Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida (500-son)

24.08.2020

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Mamlakatimizda bojxona maʼmuriyatchiligini takomillashtirish va Oʻzbekiston Respublikasi davlat bojxona xizmati organlari faoliyati samaradorligini oshirish, shuningdek, bojxona tartib-taomillarini yanada soddalashtirish boʻyicha tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Jumladan, bojxona maʼmurchiligi sohasidagi xalqaro standartlar talablaridan kelib chiqqan holda belgilanadigan talablarga javob beradigan insofli tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqini berishni nazarda tutuvchi vakolatli iqtisodiy operatorlar instituti joriy etildi.

Bugungi kunda respublikada vakolatli iqtisodiy operator maqomiga ega boʻlgan 25 ta yuridik shaxs bojxona operatsiyalarini amalga oshirishda maxsus soddalashtirishlardan foydalanib kelmoqda.

Mazkur institutning joriy etilishi bojxona tartib-taomillarining yanada soddalashtirilishiga, bojxona organlari faoliyati samaradorligini oshirishga, shuningdek, biznesni rivojlantirish yoʻlida byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etish va mamlakatda investitsiya muhitini yaxshilashga xizmat qilmoqda.

Shu bilan birga, oʻtgan davr mobaynida shakllangan amaliyot vakolatli iqtisodiy operatorlar institutini amaliyotga keng joriy etish borasida quyidagi tizimli vazifalarni hal etish zarurligini koʻrsatmoqda. Xususan:

birinchidan, vakolatli iqtisodiy operatorlar faoliyatini tashkil etish tartibini aniq belgilab berish, vakolatli iqtisodiy operatorlarga taqdim etiladigan maxsus soddalashtirishlar roʻyxatini sohaga oid xalqaro standartlardan kelib chiqqan holda yanada kengaytirish;

ikkinchidan, vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish uchun tanlov mezonlarini va tartib-taomillarini yanada takomillashtirish;

uchinchidan, vakolatli iqtisodiy operatorlar institutini sohaga oid ilgʻor xorijiy tajriba va xalqaro standartlar talablariga muvofiqlashtirish.

Vazirlar Mahkamasining “Vakolatli iqtisodiy operator institutini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 29-apreldagi 363-son qaroriga muvofiq, shuningdek, bojxona tartib-taomillarini xalqaro standartlar talablariga muvofiqlashtirish, maxsus soddalashtirishlar roʻyxatini hamda vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish uchun tanlash mezonlarini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Vazirlar Mahkamasining “Vakolatli iqtisodiy operator institutini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 29-apreldagi 363-son qarorining 2-bandi va qarorga ilova oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi:

manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin;

ilgʻor xorijiy tajribani oʻrgangan holda vakolatli iqtisodiy operatorlar institutini takomillashtirish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga doimiy ravishda takliflar kiritib borilsin.

4. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi raisi M.B. Azimov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2020-yil 24-avgust,

500-son

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 24-avgustdagi 500-son qaroriga ILOVA

Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisida

NIZOM

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Nizom vakolatli iqtisodiy operatorlar faoliyatini tashkil etish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

vakolatli iqtisodiy operator (keyingi oʻrinlarda — operator) — bojxona operatsiyalarni amalga oshirishda soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish uchun ushbu Nizom talablariga javob beruvchi yuridik shaxslarga beriladigan maqom;

yuridik shaxsning vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma (keyingi oʻrinlarda — guvohnoma) — mazkur Nizomga 1-ilovadagi shaklga muvofiq elektron tarzda tuziladigan, operator maqomini tasdiqlovchi va bojxona operatsiyalarini amalga oshirishda maxsus soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqini beruvchi, QR-kod (matrik shtrixli kod) qoʻyilgan elektron hujjat;

maxsus soddalashtirishlar — guvohnomaning turiga qarab qoʻllaniladigan alohida bojxona operatsiyalari va bojxona nazoratini amalga oshirish xususiyatlari;

vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestri (keyingi oʻrinlarda — Reyestr) — bojxona operatsiyalarini amalga oshirishda soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqi berilgan va guvohnomaga ega boʻlgan yuridik shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi (keyingi oʻrinlarda — Qoʻmita) tomonidan shakllantiriladigan va Qoʻmitaning rasmiy veb-saytida joylashtiriladigan roʻyxati;

yuridik shaxsning (operatorning) vakolatli shaxsi — ishonchnoma yoki tegishli shartnoma, shuningdek, bojxona rasmiylashtiruvi boʻyicha xizmat koʻrsatish shartnomasi asosida ushbu yuridik shaxs manfaatlaridan kelib chiqib, uning nomidan va/yoki topshirigʻi boʻyicha harakat qiluvchi shaxslar;

vakolatli organlar — sud, prokuratura organlari, shu jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti, Majburiy ijro byurosi, shuningdek, Davlat xavfsizlik xizmati, ichki ishlar va soliq organlari.

