Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida (237-son)

25.04.2017

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

“Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq, muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalari xavfsizligiga qoʻyiladigan yagona talablarni belgilash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglament 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

* 1-ilova norasmiy tarjima.

2. “Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga muvofiq texnik reglamentlar amalga kiritilgach, standartlashtirish boʻyicha ularda koʻrsatilgan mahsulotlar va xizmatlarga doir ilgari qabul qilingan tegishli normativ hujjatlar majburiylik xususiyatini yoʻqotishi va belgilangan tartibda qoʻllanilishida ixtiyoriylik kasb etishi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

3. “Oʻzstandart” agentligi:

vakolatli organlar bilan birgalikda — ushbu qaror bilan tasdiqlangan Umumiy texnik reglament amalga kiritilgan kundan boshlab muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarini standartlashtirish boʻyicha normativ hujjatlarni qoʻllashda majburiylik xususiyatini bekor qilish va ixtiyoriylikni taʼminlash yuzasidan belgilangan tartibda chora-tadbirlar koʻrsin;

Oʻzbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi hamda Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda — tasdiqlangan Umumiy texnik reglamentning maqsadlari, mazmuni va uni qoʻllash tartibi toʻgʻrisida aholi, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari, tadbirkorlik faoliyati subyektlari keng xabardor qilinishini taʼminlasin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

* 2-ilova norasmiy tarjima.

5. Vazirliklar va idoralar oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.

6. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilinganidan olti oy oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari U.U. Rozukulov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2017-yil 25-aprel,

237-son

Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 25-apreldagi 237-son qaroriga 1-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida umumiy texnik reglament

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Umumiy texnik reglament (keyingi oʻrinlarda — Texnik reglament) mazkur Texnik reglamentning 1-ilovasida keltirilgan roʻyxat boʻyicha muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

2. Texnik reglament talablari quyidagilarga nisbatan qoʻllanilmaydi:

konstruktiv jihatdan tezligi tekis yoʻlda soatiga 25 km dan oshmaydigan yoki qonunchilik hujjatlariga muvofiq tezligi soatiga 25 km dan oshmasligi kerak boʻlgan transport vositalariga;

faqat sport musobaqalarida qatnashish uchun moʻljallangan transport vositalariga;

ishlab chiqarilganiga 30 yil va undan ortiq vaqt oʻtgan L va M1 toifalari, shuningdek, yoʻlovchilarni va yuklarni tijorat maqsadida tashishga moʻljallanmagan, ishlab chiqarilganiga 50 yil va undan ortiq vaqt oʻtgan M2, M3 va N toifali transport vositalariga;

diplomatik va konsullik vakolatxonalariga, xalqaro huquq normalariga va Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq imtiyoz va immunitetlardan foydalanadigan xalqaro (davlatlararo) tashkilotlarga, shuningdek, ushbu vakolatxonalar (tashkilotlar) xodimlari va ularning oila aʼzolariga tegishli boʻlgan transport vositalariga;

yuqori yuk koʻtarish qobiliyatiga ega boʻlgan yoʻltanlamas transport vositalariga;

turizm sohasini rivojlantirish dasturlari doirasida tadbirlarni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar tomonidan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari rahbarlarining iltimosnomasiga koʻra olib kiriladigan M2 va M3 toifali transport vositalariga.

2-bob. Atamalar va taʼriflar

3. Mazkur Texnik reglamentda quyidagi atama va taʼriflar qoʻllaniladi:

avtomatik (avariyaviy) tormozlash — tormoz yuritmasining tormoz magistrallari uzilganda haydovchining boshqaruv taʼsirisiz tormoz tizimi tomonidan bajariladigan tirkamani tormozlash;

avtopoyezd — ulagich moslamalari bilan ulangan egarli shatakka oluvchi va yarimtirkama yoki yuk avtomobili va tirkama (tirkamalar)dan iborat transport vositasi tarkibi;

blokirovkaga qarshi tormoz tizimi — transport vositasi gʻildiraklarining aylanish yoʻnalishida sirpanish darajasini tormozlash jarayonida avtomatik rostlanadigan transport vositasining tormoz tizimi;

transport vositasi bazasi — oldingi gʻildiraklar oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik bilan orqa gʻildiraklar oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik orasidagi masofa (yarimtirkamalar uchun — bu tirkash joyi oʻqidan oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik bilan orqa gʻildiraklar oʻqi orqali oʻtadigan vertikal koʻndalang tekislik orasidagi masofa);

bazaviy transport vositasi — muomalaga chiqarilgan, butunlay yoxud import qismi yoki shassisi boshqa transport vositasini yaratish uchun ishlatilgan transport vositasi;

transport vositasi xavfsizligi — transport vositasi konstruksiyasining va texnik holatining, fuqarolarning hayoti yoki sogʻligʻiga, jismoniy va yuridik shaxslarning mol-mulkiga, davlat mulkiga, atrof-muhitga zarar yetkazish xavfiga yoʻl qoʻyilmasligini yoki uning minimallashtirilishini taʼminlaydigan parametrlari majmui bilan tavsiflanadigan holat;

shamollatish — transport vositasining kabinasida va yoʻlovchi boʻlinmasida havo almashinuvini taʼminlash;

yuqori yuk koʻtarish qobiliyatiga ega yoʻltanlamas transport vositalari — yoʻl transport vositalari negizida ramalarni, yurish qismlarini kuchaytirish yoʻli bilan yaratilgan, konstruksiyasi va vazifasi boʻyicha asosan umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllaridan tashqarida yuklarni tashish uchun maxsus moʻljallangan, texnik jihatdan yoʻl qoʻyiladigan, hech boʻlmaganda bitta oʻqqa toʻgʻri keladigan maksimal oʻq massasi belgilangan meʼyordan ortiq boʻlgan mexanik transport vositalari;

tashqi yoritish asboblari — yoʻlni, davlat roʻyxatidan oʻtkazish belgilarini yoritish moslamalari, shuningdek, yoritish signalizatsiya moslamalari;

muvofiqlikni tiklash — Texnik reglament talablariga javob bermaydigan mahsulotni chiqarishga yoʻl qoʻyilgan taqdirda ishlab chiqarishda koʻriladigan chora-tadbirlar majmui;

zararli moddalar — inson sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalar (uglerod oksidi, azot oksidi, uglevodorodlar, formaldegid, dispers zarralar, benzapiren va boshqalar);

chiqindilar — atmosfera havosiga chiqariladigan, ichki yonuv dvigatellarining ishlatilgan gazlari va transport vositalari yoqilgʻisining bugʻlanishi tarkibidagi uglerod oksidi (SO), uglevodorodlar (NS), azot oksidlari (NOx), dispers zarrachalar boʻlgan zararli moddalar;

transport vositalarini (shassisini) muomalaga chiqarish — Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositasini sotish yoki ilgari Oʻzbekiston Respublikasi hududida foydalanilmagan transport vositasini Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirish;

gibrid transport vositasi — transport vositasini harakatga keltirish maqsadida energiya oʻzgartirishning kamida ikki xil moslamalari (dvigatellari) va energiya toʻplashning kamida ikki xil (bortdagi) tizimiga ega boʻlgan transport vositasi;

yakka transport vositasi — Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositasi:

seriyali ishlab chiqarish sharoitida muomalaga chiqarilgunga qadar konstruksiyasiga yakka tartibda oʻzgartirishlar kiritilgan;

yigʻma toʻplamdan yakka tartibda yoki yakka tartibdagi texnik ijod natijasi boʻlgan;

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan transport vositasi:

milliy avtomobil ishlab chiqaruvchilar tomonidan — oʻrganish va tajriba-konstruktorlik ishlari uchun;

jismoniy yoki yuridik shaxs tomonidan — oʻz ehtiyojlari uchun;

zaxira tormoz tizimi — ishchi tormoz tizimi ishlamay qolganda transport vositasining tezligini kamaytirishga moʻljallangan tormoz tizimi;

identifikatsiyalash — transport vositasini (shassisini) qismlarga ajratmasdan, transport vositasidagi (shassidagi) zavod belgilarining ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan hujjatlardagi yoki muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlardagi maʼlumotlar bilan aynan bir xilligini aniqlash;

ishlab chiqaruvchi — transport vositasini (shassini) yoki uning komponentlarini realizatsiya qilish uchun yoki oʻzi foydalanishi uchun muomalaga chiqarish niyatida ishlab chiqaruvchi yuridik shaxs;

innovatsion transport vositasi — asosiy ekspluatatsion koʻrsatkichlarini sifat jihatidan oʻzgartiruvchi yangi konstruktiv yechimlar qoʻllanilgan va Texnik reglamentga muvofiqligi baholanishi mumkin boʻlmagan transport vositasi;

boshlangʻich oʻq — yorugʻlik asbobining choʻgʻlanma lampasining simmetriya oʻqi orqali oʻtuvchi chiziq yoki uning geometrik markazida yorugʻlik asbobining yuzasiga urinuvchi tekislikka perpendikulyar boʻlgan, yorugʻlik chiqarish yoʻnalishining yoʻnalishini belgilovchi chiziq;

transport vositasi toifasi — texnik reglamentda talablarni belgilash uchun qoʻllaniladigan, transport vositasining tasniflovchi xususiyati;

jamlangan transport vositasi — moʻljallanishiga muvofiq tarzda foydalanishga yaroqli boʻlgan transport vositasi;

konturli tamgʻalash — transport vositasining tashqi qiyofasini yon va orqa tomonlaridan koʻrsatib turadigan tarzda qoʻllash uchun moʻljallangan yorugʻlikni qaytaruvchi chiziqlar turkumi;

faralar nuri korrektori — transport vositasi yuklanganligiga, yoʻl profiliga va koʻrinish sharoitlariga qarab, yaqin va (yoki) uzoq nurli faralarning yorugʻlik nurlarining tushish burchagini mexanik yoki avtomatik ravishda sozlash moslamasi;

jihozlangan transport vositasining massasi — transport vositasining ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan yuksiz massasi. Bu massa haydovchining va yoqilgʻi bakining kamida 90 foiz toʻldirilgan holatdagi massasini oʻz ichiga oladi;

model yili — boshi, oxiri va davomiyligi boʻyicha kalendar yiliga mos kelmasligi mumkin boʻlgan, lekin 730 kundan oshmasligi kerak boʻlgan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadigan vaqt oraligʻi boʻlib, uning davomida ishlab chiqaruvchi transport vositasining konstruksiyasiga jiddiy oʻzgartirishlar kiritmaydi;

modifikatsiya — bir xil turga tegishli boshqa variantlardan farq qiluvchi konstruksiya varianti;

koʻrinmaydigan zonalar — old tomondan koʻrinishni cheklaydigan koʻrinmas zonalar boʻlib, ular kabina konstruksiyasining, ichki va tashqi uskunalarning shaffof boʻlmagan qismlari toʻsib qoʻyishi natijasida vujudga keladi;

koʻrinish — haydovchi tomonidan transport vositasini xavfsiz va samarali boshqarish uchun zarur boʻlgan vizual maʼlumotlarni oʻzlashtirishning obyektiv imkoniyati va shartlarini tavsiflovchi transport vositasining konstruktiv xususiyati;

turini maʼqullash — transport vositasi (shassi)ning sertifikatlash natijalari boʻyicha transport vositasi (shassi) turi uchun belgilangan Texnik reglamentlar talablariga muvofiqligini baholash natijalari toʻplami;

transport vositasi (shassi) turini maʼqullash — transport vositalarining muvofiqligini baholashning ijobiy natijalari asosida belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan va muomalaga chiqarilgan bir turdagi transport vositalarining (shassilarning) Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjat;

taniqli belgilar — transport vositasining idoraviy mansubligi va (yoki) funksional maqsadi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning grafik tasviri (gerblar, emblemalar, logotiplar va boshqalar);

boshqarish organi — transport vositasining yoki uning qismlarining ishlashini oʻzgartirish uchun haydovchi taʼsir koʻrsatadigan, transport vositasining konstruktiv qismi;

xavfsizlik yostigʻi — transport vositasiga oʻrnatilgan qurilma boʻlib, u harakatlanayotgan transport vositasi toʻsiqqa urilganda, tarkibidagi gazning siqilishi hisobiga, zarba energiyasini oʻziga olish uchun moʻljallangan elastik komponentni avtomatik ravishda yoyib beradi;

ishlab chiqaruvchining vakili — Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilgan, ishlab chiqaruvchi bilan kelishuv asosida faoliyat yurituvchi va Texnik reglament talablariga muvofiqlikni baholash tartib-taomillarini bajarishda ishlab chiqaruvchi nomidan vakillik qilish va uning manfaatlarini koʻzlab harakat qilish vakolati berilgan yuridik shaxs;

transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligi — tayanch yuzasi tekisligiga perpendikulyar boʻlgan va transport vositasining ikki gʻildiragi izi oʻrtasidan oʻtadigan tekislik;

ishchi tormoz tizimi — transport vositasining tezligini kamaytirish va uni toʻxtatish uchun moʻljallangan tormoz tizimi;

yengillatiladigan oʻq — oʻqni tayanch yuzasidan ajratmasdan, oʻq yuklamasini kamaytirish qurilmasi yordamida yuklamasi oʻzgarishi mumkin boʻlgan oʻq;

oʻzi boshqariladigan oʻq — gorizontal tekislikdagi yoyni tasvirlay oladigan tarzda oʻzining markaziy qismidan sharnirli mahkamlab qoʻyilgan oʻq (Texnik reglament maqsadlari uchun boshqariladigan gʻildiraklar bilan jihozlangan oʻq ham oʻzi boshqariladigan oʻq hisoblanadi);

oʻziyurar shassi — N toifali transport vositasining kabina va dvigatel bilan jihozlangan shassisi boʻlib, unga yoʻl harakatida qatnashishga cheklovlar bilan ruxsat berilishi mumkin;

yigʻma toʻplam — transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan boshqa ishlab chiqaruvchiga transport vositalarini yakuniy yigʻish uchun yetkazib beriladigan tarkibiy qismlar guruhi;

yuvish tizimi — suyuqlikni saqlash va uni oynaning tashqi yuzasiga yetkazib berish moslamasidan, shuningdek, moslamani ishga tushirish va toʻxtatish uchun ishlatiladigan boshqarish organlaridan iborat tizim;

tozalash tizimi — old oynaning tashqi yuzasini tozalash qurilmasidan, shuningdek, qurilmani ishga tushirish va toʻxtatish uchun ishlatiladigan qoʻshimcha moslamalar va boshqarish organlaridan iborat tizim;

BMTning Yevropa iqtisodiy komissiyasi qoidalari asosida transport vositasi konstruksiyasining turi boʻyicha rasmiy tasdiqlash toʻgʻrisidagi xabar — 1958-yil 20-martda Jeneva shahrida tuzilgan Gʻildirakli transport vositalari, gʻildirakli transport vositalariga oʻrnatilishi va (yoki) ulardan foydalanilishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar va qismlar uchun bir xil texnik koʻrsatmalarni qabul qilish hamda ushbu koʻrsatmalar asosida beriladigan rasmiy tasdiqlarni oʻzaro tan olish shartlari toʻgʻrisidagi Bitim ishtirokchisi boʻlgan xorijiy davlatning vakolatli organi tomonidan beriladigan transport vositasi yoki uning tarkibiy qismining BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasi qoidalari (bundan buyon matnda BMT YIK qoidalari deb yuritiladi) talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjat;

ulama transport vositasi — bir-biri bilan sharnirli ulangan ikki yoki undan ortiq qattiq seksiyalardan iborat boʻlgan transport vositasi;

maxsus yoʻlovchi tashish transport vositasi — yuqori oʻtish qobiliyatiga ega boʻlgan N1G, N2G yoki N3G toifasidagi transport vositasining shassisida tayyorlangan M2G yoki M3G toifasidagi transport vositasi;

ixtisoslashtirilgan transport vositasi — muayyan turdagi yuklarni (suyuqliklar, gazlar, toʻkiluvchan yuklar, neft mahsulotlari, oziq-ovqatga ishlatiladigan suyuqliklar, suyultirilgan uglevodorod gazlari, siqilgan tabiiy gaz, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqalarni) tashish uchun moʻljallangan transport vositasi;

maxsus avtotransport vositasi — maxsus jihozlar yordamida maxsus funksiyalarni bajarish uchun moʻljallangan, yuk va yoʻlovchi tashish uchun moʻljallanmagan avtotransport vositasi (avtokranlar, oʻt oʻchirish avtomobillari, ishchi platformali koʻtargichlar bilan jihozlangan avtomobillar, evakuatorlar va boshqalar);

texnik jihatdan ruxsat etilgan yuk koʻtarish qobiliyati — texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadan jihozlangan holatdagi transport vositasining massasini ayirish natijasida olingan qiymat;

texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa — transport vositasining jihozlangan, yoʻlovchilar va yuk bilan hisoblangan, konstruksiyasi va berilgan xususiyatlari bilan bogʻliq boʻlgan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan maksimal vazni;

avtopoyezdning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi — ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan, shatakka oluvchining va u shatakka oladigan yarimtirkamaning yoki tirkamaning (tirkamalarning) jihozlari, yoʻlovchilari va yuki bilan birgalikdagi jamlangan maksimal vazni;

tayanch-tirkama moslamasiga tushadigan, texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal yuklama — shatakka oluvchi uchun shatakka oluvchining ishlab chiqaruvchisi tomonidan va yarimtirkama uchun yarimtirkamaning ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadigan kattalik boʻlib, u yarimtirkamadan tayanch-tirkama moslamasi orqali shatakka oluvchiga uzatiladigan maksimal mumkin boʻlgan statik vertikal yuklamaga mos keladi;

tortish-tirkama moslamasiga tushadigan, texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal yuklama — tirkama moslamasiga tushadigan maksimal ruxsat etilgan statik vertikal yuklamaga (M va N toifali transport vositasining tirkama moslamasining massasidan tushadigan yuklamani hisobga olmagan holda) mos keladigan kattalik boʻlib, u transport vositasining va (yoki) tirkama moslamasining konstruksiyasiga bogʻliq boʻlib, transport vositasining ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadi;

texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal oʻq massasi — oʻqdan (oʻqlar guruhidan) tayanch yuzaga uzatiladigan maksimal ruxsat etilgan statik vertikal yuklamaga mos keladigan, oʻqqa (oʻqlar guruhiga) tushadigan massa boʻlib, u oʻqning (oʻqlar guruhining) va transport vositasining konstruksiyasiga bogʻliq boʻlib, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi;

texnik tavsif — texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash uchun taqdim etilgan mahsulotning asosiy parametrlari va texnik xususiyatlari roʻyxati;

transport vositasi (shassi) turi — bitta ishlab chiqaruvchi tomonidan ishlab chiqarilgan, texnik tavsifda qayd etilgan bir xil konstruktiv belgilarga ega boʻlgan transport vositalari (shassilar);

tormozlash — transport vositasining harakatiga sunʼiy qarshilikni yaratish va oʻzgartirish jarayoni;

tormoz tizimi — tormoz tizimini boshqarish organiga taʼsir koʻrsatganda transport vositasini tormozlashi uchun moʻljallangan, transport vositasi qismlari majmuasi;

transport vositasi — odamlarni, yuklarni tashishga yoki maxsus ishlarni bajarishga moʻljallangan qurilma;

oʻq yuklamasini kamaytirish qurilmasi — transport vositasi qisman yuklangan hollarda shinalarning yedirilishini kamaytirish maqsadida, transport vositasi harakatlanishining yoʻl sharoitiga qarab, oʻqqa (oʻqlarga) yuklamani kamaytirish yoki oshirish uchun va (yoki) yetaklovchi oʻqqa yuklamani oshirish orqali transport vositasini (transport vositalarini) sirpanchiq yoʻlda qoʻzgʻalish sharoitlarni yaxshilash uchun moʻljallangan qurilma;

rangli grafik sxema — transport vositasining tashqi yuzasiga tushirilgan asosiy rang, dekorativ yoʻllar, tanib olish belgilari va axborot yozuvlarining joylashuvi, konfiguratsiyasi va kompozitsion oʻzaro aloqadorligining grafik tasviri;

oyna tozalagich sikli — oyna tozalagich choʻtkasining bir marta toʻgʻri va ortga qaytuvchi harakati;

shassi — transport vositasi sifatida foydalanish uchun moʻljallanmagan, kabina va (yoki) dvigatel va (yoki) yukxona bilan jihozlanmagan, gʻildirakda yuradigan yerusti mexanik qurilma;

ekologik klass — zararli ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish darajasiga qarab transport vositasini tavsiflovchi tasniflash kodi;

foydalanish — transport vositasidan moʻljallanishiga muvofiq foydalanish uchun sotib olingan paytdan boshlab to utilizatsiya qilish paytigacha boʻlgan davrda transport vositasidan moʻljallanishiga muvofiq foydalaniladigan muddatni oʻz ichiga oladigan, transport vositasi hayotiy siklining bosqichi.

yirik uzelli yigʻish — transport vositasini yigʻish texnologiyasi boʻlib, unda yigʻish uchun toʻliq tayyor holdagi butlovchi qismlar ularni ishlab chiqaruvchi zavoddan yirik uzellar shaklida yigʻish maydonchasiga yetkazib beriladi;

transport vositalarining (shassilarning) kichik partiyasi — bir xil turdagi transport vositalarining (shassilarning) bir kalendar yili davomida Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqariladigan yoki olib kiriladigan, barcha modifikatsiyalarni hisobga olgan holda transport vositasi (shassi) toifasiga qarab belgilanadigan soni. Transport vositalari uchun kichik partiya hajmi — L1 — L7, M1, O1 — O2 toifalari uchun kichik partiya chegarasi 150 dona, M2, N1 — N3, O3 — O4 toifalari uchun — 100 dona, M3 toifasi uchun — 50 dona.

3-bob. Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar

1-§. Umumiy talablar

4. Transport vositalari Texnik reglamentga muvofiq boʻlgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga ruxsat etiladi.

5. Quyidagilar muomalaga chiqarishda Texnik reglament talablariga muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlar hisoblanadi:

transport vositalari (shassi) uchun (transport vositalarining yakka tartibdagi va kichik partiyalaridan tashqari) — transport vositasi (shassi) turini maʼqullash;

transport vositalarining yakka va kichik partiyalari uchun — muvofiqlik sertifikati.

6. Har bir transport vositasi (shassi) birligi (yakka transport vositalari bundan mustasno) transport vositasi (shassi)dan foydalanish boʻyicha davlat tilida quyidagi maʼlumotlarning izohini oʻz ichiga olgan foydalanish qoʻllanmasi (yoʻriqnoma) bilan birga boʻlishi lozim:

audio, video, oʻyin va boshqa multimedia tizimlarining axborot ekranlari (displeylari) xabarlari;

qisqartmalar;

transport vositasining boshqaruv organlari va konstruktiv elementlariga yozilgan yozuvlar;

oʻlchov birliklariga;

BMT YIK Qoidalarining majburiy talablarida nazarda tutilgan transport vositasi turini rasmiy tasdiqlash markirovkalari;

xizmat koʻrsatish stansiyalari xodimlari uchun maxsus moʻljallangan xabarlar va yozuvlarga.

7. Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar) (transport vositalarining yakka tartibdagi va kichik partiyalaridan tashqari) Oʻzbekiston Respublikasining moʻtadil va sovuq (MS), quruq tropik (QT) iqlimli tabiiy-iqlim sharoitlariga muvofiq boʻlishi kerak.

8. Konditsionerlar, shuningdek, transport vositalarida qoʻllaniladigan sovitkich uskunalari tarkibida roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ozon qatlamini yemiruvchi taqiqlangan moddalarning boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

9. Transport vositalarini ilgari foydalanilgan butlovchi qismlardan tayyorlash taqiqlanadi, shaxsiy foydalanish uchun tayyorlanadigan transport vositalari bundan mustasno.

10. Rul boshqaruvi oʻng tomonda joylashgan transport vositalarini muomalaga chiqarish taqiqlanadi.

2-§. Mexanik xavfsizlik talablari

11. Har bir transport vositasi individual identifikatsiya raqamiga ega boʻlishi shart.

Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining (shassilarning) identifikatsiya raqamlari va markirovkasi Texnik reglamentning 2-ilovasida koʻrsatilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

12. Texnik reglamentning 3-ilovasiga muvofiq toifasi va belgilangan vazifasini hisobga olgan holda transport vositasining konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

tormozlashga nisbatan belgilangan talablarga muvofiqlikni;

rul boshqaruvining samarali ishlashini, boshqaruvchanlikni va barqarorlikni;

transport vositasidagi odamlarga yetkaziladigan shikast taʼsirini minimallashtirishni va yoʻl-transport hodisasidan keyin ularni evakuatsiya qilish imkoniyatini;

yoʻl harakatining boshqa qatnashchilariga jismoniy taʼsirni minimallashtirishni;

yongʻin xavfsizligini;

haydovchi uchun tashqi hududning koʻrinishini;

transport vositasi tezligining oʻlchovini, shuningdek, bunday qurilma mavjud boʻlsa, maksimal tezlikni qayd etishni va cheklashni;

elektr xavfsizligini;

transport vositasidan ruxsatsiz foydalanishni himoya qilishni;

zararli (ifloslantiruvchi) moddalar tashlanmalarining belgilangan minimal darajasini;

tashqi va ichki shovqinning minimal belgilangan darajasini;

elektromagnit nurlanishning tashqi manbalari taʼsiriga turgʻunlikni va elektromagnit moslikni;

haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimidagi mikroiqlimning sogʻliq uchun xavfsiz holatini va transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar boʻlimi havosidagi zararli moddalarning minimal belgilangan darajasini;

yoritish-texnik va ovozli signalizatsiya qurilmalarining minimal talab qilinadigan soni mavjudligini, ularning tegishli joylashuvini, xususiyatlarini va ishlash qobiliyatini;

transport vositasining boshqarish organlari va nazorat vositalarining ergonomik joylashuvini va ularni identifikatsiya qilish imkoniyatini;

yirik sigʻimli yoʻlovchi transport vositalari uchun alohida belgilangan talablarga muvofiqlikni;

gabarit oʻlchamlariga, manyovr qilish qobiliyatiga va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablarni;

Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-iqlim sharoitlariga moslashtirilganlikni.

13. Xavfsizlik talablariga rioya etilishi 3-bob talablarining, shuningdek, quyidagi talablarning bajarilishi orqali taʼminlanadi:

3-ilova — muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi)ga nisbatan qoʻyiladigan asosiy talablar;

4-ilova — muvofiqlikni baholash maqsadida muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi)ning alohida elementlari va xususiyatlariga nisbatan qoʻyiladigan talablar;

5-ilova — muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining manyovr qilish qobiliyati, gabarit va vazn parametrlariga nisbatan belgilangan cheklovlar;

6-ilova — funksional vazifasini inobatga olgan holda, muomalaga chiqarilayotgan maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalariga nisbatan belgilanadigan qoʻshimcha talablar;

7-ilova — yuqori oʻtuvchanlik qobiliyatiga ega boʻlgan (G toifasi) muomalaga chiqarilayotgan transport vositalariga nisbatan qoʻyiladigan talablar;

8-ilova — M va N toifalariga mansub transport vositalari uchun ekologik sinflar boʻyicha qoʻyiladigan talablar.

Innovatsion transport vositalariga nisbatan qoʻllaniladigan xavfsizlik talablari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli organning qarori bilan belgilanadi.

14. M3, N2 va N3 toifalariga mansub, yoʻlovchilar yoki yuklarni tijorat asosida tashish uchun muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining konstruksiyasi haydovchilarning harakatlanish, mehnat va dam olish rejimlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi texnik vositalar (taxograflar) bilan jihozlash imkoniyatini, shuningdek, ularni oʻrnatish, mahkamlash va elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun maxsus joylarni nazarda tutishi lozim.

