Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir yoʻriqnomani tasdiqlash haqida (3028-son)

29.06.2018

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining

Qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2018-yil 29-iyunda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3028]

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi:

1. Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Markaziy bank raisi M. NURMURATOV

Toshkent sh.,

2018-yil 28-aprel,

16/21-son

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining 2018-yil 28-apreldagi 16/21-sonli qaroriga ILOVA

Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilishga doir

YOʻRIQNOMA

Mazkur Yoʻriqnoma tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Yoʻriqnomada quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

aylanma kassa — bank ish kuni davomida kassa hujjatlari asosida naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib olish, sanab-saralash, oʻrab-bogʻlash hamda ularni boshqa qimmatliklardan alohida saqlash va chiqim qilish uchun bank kassa tarmogʻida tashkil etilgan kirim va chiqim kassalari yoki kirim-chiqim kassasi;

bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar — mini bank kassasi, bank xizmatlari ofisi kassasi, maxsus kassa va boshqa barcha turdagi kassalar;

bankomat — bank plastik kartasi saqlovchisiga oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish rejimida naqd puldagi va bajarilgan boshqa operatsiyalar boʻyicha sliplarni olish, shuningdek bank plastik kartasi orqali asosiy va qoʻshimcha operatsiyalarni amalga oshirish, jumladan mablagʻlarni hisobga kiritish va hisobdan chiqarish, bank plastik kartasining balansi va bankdagi hisobvaraq qoldigʻi holati toʻgʻrisida axborot olish va parollarni oʻzgartirish imkonini beruvchi elektron-mexanik moslama;

valyuta qimmatliklari — naqd chet el valyutasi, chet el valyutasidagi qimmatli qogʻozlar, chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari va sof quyma oltin;

inkassatsiya punkti — bozor va savdo majmualari hududida faoliyat yuritayotgan xoʻjalik subyektlari tomonidan inkassatsiya sumkalariga (qoplariga) solingan naqd pul tushumlarini inkassatsiya xizmati xodimiga topshiriladigan maxsus joy (xona);

inkassatsiya xizmati — xoʻjalik yurituvchi subyektlar, shuningdek banklar, banklarning filiallari va alohida boʻlinmalariga tegishli boʻlgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni inkassatsiya qilish, tashish hamda kuzatib borish xizmati;

qayta sanash kassasi — bank ish kuni davomida inkassatorlar guruhi tomonidan yigʻib kelingan hamda kechki kassa xodimlaridan qabul qilib olingan inkassatsiya sumkalaridagi (qoplaridagi), shuningdek qayta sanash uchun kassa mudiri tomonidan topshirilgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanashga moʻljallangan kassa;

kassa operatsiyalari — kassa hujjatlari asosida naqd pul va boshqa qimmatliklarni kirim yoki chiqim qilish, qayta sanash, saralash, oʻrab-bogʻlash, almashtirib berish hamda inkassatorlardan qabul qilib olish yoki ularga tashish uchun topshirish;

kassa tarmogʻi — naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini bajarish hamda ularning but saqlanishini taʼminlash uchun tashkil etilgan kirim, chiqim, qayta sanash va kechki kassalar hamda pul omborlari joylashgan hudud;

kassa hujjatlari — belgilangan tartibda rasmiylashtirilib, naqd pul va boshqa qimmatliklarni kirim yoki chiqim qilish uchun, shuningdek inkassatorlardan qabul qilib olish yoki ularga tashish uchun topshirishda asos boʻlib xizmat qiluvchi hujjatlar;

kechki kassa — bank ish kuni yakunlanganidan soʻng, inkassatorlar guruhidan naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan yoki boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilib olish hamda ish kuni uzaytirilgan kassalarda ish yakunlangach, ulardagi naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini qabul qilib olish, shuningdek dam olish va bayram kunlari ishlaydigan kassalarga madad pullarini berish uchun tashkil etilgan kassa;

qimmatliklar — bank kassa tarmogʻiga saqlash uchun yoki garov taʼminoti sifatida topshirilgan va oʻz qiymatiga ega boʻlgan barcha qimmatliklar (qimmatbaho metall va toshlardan tayyorlangan buyumlar, saqlash uchun topshirilgan qimmatli qogʻozlar, mulklar va mulkiy huquqlarni tasdiqlovchi hujjatlar, qatʼiy hisobda turuvchi blanklar).

kirim kassasi — bankda oʻz hisobvaragʻiga ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlardan bank ish kuni davomida kirim kassa hujjatlari asosida naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib oluvchi kassa;

naqd pullar — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan turli nominallardagi banknot va tangalar koʻrinishida muomalaga chiqarilgan pullar;

plombalash — naqd pul va boshqa qimmatliklarni tashishda inkassatsiya sumkasi (qopi) va bankomat kassetalariga hamda naqd pullar joylangan temir shkaf va seyflarga bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plomba, shuningdek shpagat ip, qoʻrgʻoshin va plombirator yordamida plomba oʻrnatish;

pul ombori — bank binosining kassa tarmogʻi joylashgan hududda tegishli texnik talablar asosida qurilgan hamda naqd pul va boshqa qimmatliklarni saqlash uchun moʻljallangan ombor;

sayyor kassa — bankning maxsus jihozlangan avtomashinasida joyiga chiqqan holda, jismoniy shaxslar tomonidan taqdim etilgan toʻlov hujjatlariga asosan, toʻlovlarni naqd pulda yoki bank kartalari orqali qabul qilib oluvchi kassa;

slip — bank kartasidan foydalanilgan holda terminal yoki bankomatda kirim yoki chiqim operatsiyalari bajarilganligini tasdiqlovchi va oʻzida bajarilgan operatsiyalarning summasi, turi, sanasi, shuningdek bank kartasi, terminal yoki bankomatni identifikatsiya maʼlumotlarini oʻzida aks ettiruvchi terminal yoki bankomat kvitansiyasi;

chakana amaliyotlar kassasi — bank ish kuni davomida jismoniy shaxslardan kassa hujjatlari asosida naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib olish yoki chiqim qilish, shuningdek ularning bank kartalari orqali toʻlovlarni qabul qilish hamda valyuta ayirboshlash shoxobchasi va chakana kassa xizmatlarining boshqa turlarini koʻrsatish uchun tashkil etilgan kassa;

chiqim kassasi — bankda oʻz hisobvaragʻiga ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarga bank ish kuni davomida chiqim kassa hujjatlari asosida naqd pul va boshqa qimmatliklarni chiqim qiluvchi kassa.

inkassa xonasi — naqd pul tushumlari solingan va belgilangan tartibda plombalangan sumkani (qopni) bevosita mijozdan qabul qilib olish uchun moʻljallangan xona.

11. Mazkur Yoʻriqnoma maqsadlari uchun tijorat banki, bank va bank filiali deganda qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda xos raqam (bank kodi)ga ega boʻlgan tijorat banki filiallari, amaliyot boshqarmalari, bank xizmatlari ofislari (markazlari) va boshqa alohida boʻlinmalar tushuniladi.

2-bob. Bankda kassa ishini tashkil etish

2. Bankda naqd pullar va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini bajarish, bank kassasidagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni but saqlash hamda ularni tashish, bank kassa tarmogʻini hamda bank binosi va binodan tashqarida kassalarni qurish, jihozlash va qoʻriqlash ishlarini mazkur Yoʻriqnoma hamda qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tashkil etilishi lozim.

3. Bosh bank tomonidan bir yilda kamida bir marotaba oʻz tasarrufidagi bank filiallarida kassa ishini tashkil etilishi va kassa operatsiyalarini bajarishda mazkur Yoʻriqnoma talablariga rioya etilishi tekshirilishi lozim.

Bosh bank xodimlari tekshirish natijasida bank filialida aniqlangan xato va kamchiliklarni ushbu Yoʻriqnoma talablariga asosan bartaraf etish yuzasidan amaliy yordam koʻrsatishlari shart.

4. Bank oʻz mijozlariga kassa xizmatini koʻrsatish uchun alohida ajratilgan kassa tarmogʻiga hamda kassa xodimlariga ega boʻlishi lozim.

5. Naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi uchun javobgar boʻlgan hamda kassa operatsiyalarini bajaruvchi barcha xodimlar bilan (shu jumladan, kechki kassaning buxgalter-nazoratchisi bilan ham) moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuziladi.

6. Bank kassirlari oʻrab-bogʻlagan naqd pul va boshqa qimmatliklarning bogʻlamlari (dastalari) bank kassirlari yoki mijozlar tomonidan (kassa xodimlari kuzatuvi ostida) qayta sanalganida kamomad (toʻlovga yaroqsiz, qalbaki pullar va qimmatliklar) aniqlansa, aniqlangan kamomad summasi uchun ushbu bogʻlamni (dastani) shakllantirgan kassir qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda moddiy javobgar hisoblanadi.

7. Bankning kassa tarmogʻi, tashkil etiladigan kassalar Banklar va ularning filiallari binolarida kassa tarmoqlarini tuzilishiga qoʻyiladigan texnik talablarga (roʻyxat raqami 2816, 2016-yil 26-iyul) toʻliq rioya etilgan holda qurilishi hamda qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda jihozlangan boʻlishi shart.

8. Bank tomonidan mijozlarga kassa xizmatlarini koʻrsatish uchun bank (filial) binosida va binodan tashqarida tashkil etilgan barcha turdagi kassalarni qurilishi, zaruriy asbob-uskunalar bilan jihozlanishi, kassa uzelining tayyorligi va dasturiy-texnik vositalar bilan jihozlanganligi boʻyicha Bosh bank mutaxassislari tomonidan berilgan ijobiy xulosa asos boʻlib hisoblanadi.

9. Bank rahbari, bosh buxgalteri va kassa mudiri kassa ishini toʻgʻri tashkil etish, naqd pullar va boshqa qimmatliklar but saqlanishini taʼminlash hamda mijozlarga ushbu Yoʻriqnoma talablari asosida kassa xizmatlari koʻrsatilishi uchun masʼuldirlar.

Bank tomonidan mijozlarga kassa xizmatini koʻrsatish bank va mijoz oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan mazkur Yoʻriqnomada belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

11. Bankda kassa operatsiyalarini bajarish va mijozlarga kassa xizmatini koʻrsatish uchun aylanma kassa va chakana amaliyotlar kassalari tashkil etiladi.

12. Aylanma kassa bank binosida tashkil etilib, unga tegishli boʻlgan barcha banknot va tangalar hisobi 10101 — “Aylanma kassadagi naqd pullar” hisobvaragʻida yuritiladi.

13. Bank kassasi orqali xoʻjalik yurituvchi subyektlarga kassa xizmatlarini koʻrsatishda kassa xodimi tomonidan kirim va chiqim kassa amallari:

kassa xodimiga bunday amallarni bajarish boʻyicha vakolat berilgan hollarda mustaqil bajarilishi;

kassa xodimiga bunday amallarni bajarish boʻyicha vakolat berilmagan hollarda bankning masʼul xodimi ruxsati asosida bajarilishi mumkin.

14. Bank tomonidan jismoniy shaxslarga koʻrsatilayotgan chakana kassa xizmatlari turi hamda kassa operatsiyalarining hajmidan kelib chiqqan holda, Bosh bank ruxsati bilan aholidan omonatlarni qabul qilish, qaytarish va ularga hisoblangan foizlarni toʻlash, kommunal, soliq va boshqa bir martalik toʻlovlarni qabul qilish, shuningdek valyuta ayirboshlash xizmatlarini koʻrsatish uchun (milliy va xorijiy valyutalarda alohida yoki birlashtirilgan holda) chakana amaliyotlar kassalari tashkil etilishi mumkin.

Chakana amaliyotlar kassalarini bank binosida va binodan tashqarida tashkil etilishi mumkin.

Mijozlarga kassa xizmatlarini koʻrsatish maqsadida bank (filial) binosidan tashqarida mini bank kassasi, bank xizmatlari ofisi kassasi va maxsus kassalar ham tashkil etilishi mumkin.

15. Bank binosida va bank binosidan tashqarida tashkil etilgan chakana amaliyotlar kassalarida kassa operatsiyalari bilan birgalikda valyuta ayirboshlash operatsiyalari ham amalga oshirilgan taqdirda, ulardagi naqd pul va qimmatliklar hisobi bankning hisob siyosatiga muvofiq yuritiladi.

16. Mijozlarga kassa xizmatini koʻrsatish bank xodimlari tomonidan qabul qilib olingan kassa hujjatlari asosida amalga oshiriladi. Bank kassasi orqali mijoz bajaradigan barcha kassa operatsiyalariga asos boʻlib xizmat qiluvchi kassa hujjatlari mijoz tomonidan toʻldiriladi. Kompyuterda rasmiylashtirilib, chop etilgan hamda mijoz tomonidan imzolangan hujjatlar ham bank kassirlari tomonidan qabul qilishini mumkin, qatʼiy hisobda turuvchi blanklar bundan mustasno.

17. Kassa operatsiyalarini bajarish uchun asos boʻlgan barcha kassa hujjatlarining belgilangan tartibda rasmiylashtirilishi (tegishli hisobvaraqlarni toʻliq va toʻgʻri aks ettirilishi, hujjatdagi mijoz imzosining bankka taqdim etilgan imzo namunasiga mos kelishi, mijozning shaxsini tasdiqlovchi hujjatdagi maʼlumotlarni kassa hujjatida toʻgʻri qayd etilishi) hamda ularning hisobini yuritilishi (mijozga chiqim kassa operatsiyalarini uning hisobvaragʻidagi mablagʻlari doirasida bajarilishi) uchun bank buxgalteriyasining tegishli xodimlari masʼul hisoblanadi.

18. Bank binosida yoki binosidan tashqarida tashkil etgan kassalarda bajarilgan kassa operatsiyalarining buxgalteriya oʻtkazmalari hisobi Tijorat banklarida buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasiga (roʻyxat raqami 3336, 2021-yil 26-noyabr) muvofiq yuritiladi.

Bankning buxgalteriya boʻlimidagi masʼul xodim har kuni har bir kassa hujjatini qayd etish va ularga tartib raqamlarini ketma-ket qoʻyib borish hamda kassa hujjatlarini kassirlarga topshirishda mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasida keltirilgan kirim kassasi jurnalidan va chiqim kassasi jurnalidan foydalanadi.

19. Haqiqatda bajarilmagan kassa operatsiyalari boʻyicha kassa hujjatlarini rasmiylashtirib qoʻyishga, xususan mijoz tomonidan bank kirim kassasiga naqd pullarni topshirmasdan va chiqim kassasidan naqd pullarni olmasdan, kirim va chiqim kassa hujjatlarini bir vaqtda rasmiylashtirish taqiqlanadi.

20. Bank Boshqaruvi hamda bank filiali rahbarlari kassa xodimlarining ishini samarali va sifatli tashkil etish, naqd pul va boshqa qimmatliklarning daxlsizligini taʼminlangan holda saqlash uchun zarur boʻlgan seyflar (metall shkaflar) va ularni tashish uchun temir aravachalar, mebel va jihozlar, muhr, toʻrtburchak muhr, texnik vositalar (pul sanash, saralash, oʻrab-bogʻlash uchun zarur uskunalar va boshqa zaruriy ashyolar) bilan taʼminlashlari shart.

21. Kassa xodimlariga oʻzlarining shaxsiy naqd pullari va boshqa qimmatliklarini, bank kassasidagi naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan birga saqlanishi taqiqlanadi.

22. Bank kassa tarmogʻida ishlayotgan har bir xodim shu jumladan, kassa mudiri ham oʻzining lavozim majburiyatida belgilab berilgan vazifa va topshiriqlarni ushbu Yoʻriqnoma talablari asosida bajarishga masʼuldir. Kassa xodimiga ishonib topshirilgan naqd pul va qimmatliklarni asossiz tarzda boshqa shaxslarga topshirish yoki lavozim vazifasi boʻyicha oʻziga yuklatilgan kassa operatsiyalarini boshqa xodimlar tomonidan bajarilishi taqiqlanadi.

23. Ish tajribasi, bilimi va koʻnikmalari yetarli boʻlmagan xodimlarni naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini mustaqil ravishda bajarishlari taqiqlanadi.

24. Bankning kassa tarmogʻi joylashgan hududni kuzatish va uni oʻrganish uchun begona shaxslarga imkoniyat berilmasligi va kassa tarmogʻida joylashgan barcha kassa xonalarining (kassa kabinalarining) eshiklari ichki tarafdan qulflanuvchi moslamalar bilan taʼminlangan hamda bank ish kuni davomida ushbu eshiklar qulflangan boʻlishi lozim.

25. Kirim va chiqim kassasi kassirlari kassa hujjatlarini imzolash vakolatiga ega boʻlgan buxgalteriya va boshqa masʼul xodimlarning imzo namunalari bilan, kassa hujjatlari bilan ishlovchi buxgalteriya xodimlari esa kassirlarning imzo namunalari bilan taʼminlangan boʻlishlari lozim.

Ushbu xodimlarni oʻz vaqtida imzo namunalarining roʻyxati bilan taʼminlash va zarurat tugʻilganda mazkur roʻyxatni yangilash hamda eskisini qaytarib olish, (qaytarib olingan imzo namunalari alohida yigʻmajildga tikilgan holda pul omborida bir yil muddatga saqlanishi, yil tugaganidan soʻng, bank arxiviga topshirilishi) shuningdek qayd etilgan masala ijrosi boʻyicha nazoratni oʻrnatish bankning bosh buxgalteri tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Imzo namunalari roʻyxati bank rahbari tomonidan tasdiqlanishi hamda ushbu roʻyxatni har yilning 1-yanvar holatiga yangilab turilishi talab etiladi.

26. Bank filiallarida naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini toʻgʻri bajarilishi, naqd pullar va qimmatliklarni butligini taʼminlanishi, kassa ishlarini mazkur Yoʻriqnoma talablari asosida tashkil etilishi Bosh bank tomonidan doimiy nazoratga olinishi lozim.

Bankda tekshirish oʻtkazish uchun Bosh bank rahbari yoki uning oʻrinbosari tomonidan imzolangan xizmat farmoyishi asos boʻlib hisoblanadi. Pul ombori va kassa tarmogʻidagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni taftish qilish uchun muddati koʻrsatilgan bir martalik guvohnoma beriladi.

3-bob. Kirim kassa operatsiyalarini bajarish

27. Bank kassasiga kirim qilinayotgan naqd pullar va boshqa qimmatliklar kassirlar tomonidan saralangan va donalab sanalgan holda qabul qilinishi shart.

Bank kassalariga naqd pullarni qabul qilish quyidagi hujjatlarga asosan amalga oshiriladi:

a) bank mijozlari boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlardan mazkur Yoʻriqnomaning 2-ilovasidagi naqd pullarni topshirish eʼloni boʻyicha;

b) bank xodimlari tomonidan bankka yetkazilgan zararni qoplash uchun, xizmat safariga olingan boʻnakning sarflanmagan qismini qaytarish va boshqa shu kabi holatlarda bank xodimlaridan mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasidagi kirim kassa orderi (bank faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan naqd puldagi kirim operatsiyalarini, xususan bankning bir hisobvaragʻidagi naqd pullarini ikkinchi bir hisobvaraqqa kirim qilishda, shuningdek olib kelingan madad pullarini bank kassasiga kirim qilishda foydalaniladi) boʻyicha;

v) jismoniy shaxslardan kommunal toʻlovlarni qabul qilish, aholiga kommunal xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan maxsus blanklar boʻyicha;

g) jismoniy shaxslardan bir martalik (soliq toʻlovlaridan tashqari) toʻlovlarni mazkur Yoʻriqnomaning 4-ilovasiga muvofiq shakldagi aholidan bir martalik toʻlovlarni qabul qilish blanki boʻyicha;

d) aholidan bank depozit hisobvaraqlariga omonatlarni naqd pulda qabul qilish mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi kirim kassa orderi boʻyicha;

e) jismoniy shaxslardan soliq toʻlovlarini qabul qilish mazkur Yoʻriqnomaning 5-ilovasiga muvofiq shakldagi jismoniy shaxsning soliq toʻlovlari uchun maxsus blanki asosida amalga oshiriladi.

28. Naqd pullarni topshirish eʼloni uch qismdan — “eʼlon”, “kvitansiya” va “order”dan iborat. Ushbu kirim hujjatining “eʼlon” qismi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, “kvitansiya” qismi kirim kassasi kassiri tomonidan imzolangan va kassaning muhri bosilgan holda naqd pulni topshirgan mijozga, “order” qismi esa buxgalteriya xodimiga beriladi.

Kirim kassa orderi uch nusxada toʻldiriladi. Uning birinchi nusxasi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, ikkinchi nusxasi buxgalteriya xodimlariga va uchinchi nusxasi kirim kassasi kassirining imzosi va muhri qoʻyilgan holda naqd pulni topshirgan bank xodimiga beriladi.

Bank bir hisobvaraqdagi naqd pullarni ikkinchi bir hisobvaraqqa kirim qilishda kirim kassa orderi ikki nusxada rasmiylashtiriladi hamda uning birinchi nusxasi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi va ikkinchi nusxasi buxgalteriya xodimlariga beriladi.

Fuqarolardan soliq toʻlovlarini qabul qilishda foydalaniladigan jismoniy shaxsning soliq toʻlovlari uchun maxsus blanki uch qismdan — “xabarnoma”, “patta” va “kirim orderi”dan iborat. Maxsus blankning “kirim orderi” deb nomlangan qismi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, “patta” qismi soliqni toʻlagan jismoniy shaxsga va “xabarnoma” qismi (bankning buxgalteriya boʻlinmasi xodimlari tomonidan) tegishli tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyasiga, ularning soʻrovnomasiga asosan taqdim etiladi.

29. Xoʻjalik yurituvchi subyekt bank kassasiga naqd pullarni topshirishdan oldin buxgalteriya boʻlimi xodimlariga murojaat etishi lozim. Buxgalteriya xodimlari kirim kassa hujjatlarini Oʻzbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tashkil qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma (roʻyxat raqami 1834, 2008-yil 11-iyul) talablari asosida toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshirib, ularni kirim kassa jurnaliga qayd etgan holda kirim kassasi kassiriga topshiradi.

30. Kirim kassasi kassiri kirim hujjatlarini qabul qilishda:

hujjat bankning buxgalteriya xodimlari tomonidan imzolanganligini;

ushbu imzolarning kassirda saqlanayotgan imzo namunalariga mos kelishini;

hujjat mijoz tomonidan imzolanganligini;

hujjatda koʻrsatilgan summaning raqam va soʻzlar bilan toʻgʻri yozilganligini hamda ularning oʻzaro mosligini tekshiradi va kirim kassa jurnaliga imzo qoʻyib, kirim kassa hujjatlarini qabul qilib olganligini tasdiqlaydi.

31. Kirim kassasi kassiri kirim hujjati boʻyicha mijozni chaqirib, u topshirayotgan naqd pullarini saralab va birma-bir sanab, qabul qilib oladi.

Mijoz naqd pullarni bir vaqtning oʻzida bir qancha hisobvaraqlarga kirim qilish uchun bir nechta kirim hujjatlari asosida topshirsa, bunday hollarda kassir naqd pulni har bir kirim hujjati boʻyicha alohida qabul qilib olishi shart.

Kirim kassasi kassiri mijozdan naqd pullarni qabul qilib olayotganida, uning stoli ustida qabul qilinayotgan pullardan boshqa naqd pul va boshqa qimmatliklar boʻlmasligi, kassir tomonidan avval qabul qilingan barcha pullar stol tortmalarida, metall shkaflarda yoki seyflarda saqlanishi kerak.

Kirim kassasi kassirining ish joyi shunday jihozlangan boʻlishi kerakki, unda naqd pullarni topshirayotgan mijozga, uning pullarini kassir tomonidan saralash, sanash jarayonini bevosita kuzatish uchun imkoniyati yaratilgan boʻlishi kerak.

32. Kassir mijozning naqd pullarini qabul qilib olganidan soʻng, kirim kassa hujjatida koʻrsatilgan summani, saralab va sanab qabul qilinganida haqiqatda chiqqan naqd pullar summasi bilan taqqoslab koʻradi. Tafovut aniqlanmasa kirim kassasi kassiri:

naqd pullarni topshirish eʼlonining “eʼlon”, “kvitansiya” va “order” qismlariga imzo qoʻyib, kvitansiya qismiga muhr bosadi hamda uni mijozga beradi;

kirim kassa orderlarining uchta nusxasiga ham imzo qoʻyib, uchinchi nusxasiga muhr bosadi va uni mijozga beradi.

33. Mijoz tomonidan topshirgan naqd pullar summasi kirim hujjatidagi summadan:

kam boʻlsa, mijozga yetishmayotgan summani topshirish yoki kirim kassa hujjatini qaytadan rasmiylashtirish;

koʻp boʻlsa, mijozga ortiqcha summa qaytariladi yoki kirim kassa hujjatini qaytadan rasmiylashtirish taklif etiladi.

Mijoz kirim kassa hujjatini qaytadan rasmiylashtirgan taqdirda, buxgalteriya xodimi kirim kassa jurnalidagi tegishli (dastlabki) summa ustidan chiziq tortadi va haqiqatda topshirilgan naqd pul summasini yozib, qayta rasmiylashtirilgan hujjatni belgilangan tartibda kirim kassasi kassiriga topshiradi.

34. Kirim kassa hujjatlari buxgalteriyaning kirim kassa jurnalida qayd etilib, kirim kassasi kassiriga taqdim etilganidan soʻng, mijoz tomonidan bank kassasiga naqd pullar topshirilmasa, kassir ushbu kirim kassa hujjatini buxgalteriya xodimiga qaytarib berishi lozim. Bunda bank kassasiga mijoz tomonidan naqd pullar nima sababdan topshirilmaganligi aniqlangach, buxgalteriya xodimi kirim kassa jurnalidagi tegishli yozuvlar ustidan chiziq tortadi va ushbu tuzatish kassir imzosi bilan tasdiqlanadi. Ushbu ijro etilmagan kirim kassa hujjati bank bosh buxgalteri xabardor etilgan holda buxgalteriya xodimi tomonidan yoʻq qilinadi.

35. Kassir bank ish kuni davomida qabul qilib olgan naqd pullarni mazkur Yoʻriqnomaning 7-bobida belgilangan tartibda saralaydi, sanaydi va oʻrab bogʻlaydi.

Mijoz tomonidan topshirilayotgan naqd pullar orasidan shubhali, toʻlovga yaroqsiz yoki qalbaki pullar aniqlanganda, kirim kassasi kassiri bu haqida kassa mudiriga xabar qilishi hamda bunday pullarni tekshirish uchun unga topshirishi shart.

Bank kassa mudiri shubhali pullarni toʻlovga yaroqli yoki yaroqsiz ekanligi boʻyicha asoslangan holda xulosa chiqarishga qiynalsa, bunday hollarda shubhali pullarni mazkur Yoʻriqnomaning 15-bobida belgilangan tartibda mijoz arizasiga asosan ekspertizaga qabul qilinishi mumkin.

36. Favqulodda vaziyatlar, baxtsiz hodisalar oqibatida naqd pullar jiddiy shikastlangan boʻlsa, ularning haqiqiyligi va toʻlovga yaroqli ekanligiga toʻliq ishonch hosil qilingach, bank kassa mudirining ruxsati bilan ular muomalaga yaroqli pullarga almashtirib berilishi mumkin.

Bank kassalariga topshirilgan shikastlangan, lekin toʻlovga yaroqli ekanligi shubha uygʻotmaydigan banknot va tangalarni almashtirib berilishi, buxgalteriya oʻtkazmalarisiz, hech qanday kassa hujjatlari rasmiylashtirilmagan holda amalga oshiriladi.

37. Shikastlangan, lekin “toʻlovga yaroqli” banknotlar almashtirib berilganida, ularga “Almashtirilgan” degan bank kassirining toʻrtburchak muhri bosiladi. Shikastlangan banknotlarga, uning almashtirilgan sanasi, pulning haqiqiyligini koʻzdan kechirgan kassa xodimining familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilib, imzosi qoʻyiladi. Shikastlangan banknotlar “eskirgan” pullar toifasiga oʻtkaziladi.

Shikastlangan, lekin “toʻlovga yaroqli” banknotlarning butligini saqlash maqsadida, kassirlarga ushbu banknotlarni butun holda kalkaga yoki yupqa qogʻozga yopishtirish shuningdek, tabiiy eskirish, kislota toʻkilgan yoki yongʻin oqibatida kuygan pullarni alohida oʻrab-bogʻlash tavsiya etiladi. Bank kassirlari tomonidan shikastlangan, lekin “toʻlovga yaroqli” pullarni polimer materiallar (skotch, sellofan va boshqalar) bilan yelimlash qatʼiyan man etiladi.

38. Kassirlar tomonidan banknot va tangalarning toʻlovga yaroqli ekanligini aniqlashda qiyinchilik tugʻilsa, bunday holda yakuniy xulosani kassa mudiri, zarur hollarda esa bank rahbari qabul qiladi.

Mijoz tomonidan bank kassasiga topshirilayotgan naqd pullar orasida “toʻlovga yaroqsiz” yoki “qalbaki” pullar mavjud ekanligi aniqlanib, ushbu holat kassa mudiri tomonidan tasdiqlansa, bunday holatda mijozga bu haqida batafsil va asosli tushuntirishlar berilishi shart. Mijoz bank kassasiga topshirayotgan naqd pulini “toʻlovga yaroqsiz” ekanligiga ishonch hosil qilgach, bunday banknotga kirim kassasi kassirining bank nomi tushirilgan “Almashtirib berish rad etildi” yozuvli toʻrtburchak muhri bosiladi va mazkur qarorni qabul qilgan kassa xodimining imzosi qoʻyiladi. “Almashtirib berish rad etildi” degan toʻrtburchak muhr bosilgan banknotlar mijozga qaytarib berilmaydi.