3. Operator reyestrga kiritilgan vaqtdan boshlab, xavf darajasi past boʻlgan toifaga kiradi.

4. Davlat boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlari operatorlar boʻla olmaydi.

2-bob. Guvohnoma va uning turlari

5. Guvohnomaning quyidagi uch turi mavjud:

bojxona masalalari boʻyicha vakolatli iqtisodiy operator (keyingi oʻrinlarda — bojxona masalalari boʻyicha operator) guvohnomasi ushbu Nizomning 19-bandida nazarda tutilgan maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqini beradi;

xavfsizlik masalalari boʻyicha vakolatli iqtisodiy operator (keyingi oʻrinlarda — xavfsizlik masalalari boʻyicha operator) guvohnomasi ushbu Nizomning 20-bandida nazarda tutilgan maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqini beradi;

bojxona va xavfsizlik masalalari boʻyicha vakolatli iqtisodiy operator (keyingi oʻrinlarda — bojxona va xavfsizlik masalalarida operator) guvohnomasi ushbu Nizomning 21-bandida nazarda tutilgan maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqini beradi.

6. Guvohnoma yuridik shaxs reyestrga kiritilgan kundan boshlab kuchga kiradi va 5 yil muddat amal qiladi.

Yuridik shaxs operatorlik faoliyatini davom ettirish maqsadida guvohnomaning amal qilish muddati tugashidan kamida 2 oy avval bojxona organlariga mazkur Nizomning 5-bobida belgilangan tartibda ariza bilan murojaat qilishi lozim.

Belgilangan muddat ichida murojaat qilmaslik, shu muddat tugagach guvohnomaning amalda bekor qilinishiga sabab boʻladi.

Guvohnomani boshqa shaxslarga berish taqiqlanadi.

7. Guvohnoma ushbu Nizomga 2-ilovadagi sxemaga muvofiq elektron tarzda beriladi.

Guvohnoma Qoʻmitaning rasmiy veb-saytida joylashtiriladi.

3-bob. Reyestrni shakllantirish

8. Reyestr Qoʻmitaning yuridik shaxsni reyestrga kiritish haqidagi qaroriga asosan shakllantiriladi.

9. Qoʻmita yuridik shaxsni reyestrga kiritish, shuningdek, uning maqomini toʻxtatib turish, qayta tiklash yoki operatorni reyestrdan chiqarish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingandan soʻng ushbu maʼlumotni oʻzining rasmiy veb-saytida joylashtiradi.

Qoʻmita reyestrni har oyda yangilab borilishini taʼminlaydi.

4-bob. Reyestrga kiritish uchun tanlash mezonlari

10. Bojxona masalalari boʻyicha operator guvohnomasi asosida reyestrga kiritish haqida ariza berilgan paytda yuridik shaxs quyidagi mezonlarga mos kelishi lozim:

bojxona organlariga murojaat qilingan kunga qadar oʻtgan bir yil mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 171, 1711, 174, 175, 176, 177 va 227 — 22721-moddalari, 22722-moddasining birinchi qismi, 22723 — 22727-moddalarida nazarda tutilgan huquqbuzarlik uchun yuridik shaxsning rahbari, bosh buxgalteri va vakolatli shaxsining, shuningdek, ushbu lavozimlarni oxirgi bir yil davomida egallagan shaxslarning maʼmuriy javobgarlikka tortilganlik holatlari ikki va undan ortiq marotaba mavjud boʻlmasligi;

bojxona organlariga murojaat qilingan kunga qadar soʻnggi besh yil mobaynida yuridik shaxsning rahbari, bosh buxgalteri va vakolatli shaxsi, shuningdek, ushbu lavozimlarni oxirgi bir yil davomida egallagan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 175, 182, 184, 188, 189, 209, 228 va 246-moddalarida nazarda tutilgan jinoyat uchun jinoiy javobgarlikka tortilgan holatlari mavjud boʻlmasligi;

yuridik shaxsning masʼul xodimi bojxona organlari yoki u tan olgan tashkilotlar tomonidan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun bojxona ishi boʻyicha belgilangan oʻquv dasturini tugatishi;

bojxona toʻlovlari, soliqlar va yigʻimlarni, shu jumladan, ular boʻyicha jarima va penyalar toʻlash yuzasidan bazaviy hisoblash miqdorining 50 barobaridan ortiq miqdorda qarzdorlik mavjud boʻlmasligi;

tovarlarni deklaratsiyalash va hisobga olish boʻyicha bojxona operatsiyalarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan avtomatlashtirilgan tizimga ega boʻlish;

bojxona organlarida reyestrga kiritish haqida arizani qayd etish kuniga qadar kamida 2 yil tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirgan boʻlishi, bunda:

bojxona brokeri sifatida bojxona sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar har yili tovarlarning faktura qiymati kamida 10 mln. AQSH dollari ekvivalentini tashkil qilgan holda, 500 tadan kam boʻlmagan import va (yoki) eksport bojxona yuk deklaratsiyalarini taqdim etishi;

bojxona ombori egasi sifatida bojxona sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar, bojxona organlarida murojaat qayd etilgan kunda amal qiluvchi valyuta kursi boʻyicha yillik qiymati 10 mln AQSH dollari ekvivalentini tashkil qiladigan 10 mln kg miqdordagi tovarlar saqlovini taʼminlashi;

tashuvchi sifatida bojxona sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar, har yili 200 tadan kam boʻlmagan import va (yoki) eksport yuklarining (partiya) xalqaro tashuvlarini amalga oshirgan boʻlishi lozim.

tovarlar import va (yoki) eksportini amalga oshirish sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar import va (yoki) eksport qilingan tovarlarning faktura qiymati soʻnggi oʻn ikki oy mobaynida kamida 1 mln AQSH dollari ekvivalentini tashkil qilishi va kamida 50 ta import va (yoki) eksport bojxona yuk deklaratsiyasi rasmiylashtirgan boʻlishi yoki toʻlangan bojxona toʻlovlarining summasi bazaviy hisoblash miqdorining kamida 10 000 barobarini tashkil qilishi va kamida 25 ta import va (yoki) eksport bojxona yuk deklaratsiyasi rasmiylashtiruvini amalga oshirgan boʻlishi lozim;

Tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishning boshlanish sanasi deb:

bojxona ombori egalari uchun — bojxona ombori faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya berilgan sana;

bojxona brokeri hamda tovarlarni import/eksport qiluvchilar uchun — bojxona organlariga erkin muomalaga chiqarish (import)/eksport bojxona rejimlariga muvofiq taqdim etilgan dastlabki bojxona yuk deklaratsiyasini bojxona rasmiylashtiruvi sanasi;

tashuvchilar uchun — yuridik shaxs tashkil etilganligi haqida guvohnoma berilgan sana hisoblanadi.

11. Xavfsizlik masalalari boʻyicha operator guvohnomasi asosida reyestrga kiritish haqida ariza berilgan paytda yuridik shaxs mazkur Nizomning 10-bandi ikkinchi, uchinchi va beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan mezonlarga, shuningdek, quyidagilarga mos kelishi lozim:

bojxona organlarida reyestrga kiritish haqida arizani qayd etish kuniga qadar kamida 3 yil tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirgan boʻlishi;

yuridik shaxsning masʼul xodimi bojxona organlari yoki u tan olgan tashkilotlar tomonidan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari uchun bojxona ishi boʻyicha belgilangan oʻquv dasturini tugatishi;

ushbu Nizomga 3-ilovaga muvofiq belgilangan talablarga mos keladigan tovarlarni saqlash uchun ombor sifatida foydalanishga moʻljallangan (foydalanish yoki egalik qilish huquqida) inshootlar, binolar (binolarning bir qismi) va (yoki) ochiq maydonchalarga (ochiq maydonchalarning bir qismi) ega boʻlishi;

tovarlar import va (yoki) eksportini amalga oshirish sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar import va (yoki) eksport qilingan tovarlarning faktura qiymati soʻnggi oʻn ikki oy mobaynida kamida 2 mln AQSH dollari ekvivalentini tashkil qilishi va kamida 100 ta import va (yoki) eksport bojxona yuk deklaratsiyasi rasmiylashtirgan boʻlishi yoki toʻlangan bojxona toʻlovlarining summasi bazaviy hisoblash miqdorining kamida 20 000 barobarini tashkil qilishi va kamida 50 ta import va (yoki) eksport bojxona yuk deklaratsiyasi rasmiylashtiruvini amalga oshirgan boʻlishi;

bojxona organlariga murojaat qilingan kunga qadar oxirgi 12 oy davomida har bir tashqi savdo shartnomasi doirasida amalga oshirilgan tashqi savdo operatsiyalariga nisbatan muddati oʻtgan debitor qarzdorligi 10 foizdan oshmasligi;

tovarlarni import va (yoki) eksportini amalga oshirish sohasida faoliyat yurituvchi shaxslar uchun tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishning boshlanish sanasi deb, bojxona organlariga erkin muomalaga chiqarish import/eksport bojxona rejimlariga muvofiq taqdim etilgan birinchi bojxona yuk deklaratsiyasining bojxona rasmiylashtiruvi sanasi hisoblanadi.

12. Bojxona va xavfsizlik masalalari boʻyicha operator guvohnomasi asosida reyestrga kiritish haqida ariza berilgan paytda yuridik shaxs:

ariza bergan kuniga qadar kamida 2 yil davomida bojxona va xavfsizlik masalalari boʻyicha operator sifatida tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishi;

mazkur Nizomning 10 va 11-bandlarida belgilangan mezonlarga mos kelishi lozim.

13. Operator ushbu Nizomning 10 — 12-bandlarida keltirilgan mezonlarga mosligi boʻyicha maʼlumotlarni yilda bir marta, operatorlik guvohnomasi berilgan yildan boshlab keyingi yilning 20-yanvariga qadar elektron shaklda bojxona organlariga taqdim etadi.

5-bob. Reyestrga kiritish toʻgʻrisida ariza berish va uni koʻrib chiqish tartibi

14. Yuridik shaxs reyestrga kiritish uchun bojxona organiga ushbu Nizomning 4-ilovasiga muvofiq shakl boʻyicha Qoʻmitaning rasmiy veb-saytida mavjud interaktiv xizmat orqali elektron ariza taqdim etadi.

Yuridik shaxs vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish toʻgʻrisida ariza berilgan sanada va ushbu arizani koʻrib chiqish davrida qayta tashkil etish, tugatish yoki bankrotlik bosqichida boʻlmasligi kerak (oʻzgartirish shaklidagi qayta tashkil etish bundan mustasno).

Arizaga rahbar, bosh buxgalter va vakolatli shaxsning ish joyini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi.

Operator maqomini olish uchun bojxona organlariga murojaat qilingan kunda yoki arizani koʻrib chiqish davomida tashkilotga nisbatan huquqbuzarlik bayonnomasi tuzilgan, surishtiruv va tergov organlari tomonidan maʼmuriy yoki jinoiy ish yuritilgan holatlarda arizani koʻrib chiqish sud yoki tergov organining yakuniy qarori qabul qilunguniga qadar vaqtincha toʻxtatiladi.

