Oʻzbekiston Respublikasi harbiy umumtaʼlim oʻquv muassasalari tarbiyalanuvchilari uchun oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilish normalari (0353-18-son)

23.01.2018

Oʻzbekiston Respublikasining Sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

I. Umumiy qoidalar

1.1. Oʻzbekistonda oʻsib kelayotgan avlod salomatligini muhofaza qilish va mustahkamlash davlat siyosati darajasiga koʻtarilgan. Harbiy umumtaʼlim muassasalarining tarbiyalanuvchilari mamlakatning kelajakdagi ijtimoiy-iqtisodiy salohiyati va mudofaa qobiliyatini belgilab beruvchi yosh avlod sifatida qaraladi.

Oʻzbekiston Respublikasi harbiy umumtaʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilari uchun oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilishning mazkur normalari (keyingi oʻrinlarda — Normalar) harbiy taʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilarini sogʻlom ovqatlanish bilan taʼminlash sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi, gigiyenik jihatdan asoslangan qoidalarni oʻz ichiga oladi.

1.2. Moddalar almashinuvining yuqori darajasi, organizm tizimlari faoliyatining takomillashishi, jinsiy yetilishning faollashuvi, shuningdek, maxsus taʼlim standartlarida nazarda tutilgan oʻqitish sharoitlari va jismoniy yuklamalar harbiy umumtaʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilarining adekvat ovqatlanishini tashkil etishga doir alohida talablarni yuzaga keltiradi.

1.3. Tavsiya etilayotgan mahsulotlar toʻplami ilmiy tadqiqotlar asosida ishlab chiqilgan boʻlib, harbiy taʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilarining asosiy ozuqa moddalari va energiyaga boʻlgan fiziologik ehtiyojlarini toʻla qondiradi.

1.4. Mazkur tavsiya etilayotgan meʼyorlar bolalar va oʻsmirlar salomatligini saqlash hamda mustahkamlashga, shuningdek, tibbiyot fanining zamonaviy talablariga muvofiq, milliy anʼanalar va oziq-ovqat mahsulotlarining biologik xususiyatlarini inobatga olgan holda taʼlim oluvchilarning sogʻlom ovqatlanishga boʻlgan ehtiyojlarini qondirishni taʼminlaydigan shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan.

1.5. Ushbu meʼyorlar amaldagi oziqlanishni gigiyenik baholash mezoni hamda mamlakat aholisining koʻrib chiqilayotgan toifasini ijtimoiy himoya qilishni kuchaytirish chorasi boʻlib xizmat qiladi.

1.6. Sutkalik ratsionni ishlab chiqishda umumiy nazariy universal tamoyillar: kafolatlilik, komplekslilik, tabaqalashtirilganlik, ijtimoiy muvozanatlilik va dinamiklikka asoslanildi.

1.7. Oqsilga boʻlgan ehtiyoj bir sutkada tana vaznining har 1 kg uchun 2,0 g ni, yogʻlarga — 2,25 g/kg ni, uglevodlarga — 11,3 g/kg ni tashkil etadi. Hayvon oqsilining ulushi ratsiondagi oqsil umumiy miqdorining 55 foizi miqdorida belgilanadi.

1.8. Yogʻlarga boʻlgan ehtiyoj bir sutkada tana vaznining har 1 kg uchun 2,25 g ni tashkil etadi. Tarkibida almashtirib boʻlmaydigan yogʻ kislotalari mavjud boʻlgan oʻsimlik yogʻlari umumiy yogʻ miqdorining 20 foizini tashkil qiladi.

1.9. Uglevodlarga boʻlgan ehtiyoj bir sutkada tana vaznining har 1 kg uchun 11,3 g ni tashkil etadi. Uglevodlarning umumiy miqdorida 65 foizini polisaxaridlar, 30 foizini yengil oʻzlashtiriladigan uglevodlar va 5 foizini oʻzlashtirilmaydigan uglevodlar tashkil qiladi.