39. Mijoz kassa xodimlari tomonidan qabul qilinayotgan pulning “toʻlovga yaroqsiz” yoki “qalbaki” ekanligini asoslash boʻyicha bildirilgan mulohazalaridan qoniqish hosil qilmasa, u holda mijozning xohishiga koʻra, uning arizasiga asosan (ushbu banknotga hech qanday muhr bosilmagan holda) mazkur Yoʻriqnomaning 15-bobida belgilangan tartibda ekspertizaga qabul qilinishi mumkin.

40. Qabul qilinayotgan naqd pullar orasidan shubhali, toʻlovga yaroqsiz yoki qalbaki pul aniqlansa, ushbu pul summasi bank kassasiga mijozdan qabul qilingan naqd pullar summasini hisoblashda hisobga olinmaydi, balki mijozga uning oʻrnini qoplash yoki haqiqatda qabul qilingan naqd pullar summasiga kirim kassa hujjatini qaytadan rasmiylashtirish taklif etiladi.

41. Har qanday holatda ham shubhali, toʻlovga yaroqsiz, qalbaki pullar mijozlarga qaytarib berilmaydi. Bunda bankda aniqlangan:

shubhali pul ekspertizaga qabul qilinganida, bunday pulning nominal qiymati boʻyicha 90141 — “Ekspertizaga qabul qilingan banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” hisobvaragʻiga kirim qilish uchun mazkur Yoʻriqnomaning 6-ilovasiga muvofiq shaklda balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi rasmiylashtirilishi lozim;

qalbaki yoki toʻlovga yaroqsiz pulning har bir donasini 1 soʻm shartli bahoda 90145 — “Toʻlovga yaroqsiz banknot va tangalar” hisobvaragʻiga kirim qilish uchun balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi rasmiylashtirilishi kerak. Qalbaki pul boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandi talablari asosida tegishli choralar koʻrilishi lozim.

42. Kirim kassasi kassiri qabul qilib olgan naqd pullarni, zarur hollarda, bank ish kuni davomida kassa mudiriga bir necha marta topshirishi mumkin. Bunday hollarda har safar, kirim kassasi kassiri naqd pullarni kassa mudiriga topshirishdan avval, haqiqatda qabul qilib olgan naqd pullarini kirim kassasi hujjatlarida qayd etilgan summalarga mos kelishini tekshirishi, topshirayotgan naqd pul bogʻlamlari (dastalarini) qayta sanab koʻrishi lozim. Shuningdek, tegishli yozuvlarni mazkur Yoʻriqnomaning 7-ilovasiga muvofiq 155-shakldagi kitobga qayd etib, kassa mudiriga imzo qoʻydirgan holda topshirishi kerak.

43. Kirim kassasi kassiri bank ish kuni yakunida kirim kassasi hujjatlarining umumiy sonini va umumiy summasini 155-shakldagi kitobda qayd etadi hamda kirim kassa hujjatlari summasini haqiqatda qabul qilib olgan naqd pullar summasi bilan taqqoslab koʻradi. Shuningdek, saqlash uchun topshirilgan qimmatliklarni 93609 — “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar” balansdan tashqari hisobvaragʻi boʻyicha rasmiylashtirilgan kirim kassa orderlarida qayd etilgan maʼlumotlar bilan taqqoslaydi. Tafovutlar aniqlanmasa, mazkur Yoʻriqnomaning 8-ilovasiga muvofiq 109-shakldagi kirim kassa hujjatlarining soni va summasi hamda saqlashga qabul qilingan qimmatliklar soni va summasi toʻgʻrisida maʼlumotnoma tuzadi hamda imzolaydi.

Kirim kassasi kassiri va buxgalteriya xodimi 109-shakldagi maʼlumotnomada qayd etilgan kassa aylanmalarini, kirim kassasi jurnalidagi yozuvlar bilan taqqoslaydi. Tafovutlar aniqlanmagan taqdirda, kirim kassasi jurnalini yurituvchi buxgalteriya xodimi 109-shakldagi maʼlumotnomaga, kirim kassasi kassiri esa buxgalteriyaning kirim kassasi jurnalidagi umumiy summani tasdiqlagan holda imzo qoʻyadi. Ushbu taqqoslashning amalga oshirilishi va masʼul xodimlar tomonidan yuqoridagi hujjatlarning imzolanishi bankning bir kunlik kirim kassa operatsiyalari yakunlanganligini hamda bir kunlik kirim kassa operatsiyalari tegishli hujjatlarda toʻgʻri qayd etilganligini bildiradi.

44. Kirim kassasi kassiri kassadagi naqd pullar qoldigʻini oʻrab-bogʻlaydi hamda qoldiq summasini oʻzining 155-shakldagi kitobiga qayd etadi. Kirim kassasi kassiri 109-shakldagi maʼlumotnoma bilan birga kirim kassa hujjatlarini kassa mudiriga topshiradi.

Kassa mudiri 109-shakldagi maʼlumotnomada qayd etilgan yozuvlarni kirim kassa hujjatlari bilan taqqoslaydi hamda kassirning 155-shakldagi kitobida qayd etilgan yozuvlarni tahlil qiladi. Shuningdek, saqlash uchun topshirilgan qimmatliklarni, balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderida qayd etilgan maʼlumotlar bilan taqqoslab koʻradi.

Tafovutlar aniqlanmasa, kassa mudiri kirim kassasidagi barcha naqd pul va boshqa qimmatliklarni, kassirning 155-shakldagi kitobiga imzo qoʻygan holda qabul qilib oladi va oʻzining 155-shakldagi kitobiga bu toʻgʻrisida tegishli yozuvlarni qayd etadi hamda kirim kassasi kassirining 109-shakldagi maʼlumotnomasi toʻgʻri tuzilganligini tasdiqlagan holda, uni imzolaydi va kirim kassa hujjatlarini kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildiga tikish uchun ushbu ishga masʼul boʻlgan kassa xodimiga topshiradi.

45. Bank kassalariga bank ish kuni davomida kirim qilingan barcha naqd pullar va boshqa qimmatliklar, shu ish kunining oʻzida aylanma kassaga kirim qilinishi va bank balansining tegishli hisobvaraqlarida aks ettirilishi lozim.

46. Naqd pul tushumiga ega boʻlgan mijozlardan tushum pullarini bevosita bank kassasiga qabul qilib olish qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

461. Naqd pul tushumlari solingan va belgilangan tartibda plombalangan sumkadagi (qopdagi) naqd pul tushumlarini bank filialiga oʻzlari olib kelgan mijozlar mazkur Yoʻriqnomaning 8a-ilovasiga muvofiq shakldagi blankni toʻldirgan holda inkassa xonasiga topshiradi.

Naqd pulni qabul qilgan kassa xodimlari (bank ish kuni mobaynida masʼul kassa xodimlari, bank ish kuni yakunlangach yoki dam olish kunlari kechki kassa xodimlari) mazkur bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan blankning kvitansiya qismiga imzo qoʻygan va muhr bosgan holda uni mijozga qaytarib beradi.

Bank kassa tarmogʻida inkassa xonasi alohida yoki ish hajmidan kelib chiqqan holda kirim, chiqim kassalarida yoki mijozlarga kassa xizmati koʻrsatiladigan boshqa kassa xonalarida tashkil etiladi.

Bank filialining qayta sanash kassasi kassirlari ushbu sumkadagi (qopdagi) naqd pullarni saralanishi, sanalishi, tushum pullarni mijozning hisobvaragʻiga kirim qilinishi, bankdagi mijozning boʻsh sumkasini (qopini) unga qaytarib berish hamda ushbu kassa operatsiyalarini bajarishga doir hujjatlarning rasmiylashtirilishi mazkur Yoʻriqnomada belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

4-bob. Chiqim kassa operatsiyalarini bajarish

47. Bank kassasidan naqd pullarni chiqim qilish:

a) xoʻjalik yurituvchi subyektlarga — mazkur Yoʻriqnomaning 9-ilovasiga muvofiq shakldagi naqd pul cheki boʻyicha;

b) jismoniy shaxslarga — mazkur Yoʻriqnomaning 10-ilovasiga muvofiq shakldagi chiqim kassa orderi (bevosita bank faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan naqd puldagi chiqim kassa operatsiyalarini, xususan, naqd pullarni bir hisobvaraqdan ikkinchi bir hisobvaraqqa oʻtkazish uchun chiqim qilishda, naqd pullarni inkassatsiya xizmati xodimlariga topshirish maqsadida chiqim qilishda ham chiqim kassa orderidan foydalaniladi) boʻyicha;

v) aholining bank depozit hisobvaraqlaridagi omonatlarini va unga hisoblangan foizlarni naqd pulda toʻlash mazkur Yoʻriqnomaning 10-ilovasiga muvofiq shakldagi chiqim kassa orderi boʻyicha;

g) jismoniy shaxsning bank kartasidan bankomat yoki terminallar orqali naqd pullar chiqim qilish — avtomatik tarzda, dasturiy yoʻl bilan shakllantiriladigan sliplar boʻyicha amalga oshiriladi. Avtomat tarzda shakllantiriladigan slip — chiqim kassa orderiga tenglashtiriladi.

48. Bank kassasidagi terminaldan chiqim qilingan naqd pullarning umumiy summasiga, bank ish kuni oxirida chiqim kassa orderi rasmiylashtiriladi hamda har bir slipdagi summa mazkur Yoʻriqnomaning 192-bandida qayd etilgan axborotlar tasmasiga alohida kiritilishi lozim.

Bank kassasidagi terminal orqali jismoniy shaxslarning bank plastik kartalaridan naqd puldagi chiqim kassa operatsiyalarining hisob-kitobi yuritiladigan hisobvaraq boʻyicha kunlik chiqim aylanmalarni, yaʼni chiqim summalari roʻyxatini chop etgan holda, undagi har bir summani tegishli slip summasi bilan taqqoslab chiqish mumkin.

Bunda tafovutlar aniqlanmasa, taqqoslash ishlarini bajargan kassir ushbu roʻyxatdagi umumiy summani imzolashi lozim. Soʻngra, ushbu roʻyxat mazkur kassada terminaldan chiqim qilingan naqd pullarning umumiy summasiga rasmiylashtirilgan chiqim kassa orderiga ilova qilgan holda kunlik kassa hujjatlariga tikilishi kerak.

49. Bankning pul ombori ochilganidan soʻng, kassa mudiri, bank rahbari va bosh buxgalteri ishtirokida aylanma kassadagi naqd pullar qoldiqlari qayta sanaladi hamda aylanma kassadagi naqd pullar qoldigʻini mazkur Yoʻriqnomaning 11-ilovasiga muvofiq 120-shakldagi kitobda qayd etilgan maʼlumotlar bilan, shuningdek 10101 — Aylanma kassadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi qoldiq summaga mosligi tekshiriladi. Bunda kassa mudiri oʻzining 155-shakldagi kitobiga berilayotgan naqd pullar summasini qayd etadi va chiqim kassasi kassiriga imzo qoʻydirgan holda naqd milliy va xorijiy valyutadagi pullarni, bank ish kuni yakunida hisob berish sharti bilan beradi.

Chiqim kassasi kassiri tomonidan naqd pullarni kassa mudiridan qabul qilish:

banknotlarning toʻliq va toʻliq boʻlmagan bogʻlamlarini ustki nakladkalardagi maʼlumotlarga qarab tekshirish yoʻli bilan;

banknotlarning toʻliq boʻlmagan dastalarini esa kassa mudirining yoki u tayinlagan kassa xodimining kuzatuvi ostida birma-bir qayta sanash orqali;

tangalar — qopchalarga biriktirilgan yorliqlardagi (yoki paketlar ichidagi qogʻozdagi) yozuvlarga qarab tekshirish orqali amalga oshiriladi.

50. Chiqim kassasi kassiri hisob berish sharti bilan kassa mudiridan olgan barcha naqd pul va boshqa qimmatliklarini oʻzining 155-shakldagi kitobida qayd etishi lozim.

51. Kassa mudiri hisob berish sharti bilan bank chiqim kassasi kassiriga naqd pullarni berganidan soʻng, kassada qolgan naqd pullarni qayta hisoblab, uni bank ish kuni boshidagi kassa qoldigʻi summasiga taqqoslab koʻrishi kerak.

52. Naqd pul chek daftarchasini mijozga berish, uning yozma buyurtmalari asosida amalga oshiriladi.

Xoʻjalik yurituvchi subyekt oʻz faoliyatini tugatayotganida yoki hisobvaragʻini boshqa bankka oʻtkazayotganida naqd pul chek daftarchasi mijozdan qaytarib olinadi hamda naqd pul chek daftarchasining har bir foydalanilmagan varagʻining imzolar qoʻyiladigan qismini uchburchak shaklida qirqish orqali, foydalanishga yaroqsiz holga keltiriladi.

53. Xoʻjalik yurituvchi subyekt vakili naqd pul olish uchun bank buxgalteriyasining ushbu mijozga xizmat koʻrsatuvchi xodimiga naqd pul cheki va boshqa hujjatlarni taqdim etadi.

Buxgalteriya xodimi chiqim kassa hujjatini mijoz tomonidan toʻgʻri toʻldirilganligini va mijozning bankdagi hisobvaragʻida yetarli miqdorda mablagʻlar borligini tekshirgach, uni imzolaydi.

Bankda oʻzining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻini ochmagan yoki hisobvaragʻida yetarlicha mablagʻlari boʻlmagan har qanday mulkchilik shaklidagi xoʻjalik subyektlariga bank kassalaridan naqd milliy yoki xorijiy valyutalarni chiqim qilinishi taqiqlanadi.

Buxgalteriya xodimi tekshirilgan chiqim kassa hujjatini nazoratchi buxgalterga beradi. Nazoratchi buxgalter chiqim kassa hujjatining toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshirgach, uning tegishli rekvizitlarini chiqim kassasi jurnalida qayd etadi. Ushbu chiqim kassa hujjati va chiqim kassa jurnali nazoratchi buxgalter tomonidan imzolanadi hamda bankning chiqim kassiriga taqdim etish uchun xoʻjalik yurituvchi subyekt vakiliga naqd pul chekining nazorat markasi (bank xodimi bank kassasidan naqd pul olayotganida unga chiqim kassa orderining yirtma taloni) beriladi.

54. Buxgalteriya xodimi chiqim kassa hujjatlarini chiqim kassasi kassiriga, chiqim kassa jurnaliga imzo qoʻydirib topshiradi. Bank kassasidan naqd pul olayotgan shaxs tomonidan chiqim kassa hujjatlarini kassirga taqdim etilishi taqiqlanadi.

Kassir chiqim hujjatini qabul qilib olganidan soʻng:

mijozni chiqim hujjatining raqami boʻyicha chaqirishi;

chiqim kassasi kassiriga mijoz tomonidan berilgan nazorat markasi yoki yirtma talonning raqamini chiqim hujjatidagi raqam bilan taqqoslashi va nazorat markasini yoki yirtma talonni tegishli chiqim hujjatiga yelimlab yopishtirishi;

chiqim hujjatida buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimlarining imzolari borligini va ushbu imzolarni, mavjud imzo namunalariga mos kelishini tekshirishi;

raqam va soʻz bilan yozilgan summalarning oʻzaro mosligini tekshirishi;

hujjatda naqd pullarni olayotgan mijozning shaxsiy imzosi borligini tekshirishi;

naqd pullarni oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjati borligini hamda mijozning shaxsini tasdiqlovchi hujjatdagi maʼlumotlarini chiqim kassa hujjatida qayd etilgan yozuvlar bilan solishtirib koʻrishi shart.

Kassir chiqim kassa hujjatida koʻrsatilgan naqd pullar summasini mijozga chiqim qilib berish uchun tayyorlaydi. Bunda kassirning stoli ustida mijozga berishga tayyorlab qoʻyilgan naqd pullardan boshqa pullar boʻlmasligi kerak.

55. Kassir tayyorlangan naqd pul summasini mijozga beradi va chiqim kassa hujjatini imzolaydi.

Mijozga naqd pullar chiqim qilinganidan soʻng, ushbu chiqim qilingan naqd pullarni alohida sumka, qop, paket yoki boshqa idishga solingan holda bank binosidan olib chiqiladigan hollardagina, olingan naqd pullar summasiga chiqim kassasi kassiri tomonidan moddiy ruxsatnoma rasmiylashtirib berilishi lozim.

56. Kassir mijozga naqd pullarni oʻrami buzilmagan toʻliq bogʻlamlar boʻyicha chiqim qilganida, banknotlarni birma-bir qayta sanamagan holda, ustki nakladkada koʻrsatilgan summalarga qarab chiqim qiladi.

Mijozga oʻrami buzilmagan toʻliq bogʻlamdan tegishli dastalarni olib berish zarur boʻlsa, unda kassir pul bogʻlami joylashtirilgan polietilen paketdagi kassirning shaxsiy klishe raqamlari bosilgan kafolat chokini kesmagan holda paketni naqd pullarni oluvchi mijozning koʻz oldida qirqishi lozim.

Kassir toʻliq boʻlmagan va oʻrami buzilgan dastadan mijozga naqd pullarni berishda, banknotlarni birma-bir qayta sanab, soʻngra mijozga chiqim qilishi lozim.

Qopcha va paketlarga joylangan tangalar qopchalarga biriktirilgan yorliqlardagi (yoki paketlar ichidagi qogʻozdagi) yozuvlarga qarab mijozlarga beriladi. Tangali qopcha mijozga toʻliq chiqim qilinadigan hollarda, bank kassiri qopchadagi plombani naqd pul oluvchining oldida qirqishi shart.

57. Kassir dastani ochib, undagi naqd pullarning tegishli qismini mijozga chiqim qilishi uchun dastadagi banknotlarning kerakli qismini ajratib olganidan soʻng, ularning barchasini birma-bir qayta sanab koʻrishi lozim.

59. Chiqim kassasi kassiri mijozga chiqim kassa hujjatida qayd etilgan summadagi naqd pullarni berganidan soʻng, chiqim kassa hujjatini imzolaydi. Bunda, mijozning talabiga binoan, bir nominal qiymatdagi naqd pullarni boshqa qiymatdagilariga almashtirib berilishi taqiqlanadi.

60. Bank kassasidan berilgan naqd pulni olgan shaxs kassadan uzoqlashmagan holda olingan pul summasini hujjatda koʻrsatilgan summa bilan taqqoslashi, uni bogʻlamlar va dastalar boʻyicha tekshirishi, toʻliq boʻlmagan banknotlar dastasini esa bank kassirining kuzatuvi ostida birma-bir qayta sanash orqali qabul qilib olishi shart.

61. Bank mijozi kassadan olgan naqd pullarini maxsus ajratilgan joyda yoki xonada, bank kassa xodimining kuzatuvi ostida, birma-bir qayta sanab olishi mumkin. Bunday hollarda chiqim kassasi kassiri mijozga berayotgan naqd pul bogʻlamlarining polietilen paketidagi kafolat choklarini kesmasdan mijozga beradi. Mijoz tomonidan naqd pullarni birma-bir sanab olish vaqtida, jarayonni kuzatib turgan bank kassa xodimi polietilen paketlarning kafolat choklari va banderollarning toʻliq saqlanishini kuzatib turishi lozim.

62. Mijoz bank kassasidan olgan naqd pullarini birma-bir qayta sanab olish jarayonida ushbu bank kassirlari tomonidan shakllantirgan naqd pullar dastasidan kassa xatoliklarini yaʼni, kamomad (toʻlovga yaroqsiz, qalbaki) yoki ortiqcha pullarni aniqlasa, mazkur Yoʻriqnomaning 107-bandida belgilangan tartibda zaruriy choralar koʻriladi.

63. Mijozning bank kassasidan olgan banknot va tangalari orasidan kamomad chiqqanligi toʻgʻrisidagi murojaatlari quyidagi hollarda:

agar mijoz alohida ajratilgan xonada yoki maxsus ajratilgan joyda bank kassiri, nazoratchisi kuzatuvi ostida naqd pullarni qayta sanab olmagan boʻlsa;

agar mijoz naqd pullarni bank kassasidan qabul qilib olganidan soʻng, chiqim kassasidan uzoqlashgan boʻlsa, mijozning eʼtirozlari qanoatlantirilmaydi.

Bu haqidagi ogohlantiruvchi yozuvlar bank chiqim kassasining oldidagi, mijozlarga koʻrinarli joyga doimo osilgan boʻlishi shart.

64. Bank rahbari naqd pul kamomadi toʻgʻrisidagi mijozlarning arizasini har qanday holatda ham oʻrganib chiqishi hamda bank kassiri tomonidan naqd pul dastalari, bogʻlamlarini shakllantirishda haqiqatda ham kassa xatoliklariga (kamomadga) yoʻl qoʻyilganligi tasdiqlansa, mazkur holatlarni bartaraf etish choralarini koʻrishi shart.

65. Bank ish kuni yakunida chiqim kassasi kassiri, hisob berish sharti bilan kassa mudiridan qabul qilib olgan naqd pullarni, kunlik chiqim kassa hujjatlari umumiy summasiga hamda kun oxirida qolayotgan naqd pullar qoldigʻiga taqqoslab, mazkur Yoʻriqnomaning 12-ilovasiga muvofiq 110-shaklda maʼlumotnoma tuzib, buxgalteriya xodimlarining chiqim kassasi jurnalidagi yozuvlar bilan taqqoslaydi. Tafovutlar aniqlanmasa, chiqim kassa jurnali kassir tomonidan va kassirning 110-shakldagi maʼlumotnomasi buxgalteriya xodimi tomonidan imzolanadi.

66. Chiqim kassasi kassiri ish kuni yakunida chiqim kassasi hujjatlarining umumiy sonini va umumiy summasini oʻzining 155-shakldagi kitobida qayd etadi.

Chiqim kassasi kassiri bank ish kuni yakunida chiqim kassasida qolgan naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini belgilangan tartibda oʻrab-bogʻlaydi, qoldiq summasini oʻzining 155-shakldagi kitobiga qayd etadi va kassa mudiriga imzo qoʻydirgan holda unga topshiradi. Shundan soʻng u chiqim kassasining kunlik hujjatlarini hamda 110-shakldagi maʼlumotnomani ham kassa mudiriga topshiradi.

Kassa mudiri ushbu 110-shakldagi maʼlumotnomada qayd etilgan yozuvlarni, chiqim kassiriga hisob berish sharti bilan berilgan naqd pullar, kassir bank ish kuni yakunida qaytarib topshirgan naqd pullar qoldigʻi va chiqim kassa hujjatlari summasi bilan taqqoslaydi. Tafovutlar aniqlanmasa, kassa mudiri 110-shakldagi maʼlumotnomani imzolaydi hamda chiqim kassa hujjatlarini kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildiga tikish uchun ushbu ishga masʼul boʻlgan kassa xodimiga topshiradi.

67. Bank kassalaridan bank ish kuni davomida chiqim qilingan barcha naqd pullar va boshqa qimmatliklar, shu ish kunining oʻzida bank balansining tegishli hisobvaraqlarida belgilangan tartibda aks ettirilishi lozim.

68. Bank kassasidagi naqd pullar qoldigʻi mijozlarning naqd pulga boʻlgan talablarini qondirish uchun yetarli boʻlmasa, Markaziy bank Bosh boshqarmasining farmoyishiga asosan Hisob-kitob kassa markazining aylanma kassasidan yoki hududdagi boshqa bank kassalaridan belgilangan tartibda madad pullari ajratilishi mumkin.

69. Bank tomonidan olingan madad pullari mustaqil ravishda tasarruf etiladi.

5-bob. Kechki kassaga naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilish

70. Bank ish kuni yakunlanganidan soʻng, inkassatorlar guruhidan naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan yoki boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilib olish hamda ish kuni uzaytirilgan kassalarda ish yakunlangach, ulardagi naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini qabul qilib olish, shuningdek, dam olish va bayram kunlari ishlaydigan kassalarga madad pullarini berish maqsadida bankda kechki kassa tashkil etiladi. Bankning kechki kassasiga inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilish, buxgalteriya xodimlaridan tayinlangan buxgalter-nazoratchining nazorati ostida kechki kassa kassiri tomonidan amalga oshiriladi.

71. Bankning kechki kassasi orqali chiqim kassa operatsiyalarini bajarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Kechki kassaning buxgalter-nazoratchisiga qayta sanash kassasida ishlash, shuningdek qayta sanash kassasining nazoratchisiga kechki kassa xodimlarining vazifalarini bajarish taqiqlanadi.

72. Bankning kechki kassasi xodimlariga yoʻnalish boʻyicha yigʻilgan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) topshirish, inkassatorlar guruhi boshligʻining kuzatuvi ostida, yigʻuvchi inkassator tomonidan amalga oshiriladi.

Inkassatorlar guruhi avtomashinasida bir nechta bankka topshirilishi lozim boʻlgan naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkalari (qoplari) mavjud boʻlsa, bir bankka tegishli boʻlgan sumkalarni (qoplarni) topshirish jarayonida, haydovchi inkassator avtomashinada qolib, boshqa bankka topshirilishi lozim boʻlgan sumkalarni (qoplarni) qoʻriqlab turishi kerak.

Inkassatorlar guruhi yigʻib kelingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) bankning kechki kassasi xodimlariga topshirishdan avval, kechki kassaning buxgalter-nazoratchisiga:

yoʻnalishdagi har bir mijoz boʻyicha inkassatorlar guruhiga berilgan mazkur Yoʻriqnomaning 13-ilovasiga muvofiq shakldagi tashrif varaqasini;

mijozlarning har bir pullik inkassatsiya sumka (qopi) boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 14b-ilovasiga muvofiq naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkasi (qopi) yuk xatini;

mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq inkassatorlar guruhiga berilgan boʻsh sumkalar (qoplar) soni toʻgʻrisida maʼlumotnomani taqdim etishi lozim.

73. Kechki kassaning buxgalter-nazoratchisi inkassatorlar guruhidan qabul qilib olgan yuk xatlari va tashrif varaqalaridagi yozuvlarni bir-biriga mos kelishini tekshirib koʻrishi shart. Shundan soʻng, buxgalter-nazoratchi mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasiga muvofiq bank kassasiga qabul qilingan naqd pul tushumlari solingan va boʻsh inkassatsiya sumkalari (qoplari) toʻgʻrisida maʼlumotnomaning tegishli qismini uch nusxada rasmiylashtirib, unga:

mijozlarga biriktirilgan sumka (qop) raqamlari va unga solingan naqd pul summalarini;

boʻsh sumkalar (qoplar) raqamlarini;

mijozlar qoʻshimcha ravishda topshirilgan (naqd pul tushumlari solingan) inkassatsiya sumkalari (qoplari) boʻyicha maʼlumotlarni kiritadi.

74. Inkassatorlar guruhidan sumkalarni (qoplarni) qabul qilish vaqtida tashrif varaqasidagi yozuvga izohlarsiz tuzatishlar kiritilganligi, shuningdek tashrif varaqasidagi yozuvlar bilan yuk xatidagi yozuvlarni oʻzaro mos kelmasligi va boshqa kamchiliklar aniqlangan taqdirda tegishli sumka (qop) raqami yoki mijozlar tomonidan qoʻshimcha ravishda pullik sumkalar (qoplar) topshirilganda ularning raqamlarini buxgalter-nazoratchi mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaning “Izohlar” ustunidagi tegishli katakchasida qayd etilishi lozim.

Bank kechki kassasiga yigʻib kelingan inkassatsiya sumkalari (qoplari) toʻliq topshirilayotganligini nazorat qilish uchun buxgalter-nazoratchi jurnalga kiritilgan naqd pul tushumlari umumiy summasini hamda tashrif varaqalarida qayd etilgan tushum summalari yigʻindisini oʻzaro taqqoslab koʻrishi lozim.

75. Kechki kassaning buxgalter-nazoratchisi inkassatorlar guruhi tomonidan kechki kassaga topshirilayotgan sumkalar (qoplar) sonini inkassatorlar guruhiga berilgan boʻsh sumkalar (qoplar) soni toʻgʻrisida maʼlumotnomada koʻrsatilgan raqamlarga mos kelishini tekshirib boʻlganidan soʻng, rasmiylashtirilgan 18-ilovadagi maʼlumotnomaning bir nusxasini va tashrif varaqalarini inkassatorlar guruhiga qaytarib beradi.

76. Kechki kassa kassiri buxgalter-nazoratchidan yuk xatlarini olganidan soʻng, naqd pul tushumlari solingan sumkalarini (qoplarni) inkassatorlar guruhidan birma-bir qabul qilishni boshlaydi. Bunda, kechki kassa kassiri naqd pul tushumlari solingan:

inkassatsiya sumkasiga (qopiga) bosilgan plombir izining aniqligini va tasdiqlangan namunaga mos kelishini (bir martalik raqamlangan plastik plombaning shtrix yoki QR kodini skanerlab) tekshirishi;

inkassatsiya sumkasining (qopining), plomba izi tushirilgan tizimchaning (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plombaning) biron-bir joyi shikastlanmaganligini qarab chiqishi;

inkassatsiya sumkasining (qopining) raqamini, uning yuk xatida koʻrsatilgan raqamga mos kelishini taqqoslab koʻrishi;

sumkalarning (qoplarning) umumiy sonini, yuk xatlarining umumiy soniga, shuningdek qabul qilinayotgan naqd pul tushumlarining umumiy summasini, yuk xatlarida koʻrsatilgan summalar yigʻindisiga mos kelishini tekshirib qabul qilishi kerak.