15. Arizaga alohida hujjatlar ilova qilinmaydi, agarda Qoʻmita bunday hujjatlar haqidagi maʼlumotlarni va (yoki) ulardagi maʼlumotlarni davlat bojxona organlari foydalanadigan axborot tizimlari, shuningdek, idoralararo axborot hamkorligi doirasida davlat organlari va boshqa tashkilotlarning axborot tizimlari orqali olishi mumkin boʻlsa, mazkur Nizomning 14-bandida koʻrsatilgan hujjatlar bundan mustasno.

16. Qoʻmita arizani roʻyxatga olingan kundan boshlab 30 ish kuni ichida koʻrib chiqadi.

Arizani koʻrib chiqish uchun yigʻim undirilmaydi.

161. Qoʻmita quyidagi hollarda arizani koʻrib chiqishni rad etadi:

ariza ushbu Nizomning 29-bandi uchinchi, beshinchi, sakkizinchi va toʻqqizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha yuridik shaxsga tegishli guvohnoma bekor qilingan kundan eʼtiboran 3 yil oʻtgunga qadar berilgan boʻlsa;

ariza ushbu Nizomning 29-bandi toʻrtinchi xatboshisida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha yuridik shaxsga tegishli guvohnoma bekor qilingan kundan eʼtiboran 5 yil oʻtgunga qadar berilgan boʻlsa”;

17. Qoʻmita ushbu Nizomning 16-bandida belgilangan muddatdan kechiktirmay, yuridik shaxsni reyestrga kiritish yoki kiritishni rad etish toʻgʻrisidagi xabarnomani yozma yoki elektron tarzda yuboradi.

Yuridik shaxsning ushbu Nizomning 10 — 12-bandlarida koʻrsatilgan mezonlarga muvofiq emasligi uni reyestrga kiritishni rad etishga sabab boʻladi.

18. Operator reyestrga kiritilgan kundan eʼtiboran maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqiga ega.

6-bob. Bojxona operatsiyalarini amalga oshirish uchun maxsus soddalashtirishlar turlari

19. Bojxona masalalari boʻyicha operator guvohnomasi yuridik shaxsga quyidagi maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqini beradi:

tovarlarni deklaratsiyalash va chiqarish bilan bogʻliq bojxona operatsiyalarini birinchi navbatda amalga oshirish. Bunda bojxona yuk deklaratsiyasi xavf darajasi past boʻlganda avtorasmiylashtiruvdan, xavf darajasi oʻrta koʻrsatkichga ega boʻlganda hamda bojxona yuk deklaratsiyasiga oʻzgartirish va (yoki) qoʻshimcha kiritish zarurati yuzaga kelmaganda bir soat davomida bojxona rasmiylashtiruvidan oʻtkaziladi;

operator tomonidan tashiladigan tovarlarga nisbatan tovarni tashish yoʻnalishini belgilamaslik;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, operatorning tovarlarini joʻnatuvchi bojxona organidan tovar kelib tushadigan joygacha yetkazib berish;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, operatorning transport vositasida bojxona tranzitini amalga oshirish;

eksportga joʻnatiladigan operatorning tovarlari yuklangan transport vositalarining yuk xonalari (otseklari) yoki ularning bir qismiga operator tomonidan qoʻyilgan plombalarni davlat bojxona xizmati organlari tomonidan identifikatsiya vositalari sifatida tan olinishi;

davlat bojxona xizmati organlari tomonidan vaqtni qisqartirish va bojxona operatsiyalarini oʻtkazish tartibini optimallashtirishga qaratilgan tajriba loyihalarida ustuvor ishtirok etish;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, bojxona toʻlovlarini boʻlib toʻlash va (yoki) muddatini oʻttiz kalendar kunigacha kechiktirgan holda operatorning tovarlarini erkin muomalaga chiqarish;

chet el tovarlari tashilayotganda bojxona hamrohligida kuzatib borishni qoʻllamaslik.

20. Xavfsizlik masalalari boʻyicha operator guvohnomasi yuridik shaxsga quyidagi maxsus soddalashtirishlardan foydalanish huquqini beradi:

tovarlarni deklaratsiyalash va chiqarish bilan bogʻliq bojxona operatsiyalarini birinchi navbatda amalga oshirish. Bunda bojxona yuk deklaratsiyasi xavf darajasi past boʻlganda avtorasmiylashtiruvdan, xavf darajasi oʻrta koʻrsatkichga ega boʻlganda hamda bojxona yuk deklaratsiyasiga oʻzgartirish va (yoki) qoʻshimcha kiritish zarurati yuzaga kelmaganda bir soat davomida bojxona rasmiylashtiruvidan oʻtkaziladi;

operatorning tovar va transport vositalarini chiqarib yuborish toʻgʻrisida qaror qabul qilishda bojxona nazorati shakllari qoʻllanilmasligi, xavfni boshqarish tizimida belgilangan choralar bundan mustasno;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, tovarlarni operator tomonidan guvohnoma olish uchun taqdim qilingan arizada koʻrsatilgan manzil boʻyicha operatorning binolari, ochiq maydonchalari va bojxona ombori hisoblanmaydigan joylarda bojxona nazorati ostida (sariq va yashil yoʻlakda — videokuzatuv tizimi ostida, qizil yoʻlakda bojxona xodimi ishtirokida) joylashtirish;

bojxona organlari bilan kelishilgan holda, operatorning ochiq maydonlari va boshqa hududlarida tovarlarni chiqarish bilan bogʻliq bojxona operatsiyalarini amalga oshirish;