15. M va N toifalariga mansub, muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari konstruksiyasida oʻt oʻchirgichlarni oʻrnatish uchun maxsus joy nazarda tutilgan boʻlishi lozim.

16. M1 va N1 toifalariga mansub transport vositalariga tayanch yuzasining gorizontal tekisligiga tushirilgan transport vositasi proyeksiyasining tashqi konturiga mos keluvchi bamper chizigʻidan oldinga chiqib turadigan, poʻlat yoki mustahkamlik xususiyatlari jihatidan unga teng boʻlgan boshqa materiallardan tayyorlangan konstruksiyalarni oʻrnatish taqiqlanadi. Mazkur talab transport vositasining zavodda nazarda tutilgan shtatli jihozlari tarkibiga kiruvchi va (yoki) belgilangan tartibda muvofiqligi baholangan konstruksiyalarga, shuningdek, faqat faralarni himoya qilishga moʻljallangan, massasi 0,5 kg dan kam boʻlgan metall panjaralarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

4-bob. Transport vositalarini muomalaga chiqarishdan oldin ularning muvofiqligini baholash

1-§. Transport vositalari (shassi) turlarining muvofiqligini baholash

17. Transport vositalari (shassi)ni muomalaga chiqarishdan oldin ularning muvofiqligini baholash sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi hamda uning natijasiga koʻra transport vositasi (shassi) turini maʼqullash rasmiylashtiriladi.

18. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish maqsadida muvofiqlikni baholash Texnik reglamentning 2 — 8-ilovalarida nazarda tutilgan talablarga muvofiqligi yuzasidan amalga oshiriladi.

19. Shassi muvofiqligi baholanishi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirilayotgan shassilar uchun, ulardan keyinchalik qanday maqsadlarda foydalanilishidan qatʼi nazar, majburiy tartibda;

shassini umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari boʻylab keyingi but yigʻib boʻlish joyiga oʻzining harakati bilan harakatlanish;

20. Transport vositalarining (shassilarning) muvofiqligini baholash akkreditatsiyadan oʻtgan sertifikatlashtirish idoralari tomonidan amalga oshiriladi.

21. Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan transport vositalari (shassilar) turini maʼqullashni amalga oshirishda transport vositasini ishlab chiqaruvchining xalqaro identifikatsiya kodiga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasining rezidenti — yuridik shaxs ariza beruvchi boʻlishi mumkin.

22. Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirilayotgan transport vositalarining (shassilarning) turini maʼqullash yoki sertifikatlashni amalga oshirish vaqtida ariza beruvchi faqat Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti — ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili boʻlishi mumkin.

Ishlab chiqaruvchining vakili muomalaga chiqarilgan turi maʼqullangan mahsulotlarning texnik reglament talablariga muvofiqligini taʼminlash uchun ishlab chiqaruvchi bilan birgalikda javobgar boʻladi.

23. Ishlab chiqaruvchining vakili vakolatlarining tugatilishi holatida, vakolatlari tugatilgan ishlab chiqaruvchi vakili koʻrsatilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilishi ham tugatiladi.

24. Muvofiqlik sertifikati va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni olish uchun arizachi Texnik reglamentning 9-ilovasida keltirilgan hujjatlar roʻyxatiga muvofiq hujjatlarni ilova qilgan holda sertifikatlashtirish organiga ariza taqdim etadi.

25. Sertifikatlashtirish organi taqdim etilgan hujjatlarni koʻrib chiqish natijalari ijobiy boʻlgan taqdirda, muvofiqlik sertifikati va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni olish uchun transport vositasini (shassini) sertifikatlashtirish shartlari boʻyicha qaror qabul qiladi va unda quyidagilarni belgilaydi:

identifikatsiya, sertifikatlashtirish sinovlari va ishlab chiqarish holatini tekshirish oʻtkaziladigan joyni;

ilgari oʻtkazilgan sinovlar natijalarini va (yoki) transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni tan olish imkoniyatini.

Sertifikatlashtirish organi qabul qilingan qaror toʻgʻrisida arizachini bir ish kuni ichida xabardor qiladi.

26. Ilgari oʻtkazilgan sinovlar bayonnomalarini tan olish holatida, ushbu bayonnomalar rasmiylashtirilgan sanadan boshlab ularning amal qilish muddati ikki yildan oshmasligi lozim.

27. Transport vositasi (shassi)ning Texnik reglament talablariga muvofiqligi boʻyicha sinovlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan uslubiyatlarga muvofiq oʻtkaziladi hamda sinov natijalari sinov bayonnomalari bilan rasmiylashtiriladi.

Sinov bayonnomalari transport vositalarini ishlab chiqaruvchi tomonidan tuzilgan, sinov laboratoriyasi tomonidan tasdiqlangan texnik tavsiflar bilan birga rasmiylashtirilishi lozim.

28. Ishlab chiqarish holatini tekshirish sertifikatlashtirish organi tomonidan joyiga chiqqan holda amalga oshiriladi. Bunda Texnik reglamentning 10-ilovasiga muvofiq asosiy masalalar majburiy tartibda oʻrganib chiqiladi.

29. Sanoat usulida yoki yirik uzelli yigʻish usulida ishlab chiqariladigan transport vositalari turlari uchun BMT YIK Qoidalari asosida rasmiylashtirilgan, boshqa ishlab chiqarish korxonasida tayyorlangan xuddi shunday transport vositalari (shassilar)ga nisbatan berilgan konstruksiya turi boʻyicha rasmiy tasdiqlash xabarnomalarini taqdim etishga ruxsat beriladi.

Bunda sertifikatlashtirish organi transport vositasi (shassi)ning Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi qoʻshimcha dalillarni taqdim etishni soʻrashga yoki sanoat usulida yoxud yirik uzelli yigʻish usulida ishlab chiqariladigan transport vositalari (shassilari) ishlab chiqaruvchisi huzurida sertifikatlashtirish organi (sinov laboratoriyasi) vakillari ishtirokida nazorat sinovlarini oʻtkazishni talab qilishga haqli.

30. Transport vositalari boshqa transport vositalari negizida yoki shassisida ishlab chiqarilgan hollarda, arizachi bazaviy transport vositasi (shassi) ishlab chiqaruvchisi tomonidan uni konstruktiv jihatdan toʻldirish imkoniyatlariga nisbatan belgilangan cheklovlarga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etadi.

31. Yakuniy transport vositasini ishlab chiqaruvchi uning Texnik reglament talablariga toʻliq muvofiqligi uchun javobgar hisoblanadi.

32. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish uchun sertifikatlashtirishning majburiy shartlari taqdim etilgan hujjatlar tahlili, sertifikatlashtirish sinovlari hamda ishlab chiqaruvchining ishlab chiqarish holatini tekshirish natijalarining ijobiy boʻlishidan iborat.

33. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining alohida farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlariga asosan transport vositalari (shassilar) olib kirilganda yoki ishlab chiqarilganda, muvofiqlikni baholash mazkur Texnik reglamentning 4-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi va uning natijasiga koʻra muvofiqlik sertifikati rasmiylashtiriladi.

34. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash Texnik reglamentning 11-ilovasida belgilangan shaklda sertifikatlashtirish organi tomonidan rasmiylashtiriladi va tasdiqlanadi hamda Milliy sertifikatlashtirish organida roʻyxatdan oʻtkaziladi.

35. Oʻzining harakati bilan harakatlanuvchi shassiga rasmiylashtirilgan transport vositasi turini maʼqullash hujjatida, mazkur shassi Texnik reglamentning 3-ilovasi 1, 10, 11, 26, 32, 39, 41, 49, 59 va 60-bandlarida belgilangan talablarga muvofiqligi tasdiqlangan taqdirda, uning umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarida harakatlanishiga ruxsat etilganligi toʻgʻrisida qayd kiritiladi.

36. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash quyidagi hollarda rasmiylashtiriladi:

Seriyali ishlab chiqariladigan transport vositalari (shassilar) uchun — 3 yil muddatga;

Transport vositalari (shassilar) partiyasi uchun — amal qilish muddati cheklanmagan holda.

37. Sertifikatlashtirish organi yoki uning topshirigʻiga koʻra inspeksiya organi seriyali ishlab chiqarish uchun rasmiylashtirilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilish muddati davomida transport vositalarining Texnik reglament talablariga muvofiqligini tekshirish maqsadida har yili inspeksion nazorat oʻtkazadi.

Inspeksion nazorat natijalari salbiy boʻlgan yoki ishlab chiqaruvchi uni oʻtkazishdan bosh tortgan taqdirda, sertifikatlashtirish organi transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilishini tugatadi.

38. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullash hujjati egasi uning amal qilish muddati davomida transport vositalari (shassilar) konstruksiyasiga kiritilishi rejalashtirilayotgan barcha oʻzgartishlar toʻgʻrisida sertifikatlashtirish organini xabardor qilishi shart.

Ushbu oʻzgartishlarni baholash natijalariga koʻra, sertifikatlashtirish organi berilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashlarning amal qilishini saqlab qolish, ularga tegishli oʻzgartishlar kiritish yoki yangi transport vositasi (shassi) turini maʼqullashni rasmiylashtirish imkoniyati toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

39. Seriyali ishlab chiqarish uchun rasmiylashtirilgan transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning amal qilish doirasi faqat maʼqullash amal qilgan davrda ishlab chiqarilgan transport vositalari (shassilar)ga nisbatan tatbiq etiladi, ular keyinchalik qaysi muddatda realizatsiya qilinganidan qatʼi nazar. Transport vositasining muvofiqligini tasdiqlovchi belgilar sifatida uning foydalanish va kuzatuv hujjatlarida koʻrsatilgan muvofiqlik belgisi hamda ishlab chiqarilgan sanasi xizmat qiladi.

391. Transport vositalarining mazkur Texnik reglamentda belgilangan talablarga muvofiqligi tasdiqlangan taqdirda, sertifikatlashtirish organi tomonidan transport vositasi (shassi) turini maʼqullash rasmiylashtiriladi va u Milliy sertifikatlashtirish organi tomonidan bir kun ichida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Mazkur hujjat asosida ishlab chiqaruvchi transport vositalariga muvofiqlik belgisini qoʻyadi.

40. Transport vositasi (shassi) turini maʼqullashning, shuningdek, ayrim muvofiqlik sertifikatlarining amal qilishi arizachining sertifikatlashtirish organiga tegishli murojaati asosida muddatidan oldin tugatilishi mumkin.

Transport vositasi turini maʼqullashni bekor qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan taqdirda, sertifikatlashtirish organi ikki kundan kechiktirmay Milliy sertifikatlashtirish organiga, soliq va bojxona organlariga, zarurat boʻlganda esa ommaviy axborot vositalariga yozma xabarnoma yuboradi.

Transport vositasi turini maʼqullashni bekor qilish toʻgʻrisidagi qaror Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimining Davlat reyestridan chiqarilgan paytdan eʼtiboran kuchga kiradi.

Bekor qilingan transport vositasi (shassi) turini maʼqullash sertifikatlashtirish organida yoʻq qilinadi va bu haqda tegishli jurnalga qayd kiritiladi. Jurnalda quyidagi maʼlumotlar aks ettiriladi:

sertifikatlashtirish organining bekor qilish toʻgʻrisidagi qarorining raqami va sanasi;

mahsulotning nomi;

ishlab chiqaruvchining nomi;

ishlab chiqaruvchining vakili (diler) nomi;

tartib raqami hamda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlashtirish tizimining Davlat reyestridagi raqami;

yoʻq qilingan sana.

2-§. Yakka tartibdagi va kichik partiyalarda ishlab chiqariladigan transport vositalarining muvofiqligini baholash

41. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasi muvofiqligini baholash sertifikatlashtirish orqali amalga oshiriladi va uning natijasiga koʻra muvofiqlik sertifikati rasmiylashtiriladi.

42. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasini sertifikatlashtirish Texnik reglamentning 3-ilovasi 1, 19 — 21, 23 — 29, 31 — 34, 38, 39, 41, 44, 46 — 61-bandlarida, shuningdek, 2 va 6-ilovalarida nazarda tutilgan talablarga muvofiqligi yuzasidan amalga oshiriladi.

43. Yakka tartibdagi transport vositasi va transport vositalarining kichik partiyasini sertifikatlashtirish qonunchilikda belgilangan mahsulotni sertifikatlashtirish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

44. Arizachi tomonidan BMT YIK Qoidalari talablariga muvofiq oʻtkazilgan sinovlarning bayonnomalari taqdim etilgan taqdirda, Texnik reglamentning 3-ilovasi 20-21, 23-24, 27, 32, 38, 44, 49 va 60-bandlarida koʻrsatilgan talablar boʻyicha sinovlar oʻtkazilmaydi.

3-§. M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarining ekologik sinf talablariga muvofiqligini ularni ekspluatatsiya qilish va realizatsiya qilish maqsadida “vaqtincha olib kirish” hamda “erkin muomalaga chiqarish (import)” bojxona rejimlariga joylashtirishda tegishli hujjatlarni identifikatsiya qilish orqali baholash

441. M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarining “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinflar talablariga muvofiqligini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

transport vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish doirasida — arizaga ilova qilingan hujjatlarni tan olish orqali identifikatsiya qilish yoʻli bilan;

transport vositasi (shassi) turini maʼqullash doirasida — respublikada akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan zararli moddalar chiqindilari boʻyicha belgilangan meʼyorlarning muvofiqligini tahlil qilish orqali, bunday sinov laboratoriyasi mavjud boʻlmagan taqdirda esa, arizaga ilova qilingan hujjatlarni tan olish orqali identifikatsiya qilish yoʻli bilan.

442. Transport vositasining ekologik sinf talablariga muvofiqligini identifikatsiya qilish uchun arizachi sertifikatlashtirish organiga quyidagi hujjatlarni yoki ulardan birini taqdim etadi:

transport vositalarini ishlab chiqaruvchi mamlakatda M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalarini “Yevro-4” ekologik sinf talablaridan past darajada ishlab chiqarish taqiqlanganligini tasdiqlovchi qonunchilik hujjatlari (transport vositasi ishlab chiqarilgan paytda amalda boʻlgan);

ishlab chiqaruvchi yoki uning vakolatli vakili tomonidan berilgan, M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalari “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinf talablariga muvofiq ekanligini tasdiqlovchi rasmiy xat;

M va N toifalariga mansub gʻildirakli transport vositalari “Yevro-4” va undan yuqori ekologik sinf talablariga muvofiq ekanligini tasdiqlovchi boshqa texnik hujjatlar.

443. Transport vositalarini muomalaga chiqarishda ularning Texnik reglament talablariga, shu jumladan, belgilangan ruxsat etilgan ekologik sinfga muvofiqligi tasdiqlanmagan taqdirda, mazkur talablarga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlarni berish taqiqlanadi.

5-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati

45. Texnik reglamentda belgilangan muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar)ga nisbatan qoʻyiladigan talablarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi hamda ularning hududiy organlari, shuningdek, oʻz vakolatlari doirasida boshqa maxsus vakolatli davlat organlari amalga oshiradi.

6-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilmaganligi uchun javobgarlik

46. Texnik reglament talablarini buzishda aybdor boʻlgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

7-bob. Oʻtish davri

47. Texnik reglament kuchga kirgan kundan eʼtiboran Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan va Texnik reglamentning 1-ilovasida nazarda tutilgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydigan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar Texnik reglamentga muvofiqlashtirilgunga qadar, unga zid boʻlmagan qismida qoʻllaniladi.

48. Texnik reglamentning 1-ilovasida nazarda tutilgan gʻildirakli transport vositalari (shassilar) uchun Texnik reglament kuchga kirguniga qadar olingan muvofiqlik sertifikatlari (transport vositasi turini maʼqullash) ushbu sertifikatlarda belgilangan amal qilish muddati davomida oʻz kuchini saqlab qoladi.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 1-ILOVA

Muomalaga chiqariladigan, xavfsizlik talablari belgilanadigan gʻildirakli transport vositalari

ROʻYXATI

Izohlar:

1. Yoʻlovchilarni va yuklarni tashish uchun moʻljallangan, haydovchining joyidan tashqari oʻtirish uchun joylar soni sakkiztadan oshmaydigan transport vositasi quyidagi toifaga mansub boʻladi:

agar konstruksiyasida koʻzda tutilgan yoʻlovchilar sonining bitta yoʻlovchining shartli massasiga (68 kg) koʻpaytmasi yoʻlovchilar bilan bir vaqtda tashilayotgan yuk massasidan ortiq boʻlsa, M toifasiga;

agar ushbu shart bajarilmasa, N toifasiga.

2. Markazda joylashgan oʻqqa (oʻqlarga) ega yarimtirkamalar va tirkamalar holatida, maksimal massa deganda, shatakka oluvchi bilan ulangan va maksimal yuklangan, markazda joylashgan oʻq(lar)ga ega yarimtirkamalar va tirkamalarning oʻqi yoki oʻqlari tomonidan yerga uzatiladigan statik vertikal yuklama tushuniladi.

3. G harfi transport vositasi toifasini belgilash uchun alohida qoʻllanilmaydi. M va N toifalari belgilari G belgisi bilan qoʻshimcha belgilanishi mumkin. Masalan: yoʻldan tashqarida haydash uchun moʻljallangan N1 toifali transport vositasi N1G sifatida belgilanishi mumkin.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 2-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassilar)ning identifikatsiya raqamlari va markirovkasiga qoʻyiladigan

TALABLAR

1-§. Transport vositalari (shassilar)ning identifikatsiya raqamlariga qoʻyiladigan talablar

1. Har bir transport vositasiga ishlab chiqaruvchi tomonidan 30 yil davomida noyobligini saqlaydigan transport vositasining identifikatsiya raqami (Vehicle Identification Number) (keyingi oʻrinlarda — VIN-kod) berilishi va u transport vositasiga tushirilishi lozim.

2. VIN-kod 17 ta belgidan iborat boʻlib, uchta boʻlimdan tashkil topishi lozim:

ishlab chiqaruvchining xalqaro identifikatsiya kodi (WMI kodi);

tavsiflovchi qism (VDS);

farqlovchi qism (VIS).

VIN-kodni tashkil etuvchi belgilar sifatida quyidagilardan foydalaniladi:

arab raqamlari — 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0;

lotin alifbosining harflari — A, B, C, D, E, F, G, N, J, K, L, M, N, P, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Izoh. I, O va Q harflaridan foydalanilmaydi.

3. Muayyan ishlab chiqaruvchiga biriktirilgan WMI kodi ushbu kod oxirgi marta qoʻllanilgan yildan keyingi 30 yil davomida boshqa ishlab chiqaruvchiga qaytadan biriktirilmasligi lozim.

4. WMI kodi uchta belgidan iborat boʻladi.

WMI kodining birinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U geografik hududni anglatadi. Bunda bitta geografik hududga bir nechta belgi muvofiq kelishi mumkin.

WMI kodining ikkinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U yuqorida koʻrsatilgan geografik hududda joylashgan mamlakatni anglatadi. Bunda bir mamlakatga bir nechta belgi muvofiq kelishi mumkin. Mamlakatni bir maʼnoli tarzda identifikatsiya qilish uchun WMI kodining birinchi va ikkinchi belgilari birikmasidan foydalaniladi. Har bir mamlakatga birinchi va ikkinchi belgilarning tegishli kombinatsiyasi (yoki kombinatsiyalari) Xalqaro standartlashtirish tashkiloti qoidalariga muvofiq biriktiriladi.

WMI kodining uchinchi belgisi harf yoki raqamdan iborat boʻlishi mumkin. U har bir muayyan ishlab chiqaruvchiga ishlab chiqaruvchi mamlakatning vakolatli organi tomonidan beriladi. Muayyan ishlab chiqaruvchini bir maʼnoli tarzda identifikatsiya qilish WMI kodining birinchi, ikkinchi va uchinchi belgilari kombinatsiyasi orqali taʼminlanadi. Yiliga 500 tagacha transport vositasi ishlab chiqaradigan ishlab chiqaruvchini belgilashda WMI kodining uchinchi belgisi sifatida 9 raqami qoʻllaniladi. Bunday ishlab chiqaruvchini identifikatsiya qiluvchi belgilar kombinatsiyasi VIS kodining uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi pozitsiyalarida koʻrsatiladi.

5. VIN kodining VDS tavsiflovchi qismi oltita pozitsiyada joylashtiriladigan belgilardan (harflar yoki raqamlardan) iborat boʻladi. Kodlash uchun qoʻllaniladigan belgilar va ularning ketma-ketligi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi.

6. Agar VDS kodini shakllantirishda bir yoki bir nechta pozitsiyadan foydalanilmasa, ushbu pozitsiyalarning oʻrniga ishlab chiqaruvchining tanloviga koʻra harf yoki raqam qoʻyiladi.

7. VIN kodining VIS koʻrsatuvchi qismi sakkizta belgidan iborat boʻladi, ularning oxirgi toʻrttasi raqamlardan iborat boʻlishi lozim. Foydalanilmaydigan barcha pozitsiyalarga nollar qoʻyiladi.

8. Ushbu VIN kod qismida ishlab chiqarilgan yil (model yili) va (yoki) yigʻish zavodini belgilashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda ishlab chiqarilgan yil (model yili) kodi VIS qismining birinchi pozitsiyasida, yigʻish zavodi kodi esa ikkinchi pozitsiyasida joylashtirilishi tavsiya etiladi. Agar VIS qismida model yili kodi koʻrsatilgan boʻlsa, VIN kodining tavsifini oʻz ichiga olgan hujjatlarda bu holat alohida qayd etilishi lozim.

9. Ishlab chiqarilgan yilni (model yilini) belgilash uchun qoʻllaniladigan kodlar 1-jadvalda keltirilgan.

10. Ajratuvchi belgilarni ishlab chiqaruvchi oʻz ixtiyoriga koʻra tanlaydi. Ajratuvchi belgilar sifatida VIN kodini tashkil etuvchi harf va raqamlardan, shuningdek, ular bilan adashtirib yuborish mumkin boʻlgan har qanday belgilardan foydalanish tavsiya etilmaydi.

Izoh. Ajratuvchi belgi — VIN kodining boʻlimlarini bir-biridan ajratish yoki uning boshlanishi va oxirini belgilash uchun qoʻllanilishi mumkin boʻlgan belgi, ramz yoki boshqa belgilash vositasidir. Ajratuvchi belgilar arab raqamlari yoki lotin harflari bilan adashtirib yuborish mumkin boʻlmagan koʻrinishda boʻlishi lozim.

11. Bir transport vositasiga faqat bitta VIN-kod berilishi mumkin. VIN-kodning takrorlanmasligi uchun ishlab chiqaruvchi javobgar hisoblanadi.

12. Transport vositasiga oid hujjatlarda koʻrsatiladigan identifikatsiya raqami boʻshliqlar va ajratuvchi belgilarsiz, bir qatorda yozilishi lozim.

13. Transport vositalarini ishlab chiqarishda boshqa ishlab chiqaruvchidan xarid qilingan shassi yoki bazaviy transport vositalaridan foydalanuvchi ishlab chiqaruvchi bunday transport vositalariga xarid qilingan shassining identifikatsiya raqamidan farq qiluvchi yangi identifikatsiya raqamini shakllantiradi va transport vositasiga tushiradi. Shassi (bazaviy transport vositasi)ga avval berilgan identifikatsiya raqami esa transport vositasida saqlab qolinishi lozim.

14. Oʻzbekiston Respublikasida individual texnik ijod natijasi sifatida tayyorlangan transport vositalariga ishlab chiqaruvchi transport vositasining identifikatsiya raqamini tushiradi. Mazkur identifikatsiya raqami har bir transport vositasiga Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan beriladi.

15. Oʻzbekiston Respublikasida yirik uzelli yigʻish usulida tayyorlangan (yigʻilgan) transport vositalarida ishlab chiqaruvchining VIN raqami oʻzgarishsiz saqlanishi lozim.

16. Identifikatsiya raqami aniq va ravshan koʻrinishi, uning uzoq muddat saqlanishini taʼminlaydigan hamda belgilarini oson oʻzgartirish imkonini istisno etadigan usulda, belgilar orasida boʻshliq qoldirilmagan holda, ramaga yoki kuzovning oson yechib olinmaydigan qismiga bitta joyga tushirilishi lozim.

17. Identifikatsiya raqami belgilarining balandligi M, N va O toifalariga mansub transport vositalari uchun kamida 7 mm, L toifasiga mansub transport vositalari uchun esa kamida 4 mm boʻlishi lozim.

18. Identifikatsiya raqamini bir yoki ikki qatorga joylashtirib tushirishga ruxsat etiladi.

19. Identifikatsiya raqami ikki qatorga tushirilgan taqdirda, 1-dan 9-gacha boʻlgan belgilar birinchi qatorda, 10-dan 17-gacha boʻlgan belgilar esa ikkinchi qatorda joylashtiriladi. Qatorlarning boshi va oxirida transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadigan ajratuvchi belgi (masalan, “*” belgisi) qoʻyilishi lozim.

20. Identifikatsiya raqami imkoniyatdan kelib chiqqan holda transport vositasining oldingi qismida, oʻng tomonida, oson oʻqish mumkin boʻlgan va kirish qulay joyga tushirilishi lozim.

2-§. Transport vositalari (shassilar) markirovkasiga qoʻyiladigan talablar

21. Transport vositalari (shassilar) markirovkasi ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasiga (shassiga) oʻrnatilgan maxsus tablichkaga, shuningdek, transport vositasi (shassi) sirtiga yozuv koʻrinishida bevosita tushiriladi.

22. Tablichka oʻqish uchun qulay boʻlgan joyga, yaʼni ekspluatatsiya jarayonida almashtirilmaydigan transport vositasi (shassi) qismiga oʻrnatilishi va maxsus asbob-uskunadan foydalanmasdan yechib olish imkoni boʻlmasligi lozim.

23. Tablichka toʻgʻri toʻrtburchak shaklida boʻlib, unga, umumiy holda, davlat va (yoki) xorijiy tilda quyidagi maʼlumotlarni joylashtirish imkonini beradigan oʻlchamda boʻlishi lozim:

ishlab chiqaruvchining nomi;

transport vositasining ruxsat etilgan toʻliq massasi;

agar transport vositasidan tirkama (yarimtirkama)ni tortish uchun foydalanish mumkin boʻlsa, avtopoyezdning ruxsat etilgan maksimal massasi;

transport vositasining oldingi oʻqidan boshlab, har bir oʻqqa tushadigan ruxsat etilgan maksimal oʻq massasi;

egarsimon-tirkama qurilmasiga (yarimtirkamaga) tushadigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa (mavjud boʻlganda);

“transport vositasi turini maʼqullash (shassi turini maʼqullash)” raqami va muvofiqlik belgisi.

transport vositasini ishlab chiqaruvchining ixtiyoriga koʻra, ishlab chiqarilgan yili yoki model yili;

transport vositasining identifikatsiya raqami.

24. Agar texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa 23-bandning 2, 3, 5-xatboshilariga muvofiq koʻrsatiladigan tegishli ruxsat etilgan maksimal massadan ortiq boʻlsa, massa qiymatlari ikki ustunda koʻrsatiladi: ruxsat etilgan maksimal massa — chap ustunda; texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa — oʻng ustunda.

25. 23-bandning 7 — 9-xatboshilarida koʻrsatilgan maʼlumotlar ishlab chiqaruvchining tanloviga koʻra asosiy tablichkaning pastki qismida yoki yon tomonida joylashtirilgan qoʻshimcha tablichkada (stikerda) joylashtirilishi mumkin.

26. 23 va 25-bandlarda koʻrsatilgan tablichkalar stikerlar koʻrinishida tayyorlanishi mumkin, bunda ularni mexanik usulda yechib olishga urinilganda buzilishi lozim.