77. Inkassatorlar guruhidan har bir yoʻnalish boʻyicha inkassatsiya sumkalari (qoplari) qabul qilib olinganidan soʻng, bank kassasiga qabul qilingan tushum pullari solingan va boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qayd etish jurnalining ikkala nusxasiga inkassatorlar guruhi boshligʻi va yigʻuvchi inkassatori hamda kechki kassaning kassiri va buxgalter-nazoratchisi imzo qoʻyadi. Ushbu jurnalning birinchi nusxasiga inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) topshirgan inkassatorlar guruhining muhri bosiladi va u kechki kassa xodimlarida qoladi, ikkinchi nusxasiga esa kechki kassaning muhri bosilib, inkassatorlar guruhining boshligʻiga beriladi.

Bank kechki kassasining muhri kechki kassa kassiriga biriktirilgan boʻlib, uning seyfida saqlanishi lozim.

78. Mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasida keltirilgan inkassatorlar guruhiga berilgan boʻsh sumkalar (qoplar) soni toʻgʻrisidagi maʼlumotnomada qayd etilgan yozuvlar asosida inkassatorlar guruhi tomonidan mijozlarning naqd pul tushumlari va boshqa qimmatliklari solingan yoki boʻsh inkassatsiya sumkalari (qoplari) kechki kassaga toʻliq topshirilmayotganligi aniqlansa, bu haqida bank rahbariga va inkassatsiya boʻlimi boshligʻiga xabar berilishi lozim. Inkassatsiya boʻlimi boshligʻi yigʻib kelingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) bank kassasiga toʻliq topshirilishini taʼminlash choralarini koʻrishi shart.

79. Kechki kassa kassiri bank kassasiga qabul qilingan naqd pul tushumlari solingan va boʻsh inkassatsiya sumkalari (qoplari) va ularning hujjatlarini buxgalter-nazoratchining kuzatuvi ostida kechki kassaning pul omboridagi seyfga (temir shkafga) joylashtiradi. Pul omboridagi seyf (temir shkaf) kassir va buxgalter-nazoratchining kalitlari bilan qulflanadi. Shuningdek, kechki kassa pul omborining eshigi ham ikkita kalit bilan qulflanib, ikkita muhr bilan muhrlanadi.

Bunda kechki kassa pul ombori eshigining birinchi kaliti va bitta surgʻuchli muhr kassirga, ikkinchi kaliti va bitta surgʻuchli muhr buxgalter-nazoratchiga biriktirilgan boʻlishi hamda har bir xodim kechki kassa pul ombori eshigini oʻz kaliti bilan qulflab, oʻziga biriktirilgan surgʻuchli muhr bilan muhrlashi shart. Shundan soʻng, kechki kassaning pul ombori belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti xodimlariga topshiriladi.

80. Bankning kechki kassasi xodimlari inkassatorlar guruhidan naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilish jarayonida sumkaning (qopning) nuqsonli ekanligi (bosilgan plombir izining aniq emasligi yoki tasdiqlangan namunaga mos kelmasligi (bir martalik raqamlangan plastik plombaning shtrixi yoki QR kodi skanerlanganda tegishli rekvizitlarni oʻqish imkoniyati mavjud emasligi yoki oʻqilgan yozuvlarning namunaga muvofiq emasligi), shuningdek inkassatsiya sumkasida (qopida) va (yoki) undagi plombada biron-bir tashqi shikastlanishlar mavjudligi, inkassatsiya sumkasining (qopining) raqamini uning yuk xatida koʻrsatilgan raqamga mos kelmasligi, tashrif varaqasida va sumkaning (qopning) yuk xatida koʻrsatilgan naqd pul tushumi summasini bir-biriga mos kelmasligi) aniqlansa, bunday holatlar haqida bank kassasi mudiriga xabar berilishi lozim.

Ushbu nuqsonli, shikastlangan sumka (qop) inkassatorlar guruhi aʼzolari va buxgalter-nazoratchi kuzatuvida kassir tomonidan ochilib, undagi naqd pul va boshqa qimmatliklar birma-bir qayta sanalishi shart.

Zarur hollarda, bank kassa mudirining koʻrsatmasiga asosan, ushbu inkassatsiya sumkasiga (qopiga) naqd pul tushumlarini solgan shaxs (mijoz vakili yoki kassir) ham qayta sanash jarayoniga chaqirtirilishi mumkin. Qayta sanash jarayoni yakunlangach, mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq inkassatsiya sumkasidagi (qopidagi) naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash natijalari boʻyicha dalolatnoma uch nusxada tuzilib, ishtirok etgan barcha shaxslar tomonidan imzolangan holda rasmiylashtiriladi.

Mazkur dalolatnomaning birinchi nusxasi bankning kunlik buxgalteriya hujjatlari yigʻmajildiga tikiladi, ikkinchi nusxasi inkassatorlar guruhi boshligʻiga, uchinchi nusxasi esa mijoz vakiliga beriladi.

Bunday hollarda mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkasining (qopining) ilova qaydnomasi kunlik kassa hujjatlariga tikish uchun hamda ushbu sumkadan (qopdan) chiqqan va kechki kassa kassiri tomonidan qayta sanalib, oʻrab-bogʻlangan naqd pullar keyingi bank ish kuni ertalab, kechki kassa kassirining 155-shakldagi kitobida qayd etilgan va kassa mudiriga imzo qoʻydirilgan holda unga topshiriladi.

Kechki kassada ochilgan inkassatsiya sumkasining (qopining) yuk xati buxgalteriya xodimlariga, qayta sanalgan tushum summasini, balans hisobvaraqlari boʻyicha umumlashtirilgan holda kirim kassa jurnalida qayd etish hamda tegishli buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshirish va kunlik buxgalteriya hujjatlari yigʻmajildiga tikish uchun beriladi.

81. Mijozga tegishli boʻlgan shikastlangan (yoki nuqsonli) inkassatsiya sumkasi (qopi) kechki kassa xodimlariga topshirilayotganda, ushbu sumka (qop) ochilib, unga solingan naqd pullarni qayta sanash jarayonida:

ortiqcha pullar, kamomad (yoki toʻlovga yaroqsiz pullar) aniqlansa, ushbu sumkaga (qopga) tegishli boʻlgan ilova qaydnomasi va yuk xatining dalolatnoma qismi kechki kassa nazoratchisi tomonidan toʻldiriladi hamda ushbu holatlar mazkur hujjatlarning dalolatnoma qismida ham qayd etiladi. Mijoz vakili uning shikastlangan (yoki nuqsonli) sumkasini (qopini) ochish va undagi naqd pullarni kechki kassada qayta sanash jarayonida ishtirok etmagan hamda qayta sanash jarayonida kamomad aniqlangan hollarda inkassatsiya sumkasining (qopining) tizimchasi plombadan ajratilmagan (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plomba saqlangan) holda, shuningdek tuzilgan dalolatnomaning nusxasi ashyoviy dalil sifatida kechki kassaning buxgalter-nazoratchida 10 ish kuni mobaynida saqlanadi.

Mijoz soʻroviga asosan ushbu ashyoviy dalillar koʻrib chiqish uchun unga taqdim etilishi mumkin. Aniqlangan kamomad summasi Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining 10 foiziga teng yoki undan yuqori boʻlsa, bunday kassa xatoliklari toʻgʻrisida zudlik bilan kassa mudiriga xabar berilishi shart.

qalbaki pullar aniqlansa, ushbu sumkaga (qopga) tegishli boʻlgan ilova qaydnomasi va yuk xatining dalolatnoma qismi toʻldiriladi hamda har bir pulning nominal qiymati, seriyasi va tartib raqami, ishlab chiqarilgan yili hamda umumiy summasi koʻrsatilgan holda mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq dalolatnoma toʻrt nusxada tuziladi. Ushbu holat boʻyicha kassa mudiriga va bank rahbariga xabar beriladi.

Bunda aniqlangan toʻlovga yaroqsiz yoki qalbaki pullarning har bir donasini 1 soʻm shartli bahoda 90145 — “Toʻlovga yaroqsiz banknot va tangalar” hisobvaragʻiga kirim qilish uchun balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi rasmiylashtirilishi lozim.

Bank tuzilgan dalolatnomaning bir nusxasini ilova qilgan holda qalbaki pulning qanday holatda aniqlanganligini yozma ravishda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga maʼlum qiladi.

Bank tomonidan qalbaki pullar huquqni muhofaza qiluvchi organlarga taqdim etilganligi toʻgʻrisida Markaziy bankning tegishli hududiy Bosh boshqarmasiga yozma maʼlumot yuborilishi lozim.

82. Kechki kassaga inkassatorlar guruhidan barcha inkassatsiya yoʻnalishlari boʻyicha qabul qilingan mijozlarning naqd pul tushumlari solingan va boʻsh sumkalarini (qoplarini) keyingi ish kuni ertalab qayta sanash kassasiga topshirishdan avval, kechki kassa buxgalter-nazoratchisi tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasidagi maʼlumotnomaning kechki kassada qolgan ikkita nusxasining tegishli qismlari toʻldiriladi.

83. Bank kechki kassasi xodimlari tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasidagi maʼlumotnomaning bir nusxasini, shuningdek inkassatsiya qilingan naqd pul tushumlari solingan hamda boʻsh sumkalar (qoplar) qayta sanash kassasining nazoratchisiga keyingi bank ish kuni ertalab mazkur Yoʻriqnomaning 94 va 95-bandlarida belgilangan tartibda topshiriladi.

Bunda, mazkur ish kuni mobaynida qayta sanash kassasining nazoratchisi tomonidan yuk xatlari bank boʻlinmasining buxgalteriya boʻlimiga topshirilishi hamda buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshirilishi lozim.

84. Inkassatorlar guruhidan kechki kassaga qabul qilib olingan, bankning bank binosidan tashqarida joylashgan kassalaridan olib kelingan inkassatsiya sumkalaridagi (qoplaridagi) saralangan, sanalgan va oʻrab-bogʻlangan naqd pullar qayta sanash kassasi nazoratchisiga topshiriladi.

85. Kechki kassadagi naqd pul tushumlari solingan va boʻsh inkassatsiya sumkalari (qoplari) qayta sanash kassasi nazoratchisiga topshirib boʻlingach, kechki kassaning buxgalter-nazoratchisi naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkalarining (qoplarining) yuk xatlarini buxgalteriya boʻlimining tegishli xodimlariga topshiradi. Buxgalteriya boʻlimining tegishli xodimlari tomonidan inkassatsiya sumkalarining (qoplarining) yuk xatlarida qayd etilgan maʼlumotlar asosida buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshirib, tushum summalarini bankdagi tegishli hisobvaraqlarga kirim qiladilar hamda yuk xatlarini buxgalteriyaning kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikiladi.

6-bob. Qayta sanash kassasida naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash

86. Naqd pul va boshqa qimmatliklarni saralash, qayta sanash, oʻrab-bogʻlash hamda ularning dastalari va bogʻlamlarini shakllantirish maqsadida bankda qayta sanash kassasi tashkil etiladi.

Qayta sanash kassasining xonasi kassa tarmogʻining boshqa xizmat xonalaridan alohida ajratilgan boʻlib, kirish eshigiga ichki tomondan qulflanadigan moslama va kuzatuv tuynukchasi oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

87. Qayta sanash kassasi kassirining ish joyi ishlash uchun qulay, naqd pullarni daxlsiz saqlanishi, sanalayotgan naqd pullarni boshqa kassirning stolidagi pullar bilan qoʻshilib ketmasligi taʼminlanishini inobatga olgan holda jihozlanishi hamda nazoratchi har bir kassirning faoliyatini nazorat qilib turishi uchun imkoniyat yaratilgan boʻlishi lozim.

88. Qayta sanash kassasining nazoratchisi qabul qilib olgan naqd pul tushumlari va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini), shuningdek qayta sanash kassasi har bir kassiri tomonidan saralanib-sanalgan va oʻrab-bogʻlangan naqd pullarni alohida saqlash uchun qayta sanash kassasi qulflanadigan metall shkaflar yoki seyflar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

89. Tangalarni sanash mashinkasida qayta sanash uchun alohida xona yoki kabina ajratilishi va uning devorlari hamda shifti shovqin yutuvchi materiallar bilan qoplangan boʻlishi lozim.

90. Naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash — qayta sanash kassasining sanoq brigadalari yoki mustaqil ishlovchi kassirlar tomonidan amalga oshiriladi. Bank qayta sanash kassasida ish brigada usulida olib borilsa, unda har bir sanoq brigadasi 7 tadan koʻp boʻlmagan kassirlardan tashkil topishi va har bir brigadaga alohida nazoratchi boshchilik qilishi shart.

91. Bankda bir nechta sanoq brigadalari tashkil etilgan boʻlsa, zarurat tugʻilgan taqdirda, naqd pul tushumlari solingan, ochilmagan inkassatsiya sumkalari (qoplari) bank ish kuni davomida bir brigadadan olinib, ikkinchi bir brigadaga topshirilishi mumkin. Bunda naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) topshirayotgan sanoq brigadasi nazoratchining mazkur Yoʻriqnomaning 19-ilovasiga muvofiq 176-shakldagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash natijalari boʻyicha nazorat qaydnomasini old tarafiga topshirilayotgan sumkalarning (qoplarning) umumiy soni va eʼlon qilingan summasini qayd etgan hamda oluvchi brigada nazoratchisiga imzo qoʻydirilgan holda topshirilishi lozim.

92. Qayta sanash kassasida bitta brigada faoliyat yuritayotgan boʻlsa, dam olish vaqtida (tushlik vaqtida) kassirlardagi naqd pullar umumiy metall shkaf yoki seyfda saqlanishi mumkin. Bunda har bir kassir qayta sanash uchun oʻzi qabul qilib olgan naqd pul va boshqa qimmatliklarini alohida qop yoki qutichaga solib qoʻyishi shart.

Bunday hollarda qayta sanash kassasidagi metall shkaf yoki seyf ikkita kalit (brigada nazoratchisi va kassirlardan birining kaliti) bilan qulflanib, nazoratchining plombiri bilan plombalanishi hamda metall shkaf yoki seyfning qulflanishi va ochilishi brigadaning barcha kassirlari ishtirokida amalga oshirilishi lozim.

93. Qayta sanash kassasining nazoratchisi kassirlar tomonidan naqd pul va boshqa qimmatliklarni saralash-sanash, oʻrab-bogʻlash hamda bir-biriga topshirish, qabul qilish ishlari toʻgʻri amalga oshirilayotganligini nazorat qilib borishi lozim.

Bank qayta sanash kassasining muhri ham ushbu kassaning nazoratchisiga biriktirilgan boʻlishi va uning seyfida saqlanishi shart.

94. Bank ish kuni boshida qayta sanash kassasi nazoratchisi, kechki kassa xodimlaridan naqd pul tushumlari solingan va boʻsh sumkalarni (qoplarni) qabul qilib olish vaqtida, kechki kassa pul omborining oldidagi xonada boshqa kassa xodimlarining yoki begona shaxslarning boʻlishi taqiqlanadi.

Kechki kassa xodimlari kechki kassa pul omborining oldidagi xonada mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma (bir nusxada) hamda 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomani (ikki nusxada) ularda qayd etilgan yozuvlarning oʻzaro mosligini tekshirish uchun qayta sanash kassasi nazoratchisiga beradi.

Ushbu hujjatlarda qayd etilgan maʼlumotlar oʻrtasida tafovut aniqlanmasa, qayta sanash kassasining nazoratchisi mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaning ikkala nusxasining tegishli qismiga imzo qoʻygan holda uning bir nusxasini va 15-ilovada keltirilgan maʼlumotnomani kechki kassa xodimlaridan qabul qilib oladi.

Mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaning bir nusxasi kechki kassada bir yil saqlanib, shundan soʻng bank maxsus komissiyasi xodimlari ishtirokida belgilangan tartibda yoʻq qilinishi lozim.

95. Qayta sanash kassasining nazoratchisi kechki kassa xodimlaridan har bir inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilishda:

har bir sumka (qop) raqamining hamda umumiy sonining mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalarda qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini;

mazkur Yoʻriqnomaning 76-bandida belgilangan tartibda naqd pul tushumlari solingan har bir inkassatsiya sumkasini (qopini) birma-bir tekshirishi lozim.

96. Inkassatorlar guruhi tomonidan yigʻib kelingan inkassatsiya sumkalari (qoplari) bank ish kuni mobaynida bank kassasiga topshirilsa unda, ushbu sumkalarni (qoplarni) qayta sanash kassasining nazoratchisi va buxgalteriya boʻlimidan ajratilgan buxgalter-nazoratchi alohida xonada mazkur Yoʻriqnomaning 72 — 77-bandlari talablariga muvofiq qabul qilib oladi.

Bunda mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomaning tegishli qismi ikki nusxada toʻldirilgan holda imzolanadi hamda uning bir nusxasi qayta sanash kassasi nazoratchisining muhri bilan muhrlangan holda inkassatorlar guruhiga beriladi. Ushbu maʼlumotnomaning ikkinchi nusxasiga inkassatorlar guruhining muhri bosiladi va qayta sanash kassasi nazoratchisiga beriladi.

97. Bank ish kuni mobaynida inkassatorlar guruhidan alohida ajratilgan xonada qabul qilib olingan inkassatsiya sumkalari (qoplari) boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasidagi maʼlumotnomaning tegishli qismi bir nusxada toʻldiriladi.

98. Qayta sanash kassasining nazoratchisi inkassatorlar guruhidan sumkalarni (qoplarni) qabul qilib olayotgan vaqtda, qayta sanash kassasi kassirlarining ishini qayta sanash kassasida ishlamaydigan kassaning boshqa xodimi yoki kassa mudiri (naqd pul tushumlari solingan sumkalarni (qoplarni) kassirlarga qayta sanash uchun bermagan holda) nazorat qilib turishi lozim.

99. Qayta sanash kassasining nazoratchisi inkassatorlar guruhidan qabul qilib olgan naqd pul tushumlari solingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) temir shkafda (seyfda), yoki stolining tortmalarida qulflangan holda saqlashi kerak.

100. Har bir sanovchi kassir bank ish kuni boshida oʻzining familiyasi, ismi va otasining ismini mazkur Yoʻriqnomaning 20-ilovasiga muvofiq shakldagi qayta sanash kassasi kassirining nazorat varaqasiga kiritib, uni oʻz nomiga rasmiylashtirib oladi. Shundan soʻng, nazoratchi har bir sanovchi kassirning oldiga alohida borib, 176-shakldagi nazorat qaydnomasiga uning familiyasi, ismi va otasining ismini hamda bittadan berilayotgan naqd pul tushumlari solingan sumkaning (qopning) raqamini qayd etgan holda, ularga navbat bilan inkassatsiya sumkasini (qopini) topshiradi.

Nazoratchining kuzatuvi ostida kassir inkassatsiya sumkasidagi (qopidagi) plombalangan tizimchaning (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plombaning) bir tomonini qirqib, sumkani (qopni) ochadi hamda uning ichidan naqd pul va boshqa qimmatliklarni oladi. Boʻsh sumka (qop) nazoratchiga qaytariladi. Kassir naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanashni yakunlaguniga qadar, sumkaning (qopning) plombali tizimchasini (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plombani) oʻzida saqlashi lozim.

101. Nazoratchi sumkani (qopni) kassirdan qaytarib olganidan soʻng, undagi barcha naqd pul va boshqa qimmatliklar kassir tomonidan olinganligini tekshirib koʻradi. Soʻngra, sumkaning (qopning) ichki choʻntagidan mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan ilova qaydnomasini oladi hamda ushbu hujjatni inkassatsiya sumkasi (qopi) bilan birga oʻzida nazorat uchun olib qoladi.

102. Kassir naqd pul va boshqa qimmatliklarni saralab va qayta sanab boʻlganidan soʻng, unga topshirilgan inkassatsiya sumkasidan (qopidan) haqiqatda chiqqan naqd pul va boshqa qimmatliklar summasini nazoratchiga maʼlum qiladi. Nazoratchi haqiqatda chiqqan summani inkassatsiya sumkasining (qopining) mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan ilova qaydnomasini old va orqa taraflarida qayd etilgan summalarga mos kelishini tekshiradi.

Kassir tomonidan maʼlum qilingan summa hamda mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan ilova qaydnomasida qayd etilgan summa oʻrtasida tafovut aniqlanmasa, nazoratchi tegishli sumkaning (qopning) ilova qaydnomasini kassirga imzo qoʻyish uchun beradi. Nazoratchi inkassatsiya sumkasining (qopining) ilova qaydnomasini kassirdan imzolatgan holda qaytarib olganidan soʻng, mazkur Yoʻriqnomaning 19-ilovasida keltirilgan nazorat qaydnomasini tegishli katakchalariga, qayta sanash natijasida chiqqan naqd pullar summasini hamda boshqa qimmatliklar summasini alohida qayd etib qoʻyadi.

103. Inkassatsiya sumkasiga (qopiga) haqiqatda solingan naqd pullar summasi va ushbu sumkaning (qopning) ilova qaydnomasida qayd etilgan summa oʻzaro mos kelmasa, kassir va nazoratchi birgalikda, qayta sanab boʻlingan naqd pullarni, ilova qaydnomasining orqa tarafidagi naqd pullarning nominal qiymati boʻyicha roʻyxatida qayd etilgan summalar bilan taqqoslab chiqishi, nazoratchi esa summasi mos kelmagan qiymatdagi naqd pullarni qayta sanab koʻrishi shart.

Nazoratchi naqd pullarni qayta sanab koʻrganida ham inkassatsiya sumkasida (qopida) kamomad (yoki toʻlovga yaroqsiz, qalbaki pullar), ortiqcha pullar mavjudligi tasdiqlansa, kassir ushbu sumkaning (qopning) mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan ilova qaydnomasini old tomonidagi dalolatnoma qismini toʻldiradi hamda kassir va nazoratchi tomonidan imzolanadi. Shuningdek, bankning qayta sanash kassasining nazoratchisi tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasida keltirilgan dalolatnoma rasmiylashtiriladi.

Qayta sanash jarayonida xoʻjalik yurituvchi subyektning vakili ham ishtirok etgan boʻlsa, u ham mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasidagi dalolatnomani hamda mazkur inkassatsiya sumkasi (qopi) ilova qaydnomasini dalolatnoma qismida qayd etilgan yozuvlarni oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi.

Shundan soʻng, qayta sanash kassasining nazoratchisi nazorat qaydnomasini tegishli katakchasiga haqiqatda chiqqan naqd pul va boshqa qimmatliklar summasini qayd etadi.

104. Inkassatsiya sumkasidagi (qopidagi) naqd pullarni saralash va qayta sanash jarayonida qalbaki pul mavjudligi aniqlanib, pulning qalbaki ekanligi nazoratchi va kassa mudiri tomonidan tasdiqlansa, mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandida belgilangan zaruriy choralar koʻrilishi lozim.

105. Qayta sanash kassasi kassirlari tomonidan inkassatsiya sumkasidagi (qopidagi) naqd pullarni qayta sanash jarayonida ortiqcha pullar solinganligi aniqlansa, mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasidagi dalolatnoma rasmiylashtirilib:

xoʻjalik yurituvchi subyektlarning, shu jumladan, yirik miqdordagi naqd pul tushumiga ega boʻlgan mijoz qoshida tashkil etilgan maxsus kassadan olib kelingan inkassatsiya sumkasidan (qopidan) chiqqan ortiqcha naqd pullar summasi, ushbu mijozning bankdagi (filialdagi) hisobvaragʻiga;

bankning bank binosidan tashqarida joylashgan chakana amaliyot kassalaridan olib kelingan inkassatsiya sumkasidan (qopidan) chiqqan ortiqcha pullar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda bank foydasiga kirim qilinadi.

106. Bankning kirim, chiqim yoki chakana amaliyot kassalari kassirlari tomonidan oʻrab-bogʻlangan hamda bank boʻlinmasi pul omborida saqlanayotgan naqd pul bogʻlamlarini qayta sanash kassasi kassirlari qayta sanashi mumkin.

107. Bank kassirlari tomonidan oʻrab-bogʻlangan naqd pul bogʻlamlari qayta sanalganida kassa xatoliklari yaʼni, kamomad yoki ortiqcha pullar aniqlansa, mazkur Yoʻriqnomaning 21-ilovasiga muvofiq 145-shakldagi naqd pul bogʻlami, dastasi (qopchadagi tangalar) orasidan aniqlangan kamomad (shu jumladan, toʻlovga yaroqsiz, qalbaki) yoki ortiqcha pullar boʻyicha tuzilgan dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Bunda:

ortiqcha pullar aniqlansa, 145-shakldagi dalolatnoma ikki nusxada rasmiylashtirilib (birinchi nusxa kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, ikkinchi nusxa xatolikka yoʻl qoʻygan banka joʻnatiladi), ortiqcha pullar summasi uni aniqlagan bank foydasiga kirim qilinadi;

kamomadga yoʻl qoʻyilganligi aniqlansa, 145-shakldagi dalolatnoma uch nusxada rasmiylashtiriladi (birinchi nusxa nusxa kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, ikkinchi nusxa xatolikka yoʻl qoʻygan bankka, uchinchi nusxa xatolikka yoʻl qoʻygan bankning Bosh bankiga joʻnatiladi) va kamomad summasi xatolikka yoʻl qoʻygan bank kassiridan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda undirib olinadi (kamomad summasi dalolatnomani taqdim etgan bankka naqd pulsiz hisob-kitob orqali toʻlab beriladi);

pul bogʻlamida qalbaki pul aniqlansa, 145-shakldagi dalolatnoma toʻrt nusxada rasmiylashtiriladi, dalolatnomaning toʻrtinchi nusxasi tuman (shahar) Ichki ishlar boʻlinmasiga joʻnatiladi. Aniqlangan qalbaki pul boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandi talablariga muvofiq choralar koʻrilishi lozim.

108. Qayta sanash kassasi kassirlari tomonidan kamomad (toʻlovga yaroqsiz, qalbaki) yoki ortiqcha pullar aniqlangan har bir holat mazkur Yoʻriqnomaning 22-ilovasiga muvofiq qayta sanash kassasida aniqlangan kassa xatoliklarini qayd etish kitobida qayd etib borilishi lozim.

109. Mijozning inkassatsiya sumkasiga (qopiga) naqd pul tushumlari bilan birgalikda tijorat banklarining hisob-kitob cheklari ham solingan boʻlsa, nazoratchi har bir hisob-kitob chekini toʻgʻri rasmiylashtirilganligini (imzolar mavjudligini, soʻz va raqam bilan yozilgan summalarning oʻzaro mos kelishini, ularni toʻlov uchun qabul qilingan xoʻjalik yurituvchi subyektning masʼul xodimining imzosi mavjudligini) tekshirgan holda kassirlardan qabul qilib olishi kerak.

Nazoratchi tijorat bankining hisob-kitob chekini toʻgʻri rasmiylashtirilganligiga ishonch hosil qilgach, uni topshirgan kassirning nazorat varagʻiga oʻz imzosini qoʻyib hamda oʻzining nazorat qaydnomasiga hisob-kitob cheklari soni va summasini qayd etish orqali qabul qilib oladi.

Tijorat bankining hisob-kitob chekini rasmiylashtirishda kamchiliklarga yoʻl qoʻyilganligi aniqlansa, ushbu hisob-kitob cheki, mazkur mijozga tegishli boʻlgan boʻsh inkassatsiya sumkasiga (qopiga) solinadi. Ushbu sumka (qop) ilova qaydnomasining orqa tarafiga tijorat bankining hisob-kitob chekini mijozga qaytarish sabablari qayd etilib, kassir va nazoratchi tomonidan imzolanadi. Shundan soʻng, ilova qaydnomasi ham sumkaga (qopga) solinadi va uning ogʻzi sanovchi kassir tomonidan plombalanadi hamda sumkaga (qopga) mijozning nomi va hisob-kitob chekining summasi koʻrsatilgan yorliq biriktirib qoʻyiladi.

110. Sanovchi kassirlarga berilgan inkassatsiya sumkasidagi (qopidagi) naqd pul va boshqa qimmatliklar saralanib, qayta sanab boʻlinganidan soʻng, ular mazkur Yoʻriqnomaning 7-bobida belgilangan tartibda taxlanadi va oʻrab-bogʻlanadi.

111. Bankning qayta sanash kassasidagi saralangan, sanalgan va oʻrab-bogʻlangan naqd pullarni bank ish kuni davomida kassa mudiriga topshirish zarurati tugʻilsa, kassir topshirilayotgan summani oʻzining 175-shakldagi nazorat varagʻining old tomonida qayd etganidan soʻng, kassa mudiri ushbu summadagi naqd pullarni olganligini oʻz imzosi bilan tasdiqlagan holda oʻrab-bogʻlangan naqd pullarni kassirdan qabul qilib olishi mumkin.

112. Bank ish kuni oxirida kassirlardagi banknotlarning toʻliq dastasi, bogʻlamini yoki tangalarning toʻliq qopchalarini shakllantirish uchun yetarli boʻlmagan banknot va tangalar, qayta sanash kassasi nazoratchisining koʻrsatmasiga binoan, ularni jamlash hamda oʻrab-bogʻlash uchun bir yoki bir nechta kassirga topshirilishi mumkin.

Bunda har bir kassir oʻzidagi naqd pul qoldiqlari summasini va uni qabul qilib olayotgan jamlovchi kassirning familiyasi, ismi va otasining ismini, oʻzining 175-shakldagi nazorat varagʻining old tarafiga qayd etgan hamda jamlovchi kassirga imzo qoʻydirgan holda naqd pullar qoldigʻini topshirishi lozim.

113. Naqd pul qoldiqlarini jamlovchi kassir oʻzining 175-shakldagi nazorat varagʻining orqa tarafiga, naqd pul qoldiqlarini topshirgan kassirning familiyasi, ismi va otasining ismini hamda undan qabul qilib olgan naqd pul qoldiqlari summasini qayd etishi lozim.

