Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (PQ-2995-son)

24.05.2017

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining

Qarori

Mustaqillik yillarida xalqimizning qadimiy tarixi va boy madaniyatini tiklash, buyuk allomalarimiz, aziz-avliyolarimizning ilmiy, diniy va maʼnaviy merosini har tomonlama chuqur oʻrganish va targʻib etish, muqaddas qadamjolarini obod qilish, yosh avlodni ularning ezgu anʼanalari ruhida tarbiyalash boʻyicha ulkan ishlar amalga oshirildi va izchil davom ettirilmoqda.

Ayni vaqtda maʼnaviy-maʼrifiy sohadagi islohotlar samarasini oshirish zarurati bu yoʻnalishdagi ishlarni sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarishni talab etmoqda. Bu borada nafaqat mamlakatimiz, balki jahon miqyosida gʻoyat noyob hisoblangan, YUNESKOning Butunjahon madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan qoʻlyozmalar fondiga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti, shuningdek, qadimiy yozma manbalar fondiga ega boʻlgan muassasalar faoliyatini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.

Ayniqsa, ushbu nufuzli ilmiy-tadqiqot muassasalari oldida qoʻlyozmalarni saqlash, taʼmirlash, mavjud fondlarni boyitib borish, tarixiy manbalar bilan ishlash uchun mahalliy va xorijiy tadqiqotchilarga qulay sharoitlar yaratish, tarixiy-madaniy merosimiz namunalarini har tomonlama chuqur oʻrganish, buyuk alloma va mutafakkirlarimizning jahon ilm-fani va sivilizatsiyasi rivojiga qoʻshgan beqiyos hissasini targʻib etish, shu asosda yurtdoshlarimiz, avvalo, yosh avlodimizni xalqimizning buyuk maʼnaviy merosiga hurmat, ona yurtimizga mehr va sadoqat ruhida tarbiyalashga qaratilgan ishlarning natijadorligini tubdan oshirish boʻyicha dolzarb vazifalar turganini alohida taʼkidlash lozim.

Ana shu vazifalarni samarali hal etish maqsadida:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universitetining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutini (keyingi oʻrinlarda Institut deb ataladi) qadimiy qoʻlyozmalar, tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan zamonaviy yozma manbalarni saqlash, oʻrganish, ilmiy asosda tadqiq etish va targʻib qilish boʻyicha mamlakatimizdagi yetakchi ilmiy-tadqiqot muassasasi etib belgilash toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

2. Quyidagilar Institutning asosiy vazifalari etib belgilansin:

Sharq qoʻlyozmalari fondini saqlash, taʼmirlash, boyitish va muayyan tizimga keltirish, arab yozuvidagi turli mavzularga oid yozma yodgorliklar va epigrafika namunalarini tadqiq qilish, ularni asl holida hamda oʻzbek va xorijiy tillarda ilmiy izohlar, tarjimalar bilan nashr etish, ilmiy muomalaga kiritish;

boy tarixiy, ilmiy, maʼnaviy-intellektual merosimizni saqlash, ilmiy tahlil qilish, uning mazmun-mohiyati va ahamiyati haqida soha mutaxassislariga, tegishli taʼlim yoʻnalishlarida tahsil olayotgan oʻquvchi va talabalarga batafsil maʼlumot berib borish, buyuk alloma va mutafakkirlarimiz asarlarini dunyo hamjamiyati oʻrtasida keng targʻib etish, zamonaviy ilm-fan, maʼnaviyat va amaliyot rivojida undan samarali foydalanish va kelgusi avlodlarga yetkazish;

aholida saqlanayotgan qadimiy noyob qoʻlyozmalar, chet el fondlaridagi mavjud asarlar nusxalarini ayirboshlash yoki olish hisobidan Institutning qoʻlyozma va yozma manbalar fondini boyitib borish;

oʻrta asrlarda hozirgi Oʻrta Osiyo hududida yashab ijod qilgan alloma va mutafakkirlarning matematika, astronomiya, fizika kabi aniq fanlar, meditsina, kimyo, geografiya singari tabiiy fanlar, tarix, adabiyot, falsafa va boshqa ijtimoiy fanlar, islom dini va ilohiyotga oid merosini tadqiq qilishni kengaytirish va chuqurlashtirish;

matnshunoslik, adabiy manbashunoslik, tilshunoslik, falsafa, madaniyat tarixi sohalarida milliy madaniy merosimizning hali oʻrganilmagan koʻpgina qatlamlarini ochib berishga yoʻnaltirilgan ilmiy tadqiqotlarga alohida eʼtibor qaratish;