27. Ishlab chiqaruvchining tablichkasidagi maʼlumotlar M, N va O toifalariga mansub transport vositalari uchun kamida 4 mm, L toifasiga mansub transport vositalari uchun esa kamida 3 mm oʻlchamdagi shriftda, aniq va oʻchib ketishini istisno etadigan usulda tushirilishi lozim.

28. Agar ishlab chiqaruvchining tablichkasidagi maʼlumotlar xorijiy tilda koʻrsatilgan boʻlsa, ularning tarjimasi foydalanish boʻyicha yoʻriqnomada (qoʻllanmada) keltirilishi lozim.

29. Ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasining tashqi yoki ichki sirtiga mazkur transport vositasining konstruktiv xususiyatlari haqida isteʼmolchilarni ogohlantirish yoki xabardor qilish maqsadida xorijiy tilda tushirilgan yozuvlar davlat tilida ham takrorlanishi lozim.

30. Boshqaruv organlariga tushirilgan, bir yoki ikki soʻzdan iborat boʻlgan umumeʼtirof etilgan yozuvlarni davlat tilida takrorlamaslikka ruxsat etiladi. Bunday yozuvlarning tarjimasi va izohi transport vositasidan foydalanish boʻyicha yoʻriqnomada keltirilishi lozim.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 3-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi) turlariga qoʻyiladigan talablar

ROʻYXATI

* Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari turlariga nisbatan belgilangan talablarning bajarilishini taʼminlashda Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.

Izohlar:

1. Talablar mototsikletga oid joylashuvga ega kvadrotsikllarga nisbatan qoʻllanilmaydi;

2. M2 toifasidagi transport vositalari uchun muqobil sifatida 17-sonli BMT Qoidalarini qoʻllashga ruxsat etiladi;

3. Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi tashuvchi transport vositalariga nisbatan 36-03-sonli BMT Qoidalarining 5.1, 5.3, 5.6.1.1, 5.7.5 — 5.7.8, 5.10-bandlari qoʻllanmaydi;

4. Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi tashuvchi transport vositalariga nisbatan 52-01-sonli BMT Qoidalarining 5.1, 5.3, 5.6.1.1, 5.6.3.1, 5.7.1.1 — 5.7.1.7, 5.7.5 — 5.7.8, 5.9, 5.10-bandlari qoʻllanmaydi;

5. Agar oʻrindiqlar bosh suyanchiqlari bilan birga sinovdan oʻtkazilgan boʻlsa, oʻrindiqlarga nisbatan olingan daliliy materiallar shunday materiallar sifatida qabul qilinadi;

6. Muvofiqlikni baholashda 111-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” tan olinadi.

7. 116-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” taqdim etilganda, 18-sonli BMT Qoidalariga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar”ning taqdim etilishi talab qilinmaydi;

8. 51-02-sonli BMT Qoidalarining uslubi boʻyicha sinovlarni oʻtkazishda M2G, M3G, N2G va N3G toifalaridagi toʻliq yuritmali transport vositalariga nisbatan 51-01-sonli BMT Qoidalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi;

9. Ushbu Qoidalarga nisbatan “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar” mavjud boʻlsa, alohida yoritish asboblari va yorugʻlik ishoralariga hamda yorugʻlikni qaytaruvchi markirovkalarga “Transport vositasining konstruksiya turi boʻyicha rasman tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi xabar”ning nusxalarini taqdim etish shart emas;

10. M1, M2, M3 toifadagi avtomobil-uylar, tez tibbiy yordam avtomobillari va dafn marosimi avtomobillariga qoʻyiladigan talablar darajasi bazaviy transport vositalariga qoʻyiladigan talablar darajasiga muvofiq boʻlishi kerak;

12. Talablar oʻrindiqlarning turiga qarab qoʻllaniladi;

13. Oʻzbekiston Respublikasida transport vositalari (shassilar) turini maʼqullashning berilishi bilan birinchi marotaba sertifikatlanayotgan transport vositalariga nisbatan qoʻllaniladi;

14. Birinchi marotaba sertifikatlanayotgan transport vositalari uchun keskin tormoz berishda barqarorlikni nazorat qilish va koʻmaklashish elektron tizimlari bilan jihozlanish majburiy;

Ushbu izohning birinchi xatboshisi taʼsiriga tushmaydigan transport vositalarini bloklanishga qarshi tormoz tizimi bilan jihozlash majburiy;

15. Transport vositasiga oʻrnatilgan taqdirda qoʻllaniladi;

16. Talab 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran 13-10-sonli BMT Qoidalarining oʻrniga kiritiladi;

17. “Transport vositasi turini maʼqullash”ni Texnik reglament kuchga kirgunga qadar olgan transport vositalarining (shassilarning) muvofiqligini tasdiqlash, Texnik reglament kuchga kirgunga qadar amalda boʻlgan, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi;

18. 36-03- va 52-01-sonli BMT Qoidalariga muqobil ravishda, 107-sonli BMT Qoidalari qoʻllanilishi mumkin.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 4-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalari (shassi) muvofiqligini baholash uchun alohida elementlar va xususiyatlarga nisbatan

TEXNIK TALABLAR

1-§. Mototransport vositalariga nisbatan yorugʻlik-texnik signal qurilmalarining mavjudligi, ularning tegishli joylashuvi, xususiyatlari va funksionalligiga qoʻyiladigan talablar

1. Yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari shunday oʻrnatilishi kerakki, ular duch kelishi mumkin boʻlgan odatdagi foydalanish va tebranish sharoitlarida ushbu paragrafda koʻrsatilgan xususiyatlarni saqlab qolsin va transport vositasi ushbu paragraf talablarini qanoatlantirsin.

2. Uzoqni yorituvchi, yaqinni yorituvchi va tumanga qarshi faralar yorugʻlik nurlarining yoʻnalishini rostlash imkonini beradigan tarzda oʻrnatilishi kerak.

3. Transport vositasiga oʻrnatilgan barcha yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarining boshlangʻich oʻqlari transport vositasining yoʻldagi tayanch tekisligiga parallel boʻlishi kerak. Bundan tashqari, yon yorugʻlik qaytargich qurilmalar uchun ushbu oʻqlar transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligiga perpendikulyar, boshqa barcha signalizatsiya qurilmalari uchun esa unga parallel boʻlishi kerak.

Har bir yoʻnalishda ±3° ga teng ogʻishga ruxsat etiladi. Bundan tashqari, agar yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini ishlab chiqaruvchi tomonidan nazarda tutilgan boʻlsa, ularni oʻrnatish boʻyicha muayyan texnik shartlarga rioya qilinishi kerak.

4. Chiroqlarning balandligi va yoʻnaltirilishi tekis va gorizontal yuzada joylashgan, jihozlangan holatdagi transport vositasida tekshiriladi; bunda transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligi vertikal holatda joylashgan boʻlishi, rul boshqaruvi esa toʻgʻri harakatlanish holatida boʻlishi kerak. Shinalardagi havo bosimi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan qiymatga muvofiq boʻlishi kerak.

5. Bir xil vazifani bajaruvchi bir juft chiroqlar:

transport vositasida oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan simmetrik oʻrnatilishi;

oʻrta boʻylama tekislikka nisbatan oʻzaro simmetrik boʻlishi;

bir xil kolorimetrik talablarga javob berishi;

amalda bir xil fotometrik tavsiflarga ega boʻlishi kerak.

6. Agar quyida ushbu boʻlimda boshqacha holat nazarda tutilmagan boʻlsa, vazifasi turlicha boʻlgan chiroqlar mustaqil yoki guruhlangan, kombinatsiyalangan yoki bitta qurilmada birlashtirilgan boʻlishi mumkin, bunda har bir chiroq unga nisbatan qoʻllaniladigan talablarga javob berishi shart.

7. Burilish koʻrsatkichlari va avariya signali chiroqlaridan tashqari, hech bir chiroq miltillovchi boʻlmasligi kerak.

8. Orqaga harakatlanish chirogʻidan tashqari, hech bir qizil chiroq old tomondan va hech bir oq chiroq orqa tomondan koʻrinmasligi kerak.

9. Funksional elektr sxemasi shunday boʻlishi kerakki, old va orqa gabarit chiroqlari hamda orqa roʻyxatga olish belgisini yoritish chirogʻi bir vaqtning oʻzida yoqilishi va oʻchirilishi mumkin boʻlsin.

10. Funksional elektr sxemasi shunday boʻlishi kerakki, uzoqni va yaqinni yoritish chiroqlari hamda old tumanga qarshi chiroq faqat 9-bandda koʻrsatilgan chiroqlar ham yoqilgan holdagina yoqilishi mumkin boʻlsin.

Agar ularning yorugʻlik signallari uzoqni yoki yaqinni yoritish chiroqlarini koʻp marta va qisqa muddatga yoqish va oʻchirish uchun yoki yaqinni va uzoqni yoritish chiroqlarini qisqa muddatga navbatma-navbat yoqish uchun moʻljallangan boʻlsa, ushbu shart uzoqni yoki yaqinni yoritish chiroqlari uchun majburiy emas.

11. Yorugʻlik nazorat signallari

Har bir yorugʻlik nazorat signali haydovchiga yaxshi koʻrinishi kerak.

Yoqilish nazorat signali ishlash nazorat signali bilan almashtirilishi mumkin.

12. Chiroqlarning ranglari

Chiroqlar, faralar, burilish koʻrsatkichlari, yorugʻlik qaytaruvchi moslamalar 1-jadvalda koʻrsatilgan ranglarga ega boʻlishi kerak.

1-jadvalChiroqlar, faralar, burilish koʻrsatkichlari va yorugʻlik qaytargich moslamalarning ranglariChiroq nomiRangUzoqni va yaqinni yorituvchi chiroqlar, orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari va old gabarit chirogʻioqBurilish koʻrsatkichi, avariya signali, yon tomondagi uchburchak shaklda boʻlmagan yorugʻlik qaytaruvchi moslama.avtosariq,Tormozlanish signali, orqa gabarit chirogʻi, orqa uchburchak shaklda boʻlmagan yorugʻlik qaytaruvchi moslama, orqa tumanga qarshi chiroq.qizilOld tumanga qarshi faraoq yoki kamroq toʻyingan selektiv sariq

13. L2 va L6 toifadagi uch gʻildirakli mopedlar va kvadrotsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:

yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita gabarit chirogʻi talab etiladi;

uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargich — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1000 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita orqa yorugʻlik qaytargich talab etiladi;

pedal yorugʻlik qaytargichi, agar pedallar mavjud boʻlsa — 4 ta;

tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita tormozlanish signali talab etiladi;

yopiq kuzovli uch gʻildirakli mopedlar uchun burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan.

14. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:

uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

ochiq kuzovli uch gʻildirakli mopedlar uchun burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;

davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan;

avariya signalizatsiyasi.

15. 13 va 14-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

16. L4 toifadagi yon kajavali mototsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:

uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;

tormozlanish signali — 2 yoki 3 ta (ulardan bittasi yon tirkamada joylashadi);

old va orqa gabarit fonari — har biridan 2 yoki 3 ta (har birining bittadan chirogʻi yon tirkamada joylashadi);

davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 2 ta.

17. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:

old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;

orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;

avariya signalizatsiyasi;

uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.

18. 16 va 17-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

19. L5 va L7 toifadagi tritsikllar va kvadrotsikllar quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:

uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita uzoqni yorituvchi fara oʻrnatilishi talab etiladi;

yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita yaqinni yorituvchi fara oʻrnatilishi talab etiladi;

burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan. Har bir tomonda bittadan yon burilish koʻrsatkichi boʻlishiga ruxsat etiladi;

tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, ikkita tormozlanish signali oʻrnatilishi talab etiladi;

old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 tadan. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1300 mm dan ortiq boʻlsa, har bir gabarit fonaridan ikkitadan oʻrnatilishi talab etiladi;

davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta. Agar transport vositasining gabarit kengligi 1000 mm dan ortiq boʻlsa, uchburchak boʻlmagan shakldagi ikkita orqa yorugʻlik qaytargich talab etiladi;

avariya signalizatsiyasi.

20. Ular, shuningdek, quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi mumkin:

old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;

orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;

orqaga yurish fonari — 1 yoki 2 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.

21. 19 va 20-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

22. L3 toifadagi ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:

uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan;

tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta;

old va orqa gabarit fonari — har biridan 1 yoki 2 tadan;

davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.

22. L3 toifadagi ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlanishi kerak:

avariya signalizatsiyasi;

old tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta;

orqa tumanga qarshi fara — 1 yoki 2 ta.

24. 22 va 23-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari boshqa har qanday yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

25. L1 toifadagi yon kajavasiz ikki gʻildirakli mototransport vositalari quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan quyidagi miqdorda jihozlangan boʻlishi kerak:

yaqinni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

tormozlanish signali — 1 yoki 2 ta;

orqa gabarit fonari — 1 yoki 2 ta;

davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini yoritish fonari — 1 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi orqa yorugʻlik qaytargichlar — 1 yoki 2 ta;

uchburchak boʻlmagan shakldagi yon yorugʻlik qaytargichlar — har bir tomonga 1 yoki 2 tadan.

pedal yorugʻlik qaytargichi, agar pedallar mavjud boʻlsa — 4 ta;

26. Ular, shuningdek, quyidagi miqdorda quyidagi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari bilan jihozlanishi mumkin:

uzoqni yorituvchi fara — 1 yoki 2 ta;

old gabarit fonari (podfarnik) — 1 yoki 2;

uchburchak boʻlmagan shakldagi old yorugʻlik qaytargich — 1;

burilish koʻrsatkichi — har bir tomonga 2 tadan.

27. 25 va 26-bandlarda koʻrsatilganlardan tashqari har qanday boshqa yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

28. Uch va toʻrt gʻildirakli mototransport vositalariga ham ushbu paragraf talablariga muvofiq boʻlgan, ham M1 va N1 toifalardagi transport vositalari uchun BMT YIKning tegishli Qoidalari talablariga javob beradigan yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari oʻrnatilishi mumkin.

29. Mototransport vositasidagi chiroqlar shunday tarzda oʻrnatilishi kerakki, yorugʻlik manbalarini almashtirish maxsus asboblardan foydalanmasdan amalga oshirilsin, ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasi bilan birga yetkazib beriladigan asboblar bundan mustasno.

30. Yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalarining joylashuvi ularning zarur koʻrinishini taʼminlashi kerak.

2-§. Transport vositalarining ichki shovqiniga nisbatan talablar

31. Transport vositalari ichki shovqinining ruxsat etilgan darajalari 2-jadvalda keltirilgan.

Izohlar:

1) M1G toifadagi toʻliq yuritmali yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 2 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.

2) M2G, M3G, N1G, N2G, N3G toifadagi toʻliq yuritmali yuqori oʻtuvchanlikka ega transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 1 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.

3) Toʻliq massasi 2 t gacha boʻlgan, massa birligiga toʻgʻri keladigan solishtirma quvvati 75 kVt/t dan ortiq M1 toifadagi transport vositalari uchun tezlanish rejimida yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalarining koʻpi bilan 4 dBA ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.

Massa birligiga toʻgʻri keladigan solishtirma quvvati 110 kVt/t dan ortiq M1 toifadagi transport vositalari uchun yoʻl qoʻyiladigan tovush darajalari faqat doimiy tezlikda harakatlanish sinov rejimi uchun belgilanadi.

Ushbu kichik bandda koʻrsatilgan izohlarni hisobga olgan holda 2-jadval talablariga javob beradigan transport vositalaridan jamoat foydalanishi uchun (masalan, taksi sifatida) foydalanish mumkin emas, bu holat xaridorga taqdim etiladigan avtomobilga ilova qilinadigan hujjatlarda ham koʻrsatiladi.

4) M va N toifadagi maxsus maqsadli transport vositalari (avtomobil-uy, zirhlangan transport vositasi, dafn marosimi xizmatlari uchun avtomobil, tibbiy yordam transport vositasi va boshqalar) uchun tovush darajasi bazaviy transport vositasi uchun belgilangan yoʻl qoʻyiladigan darajalardan oshmasligi kerak.

5) Ixtisoslashtirilgan yoʻlovchi transport vositalarida kabina (haydovchining ish joyi) va yoʻlovchilar saloni konstruktiv jihatdan ajratilgan boʻlsa, haydovchining ish joyi uchun 10 yoki 11-band normalari, yoʻlovchilar saloni uchun esa 2-jadvalning 3-bandi normalari qoʻllaniladi.

32. Tormoz tizimining pnevmoapparatlari ishga tushgandan soʻng ulardan havo chiqishi paytida transport vositasi kabinasidagi (yoʻlovchilar xonasidagi) tovush darajasi 70 dBA dan oshmasligi kerak.

33. Muvofiqlikni baholash obyektlarini nazorat qilishda oʻtkaziladigan transport vositasidagi ichki shovqin darajasini tekshirishda 2-jadvalda koʻrsatilgan ruxsat etilgan tovush darajalarining 1 dBA dan ortiq boʻlmagan miqdorda oshishiga yoʻl qoʻyiladi.

3-§. Transport vositalariga haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi zararli moddalar miqdoriga nisbatan qoʻyiladigan talablar

34. Tekshirilishi lozim boʻlgan zararli moddalar nomenklaturasi transport vositasiga oʻrnatilgan dvigatel turi va qoʻllaniladigan yoqilgʻiga bogʻliq. Transport vositasining haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar saloni havosidagi zararli moddalar miqdori 3-jadvalda keltirilgan chegaraviy konsentratsiyalardan oshmasligi kerak.

Izohlar: 3-jadvalda koʻrsatilgan dvigatel turlari:

1 — benzinda ishlaydigan majburiy oʻt oldirish dvigatellari;

2 — suyultirilgan neft gazida (SNG) ishlaydigan majburiy oʻt oldirishli dvigatellar;

3 — siqilgan tabiiy gazda (STG) ishlaydigan majburiy oʻt oldirishli dvigatellar;

4 — siqilishdan alangalanadigan dvigatellar (dizellar);

5 — aralash yoqilgʻida (dizel yoqilgʻisi va STG) ishlaydigan siqilishdan alangalanadigan dvigatellar.

4-§. M1 toifadagi transport vositalariga ularning boshqariluvchanligi va turgʻunligiga nisbatan qoʻyiladigan talablar

35. Ushbu paragraf talablari maksimal konstruktiv tezligi 40 km/soatdan kam boʻlgan transport vositalariga tatbiq etilmaydi.

36. Rul chambaragi boʻshatilgandan keyin uning burilish burchagi ortmasligi kerak.

37. Boshqariluvchi gʻildiraklar va rul chambaragi mustaqil ravishda neytral holat tomonga qaytishi kerak.

38. Rul chambaragi boʻshatilgandan keyin 6 sekund ichida neytral holatga yetib bormagan boʻlsa, uning maksimal burilish burchagi transport vositasining radiusi 50 m boʻlgan aylana boʻylab harakatlanishiga mos keladigan rul chambaragi burilish burchagi qiymatining 30 foizidan oshmasligi kerak.

39. Rul chambaragining neytral holatga qaytish jarayoni tebranma xususiyatga ega boʻlmasligi kerak. Sinov yurishi vaqtida rul chambaragining neytral holatdan bir marta oʻtishiga yoʻl qoʻyiladi.

5-§. Transport vositalariga ularning old tomondagi koʻrinuvchanligiga nisbatan qoʻyiladigan talablar

40. Ushbu paragraf talablari quyidagilarga tatbiq etilmaydi:

avtokranlar, ishchi platformali koʻtargichlar bilan jihozlangan transport vositalari va avtobeton nasoslarining transport vositasi uzunligi gabaritidan oldinga chiqib turuvchi maxsus uskunalari qismlariga;

kommunal xoʻjalik uchun moʻljallangan transport vositalariga.

41. Old tomondagi koʻrinuvchanlik quyidagilar bilan tavsiflanadi (1-rasm):

old oynaning tashqi yuzasidagi A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuvi;

A va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasi;

old oyna ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalar;

P meʼyoriy koʻrish maydoni;

P meʼyoriy koʻrish maydonidagi koʻrinmaydigan zonalar;

Belgilar:

1 — chap yon oynaning shaffof qismi chegarasi;

2 — old oynaning chap yon ustuni;

3 — old oynaning tozalanish konturi;

4 — A meʼyoriy zonasi chegarasi;

5 — B meʼyoriy zonasi chegarasi;

6 — old oynaning shaffof qismi chegarasi;

7 — old oynaning oʻng yon ustuni;

8 — oʻng yon oynaning shaffof qismi chegarasi;

9 — P meʼyoriy koʻrish maydoni chegaralari hisoblangan tekisliklarning izlari.

1-rasm. Old oynaning A va B meʼyoriy zonalari va P meʼyoriy koʻrish maydonining joylashuvi.

42. Old oynaning tashqi yuzasidagi A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuviga qoʻyiladigan talablar:

A va B meʼyoriy zonalarining oʻlchamlari va joylashuvi 4-jadvalga muvofiq burchaklar bilan aniqlanadi.

old oynaning shaffof qismi chegaralari bilan B meʼyoriy zonasi orasidagi masofa butun kontur boʻylab kamida 25 mm boʻlishi kerak.

2005-yil 1-yanvargacha ishlab chiqarishga qoʻyilgan, vagon joylashuvli M2G toifadagi va dvigatel ustida kabinaga ega N1G toifadagi transport vositalari uchun old oynaning shaffof qismi chegaralari bilan B meʼyoriy zonasi orasida 25 mm dan kam masofaga yoʻl qoʻyiladi. Bunda B zonasi hech bir nuqtada old oynaning shaffof zonasi chegarasidan tashqariga chiqmasligi kerak.

Izohlar: M1 toifadagi transport vositalari uchun belgilangan qiymatlar ushbu ilovaning 57-bandi “a”, “b” kichik bandlari va 59-bandi “v” kichik bandi maqsadlari uchun qoʻllaniladi;

+ — B meʼyoriy zonasining oʻng chegarasi transport vositasining oʻrta boʻylama tekisligiga nisbatan chap chegaraga simmetrik;

* — qiymat tarkibli shamol oynasi va yon ajratuvchi ustunlarga ega kapotli komponovkadagi transport vositalariga qoʻllaniladi.

43. A va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasiga qoʻyiladigan talablar 8-jadvalga muvofiq belgilanadi.

8-jadvalA va B meʼyoriy zonalarining tozalanish darajasiga qoʻyiladigan talablarOld oyna konstruksiyasiMeʼyoriy zonalar boʻyicha tozalanish darajasi, %, kamidaABTransport vositasi toifasiM1, M2, N1M3 , N2 , N3M2 , M3 , N1 , N2 , N3Oʻrta ustunsiz9810080Oʻrta ustunli9710070Qayriluvchi oyna romi848470

Izoh: M1 toifadagi transport vositalari uchun belgilangan qiymatlar ushbu ilovaning 58-bandi “a” kichik bandi maqsadlari uchun qoʻllaniladi;

44. Old oyna ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarga qoʻyiladigan talablar:

yon ustunlar soni ikkitadan ortiq boʻlmasligi kerak. M1 toifasiga kirmaydigan transport vositalarida oʻrta ustun mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

koʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlari 9-jadvalga muvofiq belgilanadi.

9-jadvalKoʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlariTransport vositasi toifasiUstunlar hosil qiladigan burchaklar, gradus, koʻpi bilanyonoʻrtaM2 , N164M3 , N2 , N374

45. P meʼyoriy koʻrish maydonining chegaralari quyidagi joylashuv bilan tavsiflanadi:

a) P meʼyoriy koʻrish maydoni X (ZY) ga parallel va V1 hamda V2 nuqtalardan oʻtuvchi tekislikning oldida joylashadi (2-rasm).

V1 va V2 nuqtalardan yon oynalarga (kabina devorlariga) P meʼyoriy koʻrish maydonini oldingi 180° sektorida chegaralovchi koʻrsatilgan tekislik izlari tushiriladi;

b) P meʼyoriy koʻrish maydoni yuqoridan V1 nuqtadan oʻtuvchi gorizontal tekislik bilan chegaralanadi.

V1 nuqtadan oynalar va old oyna ustunlariga P normativ koʻrish maydonini yuqoridan chegaralovchi gorizontal tekislik izi, P normativ koʻrish maydonini oldingi 180° li sektorda chegaralovchi izlar bilan kesishgunga qadar tushiriladi;

v) P meʼyoriy koʻrish maydoni pastdan V2 nuqtadan oʻtuvchi va Z (XY) ga parallel gorizontal tekislikka nisbatan α burchak ostida pastga qiyalangan uchta tekislik bilan chegaralanadi.

Birinchi tekislik Y (XZ) tekisligiga perpendikulyar va oldinga qiyalik bilan oʻtadi. Ikkinchi tekislik X (ZY) tekisligiga perpendikulyar va chapga qiyalik bilan oʻtadi. Uchinchi tekislik X (ZY) tekisligiga perpendikulyar va oʻngga qiyalik bilan oʻtadi.

2-rasm. — Normativ koʻrish maydoni P ning chegaralari boʻlgan tekisliklarning joylashuvi

46. Turli toifadagi transport vositalari uchun α burchaklarning qiymatlari 10-jadvalda keltirilgan.

10-jadvalTurli toifadagi transport vositalari uchun α burchak qiymatlariTransport vositasi toifasiTransport vositalarida dvigatel joylashuvining variantlariα, gradusM2Kapotli4Yarimkapotli6Vagonli9M3Kapotli6Yarimkapotli va vagonli17N1Kapotli4Yarimkapotli va dvigatel ustida kabinali5N2Barcha variantlar6N38

47. P meʼyoriy koʻrish maydonida quyidagilar hosil qiladigan zonalardan tashqari koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak:

old oynaning oʻrta va yon ustunlari;

yon oynalarning ajratuvchi ustunlari;

ventilyatsiya darchalarining romlari;

orqani koʻrish koʻzgulari;

oynatozalagich detallari;

tashqi radioantennalar;

rul chambaragi va asboblar kombinatsiyasi, bunda rul chambaragi yoki asboblar panelining yuqori nuqtasi A zonasiga tushmasligi sharti bilan;

kengligi quyidagi qiymatlardan oshmaydigan radioantenna oʻtkazgichlari: oynaga quyib joylashtirilgan oʻtkazgichlar — 0,5 mm, oynaga tushirilgan oʻtkazgichlar — 1,0 mm. Bunda A meʼyoriy zonasi orqali yuqorida koʻrsatilgan radioantenna oʻtkazgichlaridan koʻpi bilan uchtasi oʻtishi, ularning har birining kengligi esa 0,5 mm dan oshmasligi kerak;

old oynani muzdan tushirish va quritish uchun odatda zigzagsimon yoki sinusoidal shakldagi simli isitish elementlari, agar ularning maksimal kengligi 0,03 mm dan, vertikal oʻtuvchi simlarning maksimal zichligi 8 dona/sm² dan, gorizontal oʻtuvchi simlarning maksimal zichligi 5 dona/sm² dan oshmasa.

48. M3, N3 toifadagi transport vositalari uchun old oynaning yon ajratuvchi ustunlari ikkitadan ortiq boʻlmagan miqdorda boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

49. Vagonli komponovkadagi M3 toifadagi transport vositalari uchun P meʼyoriy koʻrish maydoniga quyidagilarning tushishiga yoʻl qoʻyiladi:

harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan eshik tavaqalari romlari tutashgan kuzov konstruksiyasi elementlari, agar P meʼyoriy koʻrish maydonini oldingi 180 gradusli sektorda chegaralovchi tekislikning oʻng yon oynaga tushirilgan izi tavaqaning yorugʻlik tirqishiga tushsa yoki, hech boʻlmaganda, koʻrsatilgan tekislik izining bevosita orqasida joylashgan yana bitta yorugʻlik tirqishi mavjud boʻlsa. Har qanday holatda koʻrsatilgan konstruksiya elementlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarning burchak qiymatlari 7° dan oshmasligi kerak;

harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan yon oyna orqali koʻrish zonasidagi shaffof boʻlmagan konstruksiya elementlari, oʻng oyna orqali talab etiladigan koʻrish maydoni yuzasining kamayishi 10 foizdan oshmasligi sharti bilan;

harakat yoʻnalishi boʻyicha oʻng tomonda joylashgan yon oyna orqali koʻrish zonasidagi shaffof boʻlmagan konstruksiya elementlari, oʻng oyna orqali talab etiladigan koʻrish maydoni yuzasining kamayishi 10 foizdan oshmasligi sharti bilan.