114. Bank ish kuni oxirida qayta sanash kassasining kassirlari naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanab boʻlganlaridan soʻng, nazoratchi:

har bir kassir tomonidan sanalgan naqd pul va boshqa qimmatliklarning umumiy summasini sanovchi kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi qayd etilgan 176-shakldagi nazorat qaydnomasini tegishli katakchasiga yozib qoʻyadi;

har bir kassir oʻzi sanalgan naqd pul va boshqa qimmatliklar umumiy summasini, oʻzining 175-shakldagi nazorat varaqasida qayd etadi;

nazoratchi 176-shakldagi nazorat qaydnomasidagi maʼlumotlarni, aniqlangan kassa xatoliklari boʻyicha rasmiylashtirilgan, mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq tuzilgan dalolatnomalarda qayd etilgan summalarni inobatga olgan holda har bir kassirning 175-shakldagi nazorat varaqasida qayd etilgan yozuvlarga oʻzaro mosligini tekshiradi;

aniqlangan kassa xatoliklarini inkassatsiya sumkasining (qopining) ilova qaydnomasini dalolatnoma qismida toʻgʻri aks ettirilganligini hamda aniqlangan kamomad yoki ortiqcha pullarni inobatga olgan holda hisoblangan va 176-shakldagi nazorat qaydnomasida qayd etilgan umumiy summani, qabul qilingan inkassatsiya sumkalarining (qoplarining) ilova qaydnomasidagi yakuniy summalar bilan taqqoslab koʻradi.

Tafovutlar aniqlanmagan taqdirda, qayta sanash kassasining har bir kassiri oʻzi qayta sanagan va oʻrab bogʻlagan naqd pul va boshqa qimmatliklari summasini 175-shakldagi nazorat varaqasida hamda nazoratchining 176-shakldagi nazorat qaydnomasida toʻgʻri qayd etilganligiga ishonch hosil qilgach, oʻzining 175-shakldagi nazorat varaqasini hamda nazoratchining 176-shakldagi nazorat qaydnomasini, shuningdek nazoratchi ham 176-shakldagi nazorat qaydnomasini imzolaydi.

115. Qayta sanash kassasining har bir kassiri, qayta sanagan naqd pul va boshqa qimmatliklar summasini oʻzining 175-shakldagi nazorat varaqasiga qayd etgan hamda kassa mudiriga imzo qoʻydirgan holda naqd pul va boshqa qimmatliklarni unga topshiradi.

Shundan soʻng, nazoratchi har bir kassirdan 175-shakldagi nazorat varaqasini olib, qayta sanalgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni kassa mudiriga toʻliq topshirilganligini tekshiradi.

116. Qayta sanash kassasining nazoratchisi 176-shakldagi nazorat qaydnomasini, kassirlarning 175-shakldagi nazorat varaqalarini, inkassatsiya sumkalarining (qoplarining) ilova qaydnomalarini, shuningdek mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalarni hamda 17-ilovasida keltirilgan dalolatnomani kassa mudiriga topshiradi.

Kassa mudiri:

mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalarda qayd etilgan yozuvlarni oʻzaro taqqoslagan holda, inkassatsiya sumkalari (qoplari) bank kassasiga toʻliq topshirilganligini tekshirib koʻradi;

aniqlangan kassa xatoliklari boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq tuzilgan dalolatnomalarda qayd etilgan summalarni inobatga olgan holda, qayta sanash kassasi kassirlaridan qabul qilib olgan naqd pullar summasini, nazoratchining 176-shakldagi nazorat qaydnomasidagi hamda 18-ilovada keltirilgan maʼlumotnomadagi yozuvlar bilan taqqoslaydi.

Tafovutlar aniqlanmasa kassa mudiri mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasiga muvofiq tuzilgan maʼlumotnomani imzolaydi hamda kassirlarning 175-shakldagi nazorat varaqalarini qayta sanash kassasining nazoratchisiga qaytarib beradi va u nazoratchida 10 bank ish kuni mobaynida saqlanishi lozim.

117. Kassa mudiri mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalarni, 17-ilovaga muvofiq shaklda tuzilgan dalolatnomani, 176-shakldagi nazorat qaydnomasini hamda inkassatsiya sumkalarining (qoplarining) ilova qaydnomalarini bank bosh buxgalteriga (yoki uning oʻrinbosariga) topshiradi.

118. Bosh buxgalter (yoki uning oʻrinbosari) mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalarda qayd etilgan yozuvlarni hamda aniqlangan kassa xatoliklari boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq tuzilgan dalolatnomada qayd etilgan summalarni inobatga olgan holda naqd pullar summasini nazoratchining 176-shakldagi nazorat qaydnomasidagi yozuvlar bilan taqqoslaydi.

Tafovut aniqlanmasa, bosh buxgalter (yoki uning oʻrinbosari) mazkur Yoʻriqnomaning 18-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomani imzolaydi. Soʻngra, kunlik kassa hujjatlariga tikish uchun naqd pul tushumlari solingan sumkaning (qopning) ilova qaydnomasini, mazkur Yoʻriqnomaning 15 va 18-ilovalaridagi maʼlumotnomalarni, 176-shakldagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash natijalari boʻyicha nazorat qaydnomasini kassa mudiriga topshiradi.

119. Shuningdek, bosh buxgalter (yoki uning oʻrinbosari) mazkur Yoʻriqnomaning 17-ilovasiga muvofiq tuzilgan dalolatnomaning ikkala nusxasini ham buxgalteriya boʻlimi xodimlariga topshiradi.

Buxgalteriya boʻlimi xodimlari 17-ilovaga muvofiq tuzilgan dalolatnomaning birinchi nusxasi asosida, inkassatsiya sumkasining (qopining) yuk xati boʻyicha tegishli hisobvaraqqa kirim qilingan summani toʻgʻrilash uchun tegishli buxgalteriya oʻtkazmasini amalga oshiradilar va u buxgalteriyaning kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikiladi. Dalolatnomaning ikkinchi nusxasi esa, mijozning inkassatsiya sumkasidan (qopidan) aniqlangan kassa xatoliklarini maʼlum qilish uchun mijozning (yoki uning vakilining) navbatdagi bankka tashrifida unga topshiriladi.

120. Bankning buyrugʻiga asosan qayta sanash kassasining xodimlari dam olish kunlari ishlaganida, dam olish kunlari kassirlar qayta sanalgan, oʻrab-bogʻlangan naqd pul va boshqa qimmatliklarni oʻzlarining nazorat varaqlarida qayd etilgan hamda kechki kassa kassiriga imzolatgan holda kechki kassa xodimlariga topshiradilar.

Kechki kassaning kassiri, qayta sanash kassirlaridan qabul qilib olingan naqd pul va boshqa qimmatliklari umumiy summasini oʻzining 155-shakldagi kitobida qayd etib qoʻyadi hamda keyingi bank ish kuni ertalab, ushbu kitobga imzo qoʻydirgan holda kassa mudiriga topshiradi.

121. Qayta sanash kassasining nazoratchisi boʻshatilgan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini), ular uchun ajratilgan maxsus joyga (xonaga) inkassatsiya xodimlariga keyingi kunda topshirish uchun tayyorlab qoʻyadi. Bank va inkassatsiya boʻlimi oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilangan vaqtda boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qayta sanash kassasining nazoratchisi tomonidan inkassatorlar guruhiga topshirish mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasiga muvofiq shakldagi maʼlumotnomada tegishli yozuvlarni qayd etish hamda inkassatorlar guruhi rahbarining tasdiqlovchi imzosini qoʻyilishi asosida amalga oshiriladi.

Qayta sanash kassasining xodimlari dam olish kunlari ishlaganida, ushbu dam olish kunlari inkassatorlar guruhiga boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qayta sanash kassasining nazoratchisi topshiradi. Dam olish kunlari qayta sanash kassasining xodimlari ishga jalb qilinmaganida, qayta sanash kassasining nazoratchisi, dam olish kunidan oldingi oxirgi ish kunida kechki kassa xodimlariga, dam olish kunlari beriladigan boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) inkassatorlar guruhiga topshirilgan boʻsh inkassatsiya sumkalari (qoplari) sonini qayd etish kitobida qayd etgan holda topshiradi.

Bunda inkassatorlar guruhi rahbari boʻsh inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) kechki kassa xodimlaridan mazkur Yoʻriqnomaning 15-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomada qayd etilgan yozuvlarni oʻz imzosi bilan tasdiqlagan holda, belgilangan tartibda qabul qilib oladi.

7-bob. Naqd pullarni saralash, taxlash va oʻrab-bogʻlash tartibi

122. Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan barcha banklar uchun naqd pullarni saralash, taxlash hamda ularni oʻrab-bogʻlash orqali dastalarni va bogʻlamlarni shakllantirishda mazkur Yoʻriqnomada talablari qoʻllaniladi.

123. Bank kassirlari naqd pullarni saralashda, toifalarga ajratishda, ayniqsa shikastlangan va ularning toʻlovga yaroqli ekanligi shubha tugʻdiruvchi banknot va tangalar bilan ishlashda mazkur Yoʻriqnomaning 25-ilovasida belgilangan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining banknot va tangalarini toʻlovga yaroqli ekanligini aniqlash mezonlariga qatʼiy rioya qilishlari shart.

Bank kassalariga kelib tushadigan barcha naqd pullar belgilangan tartibda birma-bir saralanishi, donalab sanalishi va taxlanishi lozim.

124. Kassirlar bank kassasiga qabul qilinayotgan banknot va tangalarni, ularning nominal qiymatiga qarab saralashlari, shundan soʻng pullarni, “muomalaga yaroqli”,”eskirgan” va “toʻlovga yaroqsiz” toifalariga ajratadilar. Har bir toifadagi pullar alohida taxlanishi, dastalanishi va oʻrab-bogʻlanishi lozim.

“Muomalaga yaroqli” toifasiga ajratilgan pullar taxlanib, oʻrab-bogʻlanganidan soʻng, mijozlarga chiqim qilish uchun tayyor holga keltirilgan pullar hisoblanadi.

“Eskirgan” toifasiga ajratilgan pullar nominal qiymati boʻyicha toʻlovga qabul qilinadi hamda bunday pullarni, banknotlarni har bir dastasidagi banderolga, shuningdek, ushbu toifadagi banknotlar bogʻlamining ustki nakladkasi oʻng tarafi yuqori burchagiga bank nomi, uning kodi, kassirning familiyasi va ismi, otasining ismi koʻrsatilgan “eskirgan” yozuvli toʻrtburchak muhrni bosilishi shart.

“Eskirgan” toifasiga ajratilgan banknotlar bogʻlamini “muomalaga yaroqli” banknotlar bogʻlamidan ajralib turishini taʼminlash uchun “eskirgan” pullar bogʻlamini shakllantirishda eni 10 mm boʻlgan bir yoʻlli diagonal qizil chiziq chizilgan ustki nakladkadan foydalanish lozim.

“Eskirgan” toifasiga ajratilgan pullarni mijozlarga chiqim qilinishi taqiqlanadi va ushbu toifadagi oʻrab-bogʻlangan pullar Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasiga joʻnatiladi.

“Toʻlovga yaroqsiz” yaʼni, banknot umumiy hajmining 55 foizidan kam qismi saqlanib qolgan, “qalbaki” va “soxtalashtirilgan” pullar, toʻlovga qabul qilinmaydi. “Toʻlovga yaroqsiz” toifasiga kiritilgan pullarga bank nomi, uning kodi, kassir familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilgan “Almashtirib berish rad etildi” yozuvli toʻrtburchak muhr bosilishi lozim. Toʻlovga yaroqsiz pullar mijozga qaytarib berilmaydi. Kassir tomonidan pulning “qalbaki” ekanligi aniqlanib, kassa mudiri uning qalbakiligini tasdiqlasa, mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandi talablariga binoan tegishli choralar koʻrilishi lozim.

125. Bank kassirlari tomonidan saralangan yaʼni, toifalarga ajratilib taxlangan va oʻrab-bogʻlangan bir xil nominal qiymatdagi pullarning dastalari, bogʻlamlari shakllantiriladi.

126. Oʻrab-bogʻlangan banknotlar dastasini oʻz nominal qiymati boʻyicha boshqa nominaldagi banknotlar dastasidan ajralib turishini taʼminlash maqsadida, ularni oʻrab-bogʻlashda foydalaniladigan banderollar quyidagi oʻziga xos chiziq va ranglarga ega boʻlishi, yaʼni:

1 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan bitta koʻk yoʻlli;

2 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan bitta sariq yoʻlli;

5 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan bitta toʻq jigarrang yoʻlli;

10 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan ikkita yashil yoʻlli;

20 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan ikkita qizil yoʻlli;

50 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan ikkita koʻk yoʻlli;

100 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan ikkita toʻq jigarrang yoʻlli;

200 000 soʻmlik banknotlar uchun — eni 15 mm boʻlgan ikkita sariq yoʻlli boʻlishi shart.

Banderol qaysi nominaldagi banknotga moʻljallangan boʻlsa, banderol ustida oʻsha nominal qiymat, har bir dastada boʻlishi lozim boʻlgan banknotlarning umumiy summasi raqam bilan qayd etilgan boʻlishi lozim.

127. Bank kassirlari tomonidan bir xil qiymatdagi saralangan va taxlangan banknotlarning har 100 donasidan bitta dasta shakllantiriladi. Har bir shakllantirilgan naqd pullar dastasining banderoliga, bank nomi, kodi va uni shakllantirgan kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi yozilgan toʻrtburchak muhri bosilib, tegishli sana qayd etilganidan soʻng, kassir imzosi qoʻyiladi.

Banknotlarning har 10 ta dastasi (1000 donasi) bitta bogʻlamga joylashtirilib, bogʻlam ustiga va ostiga, bogʻlamdagi banknotlar oʻlchamiga mos keluvchi kartondan tayyorlangan standart nakladka qoʻyilib, ustki nakladkaga bank nomi va kodi, ushbu bogʻlamni shakllantirgan kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilgan toʻrtburchak muhri bosilib, tegishli sana qayd etilganidan soʻng, kassir imzosi qoʻyiladi. Bunda, pul bogʻlamining ustki nakladkasida qayd etilgan banknotlarning nominal qiymati va umumiy summasi, shakllantirilgan bogʻlamdagi banknotlar nominal qiymati va ularning umumiy summasiga mos kelishi shart.

128. Pul dastalari “eskirgan” banknotlardan shakllantirilgan boʻlsa, har bir dastaning banderoliga hamda ushbu dastalardan shakllantirilgan bogʻlamga qoʻyilgan ustki nakladkalarning oʻng tarafidagi yuqori burchagiga “Eskirgan” yozuvli toʻrtburchak muhr bosilishi shart.

129. Avtomatik tarzda oʻrab-bogʻlanadigan (banderollanadigan) dastalar uchun bir-biridan farqlanmaydigan, bir xil tusdagi banderollardan foydalaniladi.

Bunday tarzda oʻrab-bogʻlangan naqd pullar dastasining banderollariga, bank nomi, kodi va uni shakllantirgan kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilgan toʻrtburchak muhr bosilib, banknotning nominal qiymati, qoʻyilgan naqd pullarning umumiy summasi va tegishli sana qayd etilganidan soʻng, kassir imzosi qoʻyiladi.

130. Banknotlar bogʻlamini polietilen paketlarga joylashtirishdan oldin banknotlarning har bir dastasi bitta koʻndalang banderol bilan oʻrab-bogʻlanadi.

Oʻrab-bogʻlangan banknot dastalari banderoliga mazkur Yoʻriqnomaning 127 va 128-bandlarida belgilangan zaruriy rekvizitlar qayd etilishi shart.

131. Pul dastalarini polietilen paketlarga joylashtirilish orqali banknotlar bogʻlami shakllantirilganda, har bir polietilen paketga 10 ta pul dastasi solinib, paketning ochiq tomonini payvandlab, yopishtirish uchun pul bogʻlamlarini shakllantirish uskunasiga joylanadi. Bunda, pul bogʻlamlarini shakllantirish uskunasi qopqogʻiga oʻrnatilgan klishedagi bank rekvizitlari polietilen paketning ochiq tarafiga avtomatik tarzda bosiladi. Agar, banknotlar bogʻlamini shakllantirishda foydalaniladigan polietilen paket, ikkita polietilen boʻlaklarini payvandlash orqali ishlab chiqarilgan boʻlsa, bunday hollarda pul bogʻlamlarini shakllantirish uskunasi qopqogʻiga oʻrnatilgan kassir klishesidagi bank rekvizitlari polietilen paketning ikkala tomoniga ham bosilishi lozim. Har bir kassir oʻzi sanagan pullarning bogʻlamini shakllantirishda, oʻziga biriktirilgan klishedan foydalanishi shart.

132. Toʻliq pul bogʻlamlarini shakllantirish uchun yetarli boʻlmagan alohida dastalarni boshqa kassirdan qabul qilib olgan kassir ularni qaytadan birma-bir sanab oladi va bir xil qiymatdagi yoki har xil qiymatdagi (1000 soʻmliklar alohida, 2000 va 5000 soʻmliklar alohida, 10000, 20000 va 50000 soʻmliklar alohida, 100000 va 200000 soʻmliklar alohida) toʻliq boʻlmagan bogʻlamlarga qoʻshib bogʻlaydi. Bunda, bitta bogʻlamdagi dastalarning soni 10 tadan oshmasligi lozim.

Dastalari toʻliq boʻlmagan banknotlar ham “muomalaga yaroqli”, “eskirgan” va “toʻlovga yaroqsiz” toifalari boʻyicha alohida jamlanishi lozim.

Toʻliq boʻlmagan pul bogʻlamlarining va turli nominal qiymatdagi pullarning dastalaridan tayyorlangan bogʻlamlarning ustki nakladkalariga barcha tegishli maʼlumotlar va “yigʻma” soʻzi qoʻlda yozilishi mumkin.

Shuningdek, “eskirgan” toifasiga ajratilgan turli qiymatdagi banknotlarning dastalaridan tashkil topgan pul bogʻlamlarining ustki nakladkalariga ham “eskirgan yigʻma” soʻzi qoʻlda yozilishi mumkin.

Turli nominal qiymatdagi banknotlarning dastalaridan shakllantirilgan bogʻlamlarning ustki nakladkalarida har bir qiymatdagi pullarning soni, summasi va umumiy summasi koʻrsatilishi lozim.

Bank kassasida “eskirgan” pullardan shakllantirilgan toʻliq bogʻlamlar inkassatsiya xizmati orqali Markaziy bank Bosh boshqarmasining Hisob-kitob kassa markaziga topshirilishi yoki u yerdagi muomalaga yaroqli pullarga almashtirib olinishi ham mumkin.

133. “Davlat belgisi” masʼuliyati cheklangan jamiyati (bundan buyon matnda “Davlat belgisi” MCHJ deb yuritiladi) oʻramlaridagi naqd pullar 100 donadan dastalanib, bitta koʻndalang banderolga oʻrab-bogʻlangan boʻladi. Har bir bogʻlam 10 ta dastadan iborat boʻlib, uning ustki nakladkasiga “Davlat belgisi” MCHJning nomi, banknotning nominal qiymati, bogʻlamdagi banknotlarning umumiy summasi, bogʻlam shakllantirilgan sana va nazoratchining familiyasi, ismi, otasining ismi yoki uning kodi kabi rekvizitlar bosilgan boʻlib, bogʻlamlar polietilen paketlarga joylangan boʻladi.

134. Kassirlar tangalarni ham saralab, “muomalaga yaroqli” va “nuqsonli” (eskirgan) toifalarga ajratgan holda, ularni nominal qiymatiga qarab har 100 donasini alohida paketga joylaydilar. Bir xil nominal qiymatdagi tangali paketlarning har oʻntasi, tashqi choklari boʻlmagan bitta standart qopchaga joylanadi.

Har bir qopchaning ogʻzi tuguni va titilgan joyi boʻlmagan tizimcha (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plomba) bilan 2,5 aylanishda mahkam bogʻlanadi. Tizimchadan foydalanilganida ogʻzi bogʻlangan qopcha plombir bilan plombalanadi. Tangali qopchalarga biriktirilgan yorliqlarga bank nomi, kodi, oʻrab-bogʻlangan sana, tanganing nominal qiymati va umumiy summasi yozilib, kassir imzosi qoʻyiladi. Shundan soʻng, yorliqqa kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatilgan toʻrtburchak muhri bosiladi.

135. Aylanma kassadagi tangali qopchalarga kartondan tayyorlangan yorliqlar biriktirilishi mumkin. Yorliqlardan tizimcha (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plomba) uchlari oʻtkazilganidan soʻng siqib bogʻlanadi, plombalanadi. Inkassatorlar guruhiga topshirilayotgan tangali qopchaning ogʻzida matodan tayyorlangan yorliq boʻlishi lozim.

136. “Davlat belgisi” MCHJ Zarbxonasida (bundan buyon matnda Zarbxona deb yuritiladi) tangalar solingan har bir qopchaning ogʻzini tikishda matodan tayyorlangan yorliqlar biriktiriladi. Ushbu yorliqda Zarbxona nomi, qopchadagi tangalarning nominal qiymati, umumiy summasi, tangalar qopchaga solingan sana hamda nazoratchining kodi qayd etiladi. Qopchalarga solingan tangalarning nominal qiymatidan kelib chiqqan holda, ularga quyidagi ranglardagi:

50 soʻmlik tangalar solingan qopchalarga — yashil;

100 soʻmlik tangalar solingan qopchalarga — qizil;

200 soʻmlik tangalar solingan qopchalarga — sariq;

500 soʻmlik tangalar solingan qopchalarga — och koʻk;

1000 soʻmlik tangalar solingan qopchalarga — och sariq yorliqlar biriktiriladi.

137. Zarbxonaning tanga solingan qopchalari ogʻzi ikki xil rangdagi, yorliqli tomoni oq va orqa tomoni esa qizil rangdagi ip bilan tikiladi. Bunda, qizil ip faqatgina oddiy chok vazifasini emas, balki nazorat choki va plomba vazifasini ham bajaradi.

Tikilayotgan chok qopcha ogʻzining mustahkamligini taʼminlashi lozim. Bunda, chokning oʻzidan-oʻzi yechilib ketmasligi uchun chokning ikki tomondagi uchlari (tugundan keyin) 3 santimetrdan kam boʻlmasligi lozim.

Xodim qopchani ochayotgan vaqtida, qopning butunligi va choklarning soʻkilib ketmaganligiga ishonch hosil qilishi, soʻngra yorliqning oʻng tomonidagi qizil nazorat ipining birinchi tuguni hamda chokning boʻsh qismini yechib, ikkala ipni tortishi kerak.

Chok oson yechilishi va yechilgan iplar butun boʻlishi lozim.

138. Tangali qopchalar qabul qilinayotgan vaqtda, yorliqning borligi, qopcha, chok va iplarning butunligiga eʼtibor berilishi shart. Ipning uzilganligi plombaning buzilganligi bilan barobardir. Inkassatorlar guruhiga Zarbxona yoki banklardan shubhali bogʻlamlardagi qopchalarni qabul qilish man etiladi.

139. Qopchadagi tanganing bir qismi olingan yoki unga qoʻshimcha tangalar solingan hollarda tangalar qoldigʻi donalab sanalishi, paketdagi qadoqlangan tangalar esa, yozuvlariga qarab qayta sanalishi shart. Shundan soʻng, qopchaga yangi yorliq biriktiriladi. Bunda qopchaning ogʻzi tuguni va tugilgan joyi boʻlmagan tizimcha (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plomba) bilan 2,5 aylanishda mahkam bogʻlanib, qopcha qayta plombalanadi va yorliqqa tangani sanagan kassirning imzosi qoʻyiladi.

8-bob. Naqd pul va boshqa qimmatliklarni saqlash uchun qabul qilish tartibi

144. Tomonlar oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan bank oʻz mijozlaridan naqd pul va boshqa qimmatliklarni saqlash uchun qabul qilishlari mumkin. Bank pul omboriga quyidagilar saqlash uchun qabul qilinishi mumkin:

notarial idoralardan va boshqa organlardan — meros mulki tarkibiga kiruvchi mol-mulklar, qimmatbaho metallar, qimmatbaho toshlar va marvaridlar yoki ulardan yasalgan buyumlar, qimmatbaho metallar quymasi (yombisi), shlix (oltin qum), tabiiy holda topilgan oltin va kumush yombilari (samorodok), shuningdek, qimmatbaho metallardan zarb qilingan tangalar, chet el valyutasi, chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari (veksellar, cheklar va hokazolar) hamda Oʻzbekiston Respublikasining milliy valyutasi — soʻm va tangalar;

jismoniy va yuridik shaxslardan — qimmatli qogʻozlar, kafolat va kafilliklar hamda garov sifatida saqlanayotgan mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlari, sugʻurta polislari, garov shartnomalari, shuningdek, oltin (tilla) va undan tayyorlangan zargarlik buyumlari hamda boshqa qimmatliklar.

145. Bank kassasiga mijozdan naqd pul va qimmatliklarni saqlash uchun qabul qilish mijozning arizasi hamda bank rahbarining yozma ravishdagi koʻrsatmasiga (farmoyishiga) asosan, tasdiqlangan roʻyxat asosida amalga oshiriladi. Bunda, naqd pul va boshqa qimmatliklarni bank pul omboriga saqlash uchun qabul qilish:

ularni qopga (yoki paketga) joylab, qopning ogʻzi belgilangan tartibda bogʻlangan (yoki paketlarning ogʻzi yelimlangan) hamda mijozning muhri bilan muhrlangan (surgʻuchlangan) yoki mijoz tomonidan plombalangan;

qop ogʻzidagi yorliqda yoki yelimlangan paketga zaruriy rekvizitlar (mijozning toʻliq nomi, qopdagi qimmatliklarni topshirgan mijoz vakilining familiyasi, ismi va otasining ismi, topshirilgan sana) qayd etilgan;

tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan kirim kassa orderi asosida amalga oshirilishi lozim.

146. Bank (filial) tomonidan kredit taʼminoti uchun qabul qilingan qimmatli qogʻozlar, kafolat va kafilliklar, sugʻurta polislari, garov shartnomalari va h.k.larni saqlash joyi (pul ombori, kredit boʻlimi, buxgalteriya boʻlimi va boshqa joylar) banklar tomonidan mustaqil belgilanadi. Kredit taʼminoti hujjatlari bank (filial) pul omboridan boshqa joyda saqlanganida, ularni saqlash tartibini Bosh bank belgilaydi.

Bankda oʻz mijozlaridan kredit taʼminoti uchun qimmatli qogʻozlar, kafolat va kafilliklar hamda garov sifatida saqlanayotgan mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlari, sugʻurta polislari, garov shartnomalarini qabul qilib olinishi hamda ularni pul omboriga saqlash uchun topshirilishi — hujjatlarni paketlarga joylab, yelimlangan hamda bankning muhri bilan muhrlangan (yoki surgʻuchlangan) holda tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan rasmiylashtirilgan mazkur Yoʻriqnomaning 6-ilovasida keltirilgan kirim kassa orderi asosida amalga oshiriladi.

147. Paket va qoplarga solingan naqd pullar, qimmatliklar (va boshqa ashyolar) hamda garov sifatida saqlanayotgan mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlari — kirim kassasi kassiri tomonidan paket va qoplar ochilmagan holda qabul qilinishi lozim.

Bunda balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan toʻliq va toʻgʻri rasmiylashtirilganligi, paket va qoplarning butligi hamda ularning muhrlanganligi (surgʻuchlanganligi) yoki plombalanganligi kassir tomonidan tekshirilgan holda qabul qilinishi shart.

148. Bank pul omboriga saqlash uchun qabul qilinayotgan naqd pul miqdori va boshqa qimmatliklar bahosi (yoki shartli bahosi) tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha bank buxgalteriya xodimlari tomonidan rasmiylashtirilgan kirim kassa orderida qayd etilgan summaga teng boʻlib, ular ushbu summada saqlash uchun qabul qilinishi shart.

Shuningdek, qimmatliklarni saqlash uchun pul omboriga qabul qilishda tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha rasmiylashtirilgan kirim kassa orderida, qimmatliklarni bahosidan tashqari, uni saqlash uchun qabul qilishga asos boʻlgan hujjat va qabul qilinayotgan qimmatliklarning nomi qayd etilishi lozim.

149. Saqlash uchun qabul qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklar, shuningdek, mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlari joylangan qop yoki paketlar qabul qilingan sanasi boʻyicha ketma-ket, oʻsib borish tartibida raqamlanishi lozim.

150. Naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlash uchun bank kirim kassasiga topshirilganida, mijozga mazkur Yoʻriqnomaning 26-ilovasiga muvofiq 004-shakldagi naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlash uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya rasmiylashtirib beriladi.

Bank pul omboriga saqlash uchun qabul qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklarni mijozga qaytarib berish uchun, uni topshirgan xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbarining imzosi qoʻyilib, dumaloq muhri bilan tasdiqlangan (tadbirkorlik subyektlaridan muhr bilan tasdiqlash talab etilmaydi) yozma soʻrovnomasining asl nusxasiga, mijozga berilgan 004-shakldagi kvitansiyaning asl nusxasi ilova qilingan holda taqdim etilishi kerak.

Naqd pul va boshqa qimmatliklarni saqlash uchun topshirgan davlat organi xodimi 004-shakldagi kvitansiyani yoʻqotgan hollarda yoki boshqa sabablarga koʻra, uni bankka taqdim etish imkoniyati mavjud boʻlmasa, bunday hollarda saqlashga topshirilgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni bank kassasidan qaytarib olish uchun ushbu davlat organining respublika miqyosidagi yuqori turuvchi tashkiloti (vazirlik, qoʻmita, idora yoki boshqalar) tomonidan chiqarilgan buyruq asos boʻlishi mumkin. Ushbu buyruqda bank kassasiga saqlash uchun topshirilgan qimmatliklarni qaytarib olish vakolatiga ega boʻlgan xodimning familiyasi, ismi va otasining ismi hamda olinadigan qimmatliklarning toʻliq va batafsil roʻyxati qayd etilgan boʻlishi lozim.