bojxona koʻrigini birinchi navbatda oʻtkazish;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, bojxona toʻlovlarini boʻlib toʻlash va (yoki) muddatini oltmish kalendar kunigacha kechiktirgan holda tovarlarni erkin muomalaga chiqarish;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, tovarlarni chiqarishda ularning bojxona qiymatini shartli ravishda aniqlash;

alohida hujjatlar (muvofiqlik sertifikati) mavjud boʻlmaganda, tovarlarni (oziq-ovqat tovarlari va farmatsevtika mahsulotlari bundan mustasno) shartli ravishda chiqarish va hujjatlarni keyinchalik oltmish kalendar kun davomida taqdim etish;

bojxona toʻlovlari toʻlanishi taʼminlanmagan holda, Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 272-moddasiga muvofiq bojxona yuk deklaratsiyasi taqdim etilgunga qadar tovarlarni chiqarib yuborish;

tovarlarning TIF tovarlar nomenklaturasi boʻyicha kodini aniqlash yuzasidan bojxona organi tomonidan tayinlangan ekspertiza yakunlangunga qadar tovarlarni bojxona toʻlovlari toʻlanishini taʼminlash orqali shartli chiqarib yuborish;

vakolatli davlat muassasalari bilan operatorlarni oʻzaro tan olish va maxsus soddalashtirishlarni birgalikda qoʻllashni nazarda tutuvchi hamkorlik loyihalarida ishtirok etish;

bojxona organlari tomonidan bojxona operatsiyalarini amalga oshirish vaqtini qisqartirish va tartibini takomillashtirish boʻyicha amalga oshiriladigan tajriba loyihalari sinovlarida ishtirok etish;

bojxona masalalarini muvofiqlashtirish va hal qilishda operatorga koʻmaklashish uchun bojxona xizmati organlarining masʼul xodimi (keyingi oʻrinlarda — koordinator) koʻmagidan foydalanish;

eksportga joʻnatiladigan operatorning tovarlari yuklangan transport vositalarining yuk xonalari (otseklari) yoki ularning bir qismiga operator tomonidan qoʻyilgan plombalarni davlat bojxona xizmati organlari tomonidan identifikatsiya vositalari sifatida tan olinishi.

Bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimini qoʻllashning maqsadi tovarlarni qadoqlash, oʻrash (shu jumladan, qayta oʻrash), saralash, tozalash boʻlsa, tovarni bojxona hududida qayta ishlashga ruxsatnoma talab etilmaydi.

Bunda Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 2-sentabrdagi 555-son qarori bilan tasdiqlangan Bojxona hududida qayta ishlash bojxona rejimi toʻgʻrisidagi nizomning 9-bandida nazarda tutilgan hujjatlarni bojxona yuk deklaratsiyasiga ilova qilingan holda amalga oshiriladi.

21. Bojxona va xavfsizlik masalalari boʻyicha operator guvohnomasi asosida faoliyat yurituvchi operatorga mazkur Nizomning 19 va 20-bandlarida nazarda tutilgan maxsus soddalashtirishlar qoʻllaniladi.

7-bob. Operatorlarni oʻzaro tan olish

22. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq operatorlarga xorijiy davlatlar hududida qoʻllaniladigan imtiyozlar va maxsus soddalashtirishlar taqdim etilishi mumkin.

23. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq ushbu Nizomda nazarda tutilgan imtiyozlar va maxsus soddalashtirishlar xorijiy davlatlarning vakolatli xoʻjalik yurituvchi subyektlariga ham oʻzaro asosda berilishi mumkin.

8-bob. Operator maqomini toʻxtatib turish va qayta tiklash

24. Operator maqomi quyidagi holatlarda toʻxtatib turiladi:

operatorning yozma murojaatiga asosan;

operatorga nisbatan bankrotlik toʻgʻrisidagi ish yuritish qoʻzgʻatilganda;

operator ushbu Nizomning 33-bandida belgilangan majburiyatlarni bajarmaganda;

operator tomonidan ushbu Nizomning 3-ilovaga muvofiq tovarlarni saqlash uchun ombor sifatida foydalanishga moʻljallangan (foydalanish yoki egalik qilish huquqida) inshootlar, binolar (binolarning bir qismi) va (yoki) ochiq maydonchalarga (ochiq maydonchalarning bir qismi) qoʻyilgan talablarga rioya qilmasa;

Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 171, 1711, 174, 175, 176, 177 va 227 — 22721-moddalari, 22722-moddaning birinchi qismi, 22723 — 22727-moddalarida nazarda tutilgan huquqbuzarliklar uchun operatorning rahbari, bosh buxgalteri va vakolatli shaxsini maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida sud qarori bir yil ichida ikki va undan ortiq marotaba takroran kuchga kirganda;

Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 175, 182, 184, 188, 189, 209, 228 va 246-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganligi uchun operatorning rahbari yoki bosh buxgalteri yoxud vakolatli shaxsiga nisbatan jinoyat ishi qoʻzgʻatilganda;

xabarnomada belgilangan muddatda soliqlar, bojxona toʻlovlari va yigʻimlarni toʻlash boʻyicha majburiyatlar bajarilmaganda;

ushbu Nizomning 10-bandi oltinchi xatboshisiga muvofiq belgilangan faoliyat koʻrsatkichlari kamayganda;

ushbu Nizomning 14-bandiga muvofiq taqdim etilgan hujjatlar oʻzgarganda va (yoki) amal qilish muddati tugagan holda bojxona organlarini 15 kun ichida xabardor qilinmaganligi maʼlum boʻlganda”;

25. Ushbu Nizomning 24-bandida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlsa, Qoʻmita operatorning maqomini toʻxtatadi va tegishli qaror qabul qilinganidan soʻng bir ish kunidan kechiktirmagan holda, uni bu haqda yozma ravishda xabardor qiladi.