50. Konstruksiya elementlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarga, koʻrinmaydigan zonalar kattalashmasligi sharti bilan, boshqa konstruksiya elementlarining tushishiga yoʻl qoʻyiladi.

51. Quyidagi shartlar bajarilganda kabina ichida joylashgan texnik vositalarning P meʼyoriy koʻrish maydoniga tushishiga yoʻl qoʻyiladi:

texnik vositalar konstruksiyasi haydovchiga boshqaruvdan chalgʻimasdan va qiyinchiliksiz P meʼyoriy koʻrish maydonini ulardan xoli qilish imkonini berishi kerak;

texnik vositalarning mahkamlash nuqtalari A, B meʼyoriy zonalarida va P meʼyoriy koʻrish maydonida joylashmasligi kerak.

6-§. M va N toifalardagi transport vositalarining ventilyatsiya, isitish va havoni konditsiyalashga nisbatan talablar

52. Har bir transport vositasi kabina va yoʻlovchilar salonining ventilyatsiya tizimi hamda isitish tizimi (tizimlari) bilan jihozlanadi.

Transport vositasi konstruksiyasida konditsiyalash tizimi mavjud boʻlsa va u ventilyatsiya tizimiga qoʻyiladigan talablarni bajarsa, transport vositasini alohida ventilyatsiya tizimi bilan jihozlamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Transport vositasini ventilyatsiya, isitish va konditsiyalash tizimlari funksiyalarini bajaruvchi iqlimni boshqarish tizimi bilan jihozlashga yoʻl qoʻyiladi.

53. Ventilyatsiya tizimiga qoʻyiladigan talablar:

a) ventilyatsiya tizimi mustaqil ishlaganda yoki isitish va konditsiyalash tizimlari tarkibida ishlaganda kabina va yoʻlovchilar saloniga bir kishiga hisoblaganda quyidagi miqdorda toza (tashqi) havo kirishini taʼminlashi kerak:

kamida 30 m³/soat (BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq I sinfga mansub, haydovchi kabinasi ajratilgan avtobuslarning yoʻlovchilar salonlari bundan mustasno);

kamida 7 m³/soat — BMT YIKning 36-son Qoidalariga muvofiq I sinfga mansub, haydovchi kabinasi ajratilgan avtobuslarning yoʻlovchilar salonlariga.

b) ventilyatsiya tizimidan chiqish joyidagi havo oqimlarining tezligi 12 m/s dan oshmasligi kerak.

v) ventilyatsiya tizimi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

transport vositasi harakatlanayotganda darchalar va lyuklar ochiq holatda kabina va yoʻlovchilar salonining haydovchi boshi va bel sohasi zonasida havo harakatchanligini 0,5 — 1,5 m/s;

atrof-muhit havosi harorati 25 °C boʻlganda tashqi havo harorati bilan kabina va yoʻlovchilar salonidagi, haydovchi (yoʻlovchi) boshi zonasidagi haroratlar oʻrtasidagi farqni koʻpi bilan 5 °C.

54. Isitish tizimiga qoʻyiladigan talablar:

a) isitish tizimi kabinaning haydovchi boshi va bel sohasi zonasida havo harakatchanligini koʻpi bilan 0,6 m/s, M2 va M3 toifadagi (I sinf) transport vositalari uchun esa koʻpi bilan 1,0 m/s darajada taʼminlashi kerak;

b) issiqlik manbalari bilan isitiladigan kabinaning ichki yuzalari harorati quyidagilardan oshmasligi kerak:

+45 °C — isitish tizimi ishlab turganda (bunda havo quvurlarining tashqi yuzalari haroratining 70 °C gacha koʻtarilishiga yoʻl qoʻyiladi);

+35 °C — isitish tizimi oʻchirilganda.

v) isitkichdan chiqayotgan havo harorati 80 °C dan oshmasligi kerak.

55. Konditsiyalash tizimiga (mavjud boʻlsa) qoʻyiladigan talablar:

a) konditsiyalash tizimi konstruksiyasi inson (haydovchi, yoʻlovchi) boshi zonasidagi havoning tashqi muhit haroratiga nisbatan 8 °C dan koʻproq sovish imkoniyatini istisno etishi kerak;

b) konditsiyalash tizimidan chiqish joyidagi havo oqimi tezligi 12 m/s dan oshmasligi, havo harorati esa 0 °C dan past boʻlmasligi kerak;

v) konditsiyalash tizimi ishlaganda haydovchi (yoʻlovchilar) boshi zonasidagi havo tezligi 0,5 m/s dan oshmasligi kerak;

g) kabina va yoʻlovchilar salonidagi havoning nisbiy namligi 30 % dan 60 % gacha boʻlishi kerak;

d) sovuq havo uchun havo quvurlarining tashqi yuzalari harorati kamida 15 °C boʻlishi kerak.

7-§. Old oynani muzlash va terlashdan tozalash tizimlariga nisbatan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

56. Shamol oynasini muzdan tozalash tizimining samaradorligi dvigatel ishga tushirilgandan keyin muzdan tozalangan shamol oynasi zonasi bilan aniqlanadi; muzlanish transport vositasi dvigateli ishlamagan holda minus 18±3 °C haroratdagi sovutish kamerasida kamida 10 soat turganda hosil qilingan boʻlishi kerak:

a) sinov boshlanganidan 20 minut oʻtgach, oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-bandiga muvofiq belgilangan A meʼyoriy zonasi 80 % ga tozalangan boʻlishi kerak;

b) sinov boshlanganidan 25 minut oʻtgach, yoʻlovchi tomonidagi shamol oynasining tozalangan yuzasi haydovchi tomonidagi shunga oʻxshash yuza bilan taqqoslanadigan boʻlishi kerak;

v) sinov boshlanganidan 40 minut oʻtgach, oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-bandiga muvofiq belgilangan B meʼyoriy zonasi 95 % ga tozalangan boʻlishi kerak.

57. Shamol oynasini terlashdan tozalash tizimining samaradorligi dvigatel ishga tushirilgandan keyin terlashdan tozalangan shamol oynasi zonasi bilan aniqlanadi; terlash butun sinov davomida minus 3±1 °C haroratni saqlash uchun jihozlangan iqlim kamerasida turgan transport vositasida bugʻ generatoridan foydalanish natijasida hosil qilingan boʻlishi kerak:

a) sinov boshlanganidan keyin 10 minut ichida oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu Ilovaning 5-paragrafiga muvofiq belgilangan A meʼyoriy zonasi terlashdan 90 % ga tozalangan boʻlishi kerak;

b) sinov boshlanganidan keyin 10 minut ichida oʻlchamlari M1 toifadagi transport vositalari uchun ushbu ilovaning 5-paragrafiga muvofiq belgilangan B meʼyoriy zonasi terlashdan 80 % ga tozalangan boʻlishi kerak.

8-§. M1 toifadagi transport vositalariga shamol oynasini tozalash va yuvish tizimlariga nisbatan qoʻyiladigan talablar

58. Shamol oynasini tozalash tizimiga qoʻyiladigan talablar:

a) shamol oynasining tozalanish zonasiga qoʻyiladigan talablar ushbu ilovaning 5-paragrafida belgilangan.

b) oynatozalagich mexanizmi hoʻl yuza boʻylab 20 minut oldindan ishlagandan keyin, quyidagi talablar bajarilgan holda, kamida ikkita ishchi harakat chastotasini taʼminlashi kerak:

birinchi chastota — kamida 45 sikl/min;

ikkinchi chastota — kamida 10 va koʻpi bilan 55 sikl/min;

eng katta va eng kichik harakat chastotalaridan biri oʻrtasidagi farq kamida 15 sikl/min boʻlishi kerak;

tizimning uzlukli ish rejimidan talablarni bajarish uchun foydalanish mumkin, bunda chastotalardan biri kamida 45 sikl/min, asosiy chastotani uzish orqali olingan boshqa chastota esa kamida 10 sikl/min boʻlishi shart;

v) transport vositasining maksimal tezligining 80 % iga teng, biroq 160 km/soatdan oshmaydigan tezlikda harakatlanayotgan havo oqimi taʼsirida va maksimal ishchi chastotada tizim ishining samaradorligi saqlanishi kerak;

g) tozalash tizimi boshqaruv organi yordamida oʻchirilganda choʻtkalar avtomatik ravishda boshlangʻich holatga qaytishi kerak;

d) tizim 15 sekund davomida majburiy toʻxtatilishga bardosh berishi kerak. Avtomatik saqlagichlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi, bunda tizimni ishchi holatga qaytarish uchun oynatozalagichning boshqaruv organidan tashqari boshqa hech qanday boshqaruv organiga taʼsir koʻrsatish talab etilmasligi kerak;

e) choʻtkaning konstruksiyasi va mahkamlash usuli shamol oynasini qoʻlda tozalash uchun choʻtkani uning yuzasidan chetlatish imkonini taʼminlashi kerak. Ushbu talablar boshlangʻich holatda transport vositasi qismlari (kapot, asboblar paneli va boshqalar) bilan yopilgan shamol oynasi zonasida joylashadigan qurilmalarga taalluqli emas;

j) tizim quruq shamol oynasida va atrof-muhit harorati minus 18±3 °C boʻlganda, transport vositasi shu haroratda kamida 4 soat ushlab turilgandan keyin, 2 minut davomida ishlashi kerak; elektr yuritmali tizimlar uchun oynatozalagich “g” kichik bandida koʻrsatilgan sharoitlarda ishlashi, boshqaruv organi esa maksimal chastotaga mos holatda boʻlishi kerak. Bunda tozalanish zonasiga taalluqli talablar qoʻyilmaydi;

59. Shamol oynasini yuvish tizimiga qoʻyiladigan talablar:

a) shamol oynasini yuvish tizimi purkagichlar bloklangan holatdagi rejimga bardosh berishi va ular blokdan chiqarilgandan keyin tizim ishlashi kerak;

b) atrof-muhit harorati minus 18±3 °C dan +80±3 °C gacha oʻzgarganda tizimning ekspluatatsion sifatlari yomonlashmasligi kerak;

v) tizim oynatozalagich maksimal chastotada avtomatik ishlashining 10 ta toʻliq siklidan keyin ushbu Ilovaning 5-paragrafiga muvofiq A meʼyoriy zonasining 60 % ini tozalash uchun yetarli miqdorda suyuqlik berilishini taʼminlashi kerak;

g) ushbu bandning “a” — “b” kichik bandlari talablarining bajarilishini tekshirish tizimning aynan bir xil namunasida oʻtkazilishi kerak;

d) yuvish suyuqligi rezervuarining sigʻimi kamida 1 litr boʻlishi kerak.

9-§. M1 toifadagi transport vositalariga gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalashga nisbatan qoʻyiladigan talablar

60. Umumiy talablar:

a) transport vositasi sachrashdan himoyalash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

b) sachrashdan himoyalash tizimi boshqa yoʻl harakati qatnashchilarini transport vositasi gʻildiraklari ostidan suv, shuningdek, loy, muz, qor va toshlar otilishidan imkon qadar himoya qilish hamda harakatlanayotgan gʻildiraklar bilan tegishish oqibatida yoʻl harakati qatnashchilari uchun yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavflarni kamaytiradigan tarzda konstruksiya qilinishi kerak;

61. Maxsus talablar:

a) jihozlangan holatda boʻlgan, old oʻrindiqda bitta yoʻlovchisi mavjud va gʻildiraklari toʻgʻri yoʻnalishda harakatlanish uchun oʻrnatilgan transport vositasida himoya qurilmalari quyida sanab oʻtilgan talablarga javob berishi kerak:

gʻildiraklar aylanish markaziga nisbatan oldinga harakat yoʻnalishida 30° va orqaga harakat yoʻnalishida 50° burchak ostida joylashgan radial tekisliklar hosil qilgan zonada himoya qurilmalarining gabarit kengligi ishlab chiqaruvchi belgilagan shina/gʻildirak kombinatsiyasi chegaralarini hisobga olgan holda shinali gʻildirakning gabarit kengligini yopish uchun hech boʻlmaganda yetarli boʻlishi kerak. Qoʻshaloq gʻildiraklarda ikkala shinali gʻildirakning umumiy kengligi hisobga olinishi kerak. Shina kengligini aniqlashda shinalarning yon yuzalaridagi markirovka va tovar belgilari, himoya bortlari va qovurgʻalari hisobga olinmaydi;

himoya qurilmalarining orqa qismi gʻildiraklar aylanish oʻqidan 150 mm yuqorida joylashgan gorizontal tekislikdan baland boʻlmagan joyda tugashi kerak. Himoya qurilmasi chetining ushbu tekislik bilan kesishishi shinali gʻildirakning markaziy boʻylama tekisligidan tashqarida yoki qoʻshaloq gʻildiraklarda shinali gʻildirakning markaziy boʻylama tekisligidan tashqarida joylashishi kerak;

himoya qurilmasining konturi va holati qurilma bilan shina orasidagi masofa imkon qadar minimal boʻladigan, xususan ushbu bandning “a” kichik bandida tavsiflangan tekisliklar hosil qilgan zona doirasida, tarzda boʻlishi kerak;

agar transport vositasi balandligi boʻyicha sozlanadigan osmaga ega boʻlsa, yuqorida bayon etilgan talablar transport vositasi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan holatda turganda bajarilishi kerak;

b) himoya qurilmalari turli komponentlardan iborat boʻlishi mumkin, bunda yigʻilgan holatda qurilmaning alohida qismlari orasida yoki ichida tirqishlar boʻlmasligi taʼminlanishi kerak;

v) himoya qurilmalari mustahkam mahkamlangan boʻlishi kerak. Biroq ular qismlar boʻyicha ham, toʻliq holda ham yechilishi mumkin.

10-§. Toʻliq massasi 7,5 t dan boshlab boʻlgan N2, N3 va O toifadagi transport vositalariga gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalashga nisbatan qoʻyiladigan talablar

62. Ushbu ilova talablari G toifadagi transport vositalariga tatbiq etilmaydi.

Ushbu ilovaning sachrashni kamaytirish qurilmalariga taalluqli talablari texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 7,5 t dan ortiq boʻlmagan N2, O1 va O2 toifadagi transport vositalariga, kabinali shassilarga, shuningdek, konstruksiyasi gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalash funksiyasini amalga oshirish imkonini bermaydigan transport vositalariga tatbiq etilmaydi. Agar bunday transport vositalari sachrashni kamaytirish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlsa, ushbu ilova talablari toʻliq hajmda bajarilishi kerak.

63. Umumiy talablar:

a) transport vositasi loydan himoya qoplamalari, sachrash toʻsgichlari va tashqi yon devorlardan iborat hamda sachrashni kamaytirish qurilmalarini oʻz ichiga oladigan sachrashdan himoyalash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Agar transport vositasi bir yoki bir nechta koʻtariladigan oʻqlar bilan jihozlangan boʻlsa, sachrashdan himoyalash tizimi oʻqlarning istalgan holatida barcha gʻildiraklarni qamrab olishi kerak. Agar transport vositasi oʻz-oʻzidan boshqariladigan oʻq bilan jihozlangan boʻlsa, sachrashdan himoyalash tizimi oʻq bilan birga burilsa, boshqariluvchi gʻildirakli oʻqlarga qoʻllaniladigan talablarga; aks holda boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlarga qoʻllaniladigan talablarga javob berishi kerak;

b) boshqarilmaydigan gʻildiraklarda shinaning tayanch yuzasi yaqinidagi deformatsiyalangan uchastkalari bundan mustasno, tashqi yon yuzasiga urinma boʻlgan boʻylama tekislik bilan tashqi yon devorning ichki cheti orasidagi masofa 75 mm dan oshmasligi kerak (4-rasm). Agar gʻildirak oʻqidan tashqi yon devorning ichki chetigacha radius boʻyicha masofa transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi R dan kichik boʻlsa, masofa 100 mm dan oshmasligi kerak. Boshqariluvchi va oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildiraklarda masofa 100 mm dan oshmasligi kerak (5a-rasm);

a — loydan himoya qoplamasi;

j — tashqi yon devor;

c — shinaning yon yuzasi bilan tashqi yon devor orasidagi masofa;

q — tashqi yon devor bilan birga loydan himoya qoplamasining kengligi;

b — shina kengligi;

t — qoʻshaloq shinalar kengligi.

4-rasm. Loydan himoya qoplamasi va tashqi yon devorning joylashish sxemasi

v) maxsus qurilmalarda sinovdan oʻtkazilganda sachrashni kamaytirish qurilmalari tomonidan ushlab qolingan suv miqdorining oʻrtacha qiymati foizlarda quyidagicha boʻlishi kerak:

energiya yutuvchi qurilma uchun — kamida 70 %;

“havo — suv” separator turidagi qurilma uchun — kamida 85 %.

64. Boshqariluvchi, oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi va boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (5 va 6-rasmlar):

a) loydan himoya qoplamasi shina (yoki shinalar)ning bevosita oldidagi, ustidagi va orqasidagi zonani qamrab olishi kerak;

b) loydan himoya qoplamasining orqa qismining ichki tomoniga sachrashni kamaytirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak. Ushbu qurilma loydan himoya qoplamasining ichki qismini gorizontalga nisbatan kamida 30° burchak ostida gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik bilan kesishish chizigʻigacha qoplashi kerak;

v) agar loydan himoya qoplamasi bir nechta tarkibiy qismlardan tayyorlangan boʻlsa, ular orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;

g) tashqi yon devorning chuqurligi gʻildirak markazidan oʻtuvchi vertikal chiziqdan yon devorning orqa qismigacha boʻlgan barcha nuqtalarda kamida 45 mm boʻlishi kerak. Tashqi yon devor chuqurligi koʻrsatilgan chiziqdan old qism tomonga ravon kamayishi mumkin;

d) tashqi yon devorda yoki tashqi yon devor bilan qoplamaning boshqa qismlari orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;

j — tashqi yon devor;

θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak

T — loydan himoya qoplamasining uzunligi.

Rv, R — 6-rasmga qarang.

5-rasm. Yakka oʻqlar uchun sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi

d ≤ 300 mm — qoʻshni oʻqlarga oʻrnatilgan shinalar orasidagi masofa;

j — tashqi yon devor; θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildirak oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak; U — yon devor chetlarining balandligi; W — yon devor chetlarining pastki eng chekka nuqtalari orasidagi masofa; T — loydan himoya qoplamasining uzunligi; R — transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi; Rv — gʻildirak oʻqidan tashqi yon devor ichki chetining eng uzoq nuqtasigacha radius boʻyicha masofa

6-rasm. Koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi

e) sachrash toʻsgichining loydan himoya qoplamasi ichida joylashgan qismining kengligi shina protektori kengligidan kam boʻlmasligi kerak;

j) sachrash toʻsgichi vertikalga yaqin tekislikda joylashishi kerak;

z) sachrash toʻsgichi pastki chetining maksimal balandligi shinaning tayanch yuzasi sathidan 200 mm dan oshmasligi kerak. Gʻildirak arkasi bilan gʻildirak orasidagi tirqish minimal boʻlsa, oxirgi oʻq uchun bu balandlik 300 mm gacha oshirilishi mumkin;

i) sachrash toʻsgichi bilan shinaning orqa cheti orasidagi gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa 300 mm dan oshmasligi kerak;

k) oʻqlar guruhi shinalari orasidagi masofa 250 mm dan kam boʻlgan koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlarida sachrash toʻsgichlari faqat guruhning oxirgi oʻqi gʻildiraklari ortiga oʻrnatilishi kerak. Shinalar orasidagi masofa 250 mm yoki undan ortiq boʻlsa, sachrash toʻsgichi har bir gʻildirak orqasiga oʻrnatilishi kerak;

l) sachrash toʻsgichining pastki cheti, sachrash toʻsgichi kengligining har 100 mm iga 3 N kuch taʼsirida, sachrash toʻsgichining oʻrtasida va uning pastki chetidan 50 mm masofada joylashgan nuqtaga kuch qoʻyilganda, harakat yoʻnalishiga qarama-qarshi tomonga 100 mm dan ortiq ogʻmasligi kerak;

m) sachrash toʻsgichining ichki yuzasiga sachrashni kamaytirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak;

n) loydan himoya qoplamasi bilan sachrash toʻsgichi orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;

65. Kuzov yoki yuklash platformasining pastki qismi bilan yopiladigan, boshqarilmaydigan yoki oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (7-rasm):

7-rasm. Boshqarilmaydigan va oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi gʻildirakli oʻqlar uchun energiya yutuvchi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi

a) loydan himoya qoplamasi shina yoki shinalarning bevosita ustidagi zonani qamrab olishi kerak. Uning old va orqa chetlari hech boʻlmaganda shina yoki shinalarning yuqori yuzasiga urinma boʻlgan gorizontal tekislikkacha etishi kerak. Orqa chet sachrash toʻsgichi tekisligi bilan chegaralanishi mumkin, bunda sachrash toʻsgichi loydan himoya qoplamasining (yoki unga tenglashtirilgan komponentning) yuqori qismigacha etishi kerak;

b) loydan himoya qoplamasi orqa qismining ichki yuzasi sachrashni kamaytirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

v) shinalar orasidagi masofa kamida 250 mm boʻlgan yakka oʻqlar va koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun tashqi yon devor quyidagilar bilan chegaralangan yuzani qamrab olishi kerak: old tomondan — shinaning old qismiga urinma boʻlgan vertikal tekislik, pastdan — shinaning yuqori qismiga urinma boʻlgan gorizontal tekislik, orqadan — sachrash toʻsgichi tekisligi;

g) koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlarida tashqi yon devor har bir gʻildirak ustida joylashishi kerak;

d) tashqi yon devor bilan loydan himoya qoplamasining ichki qismi orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;

e) shinalar orasidagi masofa 250 mm dan kam boʻlgan koʻp oʻqli transport vositalari oʻqlari uchun tashqi yon devor yaxlit boʻlishi va quyidagilar bilan chegaralanishi kerak: old tomondan — birinchi oʻq shinasining old yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik, orqadan — sachrash toʻsgichi tekisligi;

j) balandligi kamida 100 mm boʻlishi kerak boʻlgan tashqi yon devorning butun ichki yuzasiga energiya yutuvchi qurilma oʻrnatilishi kerak;

z) sachrash toʻsgichi loydan himoya qoplamasining orqa chetida joylashishi va 64-bandning “e” — “n” kichik bandlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

66. Boshqariluvchi, oʻz-oʻzidan oʻrnashuvchi va boshqarilmaydigan gʻildirakli oʻqlar uchun “havo — suv” separator turidagi qurilmali sachrashdan himoyalash tizimiga qoʻyiladigan talablar (8-rasm):

j — tashqi yon devor; θ — gorizontal (O — Y) bilan gʻildiraklar oʻqidan oʻtuvchi tekislik (O — Z) orasidagi burchak; S — “havo-suv” separatori; T — loydan himoya qoplamasining uzunligi; V — sachrash toʻsgichi; R — transport vositasiga oʻrnatilgan shina radiusi; Rv — gʻildirak oʻqidan tashqi yon devor ichki chetining eng uzoq nuqtasigacha radius boʻyicha masofa; d ≤ 300 mm — qoʻshni oʻqlarga oʻrnatilgan shinalar orasidagi masofa. d ≥ 250 mm boʻlganda shinalar orasiga sachrash toʻsgichi oʻrnatilishi kerak.

8-rasm. “Havo — suv” separatorli sachrashdan himoyalash tizimining sxemasi

a) loydan himoya qoplamasi 65-bandning “a” kichik bandiga muvofiq boʻlishi kerak;

b) tashqi yon devorning pastki chetiga “havo — suv” separator turidagi qurilma oʻrnatilishi kerak;

v) tashqi yon devorning chuqurligi gʻildirak markazidan oʻtuvchi vertikal chiziqdan yon devorning orqa qismigacha boʻlgan barcha nuqtalarda kamida 45 millimetr boʻlishi kerak. Tashqi yon devor chuqurligi koʻrsatilgan chiziqdan old qism tomonga ravon kamayishi mumkin;

g) tashqi yon devorda yoki tashqi yon devor bilan qoplama orasida sachrash sodir boʻlishi mumkin boʻlgan tirqishlarga yoʻl qoʻyilmaydi;

d) sachrash toʻsgichi hech boʻlmaganda 64-bandning “e”, “j”, “k”, “n” kichik bandlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

e) sachrashni kamaytirish qurilmasi sachrash toʻsgichining pastki chetiga oʻrnatilishi, bunda qurilmaning kengligi sachrash toʻsgichi kengligidan kam boʻlmasligi kerak. Sachrashni kamaytirish qurilmasining pastki cheti shinaning tayanch yuzasidan koʻpi bilan 200 mm masofada joylashishi kerak. Sachrashni kamaytirish qurilmasi sachrash toʻsgichining pastki chetidan kamida 100 mm masofada turishi kerak.

67. Sachrashni kamaytirish qurilmasini oʻz ichiga olgan pastki qismidan tashqari, sachrash toʻsgichi harakat yoʻnalishiga qarama-qarshi tomonga 100 mm dan ortiq ogʻmasligi kerak.

68. Sachrash toʻsgichi shinaning orqa chetidan gorizontal boʻyicha oʻlchangan 200 millimetrdan ortiq boʻlmagan masofada joylashishi kerak.

11-§. Trolleybuslardan chiqadigan sanoat radioshovqinlariga qoʻyiladigan talablar

69. Trolleybuslar hosil qiladigan radioshovqinlar maydoni kuchlanganligining 1 mkV/m ga nisbatan desibellardagi kvazipik qiymatlari 12-jadvalda belgilangan qiymatlardan oshmasligi kerak.

12-jadvalTrolleybuslar hosil qiladigan radioshovqinlar maydoni kuchlanganligining 1 mkV/m ga nisbatan desibellarda ifodalangan choʻqqisiga yaqin qiymatlariIsh rejimlariChastotalar diapazoni, f, MGsKuchlanganlik, dBBarqarorlashgan0,15 — 300E = 50 — 10,4 lg (f / 0,15) *Oʻtkinchi0,15 — 30E = 60 — 11,3 lg (f / 0,15)30 — 30034

Izoh: * 0,15 — 0,5 MGs chastotalar diapazonida kontakt simining qattiq mahkamlash nuqtalaridan oʻtishda kuchlanganlikning koʻpi bilan 10 dB ga oshishiga yoʻl qoʻyiladi.

12-§. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini oʻrnatish joylariga qoʻyiladigan talablar

70. M va N toifadagi har bir transport vositasida belgilangan oʻlchamdagi bitta old va bitta orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joylari nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

71. L va O toifadagi har bir transport vositasida belgilangan oʻlchamdagi bitta orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

72. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi yassi vertikal yuzadan iborat boʻlishi va davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining transport vositasi konstruksiyasi elementlari bilan toʻsilib qolishini istisno etadigan tarzda joylashishi kerak. Bunda davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilari transport vositasining old va orqa osilish burchaklarini kamaytirmasligi, tashqi yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi asboblarini toʻsmasligi, transport vositasining yon gabaritidan tashqariga chiqmasligi kerak.