Bunda, bank pul omborida saqlanayotgan mijozga tegishli boʻlgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni qaytarib berish, buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 27-ilovasiga muvofiq shakldagi balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha chiqim kassa orderini rasmiylashtirish asosida, faqat qimmatliklarning toʻliq hajmi boʻyicha amalga oshirilishi mumkin.

Bank kreditining taʼminoti uchun garov sifatida saqlanayotgan qimmatliklar, mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlari bank rahbarining farmoyishiga asosan balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan chiqim kassa orderini rasmiylashtirish orqali chiqim qilinishi mumkin.

151. Bank pul omboriga saqlash uchun qabul qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklarni hamda garov sifatida qabul qilingan qimmatliklar, mulklar va mulkiy huquqlar (talablar) hujjatlarini but saqlanishi boʻyicha bankning moddiy javobgar shaxslari, ularni topshirgan mijozlar oldida qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar hisoblanadi. Bank pul omborida saqlash uchun qabul qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklarga zarar yetkazilgan taqdirda, uning egasiga yetkazilgan zararni qoplash, qimmatlikni haqiqiy bahosi doirasida lekin, saqlash uchun qabul qilingan vaqtda baholangan bahosidan oshmagan miqdorda amalga oshiriladi.

152. Bank pul omboriga xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan saqlash uchun topshirilgan, shu jumladan musodara qilingan naqd pul va qimmatliklarni respublikamizning bir hududidan ikkinchi bir hududiga yetkazib berish, tashish talab etilganida, ushbu ishlarni tashkillashtirish va bajarish, qimmatliklarni saqlash uchun topshirgan xoʻjalik subyekti tomonidan mustaqil ravishda amalga oshirilishi shart.

153. Yuridik va jismoniy shaxslar oʻzlariga tegishli naqd pul va boshqa qimmatliklarni shartnoma asosida bankda saqlashlari uchun bankda tashkil etilgan depozitar yacheykalardan foydalanishlari mumkin.

9-bob. Bank tomonidan chakana amaliyotlar va bank binosidan tashqarida joylashgan boshqa kassalarni tashkil etish tartibi

154. Bank tomonidan jismoniy shaxslarga qulaylik yaratish maqsadida bank binosida yoki binosidan tashqarida chakana amaliyotlar kassalari tashkil etilishi mumkin.

155. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar, ularning faoliyati ustidan masofadan turib kunlik nazorat oʻrnatilgan holda, bank (filial) tomonidan respublikaning barcha hududlarida tashkil etilishi mumkin.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarning qurilishi va jihozlanishi boʻyicha Bosh bank mutaxassislari tomonidan yozma ravishda ijobiy xulosa berilganidan soʻng, mazkur kassalar oʻz faoliyatini boshlashlari mumkin. Bosh bank ushbu xulosaning bir nusxasini ilova qilgan holda 10 kun ichida Markaziy bankning tegishli hududiy Bosh boshqarmasiga yozma ravishda xabar beradi.

1551. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarning faoliyati tugatilayotganida ham Bosh bank tomonidan bank boshqaruvi qarorining bir nusxasini ilova qilgan holda 10 kun ichida Markaziy bankning tegishli hududiy Bosh boshqarmasiga yozma ravishda xabar beriladi.

157. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar uchun shtatlar jadvali, har bir kassa tomonidan xizmat koʻrsatiladigan mijozlar sonini va kassa operatsiyalarining hajmini hamda mazkur kassalarda naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan ishlash (sanash, saralash, oʻrab-bogʻlash va kassa operatsiyalarini bajarish), ularning but saqlanishini taʼminlash inobatga olingan holda Bosh bank tomonidan belgilanadi.

158. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalardagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning dahlsizligini hamda kassa xodimlarining xavfsizligini taʼminlash boʻyicha barcha zaruriy choralar Bosh bank tomonidan koʻrilishi shart.

159. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar normal faoliyat koʻrsatishlari uchun jumladan, naqd pul va boshqa qimmatliklarni sanash, saralash, oʻrab-bogʻlash, saqlash hamda kassa operatsiyalarini bajarish uchun zaruriy texnika va jihozlar bilan shuningdek, xavfdan va yongʻindan ogohlantiruvchi signalizatsiya vositalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Bank va Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti boʻlinmalari oʻrtasida tuzilgan shartnoma asosida bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar “tashvish” xabarlari yuboriladigan texnik qoʻriqlash punktiga ulangan boʻlishi lozim. Shuningdek, bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarning qoʻriqlash va yongʻindan ogohlantiruvchi signalizatsiya vositalari bank ish kuni tugaganidan soʻng texnik qoʻriqlash punktiga ulanishi kerak.

160. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar zaruriy texnika va ashyolar (pul bogʻlamlarini shakllantirish uskunasi, pul sanash va hisoblash mashinkasi, kompyuter, printer, seyf yoki temir shkaf, banderol, tizimcha, nakladka, plombir, plomba, muhr va toʻrtburchak muhrlar hamda blanklar) bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarga kirim qilingan naqd pullar, ushbu kassa kassirlari tomonidan saralanishi, sanalishi, taxlanishi va belgilangan tartibda oʻrab-bogʻlanishi shart.

161. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar tomonidan barcha turdagi kassa xizmatlari yoki uni tashkil etgan bank tomonidan belgilangan ayrim turdagi kassa xizmatlari koʻrsatilishi mumkin.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan mini bank kassasi, bank xizmatlari ofisi kassasi va maxsus kassalar orqali xoʻjalik yurituvchi subyektlarga kassa xizmatlari (kirim va chiqim kassa operatsiyalari) mazkur Yoʻriqnoma talablari asosida koʻrsatilishi mumkin.

Bank (filial) chakana amaliyot kassasi tomonidan naqd milliy hamda xorijiy valyutalarda kassa operatsiyalari amalga oshirilgan hollarda, naqd pul va boshqa qimmatliklarning hisobi bankning hisob siyosatiga muvofiq amalga oshiriladi.

162. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarda bank ish kuni oxirida qolishi mumkin boʻlgan naqd pullar qoldigʻiga Bosh bank tomonidan limit oʻrnatilishi mumkin. Limit oʻrnatilmagan kassalarda amaliyot kuni yakunida naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini qolishiga ruxsat berilmaydi (uzluksiz, 24 soat mobaynida ishlaydigan kassalar bundan mustasno).

163. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar bank (filial) joylashgan tumanda, shaharda yoki tumanlarga boʻlingan shaharda tashkil etilgan boʻlsa, bank ish kuni oxirida ushbu kassalardagi limitdan ortiqcha naqd pullar va boshqa qimmatliklar qoldiqlari, kunlik kassa hujjatlari mazkur kassani tashkil etgan bankka (filialga) topshirilishi lozim.

Bank (filial) tomonidan boshqa hududda (yoki hududdagi boshqa tumanda, shaharda) kassalar tashkil etilgan hollarda, bank ish kuni oxirida ushbu kassalardagi limitdan ortiqcha naqd pullar va boshqa qimmatliklar qoldiqlari hamda kunlik kassa hujjatlari, tomonlar oʻrtasida oʻzaro tuzilgan shartnomaga asosan ushbu kassa joylashgan hududdagi bank filialiga, “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” davlat unitar korxonasiga (bundan buyon matnda “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” DUK deb yuritiladi) yoki inkassatsiya xizmatiga saqlash uchun topshiriladi.

Bunda, sumkadagi (qopdagi) naqd pullar qayta sanalib, chiqqan summani ushbu kassani tashkil etgan bankning (filialning) tegishli hisobvaragʻiga naqd pulsiz hisob-kitob orqali oʻtkazib berish uchun topshirilgan boʻlsa, inkassatsiya sumkasini (qopini) bank filialining kechki kassa xodimlari qabul qilib oladi.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassa xodimlari amaliyot kuni yakunida qolgan limitdan ortiqcha naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻiga chiqim kassa orderini rasmiylashtirib, 10109 — “Yoʻldagi naqd pullar va boshqa toʻlov hujjatlari” hisobvaragʻida aks ettiradi. Bunda, naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini saqlash uchun topshirish bevosita inkassatsiya guruhi aʼzolari tomonidan, shuningdek oʻzaro shartnomaga asosan inkassatsiya xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti (bank avtomashinasidan foydalangan holda) yoki “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” DUK xizmati kuzatuvi ostida bank kassiri tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini saqlash uchun topshirish inkassatsiya xizmati xodimlari orqali amalga oshirilganda, rasmiylashtirilgan chiqim kassa orderining orqa tomoniga naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkasini (qopini) qabul qiluvchi inkassatorga berilgan ishonchnomaning raqami, sanasi, inkassatorlar guruhi aʼzolarining familiyasi, ismi va otasining ismi hamda ularga topshirilgan sumkalarning (qoplarning) umumiy soni qayd etilib, inkassatorlar guruhi aʼzolari tomonidan imzolanadi.

Naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkasi (qopi) bank (filial) yoki inkassatsiya xizmati tomonidan saqlash uchun qabul qilinganda, qabul qiluvchi masʼul xodim tomonidan balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi ikki nusxada rasmiylashtiriladi va uning bir nusxasi inkassatorlar guruhiga beriladi.

Navbatdagi ish kuni ertalab, naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini), ularni topshirgan bank kassasiga yetkazib berish uchun inkassatorlar guruhiga topshirish, balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha chiqim kassa orderini rasmiylashtirish orqali amalga oshiriladi. Bunda, ushbu hujjatning orqa tomonida qabul qiluvchi inkassatorga berilgan ishonchnomaning raqami, sanasi, inkassatorlar guruhi aʼzolarining familiyasi, ismi va otasining ismi hamda ularga topshirilgan sumkalarning (qoplarning) umumiy soni qayd etilib, inkassatorlar guruhi aʼzolari tomonidan imzolanadi.

Naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkasi (qopi) inkassatsiya xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti (bank avtomashinasidan foydalangan holda) yoki “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” DUK xizmati kuzatuvi ostida bank kassiri tomonidan bank (filial) yoki inkassatsiya xizmatiga saqlash uchun topshirilganda, qabul qiluvchi masʼul xodim tomonidan balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderi ikki nusxada rasmiylashtiriladi va uning bir nusxasi topshiruvchi bank kassiriga beriladi.

Navbatdagi ish kuni ertalab, naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan inkassatsiya sumkalari (qoplari), ularni topshirgan bank kassasiga inkassatsiya xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti (bank avtomashinasidan foydalangan holda) yoki “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” DUK xizmati kuzatuvi ostida olib ketish uchun ularni topshirgan bank kassiriga, balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha chiqim kassa orderini rasmiylashtirish orqali beriladi. Bunda, ushbu hujjatning orqa tomonida qabul qiluvchi bank kassirining familiyasi, ismi va otasining ismi hamda topshirilayotgan sumkalarning (qoplarning) umumiy soni qayd etilib, qabul qiluvchi bank kassiri tomonidan imzolanadi.

Naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻi inkassatsiya xizmati, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti (bank avtomashinasidan foydalangan holda) yoki “Respublika maxsus aloqa bogʻlamasi” DUK xizmati kuzatuvi ostida bank kassiri tomonidan mazkur hududdagi bank filialiga qayta sanash uchun topshirilganda, topshiruvchi bank kassiri tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 8a-ilovasiga muvofiq shakldagi blank toʻldiriladi.

164. Bank binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarning kunlik kassa hujjatlari, mazkur kassa xodimlari tomonidan bir oyda kamida bir marta ushbu kassani tashkil etgan bankka (filialga) yetkazilishi kerak.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalardan bank filialiga olib kelingan kunlik kassa hujjatlarining toʻliqligi va toʻgʻri rasmiylashtirilganligi bank filialining masʼul xodimlari tomonidan tekshirilishi lozim.

165. Bank ish kuni mobaynida bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan (bank filiali joylashgan tumanda, shaharda yoki tumanlarga boʻlingan shaharda joylashgan) kassalarni madad pullari bilan taʼminlash, mazkur kassa kassirining bank (filial) rahbari nomiga yozma buyurtmanomasi asosida amalga oshiriladi.

Bank (filial) rahbari ushbu buyurtmanomani koʻrib chiqib, tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish uchun buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimlariga koʻrsatma beradi.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarni madad pullari bilan taʼminlash boʻyicha chiqim kassa orderi buxgalteriya boʻlimi xodimi tomonidan belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi hamda kassirning buyurtmanomasi bilan birga ijro uchun kassa mudiriga taqdim etiladi.

Kassa mudiri chiqim kassa orderini toʻliq va toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshirganidan soʻng, chiqim kassa orderida qayd etilgan summani inkassatsiya sumkasiga (qopiga) soladi. Shundan soʻng, inkassatsiya sumkasiga (qopiga) tegishli hujjatlarni rasmiylashtirib, sumkani (qopni) ogʻzini yopib, plombalaydi hamda bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassaga joʻnatadi.

Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalar boshqa tumanda, shaharda yoki respublikaning boshqa hududida tashkil etilgan boʻlsa, ushbu kassalar zarur naqd pullarni va qimmatliklarni tegishli shartnoma asosida u joylashgan tumandagi (shahardagi) tijorat banki filialidan olishi mumkin.

166. Bank tashkil etgan chakana amaliyotlar kassalari (xususan, valyuta ayirboshlash shoxobchalari va boshqa kassalar) dam olish, bayram kunlari faoliyat yuritsa, ularga ushbu kunlari madad pullarini berish, bankning kechki kassasi orqali amalga oshiriladi.

Bunda, dam olish yoki bayram kunlaridan oldingi oxirgi bank ish kunida, dam olish va bayram kunlari faoliyat yuritadigan kassalarning xodimlari tomonidan ushbu kunlarda chiqim qilish uchun kerak boʻladigan naqd pullarni (madad pullarini) va boshqa qimmatliklarni olish boʻyicha berilgan buyurtmanoma bank rahbarining tegishli koʻrsatmasi bilan buxgalteriya boʻlimi xodimlariga ijro uchun beriladi.

Buxgalteriya boʻlimi xodimi dam olish va bayram kunlari faoliyat yuritadigan har bir kassa boʻyicha alohida chiqim kassa orderini (qatʼiy hisobda turuvchi blanklar boʻyicha esa tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha chiqim kassa orderini) rasmiylashtirib, tegishli buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi va ushbu chiqim kassa hujjatlarini kassa mudiriga topshiradi.

167. Kassa mudiri mazkur chiqim kassa hujjatlariga asosan har bir shunday kassalar uchun zarur boʻladigan madad pullarini va boshqa qimmatliklarni ularning har bir ishlaydigan kunlari uchun alohida inkassatsiya sumkasiga (qopiga) solib, ularni belgilangan tartibda plombalaydi. Joʻnatish uchun tayyorlangan madad pullarini kassa mudiri oʻzining 155-shakldagi kassa kitobiga (madad pulini oluvchi har bir kassaga tegishli boʻlgan inkassatsiya sumka (qopi) raqamini hamda qaysi sumka (qop), qaysi sanada inkassatsiya xizmati xodimiga topshirilishini) alohida qayd etgan holda kechki kassa kassiriga topshiradi.

Kechki kassa kassiri ham oʻzining 155-shakldagi kassa kitobiga, ushbu yozuvlarni toʻliq va xatosiz qayd etgan holda, kassa mudiridan plombalangan inkassatsiya sumkalarini (qoplarini) qabul qilib oladi va buni tasdiqlagan holda kassa mudirining 155-shakldagi kitobini imzolaydi.

168. Dam olish yoki bayram kunlari bank binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarni madad pullari bilan taʼminlash bank (filial)ning kechki kassasi tomonidan amalga oshiriladi.

169. Chakana amaliyotlar kassalari ertalab oʻz faoliyatlarini belgilangan vaqtda boshlashini taʼminlash maqsadida ushbu kassalarga madad pullarini berish, oddiy bank ish kunlarida ham mazkur Yoʻriqnomaning 166 — 168-bandlarida belgilangan tartibda amalga oshirilishi mumkin.

Bank tashkil etgan ayrim chakana amaliyotlar kassalari, shu jumladan, valyuta ayirboshlash shoxobchalari uzaytirilgan ish vaqti rejimida faoliyat yuritsa, bankda ish kuni yakunlanganidan soʻng, ushbu kassa va shoxobchalardan inkassatsiya xizmati orqali olib kelingan naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻi bankning kechki kassasiga topshirilishi lozim.

170. Bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarga madad pullarini va boshqa qimmatliklarni yetkazib berish ishlari inkassatsiya xizmatlari yoki bank xodimlarining xavfsizligini hamda naqd pul va boshqa qimmatliklar butligini taʼminlagan holda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti kuzatuvi ostida ham amalga oshirilishi mumkin.

Bank binosidan tashqarida tashkil etilgan kassalarda ish kuni yakunlangach naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldigʻini bank kechki kassasiga bank (filial) binosidan tashqarida tashkil etilgan kassasi kassiri tomonidan topshirilganda mazkur Yoʻriqnomaning 8a-ilovasiga muvofiq shakldagi blank toʻldiriladi.

171. Bank (filial) va xoʻjalik yurituvchi subyekt oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan, ushbu subyekt binosida belgilangan tartibda bank kassalari tashkil etilishi mumkin.

Bunda, ushbu kassalar orqali koʻrsatiladigan kassa xizmatlari turlari mazkur shartnomada belgilab olinadi.

10-bob. Bankomatlarni naqd pullar bilan taʼminlash tartibi

172. Bank mijozlarga qulaylik yaratish maqsadida bank binosiga, binodan tashqarida tashkil etilgan chakana amaliyotlar kassalariga yoki boshqa maqbul hisoblangan joylarga infokiosk va bankomat, shuningdek, naqd pullarni qabul qiluvchi avtomatlashtirilgan depozit mashinalarini oʻrnatishi mumkin.

173. Bank rahbari bankomatlarni oʻz vaqtida naqd pullar bilan taʼminlanishini nazorat qilib borishi lozim. Bankomatlarda naqd pullar bilan bajarilgan operatsiyalar har bir bankomat uchun alohida ochilgan 10107 — “Bankomatlar va boshqa oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish uskunalaridagi naqd pullar” hisobvaragʻida aks ettiriladi.

Bankomat seyfini naqd pullar bilan toʻldirish, naqd pul qoldiqlarini olib kelish, texnik xizmat koʻrsatish yoki taʼmirlash ishlarini bajarish uchun bank tomonidan bankomatga xizmat koʻrsatuvchi texnik xodim va kassa xodimi biriktirilishi lozim.

Bunda, bank kassa mudiridan olingan naqd pullarni kassir tomonidan bankomat seyfiga oʻz vaqtida va toʻliq qoʻyilishini, bankomatdan olingan naqd pullar qoldigʻini kassa mudiriga topshirilishini nazorat qilish vazifasini bankomatlarga texnik xizmat koʻrsatuvchi xodim bajaradi.

174. Bankomatlardagi naqd pullarning xavfsizligini taʼminlash va masʼul xodimlarning javobgarligini oshirish maqsadida bankomat seyfining kaliti kassa xodimiga biriktirilishi hamda ushbu seyf kassa xodimi tomonidan plombalanishi shart.

Bankomat qanday maqsadda ochilishidan qatʼiy nazar, har safar bankomat ochilishidan oldin texnik xodim kassa xodimi ishtirokida bankomatdagi naqd pul qoldigʻini aks ettiruvchi slipni chop etib, kassa xodimiga taqdim etishi lozim.

175. Bank rahbarining koʻrsatmasiga asosan buxgalteriya boʻlimi xodimi bankomatni naqd pul bilan taʼminlash uchun chiqim kassa orderini rasmiylashtirib, tegishli buxgalteriya oʻtkazmasini amalga oshiradi. Shundan soʻng, ushbu chiqim kassa orderini kassa mudiriga topshiradi.

Kassa mudiri chiqim kassa orderida qayd etilgan naqd pullar summasini, bankomatlarni naqd pullar bilan taʼminlash uchun masʼul boʻlgan kassa xodimiga, chiqim kassa orderiga qoʻl qoʻydirgan holda topshiradi. Kassa xodimi qabul qilib olgan naqd pullarini belgilangan tartibda bankomatning kassetalariga joylaydi va plombalaydi.

176. Bankomat bank binosidan tashqarida joylashgan boʻlsa, naqd pullar bilan toʻldirilgan bankomat kassetalarini bankomat joylashgan manzilga olib borish inkassatsiya xizmati yordamida amalga oshirilishi lozim.

Shuningdek, bank binosidan tashqarida joylashgan bankomatlarga madad pullari yetkazib borish, shuningdek, ushbu bankomatlardagi naqd pul qoldigʻini bank kassasiga olib kelish ishlarini, bank xodimlarining xavfsizligini hamda naqd pullarning butligini taʼminlagan holda inkassatsiya xizmati yoki ichki ishlar organi xodimi kuzatuvi ostida ham amalga oshirilishi mumkin.

177. Kassa xodimi bankomat seyfiga naqd pullar bilan toʻldirilgan kassetalarni joylashtirilib, bankomatning seyfini qulflaydi va plombalaydi. Bankning bankomatlarga texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimi kassetalarga joylashtirilgan naqd pullarning umumiy summasini aks ettiruvchi slipni chop ettiradi va uni kassa xodimiga beradi. Kassa xodimi ushbu slipni kassa mudiriga koʻrsatganidan soʻng, buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimiga taqdim etadi. Buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimi ushbu slipga asosan naqd pullarni bankomatga kirim qilinganligi boʻyicha kirim kassa orderini rasmiylashtirib, tegishli buxgalteriya oʻtkazmasini amalga oshiradi hamda slip va kirim kassa orderini kassa mudiriga topshiradi.

Kassa mudiri ushbu slipni kirim kassa orderiga ilova qilgan holda kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildiga tikadi.

178. Bank balansining 10107 — “Bankomatlar va boshqa oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish uskunalaridagi naqd pullar” hisobvaragʻiga doir maʼlumotlarga koʻra bankomatdagi naqd pullar qoldigʻi kamaygan boʻlsa, bankda naqd pul muomalasini nazorat qiluvchi masʼul xodim bu toʻgʻrisida bank rahbariga maʼlum qiladi. Bank rahbarining koʻrsatmasiga asosan bankomatlar belgilangan tartibda naqd pullar bilan taʼminlanadi.

179. Bankomatlardagi naqd pullar qoldigʻini bank kassasiga qaytarish, bank rahbarining koʻrsatmasiga asosan amalga oshiriladi. Bunda, bankomatlarga texnik xizmat koʻrsatuvchi bank xodimi, kassa xodimi ishtirokida bankomatdagi naqd pullar qoldigʻini aks ettiruvchi slipni chop ettiradi va uni kassa xodimiga topshiradi. Kassa xodimi bankomatning seyf qismini, bankomatlarga texnik xizmat koʻrsatuvchi xodimning nazorati ostida ochib, undagi kassetalarni oladi hamda bankka olib boradi.

180. Buxgalteriya boʻlimi masʼul xodimi chop etilgan slipdagi maʼlumotlar asosida bankomatdan olib kelingan naqd pullar qoldigʻini bankomatdan chiqim qilish boʻyicha chiqim kassa orderini hamda bankomatdan olib kelingan naqd pullar qoldigʻini aylanma kassaga kirim qilish uchun kirim kassa orderini rasmiylashtirib, tegishli buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi. Shundan soʻng, rasmiylashtirilgan chiqim va kirim kassa orderini kunlik kassa hujjatlariga tikish uchun kassa mudiriga topshiradi.

Kassa xodimi kassa mudiri ishtirokida kassetalardagi plombalarni ochib, naqd pullar qoldigʻini (texnik sabablarga koʻra bankomat lentalariga yoki boshqa qismlariga tiqilib qolgan va alohida paketlarga joylab olib kelingan banknotlar bilan birga) kassa mudiriga sanab topshiradi. Kassa mudiri kassirdan qabul qilib olgan naqd pullar qoldigʻini, slipda qayd etilgan naqd pullar qoldigʻi bilan taqqoslab koʻradi va kirim kassa orderini imzolab, qabul qilib oladi. Shundan soʻng, bankomatlardan naqd pullar olib kelinganligi boʻyicha rasmiylashtirilgan chiqim kassa orderini hamda naqd pullar qoldigʻi aks ettirilgan slipni kirim kassa orderiga ilova qilgan holda kunlik kassa hujjatlariga tikish uchun olib qoʻyadi.

Naqd pullar qoldigʻi va slipda qayd etilgan yozuvlar oʻrtasida tafovut aniqlansa, kassa mudiri holatni oʻrganib chiqish uchun bank boʻlinmasi rahbari va masʼul boʻlinmalarni xabardor qiladi.

11-bob. Aylanma kassada yakun chiqarish tartibi

181. Bank tomonidan kassa xizmati koʻrsatilayotgan mijozlarning soni va bajarilayotgan kassa operatsiyalarining hajmidan kelib chiqqan holda bank kassa tarmogʻida kirim va chiqim kassalari yoki birlashtirilgan holda kirim-chiqim kassasi tashkil etilishi mumkin.

182. Bank aylanma kassasida bajarilgan kassa operatsiyalari boʻyicha har bir bank ish kuni oxirida yakun chiqarilishi lozim. Buning uchun ish kuni yakunida kirim va chiqim kassalari kassirlari, toʻliq boʻlmagan dasta va bogʻlamlardagi naqd pullarni kassa mudirining koʻrsatmasiga binoan kassirlardan biriga birlashtirish uchun topshiradi. Bunda, naqd pullar qoldigʻini topshirayotgan kassir oʻzining 155-shakldagi kitobiga topshirilayotgan naqd pullar summasini qayd etadi hamda qabul qilib oluvchi kassirga imzo qoʻydirgan holda naqd pullar qoldigʻini unga topshiradi.

Kassirlar tomonidan joylangan tangali qopchalar va paketlar boshqa (tangalar qoldigʻini jamlayotgan) kassir tomonidan donalab sanalmasdan, qopcha ustidagi va paket ichidagi yozuvlariga qarab jamlanadi.

Bunda, turli qiymatdagi tangalar yigʻma qopchaga nikel tangalar alohida, jez tangalar alohida joylanadi.

183. Bank ish kuni yakunida kirim va chiqim kassalari kassirlari, kun mobaynida toʻplangan kassa hujjatlarining umumiy sonini va umumiy summasini oʻzlarining 155-shakldagi kitobida qayd etadilar.

Shundan soʻng, kirim kassasi kassiri 109-shakldagi maʼlumotnoma bilan birga, oʻrab-bogʻlangan naqd pul qoldiqlari summasini oʻzining 155-shakldagi kitobiga qayd etgan va kassa mudiriga imzolatgan holda unga topshiradi.

Chiqim kassasi kassiri esa 110-shakldagi maʼlumotnoma bilan birga, oʻrab-bogʻlangan naqd pul qoldiqlari summasini oʻzining 155-shakldagi kitobiga qayd etgan va kassa mudiriga imzolatgan holda unga topshiradi.

184. Kassa mudiri kirim, chiqim va qayta sanash kassasi kassirlaridan naqd pullarni, 109 va 110-shakldagi hisobot maʼlumotlarini va kassa hujjatlarini, shuningdek, qayta sanash kassasi nazoratchisidan 176-shakldagi nazorat qaydnomasini qabul qilib olganidan soʻng:

kassirlarning 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalarida aks ettirilgan kirim va chiqim summalarini buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimlari tomonidan tekshirilgan holda imzolanganligini;

kassirlarning 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalarida qayd etilgan yozuvlarni kassa hujjatlariga muvofiqligini, bank ish kuni oxiriga naqd pullar qoldigʻini kassirlarning 155-shakldagi kitobida qayd etilgan yozuvlarga mosligini yaʼni, toʻgʻri hisoblanib, aniq aks ettirilganligini;

kassirlar tomonidan topshirilgan hujjatlar soni va summasi, ularning 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalarida qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini;

qayta sanash kassasi kassirlaridan qabul qilib olgan naqd pullari summasini 176-shakldagi nazorat qaydnomasida qayd etilgan umumiy summaga mos ekanligini tekshirib koʻrishi lozim.

185. Tafovutlar aniqlanmasa, kassa mudiri qayta sanash, kirim va chiqim kassasi kassirlaridan qabul qilib olgan naqd pul summalari, 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalari hamda 176-shakldagi nazorat qaydnomasi asosida mazkur Yoʻriqnomaning 28-ilovasida koʻrsatilgan 111-shakldagi kunlik kassa aylanmalari boʻyicha yigʻma maʼlumotnomani toʻldirib, imzolaydi. Soʻngra, 109, 110 va 111-shakldagi maʼlumotnomalarni bosh buxgalterga taqdim etadi.

Bosh buxgalter 111-shakldagi maʼlumotnomaning umumiy summalarini 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalardagi yozuvlar bilan, shuningdek, buxgalteriya hisobi maʼlumotlari (kirim va chiqim kassa jurnalidagi yozuvlar hamda kirim va chiqim kassa hujjatlari asosida haqiqatda amalga oshirilgan buxgalteriya oʻtkazmalari summalari) bilan taqqoslaydi. Tafovutlar aniqlanmasa, kassa mudirining 111-shakldagi maʼlumotnomasi bosh buxgalter tomonidan imzolanadi hamda 109 va 110-shakldagi maʼlumotnomalar bilan birga kassa mudiriga qaytariladi.