26. Quyidagi holatlar yuzaga kelganda, mazkur Nizomning:

24-bandi oltinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatda — toʻxtatib turish muddati bir yilni;

24-bandi yettinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatda — toʻxtatib turish muddati sudning oqlov hukmi chiqquniga qadar boʻlgan davrni;

24-bandi sakkizinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatda — toʻxtatib turish muddati oʻttiz ish kunini;

24-bandi toʻqqizinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatda — toʻxtatib turish muddati 10-bandi oltinchi va 11-bandi uchinchi xatboshisida koʻrsatilgan mezonlarga muvofiq holga keltirilgunga qadar boʻlgan, lekin bir yildan ortiq boʻlmagan davrni tashkil qiladi.

27. Maqomni toʻxtatib turish bilan bogʻliq holatlar bartaraf etilganda yoki sudning oqlov hukmi chiqarilganda, operator besh ish kuni ichida Qoʻmitaga tegishli xabarnoma yuboradi.

28. Qoʻmita xabarnomani olgan kundan eʼtiboran besh ish kuni ichida operatorning maqomini qayta tiklash yoki qayta tiklashni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi va qabul qilingan qaror toʻgʻrisida uni xabardor qiladi.

Ushbu Nizomning 24-bandida keltirilgan holatlarning bartaraf etilmasligi maqomni qayta tiklashni rad etishga sabab boʻladi.

9-bob. Operator maqomini muddatidan oldin tugatish va bekor qilish asoslari

29. Operator maqomini muddatidan oldin tugatish yoki bekor qilishga quyidagilar asos boʻladi:

operatorning oʻz xohishi bilan reyestrdan chiqarish toʻgʻrisidagi yozma murojaati boʻyicha;

operator maqomiga ega boʻlgan yuridik shaxs qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tugatilgan taqdirda;

Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 175, 182, 184, 188, 189, 209, 228 va 246-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganligi uchun operatorning rahbari yoki bosh buxgalteri yoxud vakolatli shaxsiga nisbatan sud hukmi kuchga kirganda;

operator maqomini toʻxtatib qoʻyishga olib kelgan va ushbu Nizomning 24-bandi toʻqqizinchi xatboshisida nazarda tutilgan holatlar oʻttiz ish kuni ichida bartaraf etilmaganda;

operator maqomini toʻxtatib qoʻyishga sabab boʻlgan va ushbu Nizomning 24-bandi oʻninchi xatboshisida nazarda tutilgan holatlar bir yil ichida bartaraf etilmaganda;

operator tomonidan ushbu Nizomning 26-bandida koʻrsatilgan muddatda toʻxtatib turish asoslari bartaraf etilganligi haqida hududiy bojxona boshqarmasiga xabarnoma yubormasa;

operator qayta tashkil etilganda, oʻzgartirish orqali qayta tashkil etish bundan mustasno;

operator maqomi vakolatli organ tomonidan taqdim etilgan va bunday maqomni berish uchun asos boʻlib xizmat qilgan ishonchsiz maʼlumotlar asosida berilgani aniqlanganda;

operator tomonidan ushbu Nizomning 33-bandida nazarda tutilgan majburiyatlar bir yil mobaynida ikki martadan ortiq bajarilmaganda.

30. Qoʻmita ushbu Nizomning 29-bandida nazarda tutilgan asoslar yuzaga kelishi toʻgʻrisida xabar olingan kundan boshlab besh ish kunidan kechiktirmasdan, operatorni reyestrdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

Qoʻmita operatorni reyestrdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran bir ish kuni ichida chiqarish uchun asoslarni koʻrsatgan holda, operatorni bu haqda yozma ravishda xabardor qiladi.

31. Operator reyestrdan chiqarilgan taqdirda, ushbu Nizomning 29-bandi ikkinchi xatboshisida keltirilgan holatdan tashqari yuridik shaxs uch yildan soʻng ushbu Nizomning 29-bandi toʻrtinchi xatboshida keltirilgan holatda — besh yildan soʻng reyestrga kiritish toʻgʻrisida takroran ariza berish huquqiga ega.

Operator reyestrdan chiqarilgan kundan boshlab, unga berilgan guvohnoma oʻz kuchini yoʻqotgan hisoblanadi va shu muddatdan boshlab operator maqomi uchun nazarda tutilgan soddalashtirilgan bojxona tartib-taomillaridan foydalanish huquqi bekor qilinadi.

10-bob. Operatorning huquq va majburiyatlari

32. Operator quyidagi huquqlarga ega:

reyestrga kiritilgan kundan boshlab, ushbu Nizomning 6-bobida nazarda tutilgan maxsus soddalashtirishlardan foydalanish, operator maqomini toʻxtatib turish holati bundan mustasno;

koordinator yordamida bojxona masalalari yuzasidan belgilangan tartibda maʼlumot va maslahatlar olish;

bojxona operatsiyalarini maxsus soddalashtirishlarni qoʻllagan holda, amalga oshirishga masʼul rahbarlar va oʻz shtatidagi shaxslar orasidan koordinator bilan oʻzaro hamkorlik qilish uchun masʼul shaxsni belgilash.