73. Old davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining simmetriya oʻqi boʻyicha oʻrnatilishi kerak. Old davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini transport vositasining harakat yoʻnalishi boʻyicha uning simmetriya oʻqidan chap tomonda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

74. Orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini oʻrnatish joyi quyidagi shartlarning bajarilishini taʼminlashi kerak:

a) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining simmetriya oʻqi boʻyicha yoki harakat yoʻnalishi boʻyicha undan chap tomonda oʻrnatilishi kerak.

b) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining boʻylama simmetriya tekisligiga ±3° aniqlikda perpendikulyar oʻrnatilishi kerak.

v) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi transport vositasining tayanch tekisligiga ±5° aniqlikda perpendikulyar joylashishi kerak.

Izoh: agar transport vositasining konstruksiyasi davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini transport vositasining tayanch tekisligiga perpendikulyar oʻrnatish imkonini bermasa, yuqori chetining tayanch yuzadan balandligi 1200 mm dan ortiq boʻlmagan davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilari uchun, belgi oʻrnatiladigan yuza yuqoriga qaratilgan boʻlsa, vertikal tekislikdan ogʻishni 30° gacha, ushbu yuza pastga qaratilgan boʻlsa 15° gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

g) jihozlangan holatdagi transport vositasi uchun davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining pastki cheti tayanch tekisligidan kamida 300 mm balandlikda, yuqori cheti esa koʻpi bilan 1200 mm balandlikda boʻlishi kerak.

Izoh: agar transport vositasining konstruksiyasi ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining joylashish balandligini taʼminlash imkonini bermasa, uning yuqori cheti balandligi koʻpi bilan 2000 mm boʻladigan tarzda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

d) davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisi koʻrish burchaklari kamida quyidagicha boʻlgan toʻrtta tekislik bilan chegaralangan fazoda koʻrinib turishi kerak: yuqoriga — 15°, pastga — 0…15°, chapga va oʻngga — 30° (1-rasm).

1-rasm. Orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisining koʻrish burchaklari

e) transport vositasi konstruksiyasida shu maqsad uchun nazarda tutilgan shtat fonarlari bilan yoritilgan sharoitda, sutkaning qorongʻi vaqtida orqa davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini kamida 20 m masofadan oʻqish imkoniyati taʼminlanishi kerak.

75. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini mahkamlash uchun kallaklari belgi maydoni rangida yoki och rangli galvanik qoplamaga ega boltlar yoki vintlar qoʻllanilishi kerak.

76. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini ramkalar yordamida mahkamlashga yoʻl qoʻyiladi.

77. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgisini organik shisha yoki boshqa materiallar bilan yopishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13-§. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan M1 va N1 toifadagi transport vositalariga qoʻshimcha talablar

78. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan transport vositalari moslashtirilgan boshqaruv organlariga ega boʻlishi kerak.

79. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moʻljallangan transport vositalariga nisbatan ushbu texnik reglamentning tegishli transport vositasi toifasi uchun barcha talablari qoʻllaniladi.

80. Ishchi va zaxira tormoz tizimlarining samaradorligini tekshirishda ishchi tormoz tizimining qoʻlda boshqarish organiga taʼsir etuvchi kuch kamida 65 N va koʻpi bilan 275 N boʻlishi, bunda boshqaruv organining ishchi yurishi haydovchidan uzoqlashish tomonga yoʻnalgan boʻlishi kerak.

Qoʻlda boshqarish organidagi kuch qiymati oshib ketganda, tormozlashning boshlangʻich tezligi 80 km/soatdan kam boʻlgan qoʻshimcha sinovlar oʻtkaziladi va belgilangan tormozlash samaradorligida qoʻlda boshqarish organidagi kuch 275 N dan oshmaydigan maksimal boshlangʻich tezlik aniqlanadi. Ushbu tezlik ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasining ruxsat etilgan maksimal tezligi sifatida tavsiya etilishi kerak.

Transport vositasidan foydalanish qoʻllanmasiga ruxsat etilgan maksimal tezlikdan oshishga yoʻl qoʻyilmasligi haqida ogohlantirish kiritiladi, chunki ishchi tormoz tizimining boshqaruv organidagi kuch ortishi mumkin va jismoniy imkoniyatlari cheklangan haydovchi bunday kuchni hosil qila olmasligi mumkin.

81. Jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moslashtirilgan boshqaruv organlari:

82. Transport vositasi saloniga va haydovchining ish joyiga qulay kirishni taʼminlashi kerak;

83. Muayyan haydovchiga individual moslashtirish uchun sozlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak;

84. Jarohatlanish xavfsizligi boʻyicha BMT YIKning 12-03 va 21-01-son Qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak;

85. Boshqaruv taʼsirlarini amalga oshirishda bir vaqtning oʻzida bir nechta boshqaruv organlari bilan manipulyatsiya qilinganda ular bir-biriga xalaqit bermasligi kerak;

86. Transport vositasini shtat boshqaruv organlari yordamida (mavjud boʻlsa) boshqarish imkoniyatiga toʻsqinlik qilmasligi kerak;

87. Transport vositasining boshqa boshqaruv organlariga kirish va ulardan foydalanish qulayligini yomonlashtirmasligi kerak.

88. Boshqaruv organlarining ishchi yurishi boshqaruv taʼsirlarini bajarishda haydovchining ish holati oʻzgarmasligini taʼminlashi kerak.

89. Boshqaruv organlari yuritmasi kuchlarni lyufsiz, qadalishsiz va siltanishsiz ishonchli uzatish va ravon oʻzgartirishni hamda yuritma elementlari va boʻgʻinlarining sezilarli deformatsiyalarisiz boshqaruv organlarining harakat trayektoriyasini taʼminlashi kerak.

90. Transport vositasining harakat tezligini qoʻlda boshqarish organidagi kuch 35 N dan oshmasligi kerak.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 5-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan transport vositalarining gabarit oʻlchamlari, manyovrchanligi va vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar

1-§. M, N, O va L toifadagi transport vositalarining gabarit oʻlchamlariga qoʻyiladigan talablar

1. Maksimal uzunlik quyidagilardan oshmasligi kerak:

M1, N va O (tirkama) toifadagi yakka transport vositasi — 12 m;

M2 va M3 toifadagi yakka ikki oʻqli transport vositasi — 13,5 m;

oʻqlari soni ikkitadan ortiq boʻlgan M3 toifadagi yakka transport vositasi — 15 m;

tyagach va tirkama (yarimtirkama) tarkibidagi avtopoyezd — 20 m;

M2 va M3 toifadagi boʻgʻimli transport vositasi — 18,75 m.

L toifadagi transport vositasi — 4 m.

Uzunlikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:

old oynani tozalash va yuvish qurilmalari;

old va orqa roʻyxatga olish belgilarining plastinalari hamda davlat roʻyxatidan oʻtkazish raqami belgilarini oʻrnatish uchun konstruktiv elementlar;

bojxona plombasi va uni himoyalash elementlari;

tentni mahkamlash qurilmalari va ularni himoyalash elementlari;

yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari;

tashqi koʻzgular va boshqa bilvosita koʻrish qurilmalari;

kuzatishning yordamchi vositalari;

ichki yonuv dvigatelining kiritish tizimiga havo olish qurilmalari;

yechiladigan kuzovlar uchun stopor qurilmalari;

zinalar va tutqichlar;

elastik bufer qurilmalari yoki shunga oʻxshash uskunalar;

harakatlanish holatidagi koʻtarish platformalari, rampalar va shunga oʻxshash uskunalar, agar ular gabarit oʻlchamlarini 300 mm dan ortiq oshirmasa va transport vositasining yuk koʻtarish qobiliyati oshirilmagan boʻlsa;

transport vositalarining ulash va shatakka olish qurilmalari;

chiqarish tizimi quvurlari;

yechiladigan spoylerlar;

kontakt tarmogʻidan elektr bilan taʼminlanadigan transport vositalarining tok qabul qilgichlari;

tashqi quyoshdan himoya soyabonlari.

2. M, N, O toifadagi transport vositasining maksimal kengligi 2,55 m dan oshmasligi kerak. Transport vositalarining izotermik kuzovlari uchun maksimal kenglik 2,6 m boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. L1 toifadagi transport vositalari uchun — 1 m, L2 — L7 toifalari uchun — 2 m.

Kenglikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:

bojxona plombasi va uni himoyalash elementlari;

tentni mahkamlash qurilmalari va ularni himoyalash elementlari;

shinalardagi bosimni nazorat qilish qurilmalari;

gʻildiraklar ostidan sachrashdan himoyalash tizimining tashqariga chiqib turuvchi egiluvchan qismlari;

M3 toifadagi transport vositalari uchun harakatlanish holatidagi kirish rampalari, koʻtarish platformalari va shunga oʻxshash uskunalar, agar ushbu qurilmalar transport vositasining yon yuzasidan 10 mm dan ortiq chiqib turmasa va rampalarning oldinga va orqaga yoʻnalgan burchak qirralarining yumaloqlanish radiusi kamida 5 mm boʻlsa; bunda qolgan qirralarning yumaloqlanish radiuslari kamida 2,5 mm boʻlishi kerak;

tashqi koʻzgular va boshqa bilvosita koʻrish qurilmalari;

kuzatishning yordamchi vositalari;

yigʻib olinadigan zinalar;

yoritish va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari;

shinalar yon devorlarining tayanch yuza bilan tegishish nuqtasi bevosita ustidagi deformatsiyalanuvchi qismi.

3. M, N, O toifadagi transport vositasining maksimal balandligi 4 m dan oshmasligi kerak. L toifadagi transport vositalari uchun — 2,5 m.

Balandlikni oʻlchashda transport vositasiga oʻrnatilgan quyidagi qurilmalar hisobga olinmaydi:

antennalar;

koʻtarilgan holatdagi pantograflar yoki tok qabul qilgichlar.

Koʻtariladigan oʻqli transport vositalari uchun ushbu qurilmaning taʼsiri hisobga olinishi kerak.

4. 1 — 3-bandlarda koʻrsatilgan transport vositalarining maksimal oʻlchamlari yechiladigan kuzovlar va yuklar uchun taralar, shu jumladan, konteynerlar oʻlchamlarini ham oʻz ichiga oladi.

5. Ulash qurilmasi qulfi oʻqi bilan yarimtirkamaning orqa qismi orasidagi maksimal masofa 12 m dan oshmasligi kerak.

6. Avtopoyezdning boʻylama oʻqiga parallel ravishda oʻlchangan, kabina ortida yuk oʻrnatish uchun kuzov yoki platformaning tashqi old nuqtasidan tirkamaning tashqi orqa nuqtasigacha boʻlgan maksimal masofa, tyagachning orqa qismi bilan tirkamaning old qismi orasidagi masofa ayrilganda, 15,65 m dan oshmasligi kerak.

7. Avtopoyezdning boʻylama oʻqiga parallel ravishda oʻlchangan, kabina ortida yuk oʻrnatish uchun kuzov yoki platformaning tashqi old nuqtasidan yarimtirkamaning tashqi orqa nuqtasigacha boʻlgan maksimal masofa 16,40 m dan oshmasligi kerak.

8. Yarimtirkamaning sharnirli mahkamlash oʻqi bilan yarimtirkama old qismining istalgan nuqtasi orasidagi gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa 2,04 m dan oshmasligi kerak.

9. Yuk avtomobilining orqa oʻqi bilan tirkamaning old oʻqi orasidagi masofa kamida 3 m boʻlishi kerak.

10. Transport vositasining maksimal gabarit oʻlchamlari ushbu ilovaning 1 — 9-bandlarida koʻrsatilgan qiymatlardan oshsa, transport vositasi turini maʼqullash hujjatida yoki muvofiqlik sertifikatida bunday transport vositasining umumiy foydalanishdagi yoʻllarda harakatlanishi uchun maxsus ruxsatnoma rasmiylashtirish zarurligi haqida yozuv kiritiladi.

2-§. M2, M3, N3 va O toifadagi transport vositalarining manyovrchanligiga qoʻyiladigan talablar

11. M2, M3 va N3 toifadagi transport vositasi, shuningdek, yarimtirkama, transport vositasining burilishning tashqi tomoniga chiqib turuvchi birorta qismi harakatlanishda aylana chegarasidan tashqariga chiqmasligi sharti bilan, radiuslari 12,5 m va 5,3 m boʻlgan ikkita konsentrik aylana oraligʻidagi maydon ichida istalgan tomonga 360° burilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Oʻqni yuksizlantirish qurilmasi boʻlgan transport vositalari uchun ushbu talablar koʻtariladigan oʻq koʻtarilgan, yuksizlantiriladigan oʻq esa yuksizlantirilgan holatda boʻlgan holatga ham taalluqli. Ushbu talab sirpanchiq yuzada joyidan qoʻzgʻalishni yengillashtirish qurilmasi sifatida qoʻllaniladigan koʻtariladigan oʻqqa taalluqli emas.

12. N3 toifadagi transport vositalari uchun qoʻshimcha talablar.

Transport vositasi qoʻzgʻalmas holatda, gʻildiraklari esa aylana boʻylab harakatlanganda transport vositasi old qismining burilish tashqi tomoniga eng koʻp chiqib turuvchi nuqtasi radiusi 12,5 m boʻlgan aylana boʻylab harakatlanadigan holatga burilganida, burilish doirasining tashqi tomonidan transport vositasining yon yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik tayanch yuzada chiziq oʻtkazish orqali qayd etilishi kerak.

Transport vositasi oldingi xatboshiga muvofiq aylana chizib, istalgan tomonga oldinga harakatlanganda uning hech bir qismi yuqorida tavsiflangan vertikal tekislikdan burilish tashqi tomoniga 0,8 m dan ortiq chiqib turmasligi kerak.

Oʻqni yuksizlantirish qurilmasi boʻlgan transport vositalari uchun ushbu talab oʻq (oʻqlar) koʻtarilgan holatga ham tatbiq etiladi; bu holatda 0,8 m qiymati 1,0 m ga almashtiriladi.

Orqa boshqariluvchi oʻqqa ega boʻlmagan N3 toifadagi transport vositasi, agar orqa vazn transport vositasi gʻildirak bazasining 60 % idan oshmasa, ushbu band talablariga muvofiq deb hisoblanadi.

13. M2 va M3 toifadagi transport vositalari uchun qoʻshimcha talablar.

Transport vositasi qoʻzgʻalmas holatda boʻlganda, burilish doirasining tashqi tomonidan transport vositasining yon yuzasiga urinma boʻlgan vertikal tekislik tayanch yuzada chiziq oʻtkazish orqali qayd etilishi kerak. Boʻgʻimli transport vositasida ikkita qattiq seksiya ushbu urinma tekislik boʻyicha tekislangan boʻlishi kerak. Transport vositasi shu toʻgʻrilangan holatdan aylana ichiga sigʻib harakatlana boshlaganda uning hech bir qismi yuqorida tavsiflangan vertikal tekislikdan burilish tashqi tomoniga uch oʻqli transport vositasi uchun 0,8 m dan va boʻgʻimli transport vositasi uchun 1,2 m dan ortiq chiqib turmasligi kerak.

3-§. M3, N3 va O toifadagi transport vositalarining vazn parametrlariga qoʻyiladigan talablar

14. Transport vositalarining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 1-jadvalda keltirilgan ruxsat etilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

1-jadvalTransport vositalarining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining ruxsat etilgan qiymatlariTransport vositasi toifasi / oʻqlarning umumiy soniTexnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, tYakka transport vositalariM3 va N3 toifalari:ikki oʻqli18uch oʻqli (M3 toifadagi boʻgʻimli avtobuslar bundan mustasno)26M3 toifadagi uch oʻqli boʻgʻimli avtobuslar28toʻrt oʻqli32O4 toifasi (tirkamalar):ikki oʻqli18uch oʻqli24Avtopoyezdlaruch oʻqli28toʻrt oʻqli36besh oʻqli40olti oʻqli44

15. Transport vositalari oʻqiga toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa 2-jadvalda keltirilgan ruxsat etilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

2-jadvalTransport vositalari oʻqiga toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massaning ruxsat etilgan qiymatlariTransport vositasi toifasi / oʻqlarning umumiy soniTexnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa, tM3 va N3 toifalari:yakka yetaklanadigan oʻq10,0yakka yetakchi oʻq11,5bitta yetakchi oʻqli qoʻshaloq oʻqlar11,5+8,5 (20) *qoʻshaloq yetakchi oʻqlar yoki ikki oʻqli yetakchi aravacha10,0+10,0 (20)O4 toifasi:yakka oʻq10,0oʻqlar orasidagi masofa quyidagicha boʻlgan qoʻshaloq oʻqlar:1 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,3 m dan kam8,0+8,0 (16,0)1,3 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,8 m dan kam9,0+9,0 (18,0)oʻqlar orasidagi masofa quyidagicha boʻlgan uch oʻqli guruh:1,3 m dan kam7,0+7,0+7,0 (21,0)1,3 m ga teng yoki undan ortiq, biroq 1,4 m dan kam8,0+8,0+8,0 (24,0)

* Yetakchi oʻqqa toʻgʻri keladigan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massa koʻpi bilan 11,5 t; yetaklanadigan oʻqqa — 8,5 t (oʻqlar guruhi uchun 20 t).

16. Transport vositasining (yakka va avtopoyezd tarkibidagi) yetakchi oʻqi yoki yetakchi oʻqlariga toʻgʻri keladigan massa ushbu transport vositasining (avtopoyezdning) texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining 25 % idan kam boʻlmasligi kerak.

17. M1 toifadagi transport vositasi bilan shatakka olish uchun moʻljallangan tirkama massasi shatakka oluvchi transport vositasi ishlab chiqaruvchisi belgilagan texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadan oshmasligi kerak, bunda:

agar tirkama ishchi tormoz tizimiga ega boʻlsa: shatakka oluvchi transport vositasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi yoki M1G toifadagi transport vositalari uchun — shatakka oluvchi transport vositasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining 1,5 baravari va barcha hollarda 3500 kg;

agar tirkama ishchi tormoz tizimiga ega boʻlmasa: shatakka oluvchi transport vositasining jihozlangan holatdagi massasining yarmi va barcha hollarda 750 kg.

18. M2 va M3 toifadagi transport vositalari bilan shatakka olish uchun moʻljallangan tirkamaning ruxsat etilgan massasi 3500 kg dan oshmasligi kerak.

19. Markaziy oʻqli tirkamani shatakka olish uchun moʻljallangan M va N toifadagi transport vositasining ulash qurilmasiga toʻgʻri keladigan ruxsat etilgan maksimal massa:

tirkamaning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 3500 kg dan ortiq boʻlganda uning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining kamida 10 % iga yoki 1000 kg ga teng boʻlishi kerak (kichik qiymat tanlanadi);

tirkamaning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasi 3500 kg dan oshmaganda uning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasining kamida 4 % iga yoki 25 kg ga teng boʻlishi kerak (kichik qiymat tanlanadi).

20. Transport vositasining vazn parametrlari ushbu ilovaning 14 — 19-bandlarida koʻrsatilgan qiymatlardan oshsa, transport vositasi turini maʼqullash hujjatida yoki muvofiqlik sertifikatida bunday transport vositasining umumiy foydalanishdagi yoʻllarda harakatlanishi uchun maxsus ruxsatnoma rasmiylashtirish zarurligi haqida yozuv kiritiladi.

Muomalaga chiqarilayotgan gʻildirakli transport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentga 6-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan maxsus va ixtisoslashtirilgan transport vositalariga ularning funksional vazifasini hisobga olgan holda belgilanadigan qoʻshimcha talablar

1-bob. Transport vositalarining ayrim turlariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Avtobeton nasoslarga qoʻyiladigan talablar

1. Avtobeton nasos konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

2. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

3. Aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlar toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.

4. Avtobeton nasosning gidrotizimi taqsimlash strelasining tushib ketishi va chiqarma tayanchlarning choʻkib ketishini oldini oladigan blokirovka qurilmasiga ega boʻlishi kerak.

5. Yuklash bunkeri panjaraga ega boʻlishi kerak.

6. Avtobeton nasos konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

yoʻl harakati qoidalari talablariga muvofiq yoʻllarda harakatlanishni;

beton qorishmasini avtobeton aralashtirgichdan yoki qayta yuklash qurilmasidan qabul qilishni;

beton qorishmasini beton quvuri orqali yotqizish joyiga uzatishni.

2-§. Avtobeton aralashtirgichlarga qoʻyiladigan talablar

7. Avtobeton aralashtirgichlar konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

8. Avtobeton aralashtirgich operatorining ish zonasidagi shovqin tavsiflari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

9. Signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

10. Harakatlanuvchi qismlar toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.

11. Boshqaruv richaglarining konstruksiyasi va ularga qoʻyiladigan kuchlar ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

12. Dvigatelning chiqarish tizimi ishlangan gazlar atmosferaga chiqishidan oldin uchqunlarning soʻndirilishini taʼminlashi, ishlangan gazlar oqimi operatorga yoʻnaltirilmasligi kerak.

13. Avtobeton aralashtirgich konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

beton qorishmasi komponentlarini aralashtirish qurilmasidan qabul qilishni;

tayyor beton qorishmasini yoʻl davomida aralashtirib turishni;

tayyor beton qorishmasini porsiyalab tushirishni;

beton qorishmasi komponentlarini keyinchalik tayyorlash bilan tashishni;

aralashtirish barabani va yuklash-tushirish qurilmasini yuvishni;

beton qorishmasini qotirish uchun suv berishni;

lotoklar yordamida beton qorishmasini tushirish balandligi va yoʻnalishini oʻzgartirishni;

beton qorishmasini aralashtirish barabanidan avariya holatida tushirishni;

barabanning ichki yuzasini koʻzdan kechirish uchun lyuklar mavjudligini;

aralashtirish barabanining aylanish chastotasini oʻzgartirishni.

3-§. Avtogudronatorlarga qoʻyiladigan talablar

14. Avtogudronator konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7 va 9-paragraflari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

15. Avtogudronatorga quyidagilar oʻrnatilishi kerak:

ikkita oʻt oʻchirgich;

signal ranglari va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Ogohlantiruvchi belgida “Ehtiyot boʻling! Issiq bitum!” yozuvi boʻlishi kerak.

16. Haydovchi-operatorning ish joyi va ish zonasidagi shovqin tavsiflari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

17. Avtogudronator konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

sisternani ish haroratigacha qizdirilgan bitum bilan toʻldirish va nasos yordamida uni boʻshatishni;

sisternada bitum aylanib turganda uni qoʻshimcha qizdirishni;

avtogudronator uzellarining soplolari, kranlari va moylash joylariga erkin va xavfsiz kirishni.

18. Avtogudronator quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

sisternadagi bitum sathini nazorat qilish qurilmasi;

sisterna ichidagi bitum haroratini oʻlchash uchun termometr;

yuklash vaqtida bitumni begona aralashmalardan tozalash filtri;

sisternadagi gidravlik zarbani kamaytirish qurilmasi;

bitumni taqsimlash qurilmasi.

4-§. Avtokranlar va kran-manipulyatorlar bilan jihozlangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

19. Yuk koʻtarish uskunalari bilan jihozlangan transport vositalarining konstruksiyasi ushbu ilovaning 3-bobi 1-paragrafi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Koʻtarish mexanizmlarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontehnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlanishi kerak.

5-§. Yogʻoch tashuvchi avtomobillarga qoʻyiladigan talablar

20. Yogʻoch tashuvchi avtomobillar avtopoyezd harakatlanayotgan vaqtda tashilayotgan yogʻochning kabina tomonga siljishini oldini oladigan qurilmalarga (toʻsiqlar va boshqalarga) ega boʻlishi kerak.

21. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlarning konik ustunlari yuk tushiriladigan tomonga qarama-qarshi tomondan ochiladigan qulflar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Sortimentlarni tashishda konik ustunlar bogʻlash qurilmalari bilan taʼminlanishi, ulardan foydalanish yerdan turib amalga oshirilishi kerak.

22. Yogʻochni xlistlar (shox-shabbali daraxtlar) holida tashishga moʻljallangan yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar yukni koniklar orasida bogʻlash uchun inventar bogʻlash moslamasi bilan taʼminlanishi kerak.

23. Yogʻochni yuklash va tushirish uchun manipulyatorlar bilan jihozlangan yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar autrigerlarga ega boʻlishi kerak.

24. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezd tyagachi sutkaning qorongʻi vaqtida yuklanayotgan yukning butun balandligi va uzunligi boʻyicha normativ-texnik hujjatlarga muvofiq talab etiladigan yoritilganlikni taʼminlaydigan orqa surilma faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

25. Yogʻoch tashuvchi avtopoyezd sutkaning qorongʻi vaqtida yukning orqa qismi koʻrinishini taʼminlash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

26. Manipulyator ustunida joylashgan oʻz-oʻzini yuklaydigan yogʻoch tashuvchi avtopoyezd haydovchisining ish joyi oyoq va qoʻllarni himoya qiluvchi toʻsiqqa, shuningdek, atmosfera yogʻinlari va shamoldan himoyaga ega boʻlishi kerak.

27. Katta yuk koʻtaruvchanlikdagi yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar (bir va koʻp komplektli) Yoʻl harakati qoidalariga muvofiq transport vositasi tarkibining taniqlik belgilari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Koʻp komplektli yogʻoch tashuvchi avtopoyezdlar qoʻshimcha ravishda tyagach kabinasiga oʻrnatiladigan sariq rangli yalt-yalt etuvchi mayoqcha bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

6-§. Tez tibbiy yordam avtomobillariga qoʻyiladigan talablar

28. Tez tibbiy yordam avtomobillari quyidagi sinflarga boʻlinadi:

A sinf — ehtimol shoshilinch bemor hisoblanmaydigan bemorlarni tibbiyot xodimlari hamrohligida tashishga moʻljallangan avtomobil;

B sinf — shifokor (feldsher) brigadasi kuchlari bilan tez tibbiy yordam davolash tadbirlarini oʻtkazish, bemorlarni gospitalgacha boʻlgan bosqichda tashish va ularning holatini monitoring qilish uchun moʻljallangan avtomobil;

C sinf (reanimobil) — reanimatsiya brigadasi kuchlari bilan tez tibbiy yordam davolash tadbirlarini oʻtkazish, bemorlarni gospitalgacha boʻlgan bosqichda tashish va ularning holatini monitoring qilish uchun moʻljallangan avtomobil.

29. BMT YIKning 52 va 107-son Qoidalari talablari, ushbu paragrafning 31-bandida belgilangan talablar bundan mustasno, tez tibbiy yordam avtomobillariga tatbiq etilmaydi.

30. Tez tibbiy yordam avtomobillari ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafi talablariga javob berishi kerak.

31. Texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massaga ega tez tibbiy yordam avtomobillarining koʻndalang turgʻunlik burchagi BMT YIKning 107-son Qoidalari boʻyicha tekshirilganda kamida 28° boʻlishi kerak.

32. Tez tibbiy yordam avtomobillari old tumanga qarshi faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

33. Tez tibbiy yordam avtomobillarining qoʻshimcha tashqi yoritilishi tibbiy salon eshiklari ustidagi, eshik tirqishidan 2 m radiusda kamida 30 lk yoritilganlikni taʼminlaydigan atrof hududni yoritish chiroqlarini oʻz ichiga olishi kerak.

34. Elektr jihozlariga qoʻyiladigan talablar:

akkumulyator batareyalarining joylashuvi ularni demontaj qilmasdan elektrolit sathi va zichligini nazorat qilish imkonini taʼminlashi kerak. Akkumulyatorlar va ularga barcha ulanishlar har qanday qisqa tutashuv ehtimolini istisno etishi kerak.

B va C sinfdagi tez tibbiy yordam avtomobillari uchun elektr jihozlari dvigatelni qayta ishga tushirishga moʻljallangan quvvat zaxirasiga ega boʻlishi kerak.

bugʻlarni chiqarib yuborish tizimiga ega boʻlmagan va asosiy xonadan izolyatsiya qilinmagan akkumulyator batareyalarini tez tibbiy yordam avtomobillarining tibbiy saloniga oʻrnatish taqiqlanadi.