186. Bank ish kuni oxirida aylanma kassada qoladigan banknot va tangalarning umumiy summalari, 10101 — “Aylanma kassadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi naqd pullar qoldigʻi bilan taqqoslanishi lozim.

187. Bankning tegishli hisobvaraqlarida hisobi yuritilayotgan naqd pullari, pul omborida bir-biridan ajratilgan holda, alohida stellaj yoki seyflarda saqlanishi shart.

Kunlik kassa aylanmalarining toʻgʻri qayd etilganligi bosh buxgalter tomonidan ham tasdiqlangach, kassa mudiri 120-shakldagi kitobga milliy valyutadagi naqd pullar kirimi va chiqimining umumiy summasini hamda bank ish kuni oxiriga chiqarilgan aylanma kassa qoldigʻini yozib qoʻyadi.

188. Kassa mudiri bank ish kuni boshiga aylanma kassada mavjud boʻlgan qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻiga, aylanma kassaga kirim qilingan shunday blanklar sonini qoʻshadi va aylanma kassadan chiqim qilinganlari sonini ayirib, bank ish kuni oxiriga qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻini hisoblab chiqaradi.

Bank ish kuni oxiriga hisoblangan qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻini haqiqatda mavjud boʻlgan blanklar soni bilan hamda buxgalteriya boʻlimining qatʼiy hisobda turuvchi blanklarni kirim yoki chiqim qilishga asos boʻlgan hujjatlaridagi yozuvlar bilan taqqoslab koʻradi.

Tafovutlar aniqlanmasa, qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻi bank ish kuni oxirida kassa mudiri tomonidan mazkur Yoʻriqnomaning 29-ilovasida koʻrsatilgan pul omboridagi qatʼiy hisobda turuvchi blanklar hamda saqlanayotgan qimmatliklar qoldigʻini qayd etish kitobida aks ettirib borilishi lozim.

189. Aylanma kassadagi naqd pullar va qatʼiy hisobda turuvchi blanklar qoldigʻi bilan buxgalteriya hujjatlarida qayd etilgan maʼlumotlar oʻrtasida tafovut aniqlangan holda, kassa mudiri buning sababini aniqlab, darhol bank rahbari va bosh buxgalteriga xabar beradi.

Bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi uchun masʼul boʻlgan moddiy javobgar shaxslar aniqlangan tafovut summasini kelib chiqish sabablarini aniqlashlari hamda shu kunning oʻzida tafovutni bartaraf etish choralarini koʻrishlari shart.

12-bob. Kunlik kassa hujjatlarini taxlash va tikish tartibi

190. Kunlik kassa hujjatlari va ularning ilovalari jamlanganidan soʻng, kassa mudiri ushbu hujjatlarni yigʻmajildga tikish uchun kassa xodimlaridan biriga beradi. Kunlik kassa hujjatlarining har kunligi alohida yigʻmajildga taxlangan holda keyingi bank ish kunidan kechiktirilmagan holda tikilishi lozim.

Kunlik kassa hujjatlari balans hisobvaraqlarining (tartib raqamlari) oʻsib borish tartibi boʻyicha, quyidagi ketma-ketlikda taxlanadi:

kirim kassasi hujjatlari;

qayta sanash kassasi hujjatlari;

chiqim kassasi hujjatlari;

balansdan tashqari hisobvaraqlar boʻyicha, avval — kirim, keyin — chiqim hujjatlari.

Aholidan toʻlovlarni qabul qilishda toʻlov hujjatlari elektron koʻrinishda shakllantiriladigan hollarda, kunlik kassa hujjatlariga elektron toʻlov hujjatlarining kunlik reyestrini tikishga ruxsat beriladi.

Bunda, kunlik reyestr har bir toʻlov hujjatining turi (naqd pullarni topshirish eʼloni, bir martalik toʻlovlarni qabul qilish blanki, soliq va kommunal toʻlovlari uchun maxsus blanklar) boʻyicha alohida shakllantirilib, unda toʻlovchining ismi, sharifi, toʻlovni oluvchi tashkilot nomi, uning bank rekvizitlari, toʻlov summasi va maqsadi aks ettiriladi.

191. Kassa hujjatlari yigʻmajildga taxlab tikilganidan soʻng, yigʻmajilddagi har bir kassa hujjati ketma-ket raqamlab chiqilishi shart.

192. Kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildidagi har bir hujjatda qayd etilgan summa, taxlangan hujjatlarning joylashish ketma-ketligi boʻyicha hisoblash mashinkasida avtomat tarzda shakllantiriladigan axborot tasmasida qayd etilishi lozim.

Axborot tasmasiga avval kirim, keyin chiqim, soʻngra balansdan tashqari hisobvaraqlar boʻyicha avval kirim, soʻngra chiqim kassa hujjatlari summalari qayd etilishi lozim. Bunda, kirim, chiqim hamda balansdan tashqari hisobvaraqlar boʻyicha kirim va chiqim kassa hujjatlarining summalari boʻyicha umumiy summalar axborot tasmasida alohida qayd etilishi kerak.

Buxgalteriya boʻlimi maʼlumotlari va axborot tasmasida alohida qayd etilgan kassa hujjatlari umumiy summalari oʻrtasida tafovut aniqlanmasa, axborot tasmasida qayd etilgan har bir umumiy summa, ushbu axborot tasmasini shakllantirgan kassa xodimi tomonidan imzolanishi lozim. Shundan soʻng, taxlangan kassa hujjatlari, uni taxlagan kassa xodimi tomonidan tikilishi lozim. Axborot tasmasi kunlik kassa hujjatlarining yigʻmajildi muqovasini ichki tarafiga, kassa hujjatlaridan oldin yelimlanadi.

Shuningdek, axborot texnologiyalarining imkoniyatlaridan samarali foydalangan holda, naqd pullar hisob-kitobi yuritiladigan har bir hisobvaraq boʻyicha kunlik aylanmalarni (kirim-chiqim summalari roʻyxatini) chop etgan holda, undagi har bir summani tegishli kassa hujjati bilan taqqoslab chiqish ham mumkin. Bunda, tafovutlar aniqlanmagan holda ushbu roʻyxatdagi umumiy summalarni taqqoslash ishlarini bajargan kassir imzolashi kerak. Soʻngra, ushbu roʻyxatlar taxlangan kunlik kassa hujjatlari ustiga joylashtirishgan holda kassa hujjatlari bilan birga tikilishi lozim.

193. Kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildining old muqovasiga mazkur Yoʻriqnomaning 30-ilovasida koʻrsatilgan kunlik kassa hujjatlarining yigʻmajildi shakli yelimlab qoʻyiladi. Shundan soʻng, kunlik kassa hujjatlari yigʻmajildi old muqovasiga zaruriy maʼlumotlar qayd etilib, belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.

194. Kunlik kassa hujjatlarida qayd etilgan summalar tegishli kassa kitoblarida qayd etilgan yozuvlari bilan taqqoslab koʻrilganidan soʻng, yigʻmajildning old muqovasidagi yozuv ushbu kunlik kassa hujjatlarini shakllantirgan kassir va kassa mudirining imzolari bilan tasdiqlanadi.

195. Kunlik kassa hujjatlari orasida 5 yildan ortiq muddat saqlanishi lozim boʻlgan kassa hujjatlari mavjud boʻlsa, ushbu kassa hujjatlari alohida yigʻmajildlarga tikilishi lozim va bu haqida kunlik kassa yigʻmajildining old muqovasida tegishli yozuv qayd etilishi shart.

Bank tomonidan hududdagi boshqa tuman yoki shaharda tashkil etilgan chakana amaliyotlar kassasidan kunlik kassa hujjatlari har kuni bank yetkazib berishni imkoniyati boʻlmasa, bankning bunday chakana amaliyotlar kassasini bir necha kunlik kassa hujjatlari alohida yigʻmajildga tikib borilishi mumkin.

196. Tikilgan kunlik kassa hujjatlari keyingi bank ish kunidan kechiktirilmagan holda bosh buxgalter tomonidan tekshirilishi, buxgalteriya hisobi maʼlumotlari bilan taqqoslanishi va tafovutlar aniqlanmagan taqdirda, uning imzosi bilan tasdiqlanishi lozim.

197. Bankda kunlik kassa hujjatlari kassa mudiri javobgarligi ostida pul omborida yoki belgilangan tartibda qoʻriqlash va signalizatsiya vositalari bilan muhofaza qilingan seyfda oʻn ikki oy mobaynida saqlanishi lozim. Ular oʻn ikki oydan soʻng bank arxiviga belgilangan tartibda topshirilishi kerak.

Bankda kassa hujjatlarini elektron shaklda rasmiylashtirilishi va aylanishi hamda kassa kitoblarini elektron shaklda yuritilishi yoʻlga qoʻyilgan boʻlsa, kunlik kassa hujjatlarini elektron fayl koʻrinishidagi har kunlik arxivi shakllantiriladi va saqlanadi.

198. Bankka kelib tushgan yozma soʻrovnoma, talabnomaga asosan pul omborida saqlanayotgan kunlik kassa hujjatlari asosida tegishli maʼlumotlar tayyorlab berilishi mumkin. Bunda, bank bosh buxgalter (yoki uning oʻrinbosari) ushbu talabnomaga imzo qoʻyib, soʻralayotgan maʼlumotni tayyorlash uchun tegishli xodimlarga koʻrsatma berishi lozim.

199. Ayrim hollarda, bank rahbarining yozma ruxsatnomasiga asosan kunlik kassa hujjatlarini pul omboridan olib chiqishga ruxsat etiladi. Bunda, pul omboridan olib chiqilgan kunlik kassa hujjatlari bank ish kuni oxiriga qadar pul omboriga qaytarilishi kerak.

200. Bankda taftish oʻtkaziladigan hollarda, kunlik kassa hujjatlari taftishchilar guruhi rahbarining tilxatiga asosan unga beriladi. Taftish oʻtkazilayotgan vaqtda kunlik kassa hujjatlari taftish guruhi rahbarining javobgarligi ostida boʻladi.

Taftish tugaganidan soʻng, kassa hujjatlari bank kassasiga qaytarilishi lozim. Bunda, kassa mudiri taftish uchun olingan kunlik kassa hujjatlarini toʻliq qaytarib topshirilganligini tekshirib, tilxatni taftish guruhi rahbariga qaytarib beradi.

201. Bankdagi kunlik kassa hujjatlarini yozma soʻrovnomalarga asosan berishni, Oʻzbekiston Respublikasining “Bank siri toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq qonunchilik hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda amalga oshirish mumkin.

Kunlik kassa hujjatlarining yigʻmajildidan olingan hujjatning asl nusxasi oʻrniga, ushbu hujjatning kassa mudiri tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxasi (kseronusxasi), hujjatni olish boʻyicha barcha yozishmalar va hujjat olinganligi toʻgʻrisidagi bayonnoma, hujjatning asl nusxasini olgan shaxsning tilxati yoki hujjatning joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi pochta kvitansiyasi tikib qoʻyiladi.

202. Bir yilning turli sanalariga tegishli bir necha kunlik kassa hujjatlari bir yoʻla olinishi lozim boʻlgan hollarda, olinayotgan hujjatlarning sanasi boʻyicha dastlabki olingan hujjatning oʻrniga uning nusxasi (kseronusxasi) va mazkur Yoʻriqnomaning 201-bandida qayd etilgan hujjatlar toʻplami tikib qoʻyilishi lozim.

Olingan boshqa kassa hujjatlari oʻrniga esa ularning nusxasiga (kseronusxasiga) ushbu hujjatlarni olish uchun asos boʻlgan hujjatlar toʻplami qayerda (qaysi sanadagi kunlik kassa hujjatlari orasida) turganligi aniq qayd etilgan holda tikib qoʻyilishi kerak.

13-bob. Pul omborida naqd pul va boshqa qimmatliklarni but saqlanishini nazorat qilish tartibi

203. Bank rahbari, bosh buxgalter va kassa mudiri moddiy javobgar shaxslar hisoblanib, ularga pul omborlaridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi, daxlsizligini taʼminlash vazifalari yuklatiladi. Moddiy javobgar shaxslar pul ombori eshigini shaxsan ishtirok etgan holda, birgalikda ochib-yopishlari shart.

Pul ombori eshigini moddiy javobgar shaxslarning biometrik belgilarini identifikatsiya qilish orqali ochib-yopish 226-band talablariga toʻliq javob bersa, moddiy javobgarlik bank boshqaruvi raisining buyrugʻiga asosan bank rahbarining oʻrniga uning oʻrinbosari zimmasiga yuklatilishi mumkin. Bunda, bank rahbari moddiy javobgar shaxslarning faoliyatini umumiy nazoratga olishi lozim.

Bank boshqaruv raisi oʻzgarganda, avvalgi raisning moddiy javobgarlikni bank boʻlinmasining oʻrinbosari zimmasiga yuklash toʻgʻrisidagi buyrugʻi yangi tayinlangan bank boshqaruv raisi tomonidan bir oy muddatda qayta koʻrib chiqilib, yangilanishi lozim.

Pul omboriga ega boʻlmagan tijorat banklarining alohida boʻlinmalarida, shuningdek, shtatlar birligida alohida boʻlinma rahbari, bosh buxgalteri va kassa mudiri lavozimlari mavjud boʻlmagan hollarda, naqd pul va boshqa qimmatliklarni but saqlanishini taʼminlash boʻyicha moddiy javobgarlik, bankning tegishli buyrugʻiga asosan, mazkur bank boʻlinmasining boshqa lavozimdagi xodimlari zimmasiga yuklatilishi hamda ular bilan moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnomalar tuzilishi lozim.

204. Bank pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni hamda pul omborlari kalitlarini bir moddiy javobgar shaxsdan boshqasiga vaqtincha topshirilishi:

bank bosh buxgalteri va kassa mudiridan — bank rahbarining buyrugʻiga asosan;

bank rahbaridan — viloyat (shahar) filiali rahbarining yoki Bosh bank rahbarining buyrugʻiga asosan amalga oshiriladi.

205. Bankda uchta moddiy javobgar shaxslarning (bank rahbari, bosh buxgalteri va kassa mudiri) bir vaqtning oʻzida ishda boʻlmasligiga yoʻl qoʻymaslik choralari koʻrilishi lozim.

Bankning moddiy javobgar shaxslari ishda boʻlgan vaqtda pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi uchun javobgarlikni boshqa xodimlar zimmasiga yuklanishiga ruxsat etilmaydi.

206. Naqd pul va boshqa qimmatliklarning butligini taʼminlash maqsadida, kassa operatsiyalarini bajaruvchi xodimlardan biri egallab turgan lavozimidan ozod etilganida ham unga topshirilgan naqd pul va boshqa qimmatliklar toʻliq, birma-bir va donalab qayta sanab qabul qilinishi lozim.

207. Bank ish kuni boshida pul omboridan olib chiqilgan, shuningdek, inkassatsiya xizmati orqali boshqa bankdan olib kelingan naqd pul va boshqa qimmatliklarning qoldiqlari bank ish kuni yakunlangach, belgilangan tartibda pul omborlariga kiritilishi lozim. Bank ish kuni davomida chiqim qilinmaydigan naqd pul va boshqa qimmatliklar pul omborlarida saqlanishi kerak.

Bankda bir nechta pul omborlari mavjud boʻlsa, ularga tartib raqamlari qoʻyilishi lozim.

208. Pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklar qulflanadigan temir stellaj, seyf yoki temir javonlarda saqlanishi kerak. Pul omboridagi va kassa tarmogʻidagi barcha temir shkaf, stellaj, seyflar va tangalar saqlanadigan qutilarga tartib raqamlari qoʻyilgan boʻlishi lozim. Naqd pul va boshqa qimmatliklarning hisob-kitobi qaysi hisobvaraqda yuritilayotganligiga qarab, ularning har birini pul omborida alohida stellaj, temir shkaf yoki seyflarda saqlash kerak.

Pul omborida saqlanayotgan naqd pul va boshqa qimmatliklarning butligi moddiy javobgar shaxslar tomonidan tekshirib koʻrilgach stellaj, temir shkaf yoki seyflar kassa mudiri tomonidan qulflanadi.

209. Pul omborlaridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni zudlik bilan evakuatsiya qilish zarurati tugʻilganda, ularni toʻliq va bir martada tashib ketilishini taʼminlash uchun pul omborida brezent (zaxira) qoplari, plombalar va tizimchalar yetarli miqdorda saqlanishi shart. Bunda, zaxira qoplari miqdori pul omborida saqlanayotgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni hamda hujjatlarni bir vaqtda olib chiqib ketishni moʻljallagan holda belgilanadi.

Har bir zaxira qopi shartli “1 soʻm” bahosida 93609 — “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar” balansdan tashqari hisobvaragʻida hisobga olinadi. Ushbu zaxira qoplari alohida qoplarga joylanib, qop ogʻzi bogʻlanadi va undagi yorliq uchta mansabdor shaxslar tomonidan surgʻuchli muhr bilan muhrlanadi. Ushbu zaxira qoplaridan boshqa maqsadlar uchun foydalanish qatʼiyan man etiladi.

210. Naqd pul va boshqa qimmatliklar pul omboriga olib kirilganidan yoki olib chiqilganidan soʻng, mazkur Yoʻriqnomaning 31-ilovasida belgilangan shakldagi pul omboridagi seyfda (stellajda, temir shkafda) saqlanayotgan naqd pul va boshqa qimmatliklar roʻyxatiga zaruriy yozuvlar qayd etib borilishi lozim.

Ushbu roʻyxatda naqd pul va boshqa qimmatliklar qoʻyilgan sana, kirim, chiqim va qoldiq summalari koʻrsatiladi hamda ular naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan birga yoki alohida yigʻmajildda ham saqlanishi mumkin.

211. Pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni saqlashda foydalaniladigan stellaj, temir shkaf va seyflar bank ish kuni tugaganidan soʻng, u yerda naqd pul va boshqa qimmatliklar mavjud yoki mavjud emasligidan qatʼi nazar, kassa mudiri tomonidan qulflanishi shart. Ularning kalitlari kassa mudirining pul omboridagi shkafi yoki seyfida saqlanishi lozim.

212. Naqd pul va boshqa qimmatliklar pul omboriga kiritilayotgan vaqtda, ularning but saqlanishi uchun moddiy javobgar boʻlgan shaxslar:

banknotlarni — bogʻlamdagi dastalar soni hamda ularning ustki nakladkalaridagi yozuvlari boʻyicha;

tangalarni — qopchalar soni hamda ularga biriktirilgan yorliqlardagi summalari boʻyicha;

“Davlat belgisi” MCHJ oʻramidagi naqd pul cheki, tijorat banklarining hisob-kitob cheki, omonat va kvitansiya daftarchalari hamda boshqa qatʼiy hisobda turuvchi blanklarni — bogʻlamlari va ustki nakladkadagi yozuvlari boʻyicha;

chet el valyutalari va chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlarini (turi va qiymati boʻyicha) — dastalar soni hamda ustki nakladkalardagi yozuvlari boʻyicha;

qatʼiy hisobda turuvchi blanklar va boshqa qimmatliklarni birma-bir donalab sanagan holda qabul qilib olishlari shart.

Bunda, bank kassalariga kirim qilingan chet el valyutalarini va chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlarini pul omboriga kiritishdan avval, maxsus ajratilgan kassir tomonidan kassa mudiri nazorati ostida birma-bir qayta sanab koʻrilishi, ularning toʻlovga yaroqli ekanligi tekshirilishi va belgilangan tartibda qayta oʻrab-bogʻlanishi tavsiya etiladi.

213. Saqlash uchun qabul qilingan aksiya, veksel, depozit sertifikatlari, Markaziy bankning obligatsiyalari va boshqa qimmatli qogʻozlar ham ulardagi himoya belgilari mavjudligi tekshirilib (haqiqiyligiga ishonch hosil qilingach) donalab sanalgan holda pul omboriga kirim qilinishi hamda ular oʻz nominal qiymatlari boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 29-ilovasida keltirilgan 171-shakldagi kitobda hisobga olinishi lozim.

214. Bank pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklar butligini taʼminlash, nazoratdan oʻtkazish maqsadida pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklar har oyning 1 sanasiga mazkur bank kassirlari tomonidan toʻliq qayta sanalgan boʻlishi lozim.

215. Pul omboridagi “Davlat belgisi” MCHJ oʻramidagi pullar, “muomalaga yaroqli”, “eskirgan” va “toʻlovga yaroqsiz” toifasiga ajratilgan naqd pullar bir-biridan alohida hamda nominal qiymatlari boʻyicha saralangan holda saqlanishi lozim. Shu jumladan, chet el valyutasi (yoʻl cheklari, chet el valyutasidagi qimmatliklar), har bir turdagi, toifadagi xorijiy valyutalar ham alohida bogʻlamlarda, xorijiy valyutadagi tangalar esa qopchalarda, ularning nominal qiymatlari boʻyicha ajratilgan holda saqlanishi lozim.

Pul omborlaridagi stellaj, temir shkaf va seyflarda tangali qopchalarni qoʻyish uchun joy boʻlmasa, ularni polga qoʻyilgan poddon ustida saqlashga ruxsat etiladi.

216. Bank kassirlari tomonidan oʻrab-bogʻlangan banknot va tangalar qayta sanalmagan holda pul omborida ikki yilgacha saqlanishi mumkin.

217. Naqd pullar namunasi pul omborida saqlanishi, zarurat tugʻilganda, ularni mijozga koʻrsatish uchun kassa tarmogʻiga olib chiqilishi va bank ish kuni yakuniga qadar ushbu namunalar pul omboriga qaytarilishi shart. Naqd pullar namunalari oʻzining nominal qiymati boʻyicha 171-shakldagi kitobda hisobga olinishi lozim.

Bankka saqlash uchun topshirilgan naqd pul va boshqa qimmatliklar qabul qilib olingan sanasi boʻyicha, tartib raqamiga qarab joylashtirilgan holda pul omborida saqlanishi kerak. Pul omborida saqlanayotgan har bir paket yoki qopga balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kirim kassa orderining nusxasi biriktirib quyilishi shart. Ushbu kirim orderlarida paket yoki qop kim tomonidan topshirilganligi, saqlash uchun topshirilgan qimmatlikning turi va summasi, tartib raqami hamda balansdan tashqari hisobvaraqqa kirim qilingan sanasi koʻrsatiladi.

218. Pul omboridagi qatʼiy hisobda turuvchi blanklar va saqlash uchun qabul qilingan qimmatliklar:

daftar yoki kitobcha koʻrinishdagi blanklar — har bir daftar yoki kitobcha shartli “1 soʻm” bahoda;

alohida varaq koʻrinishidagi blanklar — har bir donasi, shuningdek, bir xil tartib raqamli juft varaqli (yoki komplekt) blanklar har bir komplekti shartli “1 soʻm” bahoda;

bank mijozlaridan belgilangan tartibda sumkaga (qopga) solinib, qop ogʻzi bogʻlangan va muhrlangan holda yoki paketga solinib ogʻzi yelimlangan va muhrlangan holda saqlash uchun topshirilgan qimmatliklarning har bir qopi shartli “1 soʻm” bahoda yoki mijoz bilan kelishilgan bahoda;

bank tomonidan ajratilgan kreditlar taʼminoti uchun qabul qilingan hujjatlar paketga solinib ogʻzi yelimlangan va bank muhri bilan muhrlangan holda saqlash uchun topshirilganda tegishli balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha rasmiylashtirilgan kirim kassa orderida qayd etilgan qiymati boʻyicha;

bankka tegishli qimmatli qogʻozlar va oʻz qiymatiga ega boʻlgan toʻlov hujjatlari nominal qiymati boʻyicha 171-shakldagi kitobda hisobga olinishi lozim.

219. Bankning moddiy javobgar shaxslari pul omborini yopishdan avval, naqd pullar va boshqa qimmatliklarning but saqlanayotganligini, ularning hisobi toʻgʻri yuritilayotganligini hamda balansdagi maʼlumotlarni, kassa kitoblaridagi yozuvlarni va haqiqatda mavjud boʻlgan naqd pullar, qimmatliklar qoldiqlariga mos kelishini tekshirib koʻrishlari shart. Buning uchun:

aylanma kassadagi milliy valyutadagi naqd pullari qoldigʻini 10101 — “Aylanma kassadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi milliy valyuta qoldigʻiga hamda 120-shakldagi kitobda qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini;

aylanma kassadagi xorijiy davlatlarning naqd valyutalari qoldiqlarini 10101 — “Aylanma kassadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi har bir xorijiy valyuta qoldigʻiga hamda mazkur Yoʻriqnomaning 32-ilovasida keltirilgan 121-shakldagi naqd chet el valyutasi va chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari qoldigʻini qayd etish kitobidagi yozuvlarga mos kelishini;

pul omboridagi “eskirgan” toifadagi naqd milliy valyutalar qoldigʻini 10198-“Eskirgan toifadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi qoldiqqa hamda mazkur Yoʻriqnomaning 36-ilovasida keltirilgan 141A-shakldagi “Eskirgan” toifadagi banknot va tangalar hisobini yuritish kitobida qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini;”

pul omboridagi xorijiy davlatlarning “eskirgan” naqd chet el valyutalari qoldiqlarini 10198-“Eskirgan toifadagi naqd pullar” hisobvaragʻidagi har bir mos xorijiy valyuta qoldigʻiga hamda mazkur Yoʻriqnomaning 32a-ilovasida keltirilgan 121A-shakldagi “Eskirgan” naqd chet el valyutalari qoldigʻini qayd etish kitobida qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini;

pul omboridagi saqlash uchun qabul qilingan qimmatliklar, qatʼiy hisobda turuvchi blanklarni 90303 — “Davlatning qimmatli qogʻozlari blanklari”, 90305 — “Markaziy bankning qimmatli qogʻozlari blanklari”, 90317 — “Boshqa tashkilot va muassasalarning qimmatli qogʻozlari blanklari”, 90327 — “Bankning qimmatli qogʻozlari blanklari”, 90337 — “Bankning sotib olingan qimmatli qogʻozlari”, 90993 — “Kafolat va kafilliklar”, 93609 — “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar”, 93616 — “Davlatning shartli tarzda saqlanayotgan qimmatli qogʻozlari”, 93623 — “Shartli tarzda saqlanayotgan xususiy qimmatli qogʻozlar/tijorat hujjatlari”, 94501 — “Garov sifatida olingan qimmatli qogʻozlar”, 94502 — “Garov sifatida olingan mulklar va mulkiy huquq talablar”, 94503 — “Garov sifatida olingan kafolat va kafilliklar” balansdan tashqari hisobvaraqlarida hisobi yuritiladigan qatʼiy hisobda turuvchi blanklar hamda saqlash uchun qabul qilingan qimmatliklar qoldiqlari bilan hamda 171-shakldagi kitobda qayd etilgan yozuvlarga mos kelishini tekshirishlari shart.

220. Bank ish kuni davomida kassalardagi naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kirim yoki chiqim kassa operatsiyalari bajarilgach, ish kuni yakunida kassa mudiri tomonidan tegishli kassa kitoblarida amaliyot kuni uchun umumiy kirim va umumiy chiqim summalari hamda kun oxiriga qoldiq summalar hisoblanib, qayd etiladi. Kassa kitoblariga yozishda xatoliklarga yoʻl qoʻyilsa, kitobning ushbu ustunidagi yozuvlar ustidan bitta chiziq tortilib bekor qilinib, ushbu xatolik moddiy javobgar shaxslarning imzolari bilan tasdiqlanadi. Shundan soʻng, kassa kitobiga haqiqatda kiritilishi lozim boʻlgan yozuvlar, kitobning navbatdagi ustuniga yozilishi lozim.

Bank ish kuni davomida naqd pul va boshqa qimmatliklarning biror bir turi yoki hisob-kitobi yuritiladigan biror bir hisobvaraq boʻyicha kassa operatsiyalari bajarilmagan boʻlsa, tegishli kassa kitobida joriy bank ish kuni boʻyicha yozuvlarni (yaʼni, avvalgi sanadagi qoldiq summasini takroran) qayd etmaslikka ruxsat etiladi. Har oyning boshi, yaʼni oyning birinchi bank ish kuni ertalabki holatga tegishli qoldiq summalarni mos ravishda barcha kassa kitoblarida qayd etilishi bundan mustasno.

Kassa kitoblarida qayd etilgan yozuvlarning toʻgʻriligi moddiy javobgar shaxslarning imzolari bilan tasdiqlanib borilishi lozim. Ushbu kassa kitoblari kun davomida kassa mudirida, bank ish kuni tugaganidan soʻng pul omborida saqlanishi lozim.

2201. Bank (filial) kassa tarmogʻida belgilangan shakl va tartiblarga rioya etgan holda barcha kassa kitoblari (bundan 161-shakldagi kitob mustasno), kassa jurnallari, blanklar va varaqalarni toʻldirish, rasmiylashtirish hamda tasdiqlash ishlari elektron shaklda ham yoʻlga qoʻyilishi mumkin.

Bunda, bank amaliyot kuni dasturiga ulanmagan, kassa tarmogʻidagi naqd pullar va qimmatliklar harakati qayd etib boriladigan maxsus dastur yordamida har bir moddiy javobgar shaxsni identifikatsiya qilish hamda undan faqat oʻzining vakolati doirasida foydalanish uchun imkoniyat yaratib berilishi shart.

Bank (filial) kassa tarmogʻida hujjat aylanishini avtomatlashtirilishi ushbu Yoʻriqnomada belgilangan qoidalarni buzilishiga imkon yaratib bermasligi shart.