Operator qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

33. Operator quyidagilarga majbur:

reyestrga kiritilganidan soʻng ushbu Nizomning 10 — 12-bandlarida keltirilgan mezonlarga muvofiq boʻlishi;

bojxona organlariga reyestrga kiritishda taqdim etilgan maʼlumotlar oʻzgarishi haqida xabar berish va bunday oʻzgarishlarni tasdiqlovchi hujjatlarni ushbu maʼlumotlar oʻzgargan kundan eʼtiboran besh ish kuni ichida taqdim etish;

boʻlib toʻlashga ruxsat berilgan yoki muddati kechiktirilgan bojxona toʻlovlarining bojxona organlari tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq yuborilgan xabarnomada koʻrsatilgan muddatning oxirgi kunidan kechiktirmasdan toʻlanishini taʼminlash;

davlat bojxona xizmati organlari mansabdor shaxslari operatorlarning bojxona nazoratida turgan tovarlar saqlanayotgan inshootlari, binolari (binolarning qismlari) va (yoki) ochiq maydonlariga (ochiq maydonlar qismlariga) toʻsiqsiz kirishi toʻgʻrisida davlat bojxona xizmati organlarining talablarini bajarish;

davlat bojxona xizmati organlari talablariga muvofiq bojxona nazoratini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni taqdim etish;

davlat bojxona xizmati organi bojxona nazorati shakllari va bojxona nazoratining amalga oshirilishini taʼminlash choralarini qoʻllash zarurligi toʻgʻrisida xabar bermagan taqdirda, tovarlar chiqarilguniga qadar qonunbuzarliklarni mustaqil ravishda aniqlash va bartaraf etish;

tovarlarni deklaratsiyalash va hisobga olish boʻyicha bojxona operatsiyalarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan avtomatlashtirilgan tizimga ega boʻlish.

Operator qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlarga ham ega boʻlishi mumkin.

11-bob. Operator faoliyatini nazorat qilish

34. Agar nazorat chorasi xavfni boshqarish tizimida mavjud boʻlsa:

bojxona xizmati organlari tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda operatorlarning tovarlariga nisbatan bojxona nazorati shakllari qoʻllanishi mumkin;

vakolatli iqtisodiy operatorlar faoliyati bir yilda bir marta bojxona auditidan oʻtkaziladi.

Bunda vakolatli iqtisodiy operatorlar faoliyatini bir yilda bir martadan ortiq bojxona auditidan oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

35. Bojxona nazoratida boʻlgan operatorning tovarlariga huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash (cheklash) boʻyicha vakolatli organlar tomonidan taqdim etilgan asoslar mavjud boʻlsa, davlat bojxona xizmati organi ushbu tovarlarga nisbatan bojxona tartib-taomillarini vakolatli organning alohida qarori qabul qilinguniga qadar toʻxtatib turadi.

Vakolatli organlar aniqlangan va fosh etilgan jinoyatlar yoki boshqa tergov natijalari, jinoyatlarni sodir etgan shaxslar, shuningdek, operatorlarning soliqlar boʻyicha qarzdorligi (jarimalar, penyalar va boshqa huquqbuzarliklar) toʻgʻrisida uch ish kunidan kechiktirmasdan, davlat bojxona xizmati organlarini axborot tizimlari orqali (mavjud axborotdan noqonuniy foydalanish imkonini bermaydigan himoyalangan aloqa kanallari orqali) xabardor qilishi shart.

12-bob. Davlat bojxona xizmati organlarining operatorlar bilan oʻzaro hamkorligi

36. Qoʻmita operatorning Oʻzbekiston Respublikasi bojxona qonunchiligi va ushbu Nizom talablariga rioya etishi yuzasidan nazoratni taʼminlaydi.

37. Davlat bojxona xizmati organlari ushbu Nizomda belgilangan tartibda operator deklarant boʻlgan tovarlarga nisbatan bojxona operatsiyalarini amalga oshiradi.

38. Bojxona organlari maxsus soddalashtirishlarni qoʻllashda, shu jumladan, bojxona qonunchiligini qoʻllash masalalari yuzaga kelganda, operatorlar bilan oʻzaro hamkorlikni muvofiqlashtirish maqsadida bunday oʻzaro hamkorlikni tashkil etish uchun koordinatorlarni belgilashi mumkin.

13-bob. Yakunlovchi qoidalar

39. Davlat bojxona xizmati organlari mansabdor shaxslarining qarorlari, shuningdek, harakatlari (harakatsizliklari) yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq shikoyat qilinishi mumkin.

40. Davlat bojxona xizmati organlari ayrim operatorlarga qayd etilgan faoliyatni amalga oshirish uchun boshqa imtiyozli sharoitlar yaratishga haqli emas.