Toshkent davlat sharqshunoslik instituti, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universiteti kabi mazkur sohada faoliyat koʻrsatadigan oliy taʼlim muassasalari bilan birgalikda qoʻlyozmalar bilan ishlash malakasiga ega boʻlgan yosh mutaxassislarni reja asosida maqsadli tayyorlash va Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti ilmiy-tadqiqot faoliyatiga jalb qilish;

Toshkent davlat sharqshunoslik instituti, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Toshkent islom universiteti singari oliy taʼlim muassasalarining ixtisoslik kafedralari bitiruvchilari hisobidan Institutning kadrlar tarkibini yangilab borish, qoʻlyozmalar bilan ishlash koʻnikmasiga ega boʻlgan yosh kadrlar zaxirasini shakllantirish;

xorijiy Sharq mamlakatlari tarixi, rivojlanish bosqichlari, hozirgi kunda ushbu davlatlarda kechayotgan siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlarni ularning Oʻzbekiston Respublikasi bilan ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlari nuqtai nazaridan oʻrganish;

Oʻzbekiston Respublikasining turli tashkilotlarida saqlanayotgan arab yozuvidagi qoʻlyozma asarlar, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlarning saqlanish va taʼmirlanish holatini monitoring qilish va ularning elektron bazasini yaratish.

3. Quyidagilar Institut faoliyatini moliyalashtirishning asosiy manbalari etib belgilansin:

Institutni saqlash bilan bogʻliq xarajatlar uchun ajratiladigan budjet mablagʻlari;

Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan oʻtkaziladigan tanlovlarning natijalari boʻyicha ajratiladigan grantlar, jumladan, maqsadli grantlar;

tadbirkorlik faoliyatidan, jumladan, noshirlik faoliyatidan tushadigan mablagʻlar, xalqaro moliyaviy institutlar, xorijiy tashkilotlar, donor mamlakatlar va tashkilotlarning grantlari, shuningdek, homiylik xayriyalari va qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari boʻyicha qoʻmita, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi va Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasining mamlakatimizda turli manbalarda saqlanayotgan noyob va qimmatli qoʻlyozma asarlar, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlarni aniqlash va tahlil qilish, shuningdek, aholida saqlanayotgan shunday kitoblarni sotib olish va Institutda jamlanilishini taʼminlash maqsadida ekspertlar guruhi hamda komissiya tuzish haqidagi takliflari maʼqullansin.

5. Quyidagilar:

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondini aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar hisobiga boyitish boʻyicha ekspertlar guruhi (keyingi oʻrinlarda Ekspertlar guruhi deb ataladi) tarkibi 1-ilovaga muvofiq;

Aholida saqlanayotgan qoʻlyozma, toshbosma kitoblar hamda tarixiy hujjatlarni baholash va sotib olish boʻyicha komissiya (keyingi oʻrinlarda Komissiya deb ataladi) tarkibi 2-ilovaga muvofiq;

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondidagi 2017 — 2021-yillarda nashr etilishi rejalashtirilayotgan qoʻlyozma asarlar roʻyxati 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

6. Belgilab qoʻyilsinki:

aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi hisobidan Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlangan Nizomga asosan xarid qilinadi.