1-jadval talablariga javob berishi kerak.

1-jadvalAkkumulyator batareyalari va generatorlarga qoʻyiladigan talablarParametr nomiAvtomobil sinfi uchun qiymatABCAkkumulyator batareyalarining jami sigʻimi, kamida, A·soat54110130Generator quvvati, Vt70012001500

35. B va C sinfdagi tez tibbiy yordam avtomobillarining tashqi tomoniga akkumulyator (akkumulyatorlar) va boshqa qurilmalarni zaryadlash imkonini taʼminlash uchun 12 V (24 V) doimiy tok kuchlanishiga moʻljallangan elektr rozetkasi yoki 220 V (240 V) oʻzgaruvchan tok kuchlanishiga moʻljallangan bort kirish qurilmasi oʻrnatilishi kerak.

agar shtepsel ulagichi 220/240 V kuchlanishga moʻljallangan boʻlsa, rozetkaning kontakt shtifti:

avtomobilning haydovchi tomonidagi old qismida joylashishi;

yoki elektr va mexanik xavfsizlik talablariga rioya etilgan holda avtomatik uzilishni taʼminlashi kerak;

220/240 V kuchlanishli elektr zanjiri nominal sizib chiqish toki koʻpi bilan 30 mA boʻlgan avtomatik oʻchirgich yoki ajratuvchi transformator bilan himoyalangan boʻlishi kerak. Agar zanjir faqat bitta himoya oʻchirgichi bilan himoyalangan boʻlsa, shtepsel ulanishi yaqiniga quyidagi yozuvli markirovka joylashtirilishi zarur: “Ehtiyot boʻling! Faqat maxsus rozetkadan foydalanilsin!”;

tashqi taʼminot kabeli ulangan vaqtda avtomobil dvigatelini ishga tushirishni blokirovka qilish nazarda tutilishi kerak;

avtomobillarning tibbiy salonidagi barcha elektr zanjirlari oson kirish mumkin boʻlgan oʻz saqlagichlari yoki oʻchirgichlariga ega boʻlishi kerak. Saqlagichlar yoki oʻchirgichlar har bir elektr zanjiri funksiyasini aniqlash uchun aniq markirovkaga ega boʻlishi kerak. Ulardan biri shikastlanganda yoritish yoki tibbiy uskunalar toʻliq oʻchib qolmasligi uchun kamida ikkita elektr zanjiri boʻlishi kerak. Elektr kabellari ular orqali oʻtishi mumkin boʻlgan ruxsat etilgan ishchi tok saqlagichlar yoki oʻchirgichlarning ruxsat etilgan tokidan ortiq boʻladigan tarzda hisoblangan boʻlishi kerak;

elektr simlari mexanik tebranishlar taʼsirida buzilish ehtimoli istisno etiladigan tarzda yotqizilishi kerak. Ular gaz quvurlarini yotqizish uchun nazarda tutilgan qutilarda joylashtirilmasligi yoki ularni kesib oʻtmasligi kerak;

turli kuchlanishli elektr tizimlari uchun ularning kuchlanishlariga mos va bir-biri bilan adashtirib boʻlmaydigan ulagichlar nazarda tutilishi kerak;

turgan avtomobil uchun generator 1-jadvalda keltirilgan quvvatning kamida 40 % iga teng doimiy elektr quvvatini taʼminlashi kerak;

tez tibbiy yordam avtomobilining elektr jihozlari kamida quyidagi toʻrtta alohida tarkibiy qismdan iborat boʻlishi kerak:

bazaviy avtomobil uchun asosiy tizim;

maxsus tibbiy statsionar uskunalarning elektr taʼminoti;

tibbiy salonning elektr taʼminoti;

aloqa vositalarining elektr taʼminoti.

Asosiy tizimdan tashqari elektr jihozlarining har bir tarkibiy qismi oʻziga yopiq boʻlishi (avtomobil kuzovi koʻrinishidagi “massa”ga ega boʻlmasligi) kerak.

36. Tez tibbiy yordam avtomobillarining kabinalari:

a) maxsus yorugʻlik va tovush signallarini berishni boshqarish pulti bilan jihozlangan boʻlishi;

b) tashqi nutqni ovoz kuchaytirib uzatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi (B va C sinflar uchun);

v) qidiruv farasi (koʻchma akkumulyator fonari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

37. Tez tibbiy yordam avtomobillari Oʻzbekiston Respublikasining moʻtadil sovuq iqlim (UXL) va tropik quruq (TS) iqlimli hududlarida foydalanish uchun tegishli iqlimiy ijro va joylashtirish toifasida ishlab chiqarilishi kerak.

38. Materiallarga qoʻyiladigan talablar:

a) salon panellarini pardozlash uchun ishlatiladigan materiallar och ranglarda boʻlishi kerak. Mebel panellarining yon chetlari kontrast rangga ega boʻlishi kerak;

b) salondagi metall detallar korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlangan yoki himoya-dekorativ qoplamalar bilan korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak;

v) salonning ichki oʻrnatilgan mebeli belgilangan talablarga muvofiqligi gigiyenik xulosa bilan tasdiqlangan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak;

g) ish kreslolari, oʻrindiqlar va bemor matrasining qoplama materiallari tibbiy buyumlarda qoʻllash uchun ruxsat etilgan boʻlishi kerak;

d) tashqi yuzalardagi qoplamalarda burmalar va gʻijimlar boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi;

e) tibbiy salonda qoʻllaniladigan barcha materiallar va qoplamalar yuzalarni dezinfeksiya qilish uchun tavsiya etilgan yuvish-dezinfeksiya vositalariga chidamli boʻlishi kerak.

39. Haydovchi kabinasida oʻlchamlar 1-rasm va 2-jadvalga muvofiq saqlanishi kerak.

1-rasm. Kabinada rioya qilish kerak boʻlgan oʻlchamlar

2-jadvalHaydovchi kabinasi oʻlchamlariga qoʻyiladigan talablarOʻlcham nomiAvtomobil sinflari uchun qiymat, mmAB va CMinimal kenglik WRul chambaragining pastki cheti bilan oʻrindiq yostigʻining yuqori old cheti orasidagi minimal vertikal masofa DBazaviy avtomobil ishlab chiqaruvchisi belgilagan ergonomik boʻsh joy kamaymasligi kerak700150Rul chambaragining pastki cheti bilan haydovchi oʻrindigʻi suyanchigʻi orasidagi minimal gorizontal masofa S400Tomning ichki qoplamasi bilan haydovchi oʻrindigʻi yostigʻi orasidagi vertikalga nisbatan 8° orqaga qiyalangan chiziq boʻyicha minimal masofa N1950

40. Haydovchi kabinasi qoʻshimcha ravishda old oynaning pastki burchagida yoki eshiklar ustida joylashgan tutqich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

41. Haydovchi kabinasi tibbiy salondan toʻsiq bilan ajratilgan boʻlishi kerak. Toʻsiqqa qoʻyiladigan talablar:

a) tibbiy salon bilan haydovchi kabinasi orasidagi toʻsiq quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

A va B sinfdagi avtomobillar uchun — suriladigan oyna yoki eshik tirqishi;

C sinfdagi avtomobil uchun — eshik tirqishi.

b) eshik tirqishi eshikni ochiq va yopiq holatlarda mahkamlashni taʼminlashi kerak. Toʻsiqdagi eshik tirqishining oʻlchamlari kamida: kengligi — 450 mm; balandligi — 1500 mm boʻlishi kerak.

v) oyna yuzasi kamida 0,1 m² boʻlishi kerak. Oyna haydovchi bilan vizual aloqa va bevosita muloqot imkonini taʼminlashi kerak. Oynalar konstruksiyasi ularning oʻz-oʻzidan ochilib ketish ehtimolini istisno etishi kerak. Oynalar tibbiy salondan yorugʻlik kirishiga toʻsqinlik qiladigan suriladigan parda yoki shunga oʻxshash qurilma bilan yopilishi kerak.

g) toʻsiq BMT YIKning 29-son Qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak (C sinovi).

d) zambil tekisligidan yuqoridagi devorlar yuzasi (shu jumladan, shkaflar va qutilar), oyna (oynalar) bundan mustasno, yumshoq qoplamaga ega boʻlishi kerak.

42. Tibbiy salon orqa va yon tashqi eshiklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

43. Eshik tirqishlari ichkariga suv kirishidan himoya qiluvchi zichlagichlar bilan jihozlangan boʻlishi va 3-jadvalga muvofiq minimal oʻlchamlarga ega boʻlishi kerak. Eshik tirqishlari konstruksiyasida zambil oʻlchamlari hisobga olinishi kerak.

3-jadvalEshik tirqishlarining minimal oʻlchamlariTirqish turiAvtomobil sinfi uchun oʻlcham qiymatiABCYon:balandligi80012001400kengligi600660660Orqa:balandligi75012001700kengligi90010501050

44. Tibbiy salonning tashqi tirqishlariga qoʻyiladigan talablar.

a) tibbiy salonning tashqi eshiklari quyidagi talablarga muvofiq xavfsizlik qurilmalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak:

ichkaridan va tashqaridan kalisiz ochilishi va yopilishi;

eshiklar tashqaridan kalit bilan yopilgan boʻlsa, ichkaridan kalisiz ochilishi;

tashqaridan kalit bilan qulfdan chiqarilishi va qulflanishi;

eshiklar ichkaridan qulflangan boʻlsa, tashqaridan kalit yordamida ochilishi.

Izoh: markaziy qulf mavjud boʻlsa, kalit mexanik yoki nomexanik boʻlishi mumkin.

b) harakatlanish vaqtida barcha eshiklar toʻliq yopilmagan boʻlsa, haydovchi bu haqda akustik yoki optik signal bilan ogohlantirilishi kerak;

v) orqa ikki tavaqali eshik kamida 150° burchakka ochiladigan ikkita tavaqadan iborat boʻlishi, 90° ga ochilganda va maksimal ochilish holatida ishonchli mahkamlanishi kerak;

g) orqa koʻtariluvchi eshik yuqoriga eshik tirqishining yuqori chetidan past boʻlmagan sathgacha ochilishi va shu balandlikda ishonchli mahkamlanishi kerak. Yuklash zonasining oʻlchamlari 2-rasm va 4-jadvalga muvofiq boʻlishi kerak;

d) salonning yon eshigi ikki tavaqali yoki suriladigan boʻlishi mumkin va uni ochiq hamda yopiq holatlarda mahkamlovchi stopor qurilmasiga ega boʻlishi kerak. Eshik konstruksiyasida oyna nazarda tutilishi kerak;

e) eshiklarni ochish (yopish) uchun sarflanadigan kuch 120 N dan koʻp boʻlmasligi kerak. Agar yuk polining balandligi 400 mm dan oshsa, orqa eshik uchun pogʻona talab etiladi. Zinapoyalar sirpanishga qarshi yuzaga ega boʻlishi va kamida 2000 N yukka bardosh berishi kerak;

2-rasm. Orqa eshiklarning ochilgan holatdagi balandligi

4-jadvalYuklash zonasining oʻlchamlariYuklash zonasining parametriQiymatiOrqa eshikning ochiq holatdagi minimal balandligi N2, mm 1)1800Yuklashda zambilning maksimal ogʻish burchagi 2)16°Zambilni yuklash balandligi:zambilda yotgan bemorni yuklash yoki tushirishda zambil dastalarining oʻrtasi bilan yoʻl sathi orasidagi masofa, mm, koʻpi bilan825agar tibbiy salon poliga zambil yoki zambil platformasi oʻrnatilsa, avtomobilning jihozlangan holatiga mos yuklamada, ortiqcha mahkamlanmagan uskunalar bilan birga, yoʻl sathidan tibbiy salon polining maksimal balandligi, mm, koʻpi bilan750

1) Yoʻl sathidan avtomobilning texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massasidagi toʻliq koʻtarilgan orqa eshikning eng past nuqtasigacha boʻlgan masofa.

2) Yuklash burchagi imkon qadar kichik boʻlishi kerak.

j) tibbiy salonda kamida ikkita deraza boʻlishi kerak: ikkala tomonda yoki bir tomonda va orqada;

z) tibbiy salonning tashqi eshiklarida derazalar boʻlishi kerak. Derazalar tibbiy salonning yon panellariga ham oʻrnatilishi mumkin. Salon tashqi eshiklaridagi va yon panellardagi derazalar balandligining 2/3 qismi pastdan mat (xira) qilingan boʻlishi kerak. Yon panelda yoki yon eshikda joylashgan kamida bitta deraza suriladigan boʻlishi kerak.

45. Tez tibbiy yordam avtomobillarining tomi, yon devorlari va eshiklari ichkaridan qoplama bilan yopilgan boʻlishi kerak.

Qoplama panellarining chetlari suv kirmaydigan qilib ishlov berilishi va (yoki) zichlashtirilishi (jipslashtirilishi) lozim. Pol qoplamasi “paluba usulida” yuvishga imkon beruvchi choklar germetizatsiyasi bilan, sirpanishga qarshi va antistatik materiallardan tayyorlanishi kerak. Agar pol shakli suvning oqib ketishiga toʻsqinlik qilsa, kamida uni oqizib chiqarish uchun (yopiladigan) teshik koʻzda tutilishi kerak.

Ochiq turgan javon tokchalarining chetlari BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq yumaloqlangan boʻlishi kerak.

46. Agar salon mahkamlangan zambil-kreslo bilan jihozlangan boʻlsa, tirsak sathidagi boʻsh joy kengligi kamida 600 mm, oʻrindiqdan shipgacha esa kamida 920 mm boʻlishi kerak.

47. Avtomobilga texnik xizmat koʻrsatish uskunasi tibbiy salonga kirmasdan foydalanish mumkin boʻladigan tarzda joylashtirilishi kerak.

48. Toʻliq jihozlangan tibbiy salonning ichki qoplamasi shikastlanish xavfi minimal boʻladigan tarzda bajarilishi kerak.

49. Shift panellarining asosdan ajralishi va osilib qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi. BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq shift panellarini mahkamlash uchun moʻljallangan mahkamlash elementlari va maxsus qoplamalarning 5 mm dan ortiq boʻrtib chiqishiga yoʻl qoʻyiladi.

50. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy saloni tomi salonning tabiiy yoritilishi va shamollatilishini taʼminlaydigan lyuk bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Lyuk oynasi BMT YIK Qoidalari № 43 talablariga mos kelishi kerak. Tomdagi lyuk konstruksiyasi salondan favqulodda chiqish imkonini taʼminlashi, uning oʻlchamlariga 500x700 mm oʻlchamdagi toʻrtburchak sigʻishi, proyom maydoni esa kamida 0,4 m2 boʻlishi kerak. Lyukning qulflash va mahkamlash qurilmalari qopqogʻini oldinga, orqaga engashtirib ochishni, favqulodda vaziyatlarda uni tashqaridan toʻliq ochishni va oraliq holatlarda mahkamlashni taʼminlashi kerak. Lyuk qopqogʻini ochish (yopish) kuchi 120 N dan koʻp boʻlmasligi kerak.

51. Yon panellarning asosdan ajralishi va osilib qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

52. BMT YIK Qoidalari № 21 ga muvofiq yon panellarni mahkamlash uchun moʻljallangan mahkamlash elementlari va maxsus qoplamalarning 5 mm dan ortiq boʻrtib chiqishiga yoʻl qoʻyiladi.

53. Tez tibbiy yordam avtomobili tibbiy salonining poli, tomi, yon panellari va eshiklarining qoʻshimcha issiqlik izolyatsiyasi barcha eshik va derazalar yopiq, isitish, konditsionerlash va shamollatish tizimi oʻchirilgan holatda, nazorat nuqtalaridagi boshlangʻich harorat plyus 20 ± 2 °C va tashqi havo harorati minus 25 °C boʻlganda, nazorat nuqtalaridagi haroratning 30 daqiqa ichida (5-jadvalga muvofiq) pasayishini taʼminlashi kerak.

5-jadvalNazorat nuqtalaridagi haroratning pasayishiNazorat nuqtasiTez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun harorat pasayishiABC°C, koʻpi bilanAsosiy zambilning eng past holatida oʻrnatilgan yuzasidan 0,1 m balandlikda, zambil markazida1055Kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,1 m balandlikda1055Tibbiy salon markazidagi pol yuzasida1055

54. Eshiklar, derazalar, lyuk zichlagichlari konstruksiyasi tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonini chang va namlik kirishidan himoyalanishini taʼminlashi kerak.

55. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari filtr-shamollatish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

56. Tibbiy salonning ichki gabarit oʻlchamlari tez tibbiy yordam avtomobili sinfiga qarab 6-jadvalga mos kelishi kerak.

6-jadvalIchki gabarit oʻlchamlariParametr nomiTez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymatiABCmm, kamidaUzunligi (salon ichki yuzasining orqa qismidan zambil sathidagi boʻlinmagacha)220025003050Kengligi (pol yuzasidan 800 mm balandlikda)140016001700Balandligi (ish zonalarida pol yuzasidan shipgacha)125016001760

57. A sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida zambil yoki tibbiy aravachani hamda ikkita oʻrindiqni oʻrnatish uchun konstruksiya bilan kamida bir tomondan zambil (tibbiy aravacha) boʻylab, ish zonasi kengligi kamida 240 mm boʻlgan oʻtish joyi taʼminlanishi kerak.

58. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida ochiq eshik proyomini hisobga olgan holda zambil (tibbiy aravacha)ning bosh tomonida ish zonasi kamida 750 mm boʻlgan holda xodimlarning ishlashi, shuningdek, zambilning butun uzunligi boʻylab chap va oʻng tomondan tibbiy manipulyatsiyalar uchun bemorga ish zonasi kengligi kamida 240 mm boʻlgan kirish imkoniyati taʼminlanishi kerak.

59. Oʻtirish joylarining minimal soni 7-jadvalga mos kelishi kerak.

7-jadvalOʻtirish joylarining minimal soniParametr nomiTez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymatiABCOʻtirish joylarining minimal soni122Joylashgan oʻrindiqlar soni:Zambil yonida1--Zambilning oldingi qismida, uning uzunligining uchdan ikki qismida, yonida-11Zambilning bosh tomonida joylashgan oʻrindiqlar soni-11

60. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarida zambilning bosh tomonidagi ish kreslosi aylanish imkoniyatiga ega boʻlishi va avtomobil harakatlanayotganda harakat yoʻnalishi boʻyicha va unga qarshi holatlarda mahkamlanishi kerak. Kreslo qaytariladigan qoʻl tayanchlari va xavfsizlik kamarlariga ega boʻlishi kerak.

61. Chap bortdagi ish kreslosi transformatsiyalanadigan suyanchiqqa va xavfsizlik kamariga ega boʻlishi kerak.

62. Oʻng bortdagi ish oʻrindigʻi xavfsizlik kamariga ega boʻlishi kerak. Agar oʻng bortda qoʻshimcha zambilni oʻrnatish va mahkamlashni taʼminlaydigan qaytariladigan oʻrindiq qoʻllanilsa, xavfsizlik kamarini oʻrnatish talab etilmaydi. Harakat yoʻnalishiga nisbatan yon tomonga joylashgan oʻrindiqlar qoʻllanilganda ham xavfsizlik kamarini oʻrnatish talab etilmaydi.

63. Oʻrindiqlar kengligi kamida 420 mm, chuqurligi — kamida 330 mm, pol sathidan balandligi — kamida 420 mm boʻlishi kerak. Bosh suyanchiqsiz suyanchiq balandligi — kamida 520 mm. Yostiqlar qalinligi — kamida 50 mm.

64. Tibbiy salondagi havo harorati 8-jadvalga mos kelishi kerak.

8-jadvalTibbiy salondagi havo haroratiNazorat nuqtasiTez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun parametr qiymatiABC°C, kamidaAsosiy zambilning eng past holatida oʻrnatilgan yuzasidan 0,1 m balandlikda, zambil markazida202020Kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,1 m balandlikda202020Tibbiy salon markazidagi pol yuzasida151515

65. Tibbiy salonda 8-jadvalda koʻrsatilgan haroratlarga erishish vaqti boshlangʻich harorat minus 25°C boʻlganda 30 daqiqadan koʻp boʻlmasligi kerak.

66. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonlari poldan 1 m masofada, salon markazidagi havo haroratini atrof-muhit haroratiga nisbatan 10 °C ga pasaytirishni taʼminlaydigan konditsionerlash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Boshlangʻich harorat plyus 40 °C boʻlganda belgilangan harorat pasayishiga erishish vaqti 30 daqiqadan koʻp boʻlmasligi kerak.

67. Tez tibbiy yordam avtomobili toʻxtab turganda tibbiy salonda bir soat davomida kamida oʻn martalik havo almashinuvi taʼminlanishi kerak, bunda havo harakati tezligi zambil yuzasi ustidan bosh qismida 0,1 m balandlikda va kreslo oʻrindiqlari yuzasidan 0,7 m balandlikda qishda 0,25 m/s dan, yozda esa 0,5 m/s dan koʻp boʻlmasligi kerak.

68. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillarining tibbiy saloni asosiy avtomobil isitish tizimidan mustaqil ishlaydigan avtonom isitkich bilan yoki dvigatelning avtonom isitkichi bilan birgalikda ishlaydigan isitish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Isitish tizimining termostatik rostlagichi haroratning plyus 5 °C dan ortiq tebranmasligini taʼminlashi kerak.

Shamollatish oʻchirilgan va tizim tibbiy salonda havoni aylantirish rejimiga oʻtkazilgan holatda ham isitish tizimi ushbu talablarga javob berishi kerak.

69. Agar tez tibbiy yordam avtomobilida behushlik uchun gazlar va bugʻlardan foydalanilsa, belgilangan talablarga muvofiq tortish (ventilyatsiya) tizimi koʻzda tutilishi kerak.

70. Tibbiy salon ish joylarining yoritilganligi 9-jadvalga mos kelishi kerak.

9-jadvalTibbiy salon ish joylarining yoritilganligiNazorat nuqtasiTez tibbiy yordam avtomobili sinfi uchun yoritilganlik, lk, kamidaYorugʻlik manbaiABCUmumiy yoritilganlik50100100200100200Choʻgʻlanma lampalarLyuminessent lampalarManipulyatsiya maydonlari100200150300150300Choʻgʻlanma lampalarLyuminessent lampalarZambil yuzasi100200150300150300Choʻgʻlanma lampalarLyuminessent lampalar

71. B va C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari tibbiy salonlarida kamida 1000 lk yoritilganlikni taʼminlaydigan, zambil yuzasidagi yorugʻlik dogʻining diametri kamida 200 mm boʻlgan qoʻshimcha yoritgich boʻlishi kerak.

72. Tez tibbiy yordam avtomobillari yon eshiklarining zinapoyalari zinapoya yuzasining yoritilganligini kamida 30 lk taʼminlaydigan mahalliy yoritishga ega boʻlishi kerak.

73. Salon isitish, shamollatish va yoritishni boshqarish va nazorat qilish puli qulay (yetib boriladigan) joyda joylashgan boʻlishi kerak. Tugmalar, oʻchirgichlar, yorugʻlik indikatorlari rejimlarni boshqarish va belgilangan parametrlarni nazorat qilish uchun qulay va koʻzga koʻrinadigan boʻlishi kerak.

74. Salon yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

75. Tez tibbiy yordam avtomobilida suyuqliklarni tomir ichiga yuborish uchun ikkita infuzion tizimni zambilni qabul qilish platformasi ustida imkon qadar yuqori balandlikda mahkamlash uchun moʻljallangan kronshteynlar tizimi boʻlishi kerak. Infuzion tizimlar platformaning ikkala uchidan ham ulash imkoni boʻladigan tarzda joylashtirilishi kerak. Kronshteynlar kamida 50 N kuchga bardosh berishi va ikkita infuzion tizimni bir-biridan mustaqil ravishda mahkamlashi kerak.

76. Zambil va zambil-kreslolar ularni tez tibbiy yordam avtomobilida mahkamlash uchun moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

77. Bemor zambilda (zambil-kreslo) yoki tez tibbiy yordam avtomobilida joylashgan moslamalar yordamida mahkamlangan boʻlishi kerak.

78. Salon ichidagi barcha buyumlar oʻtkir qirralarga ega boʻlmasligi yoki salondagi odamlar xavfsizligiga tahdid solmasligi kerak.

79. Mahkamlash qurilmalari avtomobilning harakat yoʻnalishi boʻyicha uzunasiga, koʻndalangiga va vertikal yoʻnalishlarda 10 g tezlanish yoki sekinlashishda uskunani ushlab turishi kerak.

80. Terminal qurilmalar va elektr ulagichlar mahkamlash qurilmalari yoki ularning qismlari sifatida ishlatilmasligi kerak.

81. Gaz qurilmasi yoki gaz quvurlari uchun joy shamollatish bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

82. Kislorodli gaz ballonlarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

83. Kislorod ballonlari salonning orqa qismida shkafda vertikal holatda, kuzovning koʻtaruvchi elementlariga ishonchli mahkamlangan holda, isitish tizimlaridan kamida 0,5 m masofada joylashtirilishi kerak, ularni almashtirish, boshqarish va nazorat qilish uchun qulay kirish imkoniyati taʼminlanishi kerak.

84. Asosiy zambilga qoʻyiladigan talablar:

a) C sinf tez tibbiy yordam avtomobillari uchun asosiy zambilning pol yuzasidan balandligi 400 dan 650 mm gacha rostlanadigan boʻlishi kerak;

b) qabul qilish qurilmasidagi asosiy zambil reanimatsiya tadbirlarini oʻtkazish uchun qattiq toʻshakka ega boʻlishi kerak;

v) qabul qilish qurilmasi zambilni boʻylama va koʻndalang yoʻnalishlarda siljitish imkoniyatini, holatlarini ishonchli mahkamlash bilan taʼminlashi kerak;

g) qabul qilish qurilmasining konstruksiyasi zambilni mahkamlash va ajratishning oson va ishonchli boʻlishini taʼminlashi kerak. Zambilning mahkamlash elementlari tez tibbiy yordam avtomobillari harakatlanayotganda qoʻshimcha shovqinlar paydo boʻlishini istisno qilishi kerak.

85. Oʻrnatilgan mebelga qoʻyiladigan talablar:

a) salonning oʻrnatilgan mebeli (shkaflar, tokchalar, antresollar, stellajlar) kuzovning kuch elementlariga ishonchli mahkamlangan boʻlishi kerak. U koʻchma buyumlarni 15 soniyadan koʻp boʻlmagan vaqt ichida oson va qulay mahkamlash va boʻshatishni taʼminlaydigan mahkamlash elementlariga ega boʻlishi kerak;

b) tortma qutilar ochiq va yopiq holatlarda mahkamlanishi kerak;

v) shkaf va tokchalar eshikchalari qotib qolmasdan, silliq yopilishi kerak. Tez tibbiy yordam avtomobili harakatlanayotganda ularning oʻz-oʻzidan ochilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ochiq tokchalar balandligi kamida 30 mm boʻlgan bortikka ega boʻlishi kerak.

86. Avtomobillarning tibbiy uskunalar bilan toʻliq jihozlanganligi va uskunalarning belgilangan tibbiy talablarga muvofiqligi Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

7-§. Avtosamosvallarga qoʻyiladigan talablar

87. Avtosamosvallarning gidravlik uskunasi ushbu ilovaning 309 va 310-bandlari talablariga mos kelishi kerak.

8-§. Sement tashuvchi avtomobillarga qoʻyiladigan talablar

88. Sement tashuvchi avtomobilning konstruksiyasi ushbu ilovaning 2-bobi 1 — 7-paragraflari talablariga mos kelishi kerak.