41. Ushbu Nizom talablarini buzganlikda aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Yuridik shaxsni vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish

SXEMASI

Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Muddat 1-bosqich Yuridik shaxs Vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish toʻgʻrisidagi yozma shakldagi arizani Davlat bojxona qoʻmitasiga taqdim etadi. Yuridik shaxsning xohishiga koʻra 2-bosqich Davlat bojxona qoʻmitasi 1. Arizani koʻrib chiqadi. 2. Arizani koʻrib chiqish yakunlari boʻyicha xulosa asosida yuridik shaxsni vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish yoki kiritishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. 3. Yuridik shaxsga quyidagilar haqida xabarnoma yuboradi: a) vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish toʻgʻrisida; b) vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritishni rad etish toʻgʻrisida. 30 kundan oshmagan muddatda 3-bosqich Davlat bojxona qoʻmitasi 1. Yuridik shaxsning vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani rasmiylashtiradi. 2. Vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritilgan yuridik shaxslar haqidagi maʼlumotni hamda yuridik shaxsni vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani Davlat bojxona qoʻmitasining rasmiy veb-saytida joylashtiradi. Qaror qabul qilingan kunda

Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Tovarlarni saqlash uchun ombor sifatida foydalanishga moʻljallangan inshootlar, binolar (binolarning bir qismi) va (yoki) ochiq maydonchalarga (ochiq maydonchalarning bir qismi)

TALABLAR

1. Ikkinchi yoki uchinchi turdagi vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaga talabgor boʻlgan yuridik shaxslar quyidagilarni taʼminlanish sharti bilan, tovarlarni saqlash uchun ombor sifatida foydalanishga moʻljallangan (foydalanish yoki egalik qilish huquqida) inshootlar, binolar (binolarning bir qismi) va (yoki) ochiq maydonchalarga (ochiq maydonchalarning bir qismi) ega boʻlishi lozim:

a) bojxona nazorati ostidagi tovarlar va transport vositalarining saqlanishi;

b) bojxona organlari ruxsatisiz bojxona nazorati ostida tovarlar va transport vositalari bilan yuk tushirish, qayta ortish va boshqa yuk operatsiyalarini amalga oshirishga yoʻl qoʻymasligi;

v) tovarlar va transport vositalariga nisbatan bojxona nazoratini amalga oshirish imkoniyatiga ega boʻladi.

2. Yuridik shaxs vakolatli iqtisodiy operator hududida quyidagilarni taʼminlab berishi kerak:

a) qattiq (beton, asfalt yoki boshqa) qoplama, shu jumladan, ushbu hududga tutash boʻlgan tushirish-ortish joylari;

b) transport vositalarining toʻxtab turish joyi;

v) ochiq maydonchalarning (ochiq maydonchalarning qismlari) atrofi butun perimetr boʻylab yaxlit toʻsiqlar bilan aylantirib toʻsilgan boʻlishi;

g) qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda bojxona nazorati zonalarini belgilashi;

d) tovarlar va transport vositalarini bojxona koʻzdan kechiruvi hamda bojxona koʻrigini oʻtkazish uchun ajratilgan joylar;

e) mazkur hududga texnik jihatdan soz boʻlgan olib boruvchi yoʻllar;

j) ushbu hududda joylashgan obyektlarga, shu jumladan, tovarlar va transport vositalarini yuklash (tushirish) va saqlash joylariga ruxsatsiz kirishni istisno etadigan quyidagilarni taʼminlovchi nazorat-oʻtkazish va qoʻriqlash rejimi:

yuridik shaxs ishchilarining identifikatsiya qilgan holda, ularning mazkur obyektlarga kirishini;

yuridik shaxsning ishchilari boʻlmagan shaxslarni identifikatsiya hamda qayd qilgan holda, ularning mazkur obyektlarga kirishini;

ishdan boʻshatilgan yuridik shaxs ishchilarining ushbu obyektlar va axborot tizimlariga kirish imkonini operativ ravishda bekor qilish.

z) olib kiriladigan tovarlarni bojxona koʻrigidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan holatlar uchun uch oy davomida bojxona koʻrigi protsedurasi videoyozuvi saqlanishini va Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi markaziy apparati va uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar boʻyicha boshqarmalari va “Toshkent-AERO” ixtisoslashtirilgan bojxona kompleksi ulanishini taʼminlovchi videokuzatuv tizimi bilan jihozlangan, tunu kun ishlaydigan, shuningdek, transport vositalari hamda shaxslarning kirishini (chiqishini) nazorat qilish tizimlari;

i) qoʻriqlash va yongʻinga qarshi signalizatsiya, ochiq maydonchalar (ochiq maydonchalarning qismlari) bundan mustasno;

k) videokuzatuvni amalga oshirish imkonini beradigan yoritish tizimi;

l) ushbu hududda joylashtirish uchun moʻljallangan tovarlarni tortish imkoniyatini taʼminlovchi, qonuniy talablarga javob beradigan tortish moslamalari (oʻlchov vositalari);

m) tovarlarni bojxona nazoratidan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan ortish-tushirish texnikasi va mexanizmlari.

Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

20____ y. “____” _______ _____-son(ariza sanasi va raqami)Oʻzbekiston RespublikasiIqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagiBojxona qoʻmitasiVakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritish haqidaARIZA________________________________________________________________ (yuridik shaxsning toʻliq nomi va manzili) ______________________________________________________________ (STIR)

quyidagi turdagi guvohnomani bergan holda, vakolatli iqtisodiy operatorlar reyestriga kiritishni soʻraydi:

Vazirlar Mahkamasining _______ yil “____” ____________ dagi ____-son qarori bilan tasdiqlangan Vakolatli iqtisodiy operatorlar toʻgʻrisidagi nizomning 4-bobida belgilangan mezonlarga muvofiqligini maʼlum qiladi:

Ilova: mazkur arizada koʻrsatilgan maʼlumotlarni tasdiqlovchi hujjatlar.

Masʼul shaxs toʻgʻrisida maʼlumot

(F.I.O., xizmat va mobil telefon raqamlari).