Ekspertlar guruhi hamda Komissiyaning tegishli xulosalari, aholida saqlanayotgan, sotib olinishi rejalashtirilayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar roʻyxati, shuningdek, ularni xarid qilish boʻyicha tavsiya etilgan narxlar Innovatsion rivojlanish agentligi tomonidan tasdiqlanishga asos boʻladi;

qadimiy yozma manbalar bilan ishlashning oʻziga xos murakkab xususiyatlarini, bu ish yuqori ilmiy malaka va koʻnikmalarni talab qilishini inobatga olib, Institutning qadimiy qoʻlyozmalarni restavratsiya qilish va saqlash bilan shugʻullanuvchi xodimlarining oylik ish haqiga 30 foiz miqdorda qoʻshimcha ustama haq toʻlanadi.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi:

bir oy muddatda Ekspertlar guruhi va Komissiya toʻgʻrisidagi nizomlarni ishlab chiqsin va tasdiqlasin;

ikki oy muddatda Institut faoliyatini takomillashtirishga oid aniq chora-tadbirlar ishlab chiqsin va tasdiqlasin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Institutda saqlanayotgan qadimiy qoʻlyozmalar eng zamonaviy xalqaro standartlarga muvofiq saqlanishi va bosqichma-bosqich restavratsiya qilinishini taʼminlash uchun 2017-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetidan ijtimoiy sohaga ajratilgan mablagʻlar doirasida mablagʻ ajratsin, 2018-yildan boshlab ana shu ishlar uchun zarur mablagʻni Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutsin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Institutdagi foto va restavratsiya laboratoriyalarini zamonaviy yuqori texnologik asbob-uskunalar bilan jihozlash hamda Institutda Sharq qoʻlyozmalari muzeyini tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

10. Belgilab qoʻyilsinki:

Institut fondida saqlanayotgan qadimiy qoʻlyozmalarni bosqichma-bosqich restavratsiya qilish uchun zarur reaktivlar va sarflanuvchi materiallarni sotib olish hamda Institutning foto va restavratsiya laboratoriyalarini zamonaviy yuqori texnologik asbob-uskunalar bilan jihozlash uchun mablagʻlar Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi hisobidan oʻrnatilgan tartibda ajratiladi;

Institutda Sharq qoʻlyozmalari muzeyini tashkil etish va uni jihozlash bilan bogʻliq xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va Institutning budjetdan tashqari mablagʻlari hisobidan qoplanadi.

11. Innovatsion rivojlanish agentligi:

Institutda noyob qoʻlyozma asarlarni oʻrganish boʻyicha ishlarni tashkil etish uchun ilmiy jihatdan asoslangan tadqiqotlarga har yillik davlat buyurtmasini oʻrnatilgan tartibda tasdiqlanishini;

davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasidagi ilmiy-texnik loyihalarga ajratiladigan budjet mablagʻlari hisobidan ilmiy tadqiqotlar uchun grantlar ajratishni taʼminlasin.

12. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Fan va texnologiyalar agentligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlar ushbu qarorga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.

13. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. Aripov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi A. Yunusxodjayev zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2017-yil 24-may,

PQ-2995-son

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 1-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondini aholida saqlanayotgan noyob qoʻlyozma, toshbosma kitoblar va tarixiy hujjatlar hisobiga boyitish boʻyicha ekspertlar guruhi

TARKIBI

Qosimxonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi mudiri, Ekspertlar guruhi raisi Bobojonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi, Ekspertlar guruhi raisi oʻrinbosari Lutfullayev H. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Aminov H. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Qoriyev O. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Muhammadaminov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti loyiha rahbari Jumanazarov A. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Poʻlatov Sh. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti boʻlim boshligʻi Umrzoqov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Rahimov K. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Abdullayev B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti kichik ilmiy xodimi Ismoilov M. — Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti dotsenti Buldakov I. — Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti nazorat va monitoring boʻlimi boshligʻi Isomov A. — Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti “Mumtoz filologiya” kafedrasi oʻqituvchisi

Izoh: ekspertlar guruhi aʼzolari boshqa ishga oʻtgan taqdirda Ekspertlar guruhi tarkibiga ushbu lavozimlarga yangidan tayinlangan shaxslar yoxud zimmasiga tegishli funksiyalarni bajarish yuklangan shaxslar kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 2-ILOVA

Aholida saqlanayotgan qoʻlyozma, toshbosma kitoblar hamda tarixiy hujjatlarni baholash va sotib olish boʻyicha komissiya