Kassa tarmogʻidagi hujjatlarni rasmiylashtirish, tekshirish va imzolash vakolatiga ega boʻlgan har bir moddiy javobgar shaxs — oʻzining bajargan ishini (oʻziga biriktirilgan elektron kalit yoki boshqa maxsus himoyalangan vosita, qurilma orqali) tasdiqlab qoʻyish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

221. Kassa mudiri tomonidan yuritiladigan pul omborining kassa kitoblari yozuvlar bilan toʻlganida, ular 1 yil pul omborida saqlanishi, shundan soʻng belgilangan tartibda bank arxiviga topshirilishi lozim. Shuningdek, kassirlarning 155-shakldagi kassa kitoblari ham toʻlganidan keyin 1 yil pul omborida saqlanishi va keyinchalik belgilangan tartibda yoʻq qilinishi kerak.

222. Bank moddiy javobgar shaxslari pul omborlarida saqlanishi lozim boʻlgan naqd pul va boshqa qimmatliklar, kassa kitoblari va hujjatlarning barchasi pul omboriga olib kirilganligiga hamda ularning butligiga, shuningdek, ombordagi barcha seyf, stellaj va shkaflarning qulflanganliga va chiroqlarning oʻchirilganligiga ishonch hosil qilganlaridan soʻng, pul omborini qulflaydilar.

223. Bank pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishini taʼminlash uchun ularning eshiklari moddiy javobgar shaxslarning bevosita ishtirokida, ular oʻzlariga biriktirilgan kalitdan ketma-ket foydalangan holda pul ombori eshigini ochib-yopadilar. Bunda, pul omborining:

birinchi kalit — kassa mudirida;

ikkinchi kalit — bank rahbarida;

uchinchi (temir panjarali eshikni ochadigan) kalit — bosh buxgalterda saqlanishi lozim.

224. Bank pul ombori qulflanganidan soʻng, moddiy javobgar shaxslarning surgʻuchli muhrlari bilan muhrlanadi. Pul ombori eshigini muhrlashda faqat surgʻuch ishlatilishi shart. Bunda, butun va tugunlari boʻlmagan tizimcha pul ombori eshigining halqalaridan oʻtkazilgach, yetarlicha uzunlikka ega boʻlgan tizimcha uchta chuqurlikka ega boʻlgan taxtacha ustiga qoʻyilib surgʻuchlanadi hamda moddiy javobgar shaxslarning surgʻuchli muhrlari bilan muhrlanadi.

Surgʻuchlash jarayonida tizimchani yetarlicha uzunlikka ega ekanligiga hamda taxtachadagi chuqurchalarga surgʻuch qoʻyilganda, surgʻuchni chuqurchalar doirasidan chiqib ketmasligiga eʼtibor qaratish lozim. Bu oʻz navbatida, tizimchani uzmasdan yoki muhrlarni buzmasdan pul ombori eshigini ochib boʻlmasligini taʼminlaydi.

Pul ombori eshigini surgʻuchli muhrlar bilan muhrlash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshirilishi lozim:

birinchi (yuqoridagi chuqurchaga) muhrni — kassa mudiri;

ikkinchi (oʻrtadagi chuqurchaga) muhrni — bosh buxgalter;

uchinchi (pastdagi chuqurchaga) muhrni — bank rahbari qoʻyishi shart.

225. Ushbu moddiy javobgar shaxslar doimo pul omborlarining kalitlari va lavozim muhrlarini boshqa shaxslar tomonidan foydalanishga imkoniyat qoldirmagan holda saqlashlari shart. Moddiy javobgar shaxslar oʻzlariga biriktirilgan kalitlar va surgʻuchli muhrlarni bir-birlariga va boshqa shaxslarga topshirishlari taqiqlanadi.

226. Shuningdek, bank pul omborlarini yopish, ochishda zamonaviy texnologiyalar asosida yaratilgan hamda xavfsizlikni yanada kuchaytirish imkoniyatini bera oladigan, dasturiy taʼminotga asoslangan vositalar yordamida moddiy javobgar shaxslarning biometrik (“barmoq izi”, “koʻz gavhari”, “tovush diapazoni” va boshqa) belgilariga qarab identifikatsiya qilishga qodir boʻlgan innovatsion usullardan foydalanishga ham ruxsat etiladi.

Moddiy javobgar shaxslarni biometrik belgilariga qarab identifikatsiya qilinishi pul ombori eshigini qulflanishi yoki ochilishiga bevosita, uzviy tarzda taʼsir koʻrsatsa, yaʼni ushbu eshikni faqat kalitlar yordamida ochib-yopish imkoniyati mavjud boʻlmasa, bunday tarzda jihozlangan eshik qulflanganidan soʻng, uni surgʻuchli muhr bilan muhrlanishi talab etilmaydi.

227. Qulflangan va muhrlangan pul omborini qoʻriqlash xizmati xodimiga topshirish vaqtida qoʻriqlash xizmati xodimi pul ombori qulflanganligini, eshikdagi halqalardan oʻtkazilgan tizimchaning uzilmaganligini tekshirib koʻradi va surgʻuchli muhrlar izlarini, ularning namunalari bilan solishtirib koʻradi. Buning uchun qoʻriqlashga topshiriladigan pul ombori (seyflar, temir shkaflar) eshiklarini muhrlashda ishlatiladigan muhrlarning namunalari qoʻriqlash xizmati xodimiga tilxat asosida topshirilgan boʻlishi kerak.

228. Qoʻriqlash xizmati xodimi pul ombori eshigi belgilangan tartibda qulflangan va muhrlanganligiga ishonch hosil qilgach, kassaning mazkur Yoʻriqnomaning 37-ilovasida keltirilgan 161-shakldagi pul omborini ochilishi, yopilishi hamda qoʻriqlash xizmati xodimiga topshirilishi va undan qabul qilib olinishini qayd etish kitobiga imzo qoʻygan holda, pul omborini qoʻriqlash uchun qabul qilib oladi.

Shundan soʻng, kassa mudiri joylardagi TQP navbatchisiga telefon orqali “maxsus parol” bilan murojaat qilib, pul omborini TQPga topshiradi va bu haqida tegishli yozuvlarni mazkur Yoʻriqnomaning 38-ilovasida keltirilgan pul omborini texnik qoʻriqlash punktiga topshirilishi va undan qabul qilib olinishini qayd etish kitobiga qayd etadi.

Tilxat bank rahbarida, 161-shakldagi va mazkur Yoʻriqnomaning 38-ilovasida keltirilgan kitoblar kassa mudirining pul omboridan tashqaridagi alohida seyfida saqlanishi kerak.

229. Naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlanadigan pul omborlari eshiklarining, shuningdek, kassa tarmogʻidagi barcha seyflar va metall shkaflarning dublikat (zaxira) kalitlari boʻlishi kerak.

Bankdagi ushbu dublikat kalitlari, mazkur bankka yaqin masofada joylashgan bankka saqlash uchun topshirilishi shart. Buning uchun ushbu dublikat kalitlarining batafsil tuzilgan roʻyxati asosida, dublikat kalitlari tashqi choki boʻlmagan qopchaga solinib, tugunsiz tizimcha bilan bogʻlanishi va unga biriktirilgan nakladkaga uchta moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzo qoʻyilib, ularning surgʻuchli muhrlari bilan muhrlanishi lozim. Shuningdek, bank tomonidan dublikat kalitlarini saqlashga qabul qilib olishlarini soʻrab xat tayyorlanib, uchta moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzolanishi hamda bank muhri bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Ushbu xatga asosan yaqin masofada joylashgan bank dublikat kalitlarni qabul qilib olishi hamda ularni qabul qilganligi toʻgʻrisida 004-shakldagi kvitansiyani rasmiylashtirib, uni dublikat kalitlari solingan qopchani topshirgan bank xodimiga taqdim etishi lozim.

230. Mazkur 004-shakldagi kvitansiya, dublikat kalitlarini saqlash uchun qabul qilishlarini soʻrab yozilgan xatning ikkinchi nusxasi va topshirilgan dublikat kalitlarining batafsil roʻyxati ushbu dublikat kalitlarini topshirgan bank rahbarining seyfida saqlanib, 93609 — “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar” balansdan tashqari hisobvaragʻida “1 soʻm” qiymatida hisobga olinadi.

231. Bank saqlash uchun topshirilgan oʻzining dublikat kalitlarini qaytarib olishi uchun, ushbu kalitlarni qaytarib berishni soʻragan holda tayyorlangan va moddiy javobgar shaxslarining imzosi qoʻyilib, bankning dumaloq muhri bilan tasdiqlangan xatga 004-shakldagi kvitansiyani ilova qilgan holda, dublikat kalitlari saqlanayotgan bankka murojaat qilishi lozim.

232. Saqlash uchun topshirilgan bankning dublikat kalitlarini olish, ushbu kalitlardan biri sinib qolgan yoki yoʻqolgan hollarda hamda uch moddiy javobgar shaxslardan biri almashganda (dublikat kalitlarini haqiqatda mavjudligini tekshirish uchun) amalga oshiriladi. Shuningdek, bankda taftish oʻtkazish jarayonida ham taftish guruhi boshligʻining talabiga asosan dublikat kalitlar tekshirib koʻrish uchun olib kelinishi mumkin.

Dublikat kalitlari qaytarib olingan hollarda, moddiy javobgar shaxslar tomonidan kalitlarni qaytarib olish sabablari koʻrsatilgan holda dalolatnoma tuzilib, ular tomonidan imzolanishi lozim. Shuningdek, dublikat kalitlarini qaytarib olishga kalitlardan birining yoʻqotilganligi sabab boʻlsa, unda aybdor shaxsga nisbatan intizomiy jazo choralari koʻrilishi mumkin.

Bankning rahbari tomonidan singan yoki yoʻqolgan kalitlar bilan bogʻliq muammo toʻliq bartaraf etilgach, shuningdek, tekshiruvchilar dublikat kalitlari mavjudligini tekshirib boʻlganlaridan soʻng, dublikat kalitlarini, ular olingan kunning oʻzidayoq yaqin masofada joylashgan bankka belgilangan tartibda qaytarib topshirish choralari koʻrilishi shart.

233. Bank rahbari vaqtincha oʻzgargan hollarda, kvitansiya va dublikat kalitlarini boshqa bankka topshirish haqidagi xat va ushbu kalitlarni saqlash uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisida 004-shakldagi kvitansiya vaqtincha rahbarlik lavozimiga tayinlangan shaxsga topshiriladi. Mazkur jarayon pul omborlarining asosiy kalitlari hamda bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning bir mansabdor shaxsdan ikkinchisiga topshirish yoki qabul qilib olish bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni topshirish-qabul qilish boʻyicha tuzilgan dalolatnomani rasmiylashtirish orqali amalga oshiriladi.

234. Pul ombori, seyf yoki metall shkaflarning kalitlari yoʻqolib qolgan yoki ishga yaroqsiz holga kelgan taqdirda, bunday ishlarga faqat sinalgan va bu ish bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan mutaxassislar jalb etilishi shart.

Bank rahbari tomonidan tayinlangan komissiya qulfning ichki tuzilmasi oʻzgartirilganligi va yangi kalitlar tayyorlanganligi haqida dalolatnoma tuzishi shart. Unda qulfning ichki tuzilmasini oʻzgartirish va yangi kalitlar tayyorlash sabablari, bu ishlarni bajargan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi hamda tegishli ruxsatnomaga ega ekanligi koʻrsatilishi lozim. Ushbu dalolatnoma bank rahbarining maxsus yigʻmajildida saqlanadi.

235. Kirim, chiqim va qayta sanash kassalariga oʻrnatilgan maxsus stollarning dublikat kalitlari alohida qopga solinib, uch moddiy javobgar shaxslarning surgʻuchli muhrlari bilan muhrlangan, lekin bank balansida aks ettirilmagan holda ushbu bankning pul omborida saqlanishiga ruxsat etiladi.

236. Pul omboriga faqat pul ombori eshigining kalitlari va surgʻuchli muhrlariga ega boʻlgan (yoki tegishli dasturiy taʼminotga biometrik belgilari kiritilgan) moddiy javobgar shaxslar birgalikda (bir vaqtda) kirib-chiqishlari shart.

Bankning boshqa xodimlari (agar ularga aylanma kassada kassa operatsiyalarini bajarish huquqi berilgan boʻlsa) pul omboriga faqat bank rahbarining ruxsati bilan moddiy javobgar shaxslar ishtirokida kirib-chiqishlari mumkin.

237. Bank pul omborlari doimo qulflangan boʻlishi, u yerda naqd pul va boshqa qimmatliklar mavjud boʻlgan taqdirda esa, moddiy javobgar shaxslarning surgʻuchli muhrlari bilan muhrlab qoʻyilishi shart.

238. Pul omborlarini bank ish kuni boshida qoʻriqlash xizmatidan qabul qilib olish, ish kuni oxirida uning eshiklarini muhrlash va qoʻriqlashga topshirish, qoʻriqlash xizmati xodimi ishtirokida amalga oshiriladi. Pul omborini qoʻriqlash xizmati xodimidan qabul qilib olingan (uning eshiklarini amalda ochilgan) vaqti, shuningdek, pul omborini qoʻriqlash xizmati xodimiga topshirilgan (uning eshiklarini yopilgan) vaqti 161-shakldagi kitobda qayd etib borilishi shart.

Bank ish kuni yakunida (shu jumladan, dam olish yoki bayram kunlari) kechki kassa va qayta sanash kassasida yoki pul omboridan tashqarida joylashgan seyfda naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlash uchun qoldirilsa, ushbu kassalar eshiklari, shuningdek, pul omboridan tashqarida joylashgan seyf uchun ham alohida 161-shakldagi kitob yuritilishi kerak. Naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlanayotgan kassalar qoʻriqlash xizmatiga topshirilgandan soʻng, 161-shakldagi kitob kassani qoʻriqlash xizmatiga topshirgan kassa xodimining seyfi yoki metall shkafida saqlanishi lozim.

239. Bank ish kuni davomida naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalari bajarilgan yoki bajarilmaganligidan qatʼi nazar, pul omborlari moddiy javobgar shaxslar tomonidan har bir bank ish kunida albatta ochib koʻrilishi va tekshirilishi shart.

240. Moddiy javobgar shaxslar pul omborini ochishdan avval:

a) qoʻriqlash xizmati xodimi ishtirokida pul omborining eshik va qulflari, eshiklardagi tizimcha oʻtkaziladigan halqa moslamalari buzilmaganligini, shuningdek, tizimcha va surgʻuchli muhrlar izlarining butligini tekshirib koʻrishlari;

b) kassa mudiri TQP navbatchisiga telefon orqali “maxsus parol” bilan murojaat qilib, pul omborini texnik qoʻriqlash pultidan qabul qilib olishi va bu haqida mazkur Yoʻriqnomaning 38-ilovasidagi kitobga tegishli yozuvlarni qayd etishi;

v) pul ombori eshigiga bogʻlangan tizimchaning (tugundan yuqori qismini) bir tomonini qirqib, surgʻuchli muhr izlari tushirilgan taxtachani oladilar. Pul omborining asosiy eshigi kassa mudiriga va bank rahbariga biriktirilgan kalitlar bilan ochilib, (temir panjarali eshik ochilmagan holda) pul omborining devorlari, shifti va poli koʻzdan kechirilib, pul omboriga kirish uchun urinishlar boʻlmaganligiga ishonch hosil qilinganidan soʻng, temir panjarali eshik bosh buxgalterdagi kalit bilan ochiladi va taxtachadagi surgʻuchli muhrlar izi yoʻq qilinadi;

g) bank filial moddiy javobgar shaxslari 161-shakldagi kitobga tegishli yozuvlarni qayd etgan holda, imzolarini qoʻyib, qoʻriqlash xizmati xodimidan pul omborini qabul qilib olinganliklarini tasdiqlaydilar.

241. Pul omborini ochish jarayonida:

pul ombori eshigi, eshikdagi qulflar, tizimcha oʻtkaziladigan halqa moslamalari, surgʻuchli muhrlar izlari buzilganligi yoki tizimchani uzilganligi aniqlansa;

temir panjarali eshik ochilmagan holda pul omborining devorlari, shifti va poli koʻzdan kechirilganida pul omboriga kirishga urinish boʻlganligi aniqlansa, temir panjarali eshikni ochmagan holda, zarur choralarni koʻrish maqsadida Bosh bankka va Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmasiga bu toʻgʻrisida zudlik bilan xabar beriladi.

Shuningdek, mavjud vaziyat, holat batafsil bayon etilgan holda toʻrt nusxada dalolatnoma tuziladi va uni bankning moddiy javobgar shaxslari va qoʻriqlash xizmati vakili imzolaydilar.

242. Bunday holatda jinoyat qidiruv, tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv organlari vakillari kelganlaridan soʻng, ularning kuzatuvi ostida pul omborining eshigi ochiladi. Devor, pol va shiftlarga shikast yetkazilgan boʻlsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlar vakilining ruxsatidan soʻng, pul omboriga kiriladi hamda undagi naqd pul va boshqa qimmatliklar darhol tekshirib koʻriladi. Pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni tekshirish natijalari boʻyicha toʻrt nusxada dalolatnoma tuziladi hamda ushbu tekshiruvda ishtirok etgan barcha shaxslar uni imzolaydilar.

Dalolatnomaning birinchi nusxasi bankda qoladi, ikkinchi nusxasi huquqni muhofaza qilish organlariga va uning uchinchi nusxasi Bosh bankka va toʻrtinchi nusxasi Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmasiga taqdim etiladi. Bunday hollarda surgʻuchli muhrlar izi yoʻq qilinmagan holda dalolatnoma bilan birga saqlanishi lozim.

243. Banknotlar bogʻlamini yoki tangalar solingan qoplarni muhrlash yoki plombalash uchun kassirlar va boshqa moddiy javobgar shaxslar bank nomi, kodi yoki tartib raqami tushirilgan shaxsiy plombir (bir martalik raqamlangan shtrix yoki QR kodli plastik plombalar) yoki klishe bilan taʼminlangan boʻlishlari lozim.

Har bir moddiy javobgar shaxs, kassa xodimi oʻziga biriktirilgan ushbu muhrlar, plombirlar, shaxsiy kodli klishelar, bank nomi, kassirning familiyasi, ismi va otasining ismi tushirilgan toʻrtburchak muhrlar hamda seyflar, metall shkaflarlarning kalitlarini daxlsizligini taʼminlashlari va ulardan begona shaxslarning foydalanishlari uchun imkoniyat qoldirmasliklari kerak.

244. Bankdagi barcha muhrlar, toʻrtburchak muhrlar hamda seyflar va metall shkaflarning kalitlari, plombirlar va klishelarning hisob-kitobini yuritish, ularni kassirdan qabul qilib olinganligi yoki kassirlarga topshirilganligini qayd etib borish, bank rahbarining yozma farmoyishi bilan tayinlangan hamda naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini bajarishda ishtirok etmaydigan shaxs tomonidan amalga oshiriladi. Bunda:

mazkur Yoʻriqnomaning 39-ilovasida keltirilgan muhrlar, toʻrtburchak muhrlar va kalitlar hisobini yuritish hamda ularning harakatini qayd etish daftaridan;

mazkur Yoʻriqnomaning 40-ilovasida keltirilgan plombir va klishelar hisobini yuritish hamda ularning harakatini qayd etish daftaridan foydalaniladi.

245. Bank qayta sanash kassasidagi, kechki kassasida seyflar, metall shkaflardan foydalanuvchi kassa xodimlari oʻzgarganida, ularning eshiklarini kalitlari hamda eshiklarini muhrlashda foydalaniladigan muhrlarning bir xodimdan ikkinchi bir xodimga oʻtishini qayd etish uchun qayta sanash va kechki kassada alohida kitoblar yuritilishi lozim. Ushbu kitoblar kassa mudirida saqlanadi hamda kalit va muhrlarni topshirish, qabul qilish ishlari faqat kassa mudiri orqali amalga oshirilishi kerak.

Kassir vaqtincha ishda boʻlmagan (betobligi, taʼtilga chiqqan vaqtda) hollarda ushbu kassirga biriktirilgan muhr, toʻrtburchak muhr, plombir va klishe, ularning hisobini yurituvchi bank xodimiga topshirilishi lozim hamda ulardan boshqa kassirni vaqtincha foydalanib turishi man etiladi.

246. Ish jarayonlarida foydalanilmaydigan, ishdan boʻshagan kassa xodimlarining familiyasi, ismi va otasining ismi tushirilgan, shuningdek, yaroqsiz holga kelgan muhrlar, toʻrtburchak muhrlar, kalitlar, plombirlar va klishelar yoʻq qilinguniga qadar, qopchaga solinib va qopcha ogʻzi moddiy javobgar shaxslar tomonidan muhrlangan holda (hisob-kitobga olinmasdan) pul omborida saqlanishi lozim. Ular bank rahbarining buyrugʻiga asosan tuzilgan komissiya tomonidan, belgilangan tartibda yoʻq qilinishi hamda bu haqida tegishli dalolatnoma rasmiylashtirilishi lozim.

247. Moddiy javobgar shaxslar oʻz ish joylarini tark etayotgan hollarda, naqd pul va boshqa qimmatliklarni, plombir, muhr, toʻrtburchak muhr, klishe hamda seyf, metall shkaf, stol tortmasi kalitlarini ochiq holda qoldirishlari, shuningdek, aravachalarni yoki stol tortmalarini qulflamasdan qoldirishlari va qulflarda kalitlarni qoldirib ketishlari man etiladi.

248. Kassa xodimi ish vaqtida kasal boʻlib qolsa yoki boshqa sabablarga koʻra oʻz ish joyini toʻsatdan tashlab ketishga majbur boʻlsa, unga hisobdorlik asosida topshirilgan barcha naqd pul va boshqa qimmatliklar kassa mudiri tomonidan sanab qabul qilib olinishi lozim. Kassir oʻzidagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni kassa mudiriga topshirish jarayonida ishtirok etishining imkoni boʻlmasa, u holda kassirdagi naqd pul va boshqa qimmatliklar bank rahbari tomonidan tayinlangan komissiya ishtirokida sanab, qabul qilinadi hamda bu haqida tegishli dalolatnoma tuziladi. Shuningdek, zarurat tugʻilgan hollarda naqd pullar va boshqa qimmatliklarni kassa mudirining nazorati ostida sanash uchun kassirlar jalb qilinishi mumkin.

249. Ushbu Yoʻriqnomada qayd etilgan barcha kitoblarning betlari raqamlangan, varaqlaridan tizimcha oʻtkazilib, shnurlangan boʻlishi lozim. Shuningdek, ushbu kitoblarning oxirgi betiga, kitobdagi raqamlangan betlarning umumiy soni yozib qoʻyilgan va ushbu yozuvlar moddiy javobgar shaxslarning imzolari bilan hamda bank dumaloq muhri bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim.

14-bob. Naqd pul va boshqa qimmatliklarni taftish qilish tartibi

250. Bankda naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanayotganligini taftish qilish hamda bajarilgan kassa operatsiyalarini tekshirish quyidagi hollarda amalga oshirilishi lozim:

a) bank rahbarining tegishli buyrugʻiga asosan:

har yilning 1-yanvar holatiga koʻra;

har chorakda kamida bir marta toʻsatdan;

bosh buxgalter yoki kassa mudiri almashayotganida yoxud vaqtincha almashayotganida.

b) Bosh bank buyrugʻiga asosan bank rahbari (yoki moddiy javobgarlik yuklatilgan uning oʻrinbosari) almashayotganida yoki vaqtincha almashayotganida.

Shuningdek, boshqa hollarda Markaziy bank yoki Bosh bank (tijorat bankining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyat yoki Toshkent shahar filiali) farmoyishlari asosida ham bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklar taftish qilinishi, bajarilgan kassa operatsiyalari tekshirilishi mumkin.

Bunda, bankda naqd pul va boshqa qimmatliklarning butligini taftish qilish, kassa ishining ahvolini oʻrganish boʻyicha oʻtkaziladigan barcha tekshirishlarni kutilmaganda, toʻsatdan oʻtkazilishi tavsiya etiladi.

251. Markaziy bank yoki Bosh bank xodimlari tomonidan bankda naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi boʻyicha taftish oʻtkazilgan boʻlib, bankda kassa operatsiyalarini bajarish borasidagi ishlarni qoniqarli ahvolda ekanligi tasdiqlansa, ushbu chorakda takroran chorakli taftish oʻtkazilmasligi mumkin.

Bankda har chorakda kamida bir marta toʻsatdan oʻtkaziladigan taftishlarni mazkur Yoʻriqnomaning 250-bandida qayd etilgan boshqa taftishlar bilan birga qoʻshib oʻtkazilishiga ruxsat etilmaydi.

252. Bankda naqd pul va boshqa qimmatliklarning but saqlanishi boʻyicha oʻtkaziladigan taftishlar orasidagi muddat uch oydan oshmasligi lozim.

253. Oʻtkazilgan taftish natijalari boʻyicha “Xizmat doirasida foydalanish uchun” grifi qoʻyilgan bankda naqd pul va boshqa qimmatliklarni taftish qilish natijalari boʻyicha dalolatnoma tuzilib, bankning bosh buxgalterini seyfida, alohida yigʻmajildda saqlanishi shart.

254. Bank kassasida taftish oʻtkazish bank rahbari tomonidan chiqarilgan yozma buyruq bilan tayinlangan malakali mutaxassislar tomonidan amalga oshiriladi. Taftish oʻtkazishga jalb etiladigan xodimlar soni bankda bajarilgan kassa operatsiyalarining hajmidan kelib chiqqan holda belgilanadi.

255. Bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni taftish qilish uchun muayyan bilim va tajribaga ega, naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini bajarishga aloqasi boʻlmagan xodimlar jalb etilishi lozim. Ulardan biri taftish guruhi rahbari etib tayinlanadi hamda taftishning toʻgʻri tashkil etilishi va belgilangan qoidalarga muvofiq oʻtkazilishi uchun javobgar hisoblanadi.

256. Bank rahbari almashayotganida naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib olish va topshirish munosabati bilan oʻtkaziladigan taftish, tegishli bank Boshqaruvi raisining (yoki uning oʻrinbosari) buyrugʻi bilan tayinlangan Bosh bank masʼul xodimi boshchiligidagi komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

Bankning bosh buxgalteri yoki kassa mudiri almashtirilayotganida, naqd pul va boshqa qimmatliklarni bir moddiy javob shaxsdan qabul qilib olinishi hamda ikkinchi bir moddiy javobgar shaxsga topshirilishi munosabati bilan oʻtkaziladigan taftishda Bosh bank yoki uning hududiy boshqarmasi masʼul vakili ishtirok etishi lozim.

257. Bankning rahbari, bosh buxgalteri yoki kassa mudiri egallab turgan lavozimidan ozod etilganida, bank kassadagi naqd pul va boshqa qimmatliklar toʻliq, birma-bir va donalab qayta sanalishi shart.

Bosh bank rahbari tomonidan moddiy javobgar shaxslardan naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib olish — topshirish toʻgʻrisidagi buyrugʻida belgilangan muddati bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni toʻliq, birma-bir va donalab qayta sanash uchun yetarli boʻlmasa, belgilangan muddat uzaytirilishi mumkin.

258. Ushbu bankda ishlamaydigan, lekin taftish oʻtkazishga belgilangan tartibda jalb qilingan shaxslarni, Bosh bank rahbarining (yoki uning oʻrinbosari) imzosi qoʻyilgan va bankning dumaloq muhri bilan tasdiqlangan guvohnoma hamda kassa tarmogʻiga kirish uchun ruxsatnoma berilgan taqdirda, kassada oʻtkaziladigan taftishda ishtirok etishga ruxsat etiladi.

Taftish oʻtkazishga jalb etilgan va kassaga kirishga ruxsatnomasi boʻlmagan shaxslarga vaqtinchalik (taftish oʻtkazish muddatiga) ruxsatnoma beriladi.

259. Taftish moddiy javobgar shaxslar ishtirokida oʻtkaziladi. Moddiy javobgar shaxs turli sabablarga koʻra taftish jarayonlarida ishtirok etmagan boʻlsa, bu haqida dalolatnomada alohida qayd etilishi lozim.

260. Oʻtkaziladigan taftishlar bankda kassa operatsiyalarini bajarilishiga, mijozlarga kassa xizmatini koʻrsatishga xalaqit bermasligi lozim.

261. Taftish guruhi rahbari kassa tarmogʻiga kirib, taftishni boshlagan zahoti barcha pul omborlarini oʻzining surgʻuchli muhri bilan muhrlaydi, aylanma kassada bajarilayotgan barcha kassa operatsiyalarini esa oʻz nazoratiga olib, kechki kassa va qayta sanash kassasidagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni ham taftish qiladi.

262. Kassadagi barcha naqd pul va boshqa qimmatliklar toʻliq taftish qilib boʻlinguniga qadar, moddiy javobgar shaxslarning pul omborlariga kirib-chiqishlari, shuningdek, naqd pul va boshqa qimmatliklarni pul omboridan olib chiqish yoki olib kirish faqat taftish guruhi rahbarining kuzatuvi, nazorati ostida amalga oshirilishiga ruxsat etiladi. Kassadagi barcha naqd pul va boshqa qimmatliklarni bank ish kunining oxirigacha taftish qilishning imkoni boʻlmasa, ish kuni oxirida taftish guruhi rahbari moddiy javobgar shaxslar bilan birgalikda pul omborlarini hamda naqd pul va boshqa qimmatliklar saqlanayotgan seyflarni muhrlab, belgilangan tartibda qoʻriqlash xizmatiga topshiradi.

Taftish guruhi rahbarining muhri taxtachaga moddiy javobgar shaxslarning muhrlaridan oldin qoʻyilib, muhr namunasi bankdagi qoʻriqlash xizmati xodimiga topshiriladi va uni qabul qilib olganligi toʻgʻrisida undan tilxat olinadi.