89. 0,07 MPa dan ortiq bosim ostida ishlashga moʻljallangan Sement tashuvchi avtomobillar sisternalari va yuklash lyuklarining xavfsizlik talablariga muvofiqligi “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan beriladigan hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

90. Sement tashuvchi avtomobil quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

a) sisterna yuklash lyuklariga xizmat koʻrsatish uchun narvon va toʻsiqlangan maydoncha bilan;

b) sisternada bosim mavjud boʻlganda yuklash lyukining ochilishiga yoʻl qoʻymaydigan qulflash qurilmasi bilan bloklangan, sisternadagi bosimni chiqarish qurilmasi bilan;

v) pnevmatik tushirish tizimidagi ehtiyot klapan bilan;

g) tushirishni favqulodda toʻxtatish uchun kran bilan;

d) sisternadagi bosim koʻrsatkichi bilan;

e) sisternada taʼmirlash ishlarini olib borish imkonini beruvchi yuklash lyuki bilan.

91. Signal ranglar va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

92. Tushirish paytida ish zonasi havosidagi mineral moy va Sement changi konsentratsiyasi darajasi 5 — 6 mg/m3 dan oshmasligi kerak.

93. Operator ish oʻrnidagi shovqin xususiyatlari ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

94. Pnevmatik tushirishni boshqarish organlaridagi kuchlar ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

9-§. Avtoevakuatorlarga qoʻyiladigan talablar

95. Avtoevakuatorlar toʻq sariq rangli chaqnovchi mayoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Chaqnovchi mayoqlar BMT YIK Qoidalari № 65-00 talablariga hamda kecha vaqtida ishlash uchun ish zonasini yorituvchi faralarga mos kelishi kerak.

96. Avtoevakuatorning gidravlik uskunasi, agar u oʻrnatilgan boʻlsa, ushbu ilovaning 2-bobi 8-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

97. Transport vositalarini toʻliq yuklash orqali tashiydigan avtoevakuatorlar evakuator platformasida transport vositalarini mahkamlash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ular oldingi toʻsiqni, gʻildirak toʻsigʻini, gʻildirak stropasini oʻz ichiga olishi kerak.

10-§. Transport vositalari shassisidagi tibbiy komplekslarga qoʻyiladigan talablar

98. Boʻyashga qoʻyiladigan talablar:

a) yengil avtomobillar va avtobuslarda (kapotli avtobuslardan tashqari) bajarilgan tibbiy komplekslarda ishlab chiqaruvchi tomonidan qoʻllanilgan asosiy boʻyoq rangi saqlanib qoladi.

b) yuk avtomobillari, yarimtirkamalar, tirkamalarga, kapotli avtobuslarga, shuningdek, tibbiy maqsaddagi yashash konteynerlariga oʻrnatilgan tibbiy komplekslar kuzovlarining tashqi yuzalari quyidagi ranglardan biriga boʻyalgan boʻlishi kerak: kulrang-koʻk, tutunsimon, bej (och bej, kulrang-bej, toʻq bej), qumsimon. Ushbu bandda sanab oʻtilgan ranglarning kombinatsiyasidan (ikki rangli) boʻyash mumkin.

Transport vositalarining oʻng va chap tomonlariga koʻrinishi, rangi, oʻlchami va joylashuvi bir xil boʻlgan rang-grafik sxemalar tushiriladi.

99. Tibbiy komplekslarga qoʻshimcha tashqi tovush va yorugʻlik signallarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

11-§. Yongʻinni oʻchirish avtomobillariga qoʻyiladigan talablar

100. Yongʻin oʻchirish mashinasining texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal massadagi yon tomonga statik barqarorlik burchagi kamida 30° boʻlishi kerak.

101. Yongʻin oʻchirish avtomobilining tomidagi yongʻin oʻchirish uskunalari joylashuvi va oʻrnatilishi transport vositasi agʻdarilganda ekipaj kabinasi butunligini saqlashni taʼminlashi kerak.

102. Nasos qurilmasini boshqarish tizimini asosiy shassi tormoz tizimining resiverlariga ulash, hatto kompressor oʻchirilgan holatda ham tormoz privodidagi bosimning bosimni rostlashning minimal chegarasining 80 % dan pastga tushishiga, shuningdek, prujinali energiya akkumulyatorlarining ishga tushishiga sabab boʻlmasligi kerak.

103. Yongʻinni oʻchirish avtomobili tomiga yirik gabaritli uskunalarni (qoʻl narvonlari, soʻrish shlanglari va h.k.) joylashtirishga ruxsat etiladi, bunda tomga joylashtiriladigan uskuna asosiy shassining koʻrish parametrlarini yomonlashtirmasligi kerak. Tomga oʻrnatilgan yongʻin shlangining joylashuvi yongʻinni oʻchirish vositalarining chiqarilish boshida va oxirida old oynasi bilan aloqaga kelishini oldini olishi kerak. Zarur boʻlganda old oyna ustiga himoya soyaboni oʻrnatilishi kerak. Soyabon haydovchi oʻrnidan koʻrinishni kamaytirmasligi kerak.

104. Agar yoʻlovchi boʻlim eshigi ochilishining pastki qismi yerdan 400 mm dan yuqori boʻlsa, yongʻin oʻchirish mashinalari xavfsizlik zinapoyalari va tutqichlar bilan jihozlanishi kerak..

105. Ishlash uchun moʻljallangan tomdagi maydonchalar va ochiq platformalar perimetri boʻyicha balandligi kamida 100 mm boʻlgan toʻsiq va sirpanishga toʻsqinlik qiluvchi qoplamaga ega boʻlishi kerak.

106. Tomga yoki maydonchaga koʻtarilish uchun narvonlar kengligi kamida 150 mm, chuqurligi kamida 125 mm boʻlgan zinalarga ega boʻlishi kerak. Zinalar orasidagi masofa 300 mm boʻlishi kerak. Narvon zinalari koʻtarilayotgan xodimning oyogʻi barqaror turishini taʼminlaydigan yuzaga ega boʻlishi kerak. Ikkita va undan ortiq zina boʻlganda tutqich yoki skobalar oʻrnatilishi kerak.

107. Yongʻin avtomobillari operator ish zonasidan chiqindi gazlarni chiqarish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yongʻin avtomobili dvigateli chiqindi gazlarini chiqarish trubasi tizimi yongʻin avtomobilini boshqarish organlari yonida turgan operator tomonga yoʻnaltirilmagan boʻlishi kerak.

108. Ekipaj kabinasiga qoʻyiladigan talablar:

(a) haydovchining ish joyining kengligi kamida 800 mm, haydovchi yonida oʻtirgan har bir yoʻlovchi uchun oʻrindiqlarning kengligi esa kamida 450 mm boʻlishi kerak;

(b) oʻrindiqlar yonma-yon joylashtirilganda, birinchi qator ikkinchi qatordan jarohat olishni oldini oluvchi tutqich bilan jihozlangan boʻlinma bilan ajratilishi kerak. Boʻlinma ekipaj aʼzolari oʻrtasidagi vizual yoki ogʻzaki muloqotga toʻsqinlik qilmasligi kerak;

s) eshiklar harakat yoʻnalishi tomon ochilishi va tashqi hamda ichki boshqaruv tutqichlariga ega qulflash mexanizmlari bilan jihozlanishi kerak;

d) ichki qulflar transport vositasi harakatlanayotganda ichkarida oʻtirgan ekipaj aʼzolari tomonidan tasodifan ochilishini oldini oluvchi mexanizm bilan jihozlanishi kerak; Qulflash mexanizmlari tutqichlari jarohat olishni oldini oladigan shaklda boʻlishi kerak;

e) ekipaj boʻlimidagi uskuna shunday joylashtirilishi kerakki, keskin burchaklar yoki keskin chetlar ekipajga jarohat yetkazishi mumkin boʻlmasin. Uskuna harakatlanayotgan paytda oʻz-oʻzidan siljishini oldini oladigan tarzda mahkamlanishi kerak;

f) ekipaj boʻlimi sovuq mavsumda barcha ish sharoitlari doirasida ichki haroratni kamida 15 °C darajada saqlay oladigan isitkich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.109. Yongʻin oʻchirish avtomobilining maxsus agregatlari ishlaganda operator ish oʻrnidagi tovush darajasi ushbu ilovaning 3-bobi 2-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

110. Yongʻin oʻchirish avtomobili gidrantdan ishlayotganda yongʻin oʻchirish avtomobili nasos qurilmasining konstruksiyasi koʻpik hosil qiluvchi moddaning suv taʼminoti tarmogʻiga tushishi imkoniyatini istisno qilishi kerak.

111. Boshqarish organlariga qoʻyiladigan talablar:

a) ushbu ilovaning 2-bobi 3-paragrafi talablari bajarilishi kerak;

b) har bir boshqarish organi yonida uning vazifasi va holatini belgilovchi belgi boʻlishi kerak. Belgi, agar bu qismlar yongʻin avtomobilidan operativ foydalanishda demontaj qilinishi lozim boʻlsa, koʻchma qismlarda joylashtirilmasligi kerak;

v) Yongʻin oʻchirish avtomobilining maxsus agregatlarini boshqarish organlari, qopqoqlarni ochish uchun dastaklar, idishlar lyuklari, ekipaj kabinasi eshiklari, boʻlimlar va boshqa elementlarning dastaklari qoʻl himoya vositalarida qoʻl bilan ushlash imkoniyatini taʼminlashi kerak.

112. Yongʻin oʻchirish avtomobillari avtomobilning old va orqa qismlarida tumanga qarshi faralar va qidiruv faralari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Oldingi qidiruv farasini boshqarish kabinadan oʻng tomondagi eng chekka oʻrindan amalga oshirilishi kerak.

113. Yongʻin oʻchirish avtomobilining rang-grafik sxemasiga, maxsus yorugʻlik va tovush signallariga qoʻyiladigan talablar ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafiga muvofiq belgilangan.

114. Elektr uskunalari xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar:

a) Yongʻin oʻchirish avtomobilining elektr kuchlantirish qurilmalari konstruksiyasi, shuningdek, elektr ulanishlari xizmat koʻrsatuvchi xodimlarni elektr toki urishidan xavfsizligini taʼminlashi kerak;

b) statsionar va koʻchma elektr energiyasi qabul qiluvchilarining yoqilganlik holati, kuchlanish mavjudligi, muayyan turdagi elektr uskunalar uchun belgilangan boshqa harakatlarni koʻrsatish uchun ogohlantiruvchi signallar, yozuvlar va lavhalar qoʻllanilishi kerak;

v) elektr simlar uzilib qolishi, ishqalanib yeyilishi imkoniyatini istisno qilish uchun mustahkam mahkamlangan, shuningdek, yongʻinning harorat omillari, suv toʻkilishi va atmosfera yogʻinlari taʼsiridan himoyalangan boʻlishi kerak;

g) kirishlar, oʻtkazgichlar, ulagichlar belgilangan boʻlishi kerak. Oʻtkazgichlarni belgilash har bir oʻtkazgichning ikkala uchida bajarilishi kerak;

d) turli chastota va kuchlanishdagi tok uchun moʻljallangan elektr uskunalari elementlarining korpuslari oʻziga xos rangga ega boʻlishi, ulagichlar esa bir-biriga oʻzaro ulanib qolish imkoniyatini istisno qilish uchun konstruktiv jihatdan farq qilishi kerak;

e) qoʻshimcha elektr uskunalari elementlarining quvvat berish elektr zanjirlari eriydigan saqlagich yoki avtomatik uzgich bilan jihozlanishi kerak;

j) Yongʻin oʻchirish avtomobillari asosiy shassining akkumulyator batareyasi uzgichi (massa uzgichi) bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

z) izolyatsiya shikastlanishi natijasida xavfli kuchlanish ostida qolishi mumkin boʻlgan elektr uskunalarining barcha metall tok oʻtkazmaydigan qismlari quvvat manbai korpusi bilan, shuningdek, yongʻin avtomobili shassisi bilan elektr aloqaga ega boʻlishi kerak;

i) Yongʻin oʻchirish avtomobili kuchlantiruvchi elektr uskunalarining alohida ajratilgan, nominal kuchlanishi 230 va 400 V boʻlgan quvvat zanjirlari oʻrtasida hamda korpusga nisbatan izolyatsiya qarshiligi UXL va TS iqlim sharoitlarida kamida 0,5 MOm boʻlishi kerak.

115. Yongʻin oʻchirish avtomobilida himoya yerga ulanishini ulash imkoniyati koʻzda tutilishi kerak. Yerga ulash qurilmasining kontakt yuzasi yuqori elektr oʻtkazuvchanlikka ega korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi kerak. Yerga ulash qisqichi joylashgan joy yongʻin avtomobili konstruksiyasining (yongʻin ustki qurilmasi, suv-koʻpik kommunikatsiyalari va avtomobilning asosiy shassisi) barcha metall elementlari bilan elektr jihatdan bogʻlangan boʻlishi kerak (kontakt joylarida oʻtish qarshiligi 2000 mkOm dan oshmasligini taʼminlaydigan metallashtirish oʻzaro ulagichlari oʻrnatilgan). Yerga ulash yerga ulovchi konstruksiyalarga mahkamlash uchun maxsus qurilma bilan jihozlangan, kesim yuzasi kamida 10 mm2 boʻlgan izolyatsiyalanmagan mis koʻp tolali sim yordamida amalga oshirilishi kerak.

116. Yongʻin oʻchirish avtomobillari shaxsiy tarkibni elektr toki urishidan himoya qilish shaxsiy himoya vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

117. Yongʻin xavfsizligi talablari:

a) Yongʻin oʻchirish avtomobili konstruksiyasida qoʻllaniladigan materiallar oʻt bardoshlik talablariga mos kelishi kerak.

b) Yongʻin oʻchirish avtomobili konstruksiyasida ekipaj kabinasi, asosiy agregatlar, yoqilgʻi baklari, yoqilgʻi magistrallarini yuqori issiqlik oqimlari taʼsiridan himoya qilish tizimini oʻrnatish imkoniyati koʻzda tutilishi kerak.

v) benzinli dvigatelli yongʻinni oʻchirish avtomobillarining yoqilgʻi baklari va dizelli dvigatelli yongʻin avtomobillarining yoqilgʻi baklarining quyish ogʻizlari ekipaj kabinasidan tashqarida joylashgan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi baki va uning quyish ogʻzi yongʻin avtomobili kuzovi gabaritidan chiqmasligi kerak.

g) qoʻshimcha yoqilgʻi quvurlarining joylashuvi ularni abraziv, korroziyaviy va zarba taʼsiridan himoyalanishini taʼminlashi kerak. Qoʻshimcha yoqilgʻi quvurlari yongʻin avtomobili ramasi deformatsiyaga uchraganda ularning shikastlanishining oldini olish uchun kompensatorlarga ega boʻlishi kerak.

d) dizelli dvigatelli yongʻin avtomobilining chiqindi trubasi konstruksiyasida unga uchqun tutuvchi oʻrnatish koʻzda tutilishi kerak.

e) Yongʻin oʻchirish avtomobilining elektr kuchlantirish qurilmalarining yongʻin xavfsizligi taʼminlanishi kerak.

j) Yongʻin oʻchirish avtomobillari kamida ikkita oʻt oʻchirgich bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ularning mahkamlanish joylari yongʻin avtomobili uskunalarining oson yetib boriladigan zonalarida boʻlishi kerak. Bunda ulardan biri haydovchi oʻrindigʻi yonida, ikkinchisi esa yongʻin avtomobilining kuzovida (boʻlimlarida) boʻlishi kerak.

118. Past haroratli olov oʻchiruvchi moddadan sovitishga uchraydigan va operator ishlagan vaqtda tegib ketish mumkin boʻlgan yongʻin avtomobili quvurlari va agregatlarining yuzalari izolyatsiyalangan boʻlishi kerak.

119. Toʻxtab turganda ochiq eshiklar, oʻrnatilgan chiqma tayanchlar, avtomobilning uzunligi yoki kengligi boʻyicha gabarit oʻlchamlarini oshiruvchi yoritish moʻralarining tortmalari yongʻin avtomobilining gabaritlarini koʻrsatuvchi yorugʻlik qaytaruvchi elementlar yoki boshqa signal qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

120. Haydovchining asboblar kombinatsiyasida ochiq eshiklar, chiqma tayanchlarning oʻrnatilishi, yoritish moʻralarining koʻtarilishi va yongʻin avtomobili harakatiga toʻsqinlik qiluvchi boshqa holatlar haqida signal beruvchi yorugʻlik indikatorlari boʻlishi kerak.

121. Suv yoki boshqa suyuq olov oʻchiruvchi modda uchun sisterna ichida avtomobil harakatlanayotganda suyuqlik tebranishini soʻndirishni taʼminlaydigan koʻndalang toʻlqin toʻsqichlari (boʻlinmalar, gʻovaksimon toʻldirgich va h.k.) joylashtirilgan boʻlishi kerak. Toʻsqich maydoni sisternaning koʻndalang kesim maydonining 95 % ini tashkil etishi kerak. Toʻlqin toʻsqichlari sisternani hajmi har biri 1500 l dan oshmaydigan oʻzaro tutashgan boʻlimlarga boʻlishi kerak. Sisterna kengligi orqa tashqi shinalar izi oʻlchamining 80 % idan ortiq boʻlganda boʻylama toʻlqin toʻsqichini oʻrnatish shart.

122. Yongʻin oʻchirish avtomobillari ikkita gʻildirak tirgovichi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

123. Yoritish moʻrasiga qoʻyiladigan talablar:

a) privod turidan qatʼi nazar, moʻra uni belgilangan balandlikda mahkamlaydigan tormozga ega boʻlishi kerak;

b) moʻra konstruksiyasi 10 m/s gacha shamol tezligida uni tortmalarsiz ekspluatatsiya qilish imkonini berishi kerak.

124. Strela yoki boʻgʻinlar toʻplami (avtonarvon, egiluvchan yongʻin avtokoʻtargichi, yongʻin koʻpik koʻtargichi) bilan jihozlangan yongʻin avtomobillariga xavfsizlik talablari:

a) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari qutqaruv ishlarini va yongʻinlarni oʻchirishni xavfsiz oʻtkazish imkonini beruvchi statik va dinamik turgʻunlikka ega boʻlishi kerak, jumladan:

6° gacha (shu jumladan,) qiyalikka ega yuzada oʻrnatilganda;

olov oʻchiruvchi moddalarni berish qurilmalari bilan ishlaganda;

narvon (lyulka) uchi darajasidagi shamol tezligi 10 m/s dan oshmaganda.

b) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari quyidagilarni istisno qiluvchi blokirovkalarga ega boʻlishi kerak:

resorlar bloklanmagan va tayanchlar koʻtarilgan holatda strelaning (boʻgʻinlar toʻplamining) harakatlanish imkoniyatini;

strelaning (boʻgʻinlar toʻplamining) ish maydonidan tashqarida harakatlanish imkoniyatini;

strela (boʻgʻinlar toʻplami) ish holatida turganda tayanchlarni koʻtarishni;

avtomobil harakatlanayotganda tayanchlarning oʻz-oʻzidan chiqib ketishini;

lift kabinasi strela boʻylab harakatlanayotganda yoki uning eng past holatida boʻlmaganda strelaning siljishini;

strela (boʻgʻinlar toʻplami)ni transport holatiga oʻrnatgandan keyin uning yanada harakatlanishini;

quvvat olish qutisi yoqilgan, resorlar bloklangan, tayanchlar chiqarilgan va strela (boʻgʻinlar toʻplami) koʻtarilgan holatda avtomobilning harakatlanishini;

konstruksiyaning chekka nuqtalari (frontal zarbadan himoyalovchi cheklagichlar) toʻsiqqa tegib ketganda strela (boʻgʻinlar toʻplami), lyulkaning harakatlanishini;

yuk koʻtarish qobiliyati 10 % dan ortiq oshirilganda strela (boʻgʻinlar toʻplami)ning harakatlanishini.

v) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillari asosiy kuch agregati yoki shassi dvigateli privodi ishdan chiqqan taqdirda strela, boʻgʻinlar toʻplamini transport holatiga keltirish uchun favqulodda privodga ega boʻlishi kerak.

g) avtonarvon yoki koʻtargich uchining harakatlanish tezligi xavfsizlik maydonining chegaraviy qiymatlariga yoki harakat privodlari ijro mexanizmlarining chekka holatlariga yetganda avtomatik ravishda sekinlashishi kerak.

d) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich quyidagi koʻrsatkichlar (nazorat asboblari) bilan taʼminlangan boʻlishi kerak:

strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining koʻtarilish balandligi va vileti (chiqib turishi);

strelaning pastki boʻgʻini ogʻish burchagi;

strelaning koʻndalang ogʻish burchagi.

e) strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining koʻtarilish balandligi va vileti koʻrsatkichlari (nazorat asboblari) operator ish oʻrnidan yaxshi koʻrinadigan yagona blokka joylashtirilgan boʻlishi va koʻrsatkichlar xatoligi 5 % dan oshmasligi kerak.

j) boshqarish pultlarida joylashgan avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargichning tovush va yorugʻlik signalizatsiyasi quyidagilar haqida xabar berishi kerak:

strela, boʻgʻinlar toʻplami, lyulka, lift kabinasining harakat ish maydoni chegarasiga yaqinlashishi;

strela, lyulka, lift kabinasining ortiqcha yuklanishi;

frontal zarbadan himoyalovchi cheklagichning ishga tushish momenti;

tayanchning yerdan yoki tagligdan ajralish momenti;

oʻqlarning ustma-ust tushish momenti (avtonarvon uchun);

zinalarning ustma-ust tushish momenti (avtonarvon uchun).

z) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich lyulka polining har qanday holatda gorizontal boʻlishini va strela boʻylab joylashgan narvon zinalarining (agar u boʻlsa) gorizontal boʻlishini taʼminlaydigan tekislash tizimiga ega boʻlishi kerak. Bunda lyulka poli tekisligining gorizontaldan ogʻishi 3° dan, zinalarniki esa — 2° dan oshmasligi kerak.

i) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich lyulkalari (1,1 ± 0,1) va (0,5 ± 0,1) m balandlikda joylashgan ikki qator tutqichdan tashkil topgan toʻsiqqa ega boʻlishi kerak. Lyulka polining perimetri boʻylab balandligi kamida 0,1 m boʻlgan uzluksiz toʻsiq (plintus) boʻlishi kerak. Lyulka toʻsigʻining elementlari (tutqichlar) turli yoʻnalishlarda kamida 1300 N konsentrlangan yukka bardosh berishi kerak.

k) lift kabinasi perimetri boʻyicha balandligi kamida 1,5 m boʻlgan katakli toʻsiqqa ega boʻlishi kerak.

l) egiluvchan avtokoʻtargichning lyulkasi va avtonarvonning lift kabinasi ichkaridan va tashqaridan ochiladigan qulfli bitta yoki bir nechta bir tabaqali eshikcha bilan jihozlangan boʻlishi kerak (EAK lyulkasi qaytariladigan tutqichlar bilan jihozlanishi mumkin). Bunda oʻtish joyi kengligi kamida 500 mm boʻlishi kerak.

m) boshqarish pultidagi egiluvchan avtokoʻtargich lyulkasining barcha harakatlarini boshqarish organlari oʻz-oʻzidan qaytadigan boʻlishi, ularning oʻz-oʻzidan yoqilib ketish imkoniyatini istisno qilishi va mexanizmlarning yoqiladigan harakatlarini belgilashi kerak.

n) strela yoki boʻgʻinlar toʻplami bilan jihozlangan yongʻin avtomobillarining boshqarish pultlari tovush signalini yoqish va avtomobil dvigatelini oʻchirmasdan bajarilayotgan manyovrni favqulodda toʻxtatish qurilmalariga ega boʻlishi kerak.

o) avtonarvon, egiluvchan avtokoʻtargich asosiy boshqarish puliining lyulka bilan ikki tomonlama karnayl aloqasini taʼminlaydigan gaplashuv qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

12-§. Favqulodda vaziyatlar va qutqaruv xizmatlari transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

125. Favqulodda vaziyatlar va qutqaruv xizmatlari transport vositalari ushbu ilovaning 2-bobi 10-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

13-§. Kommunal xoʻjalik va yoʻllarni saqlash uchun transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

126. Maxsus uskunaning tarkibiy qismlari (shu jumladan, simlar, kabellar, ulovchi armatura, quvurlar va h.k.) ularning tasodifiy shikastlanishi xavfli holat yuzaga kelishi imkoniyatini istisno qiladigan tarzda bajarilishi kerak.

127. Maxsus uskunaning koʻtariladigan va agʻdariladigan qismlari ularni koʻtarilgan holatda mahkamlash uchun tayanchlar va (yoki) ularning oʻz-oʻzidan agʻdarilishi va keskin tushib ketishini istisno qiluvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

128. Maxsus uskunani boshqarish puliy maxsus uskuna taʼsir zonasida joylashgan boʻlmasligi kerak.

129. Maxsus uskunaning ish organlarini boshqarish puliy operator butun ish maydonchasini koʻrib turadigan tarzda joylashgan boʻlishi kerak.

130. Maxsus uskunaning yuk ushlab turuvchi qurilmalari yuklarning oʻz-oʻzidan siljishi yoki agʻdarilishini istisno qiluvchi ushlab turishni taʼminlashi kerak.

131. Bir vaqtda yoki belgilangan tartibda boʻlmagan holda taʼsir qilinishi avariya holatiga yoki uskunaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqarish organlari oʻzaro bloklangan boʻlishi kerak.

Bloklash uskunani yoki uning istalgan elementini toʻxtatish uchun xizmat qiluvchi boshqarish organlariga taalluqli boʻlmasligi kerak.

132. Maxsus uskunani boshqarish richaglariga qoʻllaniladigan kuchlar harakatlanish usuli va foydalanish chastotasiga qarab 10-jadvalda keltirilgan qiymatlarga mos kelishi kerak.

10-jadvalMaxsus uskunani boshqarish richaglariga qoʻllaniladigan kuchlarRichagning harakatlanish usuliKuchlar, N, koʻpi bilanFoydalanish chastotasi, smenada, marta240 — 1716 — 55 dan kamAsosan barmoqlar bilan101030Asosan bilak bilan152040Asosan bilak va tirsak bilan253060Butun qoʻl bilan4060150Ikkala qoʻl bilan9090200

133. Quvur armaturasining qoʻlda boshqariladigan privodi richagi dastasiga qulflash organini yopish (yoki ochishda qoʻzgʻatish) paytida ikkala qoʻl bilan qoʻllaniladigan kuch 450 N dan oshmasligi kerak.

134. Har qanday texnologik rejimda operator ish oʻrnidagi maksimal tovush darajasi 110 dB(A) dan oshmasligi kerak.

135. Tashqi shovqin darajasi 11-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

11-jadvalTashqi shovqin darajasiga qoʻyiladigan talablarAsosiy shassi turiTovush darajasi, dB(A)Toʻliq massasi 3500 kg dan ortiq va dvigatel quvvati, kVt:75 dan kam8175 va undan ortiq, ammo 150 dan kam83150 va undan ortiq84Traktor85

Izoh: texnologik operatsiyalarni (yuvish, sugʻorish, supurish, qor tozalash, yoʻl qoplamalariga sepish va h.k.) bajaradigan mashinalar uchun tovush darajasini 2 dB(A) ga oshirishga ruxsat etiladi.

136. Mashina harakatlanayotganda transport vositasining gabarit kengligidan gabarit chiroqlarining tashqi chetidan chapga va (yoki) oʻngga 0,4 m dan ortiq chiqib turadigan, yoki transport vositasining gabarit uzunligidan oldinga va (yoki) orqaga 1,0 m dan ortiq chiqib turadigan texnologik uskuna konstruksiyasi elementlari chiziqlar bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Chiziqlarning rangi — kengligi bir xil, 30 dan 100 mm gacha boʻlgan, tashqariga va pastga qarab 45°± 5° burchak ostida ogʻma joylashgan, navbatlashib keluvchi qizil va oq (sariq) chiziqlar.