TARKIBI

Abduhalimov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti, komissiya raisi Oxunov B.A. — Innovatsion rivojlanish va novatorlik gʻoyalarini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi ijrochi direktori v.b., komissiya raisi oʻrinbosari Qosimxonov B. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi mudiri, komissiya raisi oʻrinbosari Karimova S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari Hasanov M. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi Yusupova D. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti yetakchi ilmiy xodimi Boʻriyev O. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Gʻulomov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Uvatov U. — Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Ziyodov Sh. — Imom Buxoriy xalqaro ilmiy markazi direktori Nasrullayev N. — Toshkent islom universiteti qoʻlyozmalar xazinasi mudiri Hasanov S. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Alisher Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi direktori Mansurov A. — Oʻzbekiston musulmonlari idorasi raisi oʻrinbosari Salimov M. — Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi boʻlimi mudiri Ismoilov M. — Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston milliy universiteti dotsenti Isakova M. — Markaziy davlat arxivi boʻlim boshligʻi Isanov U.X. — Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi yuristi

Izoh: Komissiya aʼzolari boshqa ishga oʻtgan taqdirda komissiya tarkibiga ushbu lavozimlarga yangidan tayinlangan shaxslar yoxud zimmasiga tegishli funksiyalarni bajarish yuklangan shaxslar kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-maydagi PQ-2995-son qaroriga 3-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti fondidagi 2017 — 2021-yillarda nashr etilishi rejalashtirilayotgan qoʻlyozma asarlar