1.10. Tavsiya etilgan mahsulotlar toʻplamlaridan foydalanish, hayot faoliyati omillarining zarur tibbiy-gigiyenik mezonlari taʼminlangan taqdirda, jadal oʻquv dasturlarini amalga oshirish chogʻida alohida shaxsning ham, butun bolalar jamoasining ham salomatligi saqlanishini kafolatlaydi.

1.11. Tavsiya etilgan mahsulotlar toʻplamlari harbiy taʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilarining oʻqish va yashash xususiyatlari, ularning energiya va ozuqa moddalariga boʻlgan oʻrtacha sutkalik ehtiyoji, oʻrtacha statistik antropometrik koʻrsatkichlari, shakllangan ovqatlanish odatlari hamda ovqatlanishdagi milliy anʼanalarning oʻziga xos jihatlaridan iborat ijtimoiy-gigiyenik omillar majmuasining taʼsirini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan.

1.12. Tavsiya etiladigan oziq-ovqat mahsulotlari toʻplamlari qoʻshimcha mahsulotlar toʻplamlari tizimini, shuningdek, ayrim mahsulotlarni boshqalari bilan toʻlaqonli almashtirish imkoniyatini oʻz ichiga oladi, bu esa harbiy umumtaʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilarining ratsionini tabaqalashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi.

1.13. Tavsiya etiladigan oziq-ovqat mahsulotlari toʻplamlari oziq-ovqat xomashyosining kimyoviy tarkibi, sovuq pazandalik ishlovi berishdagi chiqindilar va issiqlik pazandalik ishlovi berishdagi ozuqa moddalarining ehtimoliy yoʻqotilishlari haqidagi ilmiy maʼlumotlarga tayanadi.

1.14. Oziq-ovqat xomashyosi va tayyor mahsulotlarning GOSTlarga muvofiqligining koʻzda tutilishi tavsiya etilayotgan toʻplamlarning sifat va miqdor jihatdan ingrediyentlar tarkibini taʼminlaydi.

1.15. Tavsiya etilgan oziq-ovqat toʻplamlari harbiy umumtaʼlim oʻquv muassasalari tarbiyalanuvchilarining hayot sifatini yaxshilash, sogʻlom turmush tarzini yuritish, jismoniy va psixoemotsional holatini saqlashga yordam beradigan toʻlaqonli, sifatli, mazali va xilma-xil oziq-ovqat tayyorlash imkoniyatini yaratadi.

1-ILOVA

Harbiy litseylar tarbiyalanuvchilari uchun tavsiya etiladigan oziq-ovqat toʻplami (bir kishi uchun sutkalik)

2-ILOVA

Harbiy-musiqa litseylari tarbiyalanuvchilari uchun tavsiya etiladigan oziq-ovqat toʻplami (bir kishi uchun sutkalik)

3-ILOVA

Davlat va boshqa bayram kunlarida harbiy umumtaʼlim oʻquv muassasalari tarbiyalanuvchilari uchun qoʻshimcha oziq-ovqat toʻplami

Oziq-ovqat toʻplamlariga qoʻshimcha ravishda Oʻzbekiston Respublikasining davlat bayramlari (1-yanvar — Yangi yil, 14-yanvar — Vatan himoyachilari kuni, 8-mart — Xalqaro xotin-qizlar kuni, 21-mart — Navroʻz, 9-may — Xotira va qadrlash kuni, 1-sentyabr — Mustaqillik kuni, 1-oktyabr — Oʻqituvchi va murabbiylar kuni, 8-dekabr — Konstitutsiya kuni, Roʻza hayiti va Qurbon hayiti) kunlari, shuningdek, muassasa (litsey) tashkil etilgan kun va har oyning “Tugʻilgan kun sohibi kuni”da (tugʻilgan kun sohiblari uchun) bayramona tushlik tashkil etish uchun 50 g goʻsht, 50 g pechenye yoki 20 g konfet, 30 g asal, Navroʻz bayramida esa bulardan tashqari sumalak tayyorlash uchun 10 g oʻsimlik yogʻi, 50 g 1-navli bugʻdoy uni va 10 g bugʻdoy berilsin.

4-ILOVA

Harbiy umumtaʼlim muassasalari tarbiyalanuvchilari uchun mahsulotlarni almashtirishning tavsiya etiladigan meʼyorlari