa simlarini tortish va sozlash jarayonida ushbu Qoidalarning 35, 343-bandlari talablariga rioya qilinishi shart.

449. Ish boshlashdan oldin AHLning simlarida (simlar bilan yer oʻrtasida) 42 V dan yuqori boʻlgan kuchlanish yoʻqligini tekshirish kerak.

AHLning simlarida 42 V dan yuqori kuchlanish borligi aniqlansa, kuchlanishning paydo boʻlish sabablari aniqlanmaguncha va uni 42 V gacha pasaytirish choralari koʻrilmaguncha ish boshlash taqiqlanadi.

450. Ilashgan kuchlanish ostida boʻlgan AHLda ish bajarish jarayonida ushbu Qoidalarning ilashgan kuchlanish ostida boʻlgan HLlarida ishlashga taalluqli 14-bobning 3-§i talablariga rioya qilinishi shart.

451. Ilashgan kuchlanish ostida boʻlgan AHLlari simlarini yerga ulash, drenaj gʻaltakchasi orqali, koʻchma yerga ulagichni oʻrnatishda ishlatiladigan shtanga yordamida bajarilishi kerak.

452. Ilashgan kuchlanish ostida boʻlgan AHLlariga tortilayotgan va montaj qilinayotgan simlar oraliq boshida va bevosita ish joyida yerga ulanishi shart. Yerda yotgan sim liniya simlariga va keyingi uchastkalar uchun yoyilgan simlarga tegmasligi shart.

https://neolex.uz/uz/laws/law-5039792