ROʻYXATI

T/r Manbaning nomi Nashr shakli Izohlar I. TARIX 1. “Insho” toʻplamlaridagi Amir Temurning xatlari Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Ushbu xatlarda Amir Temur davlatining diplomatik munosabatlari tarixi aks etgan 2. Fosih Xavofiy. “Mujmal-i Fasixiy” (Fasihiy toʻplami) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar xronologik tartibda tuzilgan boʻlib, Temuriylar davridagi muhim voqealarni va Markaziy Osiyodagi mashhur shaxslarning tarjimai hollarini qamrab oladi 3. Nomaʼlum muallif. “Taʼrifi Xorazm” (Xorazm taʼrifi) Matnning ilmiy-izohli tarjimasi Ushbu asar Xorazm tarixining qadim zamonlardan buyon to moʻgʻullar istilosigacha boʻlgan davridan iborat. U oʻz ichiga yirik shaharlar, madrasalar, masjidlar, olimlar, qorilar, bozorlar, savdo doʻkonlari, oʻsha davrda Xorazmda amalda boʻlgan hunarmandchilikning barcha turlari haqidagi maʼlumotni qamrab oladi 4. Amir Abdulahad. “Roʻznomayi safari Fitirburg” Ilmiy-izohli tarjima Buxoro amiri Abdulahadning 1893-1894-yillardagi Peterburg safari kundaligi 5. Amir Abdulahad. “Roʻznomayi safari chahorumi Fitirburg” Ilmiy-izohli tarjima Buxoro amiri Abdulahadning 1907-yildagi Peterburg safari kundaligi 6. Istaxriy (X asr). “Masolik al-mamolik” (Yoʻllar va mamlakatlar) Arab tilidan oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Kitobda oʻsha davr musulmon olami 20 ta geografik iqlimga taqsimlangan holda tavsiflangan 7. Muhammad Amin Buxoriy (XVII asrning oxiri — XVIII asrning boshi). “Muhit at-tavorix” Fors tilidan oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Ushbu asar umumiy tarixga bagʻishlangan boʻlib, Ashtarxoniy Subxon Qulixon (1680 — 1702) hukmronligi davridagi Buxoro tarixi bilan tugallanadi. Kitobning oxiri shu davrning yetuk arboblari, yozuvchilar, shoirlar va rassomlarning hayoti va faoliyatiga bagʻishlangan 8. Abdullajon Nasimiy. “Majma al-havodis” (Hodisalar majmuasi) Eski oʻzbek tilida. Tabdil soʻzboshi, izohli koʻrsatkich bilan nashrga tayyorlash. 1918 — 1922-yillarda Fargʻona vodiysida boʻlib oʻtgan milliy ozodlik harakati voqealarini guvoh sifatida yoritgan II. TABIIY FANLAR ASTRONOMIYA 9. Abu Rayhon Beruniy (973 — 1048). “Mamarr...” (Yoritqichlarning oʻtish manzillari) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Samoviy obyektlarning old yoki orqa tomonidan oʻtuvchi yoritqichlarning manzillari haqidagi risola 10. Abu Rayhon Beruniy. “Gʻurrat az-zidjat” (Zijlar yogʻdusi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Beruniy tomonidan sanskrit tilidan arab tiliga oʻgirilgan hind astronomiyasi haqidagi risola 11. Abu Rayhon Beruniy. “Tastih as-suvar va tabtix al-kuvar” (Kartografiya) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Yer yuzidagi obyektlar va yoritqichlarning tasvirlari sathlarini tuzish haqidagi matematik risola 12. Jamshid Koshiy (XIV asr). “Zij-i Xoqoniy” Tanqidiy matn va tarjima Ulugʻbek madrasasi kutubxonasi uchun maxsus tuzilgan astronomik jadvallar TIBBIYOT 13. Abu Rayhon Beruniy. “Kitob as-Saydana fi-t-tibb” (Tabobatda dorishunoslik) Ilmiy-izohli tarjima Dorishunoslikka oid asar boʻlib, unda mingdan ortiq oʻsimlik, maʼdan va boshqa moddalarning tavsifi va turli tillardagi nomlanishi berilgan III. FALSAFA 14. Abu Abdulloh al-Xorazmiy (X asr). “Mafotih al-ulum” (Ilmlar kaliti) Arab tilidan rus tiliga izohli tarjima Oʻrta asr ilmlari