263. Oʻtkaziladigan taftish barcha naqd pul va boshqa qimmatliklarning aynan bir sanadagi (holatdagi) qoldigʻini shunday ketma-ketlik bilan tekshirish orqali oʻtkazilishi kerakki, bunda oʻgʻrilik, naqd pul va boshqa qimmatliklar kamomadini yashirish uchun hech qanday imkoniyat qoldirilmasligi lozim.

264. Taftishning dastlabki bosqichida bankdagi barcha naqd pul va boshqa qimmatliklarning summalari ularning bogʻlamlari, ustki nakladkadagi yozuvlari, qopchalarga biriktirilgan yorliqdagi yozuvlari boʻyicha hisoblab chiqiladi.

Shundan soʻng, taftish oʻtkazilayotgan kunda ushbu hisob-kitoblar amalga oshirilguniga qadar bajarilgan kirim va chiqim kassa operatsiyalari summasi inobatga olingan holda naqd pul va boshqa qimmatliklar qoldiqlari hisoblab chiqiladi. Hisoblangan qoldiq summalar tegishli kassa kitobidagi yozuvlar hamda mos balans va balansdan tashqari hisobvaraqlarda qayd etilgan summalar bilan taqqoslab koʻriladi.

265. Bankda taftish oʻtkazish mobaynida naqd pullar va boshqa qimmatliklarning qoldiqlarini, tegishli kassa kitoblaridagi yozuvlar hamda balans va balansdan tashqari hisobvaraqlardagi summalar bilan taqqoslash ishlari mazkur Yoʻriqnomaning 219-bandida qayd etilgan tartibda amalga oshirilishi kerak.

Taqqoslash natijasida tafovutlar aniqlanmasa, bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni birma-bir, donalab qayta sanash ishlari boshlanadi.

266. Moddiy javobgar shaxslarning almashtirilishi bilan bogʻliq boʻlmagan taftishlar davrida nazoratda qayta sanash ishlari taftish guruhi rahbari tomonidan belgilangan naqd pul va boshqa qimmatliklar (miqdori, turi) ustida olib borilishi mumkin.

Shuningdek, bankdagi oʻrami buzilgan va ustki nakladkasi (yorligʻi) notoʻgʻri rasmiylashtirilgan bogʻlamlardagi naqd pul va boshqa qimmatliklar toʻliq qayta sanalishi lozim. Bunda:

taftish oʻtkazuvchi, kassirga naqd pullarni birma-bir qayta sanash uchun berayotgan vaqtda pul bogʻlami orasidan bitta dastani olib, dastadan banderolni ajratgan holda naqd pullarning maʼlum bir qismini nazorat uchun oʻzida olib qoladi. Kassir naqd pulni sanab boʻlgach, amalda chiqqan summa va uning sonini taftish oʻtkazuvchiga aytadi. Taftish oʻtkazuvchi nazorat uchun oʻzida qoldirgan naqd pul summasi hamda pullar sonini kassir sanagan naqd pul summasi va soniga qoʻshadi, chiqqan umumiy summani banderolda qayd etilgan summa bilan taqqoslaydi;

kassir tomonidan nazoratda qayta sanalayotgan naqd pullar toʻgʻri chiqqanida, nazorat uchun tekshiruvchida qolgan naqd pullar kassirga qayta sanash va dastalash uchun qaytarib beradi;

sanalayotgan dastadagi pullarning summasi va uning banderolida qayd etilgan summa oʻrtasida tafovut mavjudligi yaʼni, kamomad yoki ortiqcha pullar aniqlansa, avval taftish oʻtkazuvchi tomonidan, soʻngra naqd pullarni sanayotgan kassir tomonidan ushbu pullar qayta sanab koʻriladi;

bogʻlamdagi pul dastalarining banderollari, ustki nakladkasi va polietilen paketdagi klishe izlarini bogʻlamdagi barcha naqd pullar toʻliq sanab boʻlinguniga qadar taftish oʻtkazuvchida saqlanishi lozim. Alohida hollarda esa naqd pullarni avval dastalagan kassirlarga oʻzlari nazoratda qayta sanashlari uchun ruxsat beriladi.

267. Taftish davomida naqd pullar bogʻlami yoki dastasida kamomad, ortiqcha, toʻlovga yaroqsiz yoki qalbaki pullar mavjudligi tasdiqlansa, qayd etilgan holatlar boʻyicha 145-shakldagi dalolatnoma tuziladi. Aniqlangan “qalbaki” yoki “toʻlovga yaroqsiz” pullar boʻyicha esa bankda 90145 — “Toʻlovga yaroqsiz banknot va tangalar” balansdan tashqari hisobvaragʻi boʻyicha kirim kassa orderi rasmiylashtirilishi shart.

Aniqlangan kamomad summasi 19935 — “Naqd pullarni qayta hisoblashda aniqlangan kamomad” hisobvaragʻida hisobga olinib, kassa xatoligiga yoʻl qoʻygan kassirdan toʻliq undiriladi. Aniqlangan ortiqcha pul summasi esa 29816 — “Naqd pullarni qayta hisoblashda aniqlangan ortiqchalar” hisobvaragʻida hisobga olinib, uning summasi bank foydasiga kirim qilinadi.

Shuningdek, qalbaki pul boʻyicha mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandi talablariga binoan tegishli choralar koʻrilishi lozim.

268. “Davlat belgisi” MCHJning oʻramidagi naqd pullarni qayta sanash jarayonida kamomad, ortiqcha yoki nuqsonli pullar aniqlansa 145-shakldagi dalolatnoma uch nusxada rasmiylashtiriladi. Ushbu dalolatnomaning birinchi nusxasi “Davlat belgisi” MCHJga, ikkinchi nusxasi Markaziy bank tegishli hududiy Bosh boshqarmasiga yuboriladi. Rasmiylashtirilgan dalolatnomaning uchinchi nusxasi chiqim kassa orderi bilan birga kamomad yoki nuqsonli pulni aniqlangan bankning kunlik kassa hujjatlariga tikiladi.

Davlat belgisi” MCHJning oʻramidagi naqd pullar boʻyicha tuzilgan 145-shakldagi dalolatnoma bilan birga taqdim etilgan ashyoviy dalillarga (pul bogʻlamining polietilen paketi, pul bogʻlamiga tegishli 10 ta banderol va ustki nakladka) asosan kamomad yoki nuqsonli pullar “Davlat belgisi” MCHJga taqdim etiladi. Bankda “Davlat belgisi” MCHJning oʻramidan aniqlangan kamomad yoki nuqsonli pullar “Davlat belgisi” MCHJ tomonidan naqd pulsiz hisob-kitob orqali qoplab beriladi.

“Davlat belgisi” MCHJning oʻramidagi naqd pullar bogʻlamidan ortiqcha pullar aniqlansa, tuzilgan 145-shakldagi dalolatnomaga asosan, ortiqcha pullar summasi 29816 — “Naqd pullarni qayta hisoblashda aniqlangan ortiqchalar” hisobvaragʻida hisobga olinib, uning summasi Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasining tegishli hisobvaragʻiga naqd pulsiz hisob-kitob orqali oʻtkazib beriladi.

269. Taftish davomida qayta sanash kassasidagi inkassatsiya sumkalaridan (qoplaridan) chiqqan naqd pul va boshqa qimmatliklar taftish guruhi rahbari tomonidan belgilangan miqdorda birma-bir, donalab sanalgan holda tekshiriladi.

Qayta sanash kassasidagi naqd pul va boshqa qimmatliklar — mazkur Yoʻriqnomaning 14a-ilovasida keltirilgan shakldagi ilova qaydnomasida hamda 15 va 18-ilovalarida keltirilgan maʼlumotnomalar bilan taqqoslanadi.

270. Chet el valyutasi va chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari bogʻlamlar, dasta va qoplarga biriktirilgan yorliqlardagi yozuvlar va ustki nakladkalaridagi yozuvlari boʻyicha tekshiriladi.

Chet el valyutasi va chet el valyutasidagi toʻlov hujjatlari birma-bir va donalab sanalishi lozim. Zarur hollarda, chet el valyutasi va chet el valyutasidagi qimmatliklarni toʻlovga yaroqli ekanligini tekshirish hamda nazoratda qayta sanashga, valyuta ayirboshlash shoxobchasi kassirlari ham jalb etilishi mumkin.

271. Bankda saqlanayotgan barcha qimmatliklar ularning nominal qiymatlari yoki shartli baholari boʻyicha — taftish rahbari yoki bank rahbari tomonidan belgilangan miqdorda donalab yoki birma-bir tekshirilishi lozim.

272. Bankda mavjud boʻlgan naqd pul va boshqa qimmatliklar qayta sanalganidan soʻng, aniqlangan kamomad yoki ortiqcha pullar summasi inobatga olingan holda taftish oʻtkazuvchilar tomonidan haqiqatda mavjud boʻlgan naqd pul va boshqa qimmatliklar summasi tegishli kassa kitoblaridagi yozuvlar bilan hamda kunlik balans maʼlumotlari bilan taqqoslanishi lozim.

273. Buxgalteriya boʻlimi xodimlari tomonidan belgilangan tartibda rasmiylashtirilmagan (kirim yoki chiqim kassa jurnalida qayd etilmagan, bankning masʼul xodimlari, shuningdek, mijoz tomonidan imzolanmagan va tegishli buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshirilmagan) kassa hujjatlarining summalari kassa qoldigʻini hisoblashda inobatga olinmaydi va kassirdan chiqqan kamomad (yoki ortiqcha) deb hisoblanadi.

274. Naqd pullar bogʻlami, dastasi orasidan kamomad yoki ortiqcha pullar chiqsa, ushbu bogʻlamni shakllantirgan kassir tomonidan dastalangan barcha bogʻlamlar birma-bir qayta sanab chiqilishi talab etiladi. Qopdagi tangalar kam yoki ortiqcha chiqqanda ham undagi tangalar, agar taftish guruhi rahbari lozim topsa shu tarzda qayta sanalib, tekshirib chiqiladi.

275. Moddiy javobgar shaxslarning almashtirilishi munosabati bilan taftish oʻtkazilayotgan vaqtda (naqd pul va boshqa qimmatliklar toʻliq tekshirilib, ularni topshirish-qabul qilish dalolatnomasi imzolangunga qadar) naqd pul va boshqa qimmatliklarning saqlanishi hamda ular bilan kassa operatsiyalarini bajarishga doir barcha hujjatlar, naqd pul va boshqa qimmatliklarni topshiruvchi moddiy javobgar shaxslar tomonidan imzolanishi lozim.

276. Bankda har chorakda kamida bir marta oʻtkaziladigan taftishlar davomida:

kassa ishining qanday tashkil etilganligi;

xavfdan va yongʻindan ogohlantiruvchi signalizatsiya vositalarining ahvoli;

bank binosiga kirib-chiqish tartibiga rioya etilishi;

kalitlar, muhrlar, toʻrtburchak muhrlar, plombir va klishelar hisobining yuritilishi;

inkassatsiya qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklarni bank kassasiga qabul qilish tartibiga rioya etilishi ham oʻrganilishi lozim.

277. Taftish mobaynida pul omboridan qayta sanash uchun olib chiqilgan, shuningdek, pul omboriga qaytarib topshirilgan naqd pul va boshqa qimmatliklar summasi hamda ularning olib chiqishga asos boʻlgan hujjat, mazkur Yoʻriqnomaning 41-ilovasida keltirilgan 123-shakldagi pul omboridan nazoratda qayta sanash uchun olib chiqilgan hamda pul omboriga qaytarilgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayd etish kitobida qayd etilishi shart. Bunda, qayta sanash kassasining nazoratchisi 123-shakldagi kitobga imzo qoʻygan holda naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib oladi.

278. Bank tekshiruvchisi tomonidan tanlab olingan pul omboridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarning turlari, naqd pullarning nominal qiymatlari, ularni olib chiqish sabablari, qaysi tashkilot tomonidan tekshirilayotganligi 123-shakldagi kitobga qayd etilib, nazoratchi kassirning (ularni qabul qilib olganligini tasdiqlab) imzosi qoʻyilganidan soʻng, qayta sanash kassasiga olib chiqiladi.

Pul omborida saqlanadigan 123-shakldagi kitob faqat kassa mudiri tomonidan toʻldirilishi lozim.

279. Nazoratda qayta sanash uchun olib chiqilgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanash kassasining nazoratchisi kassa mudirining 155-shakldagi kitobiga imzo qoʻygan holda qabul qilib oladi. Shundan soʻng, qayta sanash kassasi kassirlariga pul omboridan olib chiqilgan naqd pul va boshqa qimmatliklarni tarqatib, ularning 175-shakldagi nazorat varaqasida qayd etilgan (qayta sanash uchun ular nazoratchidan olgan) summani tasdiqlab, imzolaydi.

Qayta sanash kassasining kassirlari tomonidan nazoratda qayta sanalgan naqd pul va boshqa qimmatliklar 175-shakldagi nazorat varaqasiga qayd etilgan holda kassa mudiriga qaytarib topshiriladi.

Nazoratda qayta sanab boʻlingan naqd pul va boshqa qimmatliklarning pul omboriga qaytarilishi uchta moddiy javobgar shaxsning 123-shakldagi kitobga qoʻygan imzolari bilan tasdiqlanishi lozim.

280. Nazoratda qayta sanash moddiy javobgar shaxslardan birining ishtirokida yoki naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan kassa operatsiyalarini bajarilishiga aloqasi boʻlmagan bank xodimi yoki shu ish uchun masʼul etib tayinlangan xodim ishtirokida amalga oshiriladi.

Qayta sanash uchun ajratilgan naqd pul va boshqa qimmatliklar ularni nazoratda qayta sanagan kassirlar tomonidan belgilangan tartibda oʻrab-bogʻlanadi. Bunda, banderol, ustki nakladka va yorliqlarning chap qismiga “Nazoratda qayta sanaldi” degan toʻrtburchak muhr bosiladi.

Naqd pul va boshqa qimmatliklarni nazoratda qayta sanash jarayonida hosil boʻlgan toʻliq shakllantirilmagan pul bogʻlamlarini qoʻshish va umumlashtirish, qayta sanash kassasi nazoratchisi koʻrsatmasiga asosan, tanlangan kassir tomonidan amalga oshiriladi.

281. Bank tomonidan naqd pul va boshqa qimmatliklarni but saqlanishini hamda kassa ishining ahvolini oʻrganish boʻyicha oʻtkaziladigan taftishlar natijasi boʻyicha rasmiylashtiriladigan dalolatnomalarga har yangi yilning birinchi yanvaridan boshlab yangidan (1 dan boshlab oʻsib borish tartibida) tartib raqamlari qoʻyib borilishi shart.

282. Taftish, tekshirish davomida bankda naqd pul va boshqa qimmatliklar kamomadi talon-toroj, masʼuliyatsizlik yoki oʻgʻrilik natijasida kelib chiqqanligi aniqlansa, taftish oʻtkazuvchi bu toʻgʻrisida darhol bank rahbarini hamda Bosh bankning masʼul xodimlarini xabardor qiladi. Ular tomonidan bir qarorga kelingunga qadar, kamomadga yoʻl qoʻygan bank xodimi naqd pul va boshqa qimmatliklar bilan ishlashdan chetlashtirilishi lozim.

Talon-toroj, oʻgʻrilik va suiisteʼmol bilan bogʻliq boʻlgan boshqa holatlar natijasida aniqlangan naqd pul va boshqa qimmatliklar kamomadi, uning hisobi yuritilgan tegishli hisobvaraqdan hisobdan chiqariladi hamda ushbu kamomad aybdor shaxsdan undirib olingunga qadar 19908 — “Olinishi lozim boʻlgan mablagʻlar — Bank xodimlari bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻida hisobga olinadi. Bunday holatda bankning jiddiy xato va kamchilikka yoʻl qoʻygan ushbu kassiri tomonidan oʻrab-bogʻlagan naqd pul va boshqa qimmatliklar bogʻlamlari toʻliq qayta sanalishi shart.

283. Talon-toroj, oʻgʻrilik yoki boshqa suiisteʼmol hollari bilan bogʻliq, shuningdek, kamomadga doir barcha yozishmalar, kamomad summasi toʻliq undirib olinganidan yoki ushbu kamomad summasi bank balansidan chiqarilganidan soʻng, bank arxiviga topshiriladi.

284. Pul omboridagi naqd pul cheki, tijorat bankining hisob-kitob cheki va kvitansiya daftarchalarining bogʻlamlarini taftish qilish jarayonida maxsus ajratilgan nazoratchi kuzatuvida kassir tomonidan ushbu chek va kvitansiya daftarchalaridagi alohida bogʻlamlarning har bir bogʻlamidagi daftarchalar soni va har bir daftarchadagi varaqlar soni, ulardagi raqamlar ketma-ketligi, foydalanishga yaroqliligi tekshirib koʻrilishi lozim.

Pul omboridagi naqd pul cheki, tijorat bankining hisob-kitob cheki va kvitansiya daftarchasining nuqsonli ekanligi aniqlansa, unda dalolatnoma tuzilib, uning nuqsonlari batafsil qayd etilishi hamda bankning moddiy javobgar shaxslari tomonidan dalolatnoma imzolanishi va nuqsonli daftarcha tegishli dalolatnoma bilan birga, alohida saqlanishi lozim.

Yaroqsiz holga keltirilgan naqd pul chek daftarchasi bank rahbarining buyrugʻiga asosan tashkil etilgan maxsus komissiyasi tomonidan yoʻq qilinguniga qadar, har bir naqd pul chek daftarchasi (unda qancha varaq mavjudligidan qatʼi nazar) 93609 — “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar” balansdan tashqari hisobvaragʻida shartli “1 soʻm” bahosida hisobga olinadi.

285. Bankdagi naqd pul va boshqa qimmatliklar taftish qilinganligi boʻyicha tuzilgan dalolatnoma taftishda ishtirok etgan barcha xodimlar hamda bankning moddiy javobgar shaxslari tomonidan imzolanadi.

Naqd pul va boshqa qimmatliklar orasidan kamomad (ortiqcha) chiqqanda, hisob-kitoblarda tafovut mavjudligi yoki ularni but saqlashda kamchiliklarga yoʻl qoʻyilganligi aniqlanganda tuzilgan dalolatnomaning bir nusxasi Bosh bankka joʻnatilishi shart.

286. Bosh bank mutasaddi xodimlari hamda bank rahbari oʻtkazilgan taftish va tekshiruv natijalarini zudlik bilan koʻrib chiqishi, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va ularni kelgusida takrorlamaslik yuzasidan tegishli choralarni koʻrishlari lozim.

15-bob. Naqd pullarni ekspertiza qilish tartibi

287. Oʻzbekiston Respublikasida naqd pullarning toʻlovga yaroqli ekanligi mazkur Yoʻriqnomaning 25-ilovasida keltirilgan mezonlarga asosan aniqlanadi.

288. Bank kassirlari naqd pullarni qayta sanab qabul qilish ishlarini pul sanash mashinkalarida bajarganliklari yoki mijozlar tomonidan saralangan pullarni qabul qilganliklari kassirlarni naqd pullarning haqiqiyligini va toʻlovga yaroqliligini aniqlash masʼuliyatidan ozod etmaydi.

289. Toʻlov qobiliyatiga ega boʻlmagan, “qalbaki” va “toʻlovga yaroqsiz” naqd pullar bank tomonidan toʻlovga qabul qilinmaydi yoki almashtirib berilmaydi.

Bank kassasiga “qalbaki” yoki “toʻlovga yaroqsiz” toifasiga mansub boʻlgan pullarni “toʻlovga yaroqli” pul deb qabul qilgan kassirlar, oʻzlari qabul qilgan “qalbaki” yoki “toʻlovga yaroqsiz” pullarning umumiy summasi boʻyicha moddiy javobgar hisoblanadilar.

290. Bank kassalariga qabul qilib olinayotgan naqd pullarni toʻlovga yaroqsiz ekanligi aniqlansa, bu toʻgʻrisida mijozga maʼlum qilinishi va uning sabablari asosli tarzda tushuntirib berilishi shart.

Mijoz kassa xodimlarining tushuntirishlarini asosli ekanligiga va topshirayotgan naqd pulini toʻlovga yaroqsiz ekanligiga ishonch hosil qilsa, unda toʻlovga yaroqsiz banknotga “Almashtirib berish rad etildi” degan bank nomi tushirilgan toʻrtburchak muhr bosiladi hamda sana va ushbu qarorni qabul qilgan kassa xodimining imzosi qoʻyiladi.

Bunday pullarning nominal qiymati va umumiy summasi qanchaligidan qatʼi nazar, ularning har bir donasi “1 soʻm” boʻlgan shartli bahoda 90145 — “Toʻlovga yaroqsiz banknot va tangalar” balansdan tashqari hisobvaragʻiga kirim qilinishi shart. Agarda, pulning “qalbaki” ekanligi aniqlansa, unda mazkur Yoʻriqnomaning 81-bandi talablariga binoan tegishli choralar koʻrilishi lozim.

291. Bank kassa xodimlari qabul qilib olinayotgan naqd pulning juda ham siyqalanganligi, jiddiy shikastlangan yoki turli sabablarga koʻra rangi keskin oʻzgarib, ayrim himoya belgilari mavjudligini aniqlash qiyin boʻlgan hollarda, yaʼni banknotni “toʻlovga yaroqli” ekanligiga toʻla ishonch hosil qila olishmasa yoki mijozga u topshirayotgan naqd pulni “toʻlovga yaroqsiz” ekanligini asoslab berish qiyin boʻlgan vaziyatlarda, mijozning arizasiga muvofiq, ushbu pul ekspertizaga qabul qilinishi mumkin.

Bank buxgalteriya boʻlimining masʼul xodimi shubhali banknot yoki tangani ekspertizaga qabul qilish toʻgʻrisidagi mijozning arizasiga asosan 90141 — “Ekspertizaga qabul qilingan banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” balansdan tashqari hisobvaragʻi boʻyicha kirim kassa orderini rasmiylashtirib, shubhali banknotlar va tangalar nominal qiymati boʻyicha (boshqa qimmatliklar esa har bir donasi “1 soʻm” boʻlgan shartli bahoda) hisobga olinishi lozim. Bunda, naqd pullarni ekspertizaga qabul qilinganligi haqida mijozga 004-shakldagi kvitansiya rasmiylashtirib beriladi.

292. Bankda 90141 — “Ekspertizaga qabul qilingan banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” balansdan tashqari hisobvaragʻi boʻyicha kirim kassa orderi uch nusxada rasmiylashtiriladi. Uning birinchi nusxasi kunlik kassa hujjatlariga, ikkinchi nusxasi buxgalteriyaning kunlik hujjatlari yigʻmajildiga tikish uchun, uchinchi nusxasi esa ekspertizaga qabul qilingan pullar bilan birga kassada saqlanadi.

Inkassatsiya qilingan naqd pullarni qayta sanashda yoki taftish, tekshiruv va boshqa hollarda naqd pullarning toʻlovga yaroqli ekanligi shubha tugʻdirsa hamda ularni ekspertizadan oʻtkazish zarurat degan xulosaga kelinsa, bunday banknot va tangalar ham 90141 — “Ekspertizaga qabul qilingan banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” balansdan tashqari hisobvaragʻiga kirim qilinishi lozim.

293. Naqd pullar ekspertizaga qabul qilingan kundan boshlab, 10 kundan kechiktirilmagan holda, bankning yozma murojaati va mijoz arizasining nusxasi bilan birga, inkassatorlar guruhining navbatdagi tashrifida Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasining Hisob-kitob kassa markaziga (keyingi oʻrinlarda HKKM deb yuritiladi) joʻnatilishi kerak.

294. Ekspertizaga joʻnatilayotgan naqd pullar sumkaga (qopga) joylangach, uning ogʻzi bank rahbari, bosh buxgalteri va kassa mudirining surgʻuchli muhrlari bilan muhrlanadi. Bank tomonidan ekspertizaga joʻnatiladigan naqd pullar 90143 — “Ekspertizaga qabul qilingan yoʻldagi banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” balansdan tashqari hisobvaragʻida, shubhali banknotlar va tangalar nominal qiymati boʻyicha (boshqa qimmatliklar esa har bir donasi “1 soʻm” boʻlgan shartli bahoda) hisobga olinadi.

295. Ekspertizaga qabul qilingan naqd pul va boshqa qimmatliklar Markaziy bank Bosh boshqarmasining HKKM tomonidan qabul qilib olinganligi toʻgʻrisidagi tasdiqnomaga asosan ushbu joʻnatilgan shubhali naqd pullar 90143 — “Ekspertizaga qabul qilingan yoʻldagi banknotlar, tangalar va boshqa boyliklar” balansdan tashqari hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi.

296. Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmalari tomonidan ekspertizaga qabul qilingan naqd pullarning toʻlovga yaroqli ekanligini aniqlashda va asoslangan qaror qabul qilishda qiyinchilik tugʻilsa, u holda ushbu shubhali naqd pullar Markaziy bankning naqd pul muomalasini tashkil etish departamentiga ekspertizaga yuboriladi.

Bunda, shubhali naqd pullar Markaziy bankning inkassatsiya xizmati orqali kuzatuv xatiga ilova qilingan holda, konvertga solinib, muhrlangan holatda yuboriladi hamda yuborilgan shubhali naqd pullar Markaziy bankning Toshkent shahar bosh boshqarmasi HKKMga kirim qilinadi.

Qabul qilingan va yuborilgan shubhali naqd pullar boʻyicha Markaziy bankning bosh boshqarmalari XHKM tomonidan tegishli buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi.

Markaziy bankning Naqd pul muomalasini tashkil etish departamenti tomonidan shubhali naqd pullar tegishli farmoyish asosida “Davlat belgisi” MCHJga ekspertizadan oʻtkazish uchun yetkaziladi.

“Davlat belgisi” MCHJ tomonidan oʻtkazilgan ekspertiza natijalariga koʻra, naqd pullar haqiqiy deb topilsa, ekspertiza xulosasi ushbu naqd pullarni ekspertizaga yuborgan Markaziy bankning bosh boshqarmasi HKKMga va Naqd pul muomalasini tashkil etish departamentiga yuboriladi.

Haqiqiy deb topilgan naqd pullar kuzatuv xatiga ilova qilingan holda, konvertga solinib, muhrlangan holatda Markaziy bankning Toshkent shahar bosh boshqarmasi HKKMga yetkaziladi.

“Davlat belgisi” MCHJ tomonidan shubhali naqd pullar “haqiqiy emas” yoki “qalbaki” deb topilgan hollarda, kuzatuv xati orqali ekspertiza xulosasi va shubhali naqd pullar konvertga solinib, muhrlangan holatda Ichki ishlar boʻlinmalariga xabar berish uchun naqd pullarni yuborgan Markaziy bankning hududiy bosh boshqarmasi HKKMga joʻnatiladi.

297. Ekspertiza natijasiga koʻra:

naqd pullarni “toʻlovga yaroqsiz” yoki “qalbaki” ekanligi aniqlansa, ularni almashtirib berish rad etiladi. Bunday banknot va tangalar Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasining HKKMdagi 90146 — “Yoʻq qilish uchun muomaladan qaytarib olingan toʻlovga yaroqsiz banknot va tangalar” balansdan tashqari hisobvaragʻiga, ularning har bir donasi “1 soʻm” boʻlgan shartli bahoda kirim qilinadi. Ushbu “toʻlovga yaroqsiz” yoki “qalbaki” pullar ularni ekspertizaga joʻnatgan bankka, uni ekspertizaga topshirgan mijozga qaytarib berilmaydi;

naqd pullar “toʻlovga yaroqli” deb topilsa, ular Markaziy bank hududiy Bosh boshqarmasining HKKMda “eskirgan” pullar toifasiga oʻtkaziladi. Ushbu shikastlangan, lekin “toʻlovga yaroqli” deb topilgan pullar summasi, ularni ekspertizaga joʻnatgan bankka naqd pulsiz hisob-kitob orqali oʻtkazib beriladi hamda ushbu mablagʻlar uni topshirgan mijoz hisobvaragʻiga kirim qilib beriladi.

298. Markaziy bankning tegishli hududiy Bosh boshqarmasi tegishli tijorat banki filialiga ekspertiza natijasini yozma ravishda maʼlum qiladi.

Markaziy bank yoki uning hududiy Bosh boshqarmasi tomonidan chiqarilgan ekspertiza xulosasi tegishli bank uchun yakuniy xulosa hisoblanadi.

Ekspertiza natijalari shubhali naqd pullarni ekspertizaga topshirgan shaxsga (mijozga) unga xizmat koʻrsatuvchi bank tomonidan yozma ravishda maʼlum qilinadi.

16-bob. Inkassatsiya xizmatini tashkil etish

299. Bankning naqd pul va boshqa qimmatliklarini tashish hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning naqd pul tushumlarini oʻz vaqtida inkassatsiya qilish va daxlsizligini taʼminlagan holda belgilangan manzillarga yetkazib berish maqsadida inkassatsiya xizmatlari tashkil etiladi.

301. Bankning naqd pul va boshqa qimmatliklarini tashish hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning naqd pul tushumlarini inkassatsiya qilish, shuningdek, bank yoki boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlari bilan tuzilgan shartnomaga asosan ularning vakili tomonidan qabul qilib olingan qimmatliklarni kuzatib borish ishlari Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq tomonlar oʻrtasida tuzilgan shartnomalar asosida amalga oshiriladi.

302. Bankning naqd pul va boshqa qimmatliklarini tashish hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning naqd pul tushumlarini inkassatsiya qilish Yoʻl harakati xavfsizligi xizmatlarida maxsus tezkor (operativ) avtotransport vositasi sifatida roʻyxatga olingan avtotransport vositalari yordamida amalga oshiriladi.

https://neolex.uz/uz/laws/law-3839386