tasnifiga bagʻishlangan ensiklopedik asar IV. ISLOM ILMLARI 15. Abu Hafs an-Nasafiy (1067 — 1142). “Mashoriʼ ash-sharoyiʼ” (Diniy hukmlarning namunalari) Matnning ilmiy-izohli nashri Hanafiylik mazhabi sohasidagi amaliy fiqhga oid klassik asar boʻlib, uning mavjudligi shu paytgacha nomaʼlum edi. Asar hanafiy mazhabiga oid fiqhiy hukmlar toʻplamidan iborat 16. Husayn Voiz Koshifiy. “Mavohibi Aliyya” (Oliymaqom tuhfalar) Faksimile koʻrinishdagi nashr Hazrat Alisher Navoiyning topshirigʻiga binoan muallif tomonidan Qurʼonning barcha suralariga yozilgan tafsir. Asarda tafsirdan tashqari XV asrdagi mashhur shaxslar va manbalarning nomlari keltirilgan 17. Nomaʼlum muallif. “Dur al-ajoyib” (Ajoyibotlar gavhari) Matnning ilmiy-izohli tarjimasi Asar eʼtiqodning axloqiy va etik meʼyorlarini yoritishga bagʻishlangan boʻlib, muallif unda mahalliy olimlarning asarlariga asoslangan 18. Hakim at-Termiziy (820 — 930). “Xatm al-avliya” (Valiylar muhri) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar tasavvuf tarixiga, soʻfiylar odobining asosiy qoidalariga, shuningdek tasavvuf taʼlimoti gʻoyalarining yoshlarni maʼnaviy-maʼrifiy tarbiyasidagi oʻrnini yoritishga bagʻishlangan 19. Hakim at-Termiziy. “Masaʼili maknuna” (Pinhon masalalar, tushunchalar) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar tasavvuf tariqatlari taʼlimotining asosini tashkil etuvchi axloqiy-tarbiyaviy, diniy-maʼnaviy masalalarni yoritishga bagʻishlangan 20. Hakim at-Termiziy. “Manhiyat” (Ruxsat etilgan va man qilingan) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar shariatda ruxsat etilgan va man qilingan hukmlarga bagʻishlangan 21. Hakim at-Termiziy. “Tahsil nazaʼir al-Qurʼon” (Kurʼon istilohlarining leksikologik talqini) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar qurʼonshunoslikda istifoda etiladigan istilohlarning leksik-filologik talqiniga bagʻishlangan 22. Sobir Termiziy. “Devon” (Devon) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Oʻrta asr shoirining fors tilidagi sheʼr va gʻazallaridan tarkib topgan 23. Abu Iso Termiziy (IX asr). “Sunan at-Termiziy” Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar musulmon fiqhining asosiy manbalaridan biri boʻlib, u Paygʻambarning aytganlari va oʻzlarini tutishlariga bagʻishlangan. Axloqiy-etik va tarbiyaviy mazmundagi hadislardan iborat toʻplam 24. Abu Iso Termiziy. “Tasmiyya asʼhob ar-Rasul” (Paygʻambar sahobalarining biografiyasi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar Paygʻambar sahobalarining tarjimai hollarini yoritishga bagʻishlangan 25. Abu Iso Termiziy. “Ilal at-Termiziy” (Hadislarning illatlarini aniqlash qoidasi) Oʻzbek tiliga ilmiy-izohli tarjima Asar hadis roviylarining darajalari va ularning oʻzaro bogʻliqlik silsilasini hamda hadis matnini aniqlashga bagʻishlangan 26. Burhoniddin al-Margʻinoniy (1118 — 1197). “Muxtarat an-navozil” (Nozil boʻlganlardan tanlab olinganlari) Matn nashri Asar har bir insonning kundalik hayotida uchrab turadigan masalalarni hanafiylik mazhabi fiqhi nuqtai nazaridan yoritishga bagʻishlangan 27. Burhoniddin al-Margʻinoniy. “at-Tadjnis va-l mazid” Matn nashri Asar hanafiylik mazhabining amaliy fiqh sohasiga bagʻishlangan 28. Faxruddin Qozixon (vaf. 1196). “Fatavo-i Qozixon” (Qozixon fatvolari) Matn nashri Asar hanafiylik mazhabining amaliy fiqh sohasiga bagʻishlangan

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga SHARH

Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab koʻp asrlik madaniy va ilmiy yutuqlarimiz aks etgan yozma yodgorliklarni saqlash, oʻrganish va targʻib qilishga katta eʼtibor berilmoqda. Oʻzbekistonda asrlar davomida Markaziy Osiyo boʻyicha eng boy qoʻlyozma meros jamlangan boʻlib, uning salmoqli qismi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Har biri ulkan maʼnaviy obida, madaniyat durdonasi boʻlgan bu qoʻlyozmalar fondi jahon miqyosida beqiyos ahamiyatga ega boʻlgan bebaho xazinadir. Mazkur fond 2000-yilda noyob ilmiy va madaniy obyektlardan biri sifatida YUNESKOning Butunjahon madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan. Institutning qoʻlyozmalar fondi oltita alohida boʻlimdan tashkil topgan boʻlib, arab, fors, eski oʻzbek tili va boshqa sharq tillarida bitilgan 26 ming jild qoʻlyozma, 39 ming jild toshbosma kitoblar va 10 mingga yaqin tarixiy hujjatlardan tashkil topgan. Mazkur ilm dargohida nafaqat ilmiy-tadqiqot ishlari, balki qoʻlyozmalarni saqlash, taʼmirlash, fondni boyitib borish, shuningdek, mahalliy va xorijiy tadqiqotchilarga manbalar bilan ishlashlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratish kabi keng qamrovli ishlar olib boriladi. Milliy oʻzlikni anglash, tarixiy xotira davomiyligini taʼminlash, ulkan yozma merosni asrab-avaylash, boyitib borish va tadqiq qilish hamda madaniy va maʼnaviy qadriyatlarni ommalashtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qadimiy yozma manbalarni saqlash, tadqiq va targʻib qilish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori qabul qilindi. Ushbu qaror yosh avlodni vatanparvarlik va boy tariximizga chuqur hurmat ruhida tarbiyalash hamda Oʻzbekistonning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga ulkan hissa qoʻshgan mamlakat sifatidagi xalqaro obroʻ-eʼtiborini yanada mustahkamlash, boy yozma merosimizni saqlash, oʻrganish va keng targʻib qilish ishlarini yangi sifat bosqichiga koʻtarishga yoʻnaltirilgan. Mazkur qaror bilan Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti qadimiy qoʻlyozmalar, tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan boshqa yozma manbalarni saqlash, oʻrganish, ilmiy asosda tadqiq etish va targʻib qilish boʻyicha mamlakatimizdagi yetakchi ilmiy-tadqiqot muassasasi etib belgilangani uning dunyodagi yetakchi sharqshunoslik markazlaridan biri sifatidagi mavqeyini mustahkamlaydi. Shu bilan birga, qarorda Institutning ilmiy va tashkiliy faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan qator chora-tadbirlar koʻzda tutilgan. Jumladan, zamonaviy talablar asosida Institutning asosiy vazifa va faoliyatining ustuvor yoʻnalishlari belgilab berilgan. Ulardan biri institut fondlarini saqlash va aholi qoʻlida saqlanayotgan qoʻlyozma va boshqa yozma yodgorliklarni xarid qilish hisobidan boyitishni nazarda tutadi. Shu maqsadda yozma yodgorliklarni toʻplash, baholash va sotib olish bilan shugʻullanadigan ekspertlar guruhi va maxsus komissiya tuzilmoqda. Shuningdek, Oʻrta asrlarda Markaziy Osiyo hududidan yetishib chiqqan alloma va mutafakkirlarning ilm-fanning aniq, tabiiy, gumanitar sohalari va islom ilmlari boʻyicha yaratgan asarlari tadqiqini kengaytirish va chuqurlashtirish hamda ularni asl matn va ilmiy izohli tarjima shaklida nashr etib, taʼlim-tarbiya jarayoniga joriy etish va ilmiy muomalaga kiritish ishlariga alohida urgʻu berilgan. Shu bilan birga, qarorda institutning turdosh oliy taʼlim muassasalari bilan hamkorlikda qoʻlyozma manbalar bilan ishlash malakasiga ega yosh kadrlarni tayyorlash ishiga alohida eʼtibor qaratilgan. Qarorda Institutning xorijiy Sharq mamlakatlari tarixi, rivojlanish bosqichlari, hozirgi kunda ushbu davlatlarda kechayotgan siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlarni ularning Oʻzbekiston Respublikasi bilan ikki tomonlama va koʻp tomonlama munosabatlari nuqtai nazaridan oʻrganish borasidagi ilmiy tadqiqotlar koʻlamini yanada kengaytirish borasidagi vazifalar aniq belgilab berilgan. Dunyo miqyosida qoʻlyozmalarni saqlash va restavratsiya qilishga boʻlgan eʼtiborning tobora ortib borayotganini hisobga oladigan boʻlsak, qarorda Institutning foto va restavratsiya laboratoriyalari moddiy-texnik bazasini mustahkamlash koʻzda tutilgani alohida ahamiyat kasb etadi. Bu boradagi ishlarning samarali yoʻlga qoʻyilishi qoʻlyozmalarning umrini uzaytirish va ushbu laboratoriyalarni Oʻzbekistondagi boshqa mavjud fondlar uchun namunaviy peshqadam restavratsiya maydoniga aylantirish imkonini beradi. Bundan tashqari, qadimiy yozma manbalar bilan ishlashning oʻziga xos murakkab xususiyatlarini, bu ish yuqori ilmiy malaka va koʻnikmalarni talab qilishini inobatga olib, Institutning qadimiy qoʻlyozmalarni restavratsiya qilish va saqlash bilan shugʻullanuvchi xodimlarini moliyaviy ragʻbatlantirish choralari ham belgilangan. Qarorda oʻz yechimini topgan muhim masalalardan yana biri — bu boy va turfa yozma merosimizni namoyish etish maqsadida Institutning Sharq qoʻlyozmalari muzeyini yaratishdir. Muzeyda qoʻlyozmalar fondida mavjud kolleksiyalarning eng yorqin namunalari namoyish etiladi. Ushbu qaror davlatimiz tomonidan ilm-fanning rolini kuchaytirish, mamlakatning intellektual salohiyatini mustahkamlash, akademik institutlarning moddiy-texnika bazasini yaxshilash hamda tarixiy va madaniy yodgorliklarni tizimli va ilmiy asosda saqlash boʻyicha amalga oshirilayotgan kompleks chora-tadbirlarning mantiqiy davomi boʻlib, u barchamizni boy maʼnaviy merosimizni koʻz qorachigʻidek asrash, uni bugungi va kelajak avlodlar uchun xizmat qildirishga daʼvat etadi.