Bundan tashqari, bunday konstruksiya elementlari BMT YIK Qoidalari № 3 boʻyicha IA sinf yorugʻlik qaytaruvchilar yoki oldinga va orqaga qaratilgan yorituvchi yuzali gabarit chiroqlari bilan belgilanadi.

137. Texnologik yozuvlar boshqarish postidan koʻrinadigan joylarda joylashtirilgan boʻlishi kerak.

138. Boshqarish va nazorat organlari organning vazifasini koʻrsatuvchi belgilar bilan belgilanishi kerak. Tegishli belgi boʻlmaganda yozuvlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.

139. Maʼlumot lavhalari uskunaning har qanday agregat va uzellariga oʻrnatilishi mumkin, lekin ular barcha ehtiyot qurilmalarda boʻlishi shart.

140. Texnik xususiyatiga koʻra va (yoki) texnologik operatsiyalarni bajarishda maksimal tezligi Yoʻl harakati qoidalari bilan ruxsat etilgandan past boʻlgan transport vositalariga tezlikni cheklovchi taniqlik belgisi oʻrnatilishi kerak. Agar transport vositasining texnologik operatsiyalarni bajarishdagi harakat tezligi transport tezligidan past boʻlsa, ushbu operatsiyalarni bajarishda tezlikni cheklovchi belgi oldinga oʻrnatilishi kerak.

Maksimal tezlik haqidagi qoʻshimcha maʼlumot ekspluatatsiya hujjatlarida koʻrsatilishi kerak.

141. Agar texnologik uskuna konstruksiyasi tufayli BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha ushbu oʻlchamga rioya qilish imkonsiz boʻlsa, yaqin yorugʻlik faralarini oʻrnatish balandligini maksimal 3250 mm gacha oshirishga ruxsat etiladi. Yaqin yorugʻlik faralari shunday sozlanishi kerakki, yaqin yorugʻlik nurining chap qismidagi yorugʻlik chegarasi va mashinaning gorizontal tayanch yuzasini oʻz ichiga olgan tekislikning kesishish chizigʻi BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha oʻrnatilgan faraning shunga oʻxshash chizigʻiga toʻgʻri kelsin.

142. Agar mashinaning oldida oʻrnatilgan texnologik uskuna konstruksiyasi tufayli BMT YIK Qoidalari № 48 boʻyicha ushbu oʻlchamga rioya qilish imkonsiz boʻlsa, mashinaning old uchidan burilish koʻrsatkichlarining yon takrorlagichlarigacha boʻlgan masofani maksimal 3500 mm gacha oshirishga ruxsat etiladi.

143. Yoʻllarda tozalash ishlarini bajarish uchun moʻljallangan mashinalar sariq yoki toʻq sariq rangdagi maxsus yorugʻlik signallari (chaqnovchi mayoqlar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Chaqnovchi mayoqlarning soni va joylashuvi ularning yorugʻlik manbai markazidan oʻtuvchi gorizontal tekislikda 360° burchak boʻyicha koʻrinishini taʼminlashi kerak.

144. Texnologik uskuna kecha vaqtida ishlayotganda ish zonasini yoritish uchun mashinalar ish zonasini yorituvchi qoʻshimcha faralar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

145. Gidravlik uskuna mavjud boʻlganda, u ushbu ilovaning 3-bobi 1-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

14-§. Neft va gaz quduqlariga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

146. Mexanik uzatmalar (zanjirli, kardanli, tishli va h.k.), muftalar, shkivlar va uskunaning boshqa aylanuvchi va harakatlanuvchi elementlari mustahkam mahkamlangan metall toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak.

147. Tez-tez koʻrikdan oʻtkaziladigan uskunaning toʻsiqlari tezda yechiladigan yoki ochiladigan boʻlishi kerak, buning uchun konstruksiyada toʻsiqni tezda va xavfsiz yechish hamda oʻrnatishni taʼminlaydigan dastalar, skobalar va boshqa maxsus qurilmalar koʻzda tutilishi kerak.

Ochiladigan toʻsiqlar ularni ochiq holatda ishonchli ushlab turadigan moslamalar bilan jihozlanishi kerak.

148. Toʻsiq sifatida ramkali metall toʻr ishlatilganda, toʻr simining diametri kamida 2,0 mm boʻlishi kerak.

149. Metall toʻr va panjaraning teshiklari oʻlchamlari 12-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

12-jadvalMetall toʻr va panjara teshiklarining oʻlchamlariToʻsiqlardan harakatlanuvchi elementlargacha masofaTeshikning maksimal kengligi (diametri), mm35 gacha635 dan 150 gacha20150 dan 350 gacha30

150. Neft va gaz quduqlarini taʼmirlash uchun transport bazasidagi qurilmalarni boshqarish tizimlari konstruksiyasida quyidagilar koʻzda tutilishi kerak:

minorani (moʻrani) chiqarish cheklagichi;

talev blokini (ilgak blokini) koʻtarish cheklagichi;

yuk koʻtarish qobiliyati cheklagichi. Agar qurilmaning yuk koʻtarish qobiliyati koʻtarish mexanizmi dvigatelining maksimal aylantiruvchi momenti bilan cheklangan boʻlsa, yuk koʻtarish qobiliyati cheklagichini oʻrnatmaslikka ruxsat etiladi;

boshqarish richaglari va dastalarining alohida holatlarini bloklash;

minorani koʻtarish gidrotizimining shlanglari yoki quvurlari uzilganda minoraning (moʻraning) yiqilishining oldini oluvchi bloklash;

boshqarish tizimi ogohlantiruvchi signalizatsiya bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Ish zonasidagi signal tovush darajasi asosiy uskuna hosil qiladigan tovush darajasidan 8 dB(A) yuqori boʻlishi kerak.

151. Signal ranglar va xavfsizlik belgilari ushbu ilovaning 2-bobi 9-paragrafi talablariga mos kelishi kerak.

15-§. Pul mablagʻlari va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

152. Transport vositasi faqat ichkaridan ochiladigan qoʻshimcha eshik qulflari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

153. Akkumulyator batareyasi transport vositasining yoʻlovchilar xonasidan tashqarida joylashtirilishi va yoʻlovchilar xonasi uchun belgilangandan past boʻlmagan sinfdagi zirh himoyasiga ega boʻlishi kerak.

154. Transport vositasi quyidagilarni joylashtirish uchun joyga ega boʻlishi kerak:

a) tibbiy dorixona (aptechka);

b) favqulodda toʻxtash belgisi;

v) oʻt oʻchirgich:

M1, N1 toifadagi transport vositalari uchun — haydovchi ish oʻrnidan yetib boriladigan zonada sigʻimi kamida 2 l boʻlgan bitta oʻt oʻchirgich;

N2, N3 toifadagi transport vositalari uchun — kamida ikkita oʻt oʻchirgich, ulardan biri sigʻimi kamida 2 l — haydovchi ish oʻrnidan yetib boriladigan zonada, boshqasi (boshqalari) umumiy sigʻimi kamida 5 l — yoʻlovchilar xonasida.

155. Haydovchi va ekipaj aʼzolari uchun mumkin boʻlgan zarba zonasidagi barcha uskuna elementlari, jumladan, zirh himoyasi elementlari, shikastlanishdan xavfsiz boʻlishi, yaʼni tayanch yuzasidan 10 mm dan ortiq chiqib turmasligi va kamida 3,2 mm burilish radiusiga ega boʻlishi yoki energiya yutuvchi qoplamalar bilan yopilgan boʻlishi kerak.

156. Salon tomidagi barcha elementlar (qattiqlik qirralari, yoritish plafonlari kronshteynlari va h.k.) tom yuzasiga nisbatan pastga 20 mm dan ortiq chiqib turmasligi va kamida 5 mm qirra burilish radiusiga ega boʻlishi yoki energiya yutuvchi qoplamalar bilan yopilgan boʻlishi kerak.

157. Yoʻlovchilar xonasida tashiladigan yuk ishonchli mahkamlangan boʻlishi, shikast yetkazishi mumkin boʻlgan chiqiqlarga ega boʻlmasligi va harakat jarayonida haydovchi hamda ekipaj aʼzolariga xalaqit bermasligi kerak.

158. Kabinadan (salondan) izolyatsiyalangan, ekipajni joylashtirish uchun boʻlimlarga ega transport vositasi har bir boʻlim uchun kamida uchta favqulodda chiqish yoʻliga ega boʻlishi kerak. Favqulodda chiqish yoʻli sifatida xizmat eshiklari, tomdagi favqulodda lyuk, xizmat eshigiga qarama-qarshi tomondagi zaxira eshik ishlatiladi.

159. N2 va N3 toifadagi transport vositalari uchun ekipajni joylashtirish boʻlimi tomidagi lyuk majburiydir. Favqulodda lyukning oʻlchamlari:

proyom maydoni kamida 2700 sm2;

lyuk proyomiga 45x59 sm oʻlchamdagi toʻrtburchak sigʻishi kerak;

zaxira eshik proyomiga sigʻadigan toʻrtburchakning oʻlchamlari kamida 65x100 sm boʻlishi kerak.

160. Transport vositasi haydovchi ish oʻrnidan akkumulyatorning massa klemmasini uzishni taʼminlaydigan favqulodda uzgich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

161. Transport vositasining yoqilgʻi baki portlashdan xavfsiz bajarilishi yoki uning yoʻlovchilar xonasidan past boʻlmagan sinfdagi zirh himoyasi koʻzda tutilishi kerak.

Yoqilgʻi baki toʻqnashuv va agʻdarilishda mumkin boʻlgan deformatsiyalardan maxsus himoyalangan boʻlishi kerak. Transport vositasi gʻildiraklarida 30° gacha qiyalikda turgan holatda bakning germetikligi buzilgan taqdirda yoqilgʻining tayanch yuzasiga erkin oqib chiqishini taʼminlaydigan qurilma koʻzda tutilishi kerak.

162. Pul tushumi va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga texnik reglamentning 4-ilovasida keltirilgan haydovchi oʻrnidan koʻrinishga oid umumiy talablar qoʻllanilmaydi, ular oʻrniga ushbu bandning talablari qoʻllaniladi:

Kuzov ustunlari hosil qiladigan koʻrinmaydigan zonalarning burchaklari quyidagilardan koʻp boʻlmasligi kerak:

4° — oʻrta ustun hosil qiladigan;

11° — asosiy yon ustun hosil qiladigan.

A va V zonalarida koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak.

Ushbu talab old oynaning oʻrta va yon ajratuvchi ustunlariga (boʻlakli old oyna boʻlganda), rulga, tozalagich qismlariga, orqaga qarash oynalariga va tashqi antennaga tatbiq etilmaydi.

Kabinaning yon derazalari orqali oʻngga, chapga 90° va pastga 4° koʻrinish zonasida koʻrinmaydigan zonalar boʻlmasligi kerak.

Old oynaning A, V normativ zonalarining tozalanish darajasi 13-jadvalda keltirilgan qiymatlarga mos kelishi kerak.

13-jadvalOld oynaning A va V normativ zonalarining tozalanish darajasiOld oyna zonalariAVYaxlit oynaBoʻlakli oynaYaxlit oynaBoʻlakli oyna84658070

163. Transport vositasida tashqi orqaga qarash oynalari eshiklar yopiq holatda ichkaridan rostlanadigan boʻlishi kerak.

164. Pul tushumi va qimmatbaho yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalarida yoqilgʻi sifatida siqilgan yoki suyultirilgan gazdan, shuningdek, benzin-gaz aralashmasidan foydalanadigan dvigatellarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

165. Transport vositasining dvigatel boʻlimi haydovchi oʻrnidan masofadan boshqariladigan ishga tushirish privodiga ega yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yongʻin oʻchirish qurilmasi ishlaganda dvigatel boʻlimiga tushadigan olov oʻchiruvchi moddalar va yonish mahsulotlari haydovchi kabinasi va yoʻlovchilar xonasiga tushmasligi kerak. Benzinli dvigatellar boʻlimlarini oʻchirish uchun yonuvchi bugʻ-gaz muhitida (havo bilan benzin bugʻlari) ishga tushganda portlashdan xavfsizlikni taʼminlaydigan yongʻin oʻchirish qurilmalari qoʻllanilishi kerak.

166. Yongʻin signalizatsiyasi datchiklari yongʻin chiqish xavfi eng yuqori boʻlgan joylarga oʻrnatilishi kerak:

dvigatel boʻlimida;

elektr uskunalari asboblari toʻplangan joylarda;

avtonom isitkichlar oʻrnatilgan joylarda.

167. Transport vositasi yoʻlovchilar xonasi konstruksiyasida (oʻrindiqlarning yostiq va suyanchiqlari, himoya ramkalari, bosh suyanchiqlari, tom qoplamasi, kabina va eshiklarning yon panellari, pol qoplamasi, asboblar kombinatsiyasi va h.k.) quyidagi materiallar ishlatilishi kerak:

yonish tezligi 100 mm/min va undan kam boʻlgan;

gorelka alangasidan 30 soniya ichida alangalanmagan;

oʻlchov bazasi boshlanishigacha toʻliq yonib bitmasdan oʻchgan.

16-§. Bolalarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

168. Umumiy talablar:

a) bolalarni tashishga moʻljallangan transport vositalari (avtobuslar) ushbu paragraf talablarini hisobga olgan holda M2 va M3 toifadagi transport vositalariga qoʻyiladigan umumiy xavfsizlik talablariga mos kelishi kerak.

b) maksimal konstruktiv tezligi 60 km/soatdan ortiq boʻlgan avtobus BMT YIK Qoidalari № 89 talablariga javob beruvchi tezlikni cheklash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

v) avtobusning oldi va orqasida Yoʻl harakati qoidalariga muvofiq “Bolalar guruhini tashish” taniqlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

g) kuzovning tashqi yon tomonlarida, shuningdek, avtobusning simmetriya oʻqi boʻyicha oldida va orqasida balandligi kamida 25 sm va qalinligi uning balandligining kamida 1/10 qismi boʻlgan toʻgʻri bosh harflar bilan “BOLALAR” qarama-qarshi rangdagi yozuvlari tushirilgan boʻlishi kerak.

Koʻrsatilgan yozuvlarga bevosita yaqin joyda (ularning balandligining kamida 1/2 qismi masofasida) hech qanday belgi yoki yozuvlar tushirilmasligi kerak.

d) avtobus kuzovi sariq rangga boʻyalgan boʻlishi kerak.

e) avtobus orqaga yurishda avtomatik tovush signali berilishini taʼminlaydigan qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

j) avtobusga oʻrnatilgan bevosita boʻlmagan koʻrish vositalarining barcha elementlari elektr isitkichga ega boʻlishi kerak.

z) avtobus ishlab chiqaruvchisi tomonidan avtobus xavfsiz ekspluatatsiyasini belgilovchi mexanizm, uzel va detallarni (rul boshqaruvi, tormoz tizimi, shinalar, oʻt oʻchirgichlar, favqulodda chiqish joylarini boshqarish mexanizmlari va boshq.) koʻzdan kechirish, sozlash va texnik xizmat koʻrsatish davriyligi, bolalarni tashish uchun avtobus tayyorlangan bazaviy avtobusga nisbatan ikki baravar qisqartirilgan boʻlishi koʻzda tutilishi kerak. Avtobus uchun ekspluatatsiya hujjatlarida tegishli koʻrsatma berilishi kerak.

169. Rejalashtirishga qoʻyiladigan talablar:

a) avtobusda faqat oʻtirish joylari koʻzda tutilgan boʻlishi kerak;

b) bolalar uchun moʻljallangan oʻrindiqlar avtobus harakati boʻyicha oldinga qaratilgan boʻlishi kerak;

v) oʻrindiqlarning har bir koʻndalang qatorida “Toʻxtashni soʻrash” signal tugmasi koʻzda tutilishi kerak.

Signal tugmalari avtobusning ichki yon devoriga deraza pastki qirrasi ostiga oʻrnatilishi kerak;

g) haydovchi ish oʻrni uni yoʻlovchilar xonasidan ajratuvchi hech qanday toʻliq boʻlinmaga ega boʻlmasligi kerak;

d) haydovchi ish oʻrni quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

bolalar joylashgan joylardan yoqiladigan, toʻxtash zarurligi haqidagi tovush va yorugʻlik signallari bilan;

ichki va tashqi avtomobil karnay-ovoz kuchaytirgich qurilmasi bilan.

e) oʻz oʻrindigʻida oʻtirgan haydovchi bolalarning avtobusga kirish va undan chiqish jarayonini yoʻl sathidan avtobus poli yuzasigacha boʻlgan zonada nazorat qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Agar bevosita koʻrinish yetarli boʻlmasa, bunday nazoratni amalga oshirishga imkon beruvchi qurilmalar (“videokamera-monitor” tizimi, oynalar tizimi, boshqa optik qurilmalar) oʻrnatilishi kerak;

j) yoʻlovchilar xonasi yon derazalarining fortochkalari mavjud boʻlganda, ularning balandligi derazaning umumiy balandligiga nisbatan 25% dan oshmasligi kerak. Fortochkalar derazaning yuqori qismida joylashgan boʻlishi kerak;

z) avtobusda qoʻlda koʻtarib yuriladigan yuk va (yoki) bagaj uchun har bir yoʻlovchi oʻrniga hisoblangan meʼyorda kamida 0,1 m2 va kamida 20 dm3 boʻlgan orqa qismdagi boʻlim va (yoki) derazalar ustidagi tokchalar yoki boshqa joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak;

i) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan bolalarni ham tashishga moʻljallangan avtobus konstruksiyasi variantida, avtobusda yigʻilgan holatdagi kamida ikkita nogironlar aravachasini joylashtirish uchun maxsus joy koʻzda tutilishi kerak. Bu joy bagaj boʻlimi bilan birlashtirilishi mumkin;

k) bagaj boʻlimi avtobus harakati vaqtida bagaj va yigʻilgan holatdagi nogironlar aravachalarining siljishiga toʻsqinlik qiluvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

l) bagaj boʻlimi toʻsigʻi bagaj va (yoki) nogironlar aravachalari massasining har 100 kg iga 200 N statik yukka bardosh berishi kerak;

m) avtobuslar yoʻlovchilar xonasida derazalar ustida qoʻl yuki uchun tokchalar boʻlganda, tokchalar kengligi kamida 30 sm, ular ustidagi boʻsh joy balandligi esa — kamida 20 sm boʻlishi kerak. Tokchalar ular tegib turgan avtobus devorlari tomonga qiyalikka ega boʻlishi kerak. Gorizontal yuzadan oʻlchangan qiyalik miqdori kamida 10° boʻlishi kerak.

Tokchalar konstruksiyasi avtobus harakatlanayotganda ulardan qoʻl yukining tushib ketishini istisno qilishi kerak;

n) avtobus poli va zinapoyalari qoplamasining materiali sirpanchiq boʻlmasligi kerak;

o) avtobus ikkita tibbiy dorixona (aptechka) bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

p) avtobusda kamida ikkita oʻt oʻchirgichni oʻrnatish uchun joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak, bunda joylardan biri haydovchi oʻrindigʻi yonida boʻlishi kerak.

170. Oʻrindiqlarga qoʻyiladigan talablar (3-rasm):

a) bir yoʻnalishda joylashgan oʻrindiqlar uchun oʻrindiq suyanchigʻining old yuzasi bilan oldinda joylashgan oʻrindiq suyanchigʻining orqa yuzasi orasidagi, oʻrindiq yostigʻi yuzasiga urinma gorizontal tekislikdan oʻtirgan bolaning oyoqlari uchun moʻljallangan pol qismi ustidan 55 sm balandlikda joylashgan gorizontal tekislikkacha boʻlgan oraliqda gorizontal boʻyicha oʻlchangan masofa (N) kamida 60 sm boʻlishi kerak;

b) bir kishilik oʻrindiq yostigʻining kengligi (2F) kamida 32 sm boʻlishi kerak;

v) bir kishilik oʻrindiqning boʻsh joy kengligi (G), oʻtirish joyining oʻrta vertikal tekisligidan har ikki tomonga, oʻrindiq suyanchigʻi boʻylab siqilmagan oʻrindiq yostigʻidan 20 dan 60 sm gacha balandlikda gorizontal boʻyicha oʻlchanganda, kamida 17 sm boʻlishi kerak;

g) ikki va koʻp kishilik ajratilmagan oʻrindiqlar yostigʻining kengligi ushbu bandning b) va v) kichik bandlarida koʻrsatilgan F va G qiymatlarini hisobga olgan holda belgilanishi kerak;

d) oʻrindiq yostigʻining chuqurligi (K) kamida 35 sm boʻlishi kerak;

e) oʻtirgan bolaning oyoqlari joylashgan pol darajasiga (I) nisbatan siqilmagan holatdagi oʻrindiq yostigʻining balandligi shunday boʻlishi kerakki, oʻrindiq yostigʻi yuzasiga urinma gorizontal tekislikning ushbu qism ustidagi balandligi 35 dan 40 sm gacha boʻlsin;

j) boʻlinmaga qaragan oʻrindiq BMT YIK Qoidalari №№ 36, 52 yoki 107 talablariga muvofiq oldida boʻsh joyga ega boʻlishi kerak;

z) oʻtishga qaragan oʻrindiq chetida qoʻl tayanchi yoki tutqich boʻlishi kerak. Qoʻl tayanchi yoki tutqichning oʻrindiq yostigʻidan balandligi (V) 18 ± 2 sm boʻlishi kerak;

3-rasm. Oʻrindiqlarni joylashuvi va oʻlchamlari

i) avtobusda bolalarni kuzatib boruvchi kattalar yoʻlovchisi uchun kamida bitta oʻrindiq koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Koʻrsatilgan oʻrindiqlar I sinf avtobuslar uchun BMT YIK Qoidalari № 36 yoki 107, A sinf avtobuslar uchun esa BMT YIK Qoidalari № 52 yoki 107 talablariga javob berishi kerak;

Oʻrindiqlarning joylashuvi kattalar yoʻlovchilariga avtobus harakati vaqtida bolalarni nazorat qilish imkonini berishi kerak.

k) bolalarni tashish uchun oʻrindiqlar quyidagi sinov yukiga bardosh bera oladigan mustahkamlik xususiyatlariga ega boʻlishi kerak:

bazaviy yuzadan 0,75 m balandlikda oʻrindiq suyanchigʻiga qoʻllaniladigan 1180 №. Yuk qoʻllanilishining markaziy nuqtasi siljishi kamida 100 mm va koʻpi bilan 400 mm boʻlishi kerak;

bazaviy yuzadan 0,45 m balandlikda oʻrindiq suyanchigʻiga qoʻllaniladigan 3140 №. Yuk qoʻllanilishining markaziy nuqtasi siljishi kamida 50 mm boʻlishi kerak;

l) oʻrindiq yostigʻi va suyanchigʻining konfiguratsiyasi, shuningdek, ularning qoplama materiali, avtobus tormozlanganda va burilganda ham bolalar yurishining xavfsizligini taʼminlashi kerak;

m) oʻrindiqlar bolalar uchun ushlab turuvchi qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ular bel xavfsizlik kamari hamda rostlash va mahkamlash qurilmalari majmuidan iborat. Ushbu qurilmalar quyidagilarga mos kelishi kerak:

xavfsizlik kamarlarini mahkamlash joylarining mustahkamligiga nisbatan — BMT YIK Qoidalari № 14 ga;

qoʻllaniladigan xavfsizlik kamarlariga nisbatan — BMT YIK Qoidalari № 16 ga.

171. Kirish va chiqishni taʼminlashga qoʻyiladigan talablar:

a) umumiy yoʻlovchilar soni (kuzatuvchilar bilan birga) 22 kishidan oshmaydigan avtobuslar bitta eshikka, umumiy yoʻlovchilar soni (kuzatuvchilar bilan birga) 22 kishidan ortiq avtobuslar esa kirish va chiqish uchun moʻljallangan kamida ikkita xizmat eshigiga ega boʻlishi kerak;

b) eshik (yoki eshiklardan biri) haydovchi ish oʻrniga bevosita yaqin joylashgan boʻlishi kerak;

v) avtobus xizmat eshiklari ochiq yoki toʻliq yopilmagan holatda harakatning boshlanishiga toʻsqinlik qiluvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

g) avtobus haydovchiga bolalarning avtobusga kirishi va undan chiqishini sutkaning istalgan vaqtida koʻrish imkonini beruvchi xizmat eshiklari proyomlarini yoritish bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

d) bolalar kirishi va chiqishi uchun moʻljallangan xizmat eshigi uchun:

yoʻl sathidan birinchi zinapoyagacha boʻlgan balandlik 25 sm dan koʻp boʻlmasligi kerak. Koʻrsatilgan balandlikni taʼminlash uchun, zarur boʻlganda, BMT YIK Qoidalari № 36, 52 yoki 107 talablariga javob beradigan yigʻiladigan zinapoya (poyabzal) oʻrnatilishi yoki polni tushirish va (yoki) egish tizimi qoʻllanilishi kerak;

keyingi zinapoyalarning balandligi 20 sm dan koʻp boʻlmasligi kerak;

zinapoyalarning chuqurligi kamida 20 sm boʻlishi kerak.

e) bolalar chiqishi uchun moʻljallangan xizmat eshiklari oʻtish joylaridagi tutqichlar yoki dastaklar:

oʻtish joylari ikkala tomondan tutqich yoki dastalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

tutqich yoki dastalar bola xizmat eshigi yonida yoʻlda turgan holda yoki istalgan zinapoyada turgan holda ularni ushlab turishi mumkin boʻladigan tarzda joylashtirilgan boʻlishi kerak;

tutqich yoki dastalarning joylashish balandligi yoʻl yuzasidan yoki har bir zinapoya yuzasidan 60 dan 110 sm gacha boʻlishi kerak;

yoʻlda turgan bola uchun tutqich yoki dastalarning birinchi zinapoyaning tashqi chetiga nisbatan joylashish chuqurligi (gorizontal boʻyicha) 30 sm dan oshmasligi kerak;

istalgan zinapoyada turgan bola uchun tutqich yoki dastalarning shu zinapoyaning ichki chetiga nisbatan joylashish chuqurligi (gorizontal boʻyicha) 30 sm dan oshmasligi kerak.

j) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan va nogironlar aravachasida harakatlanadigan bolalarni muntazam tashish holatida, avtobusning yon yoki orqa qismida balandligi kamida 150 sm va kengligi 90 sm boʻlgan, nogironlar aravachasidagi bolalarning avtobusga kirishi uchun ishlatiladigan eshik koʻzda tutilishi kerak;

z) tayanch-harakatlanish funksiyalari buzilgan va nogironlar aravachasida harakatlanadigan bolalarning avtobusga kirishini va tashishning xavfsizligini taʼminlaydigan qurilmalar BMT YIK Qoidalari № 107 talablariga javob berishi kerak.

17-§. Uzun oʻlchamli yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

172. Uzun oʻlchamli yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalari quyidagilarga ega boʻlishi kerak:

yukni ishonchli mahkamlash uchun maxsus moslamalar;

yuk bilan harakatlanayotganda tortuvchi bilan tirkamani bogʻlovchi ishlaydigan tortish trosi;

kabinaning orqa tomonida oʻrnatilgan ehtiyot shchit.

18-§. Neft mahsulotlarini tashishga moʻljallangan transport vositalariga qoʻyiladigan talablar

173. Avtotsisternalar gazda ishlaydigan dvigatelli transport vositalariga oʻrnatilmasligi kerak.

174. Avtotsisterna konstruksiyasi xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ishlash xavfsizligini taʼminlashi kerak. Ekspluatatsiya hujjatlarida ekspluatatsiya vaqtida portlash-yongʻin xavfsizligi choralari, yongʻinning oldini olish va uni oʻchirish usullari, sisterna ichida ishlarni xavfsiz olib borish, avtotsisternani rostlash va taʼmirlash haqida maʼlumotlar keltirilgan boʻlishi kerak.

175. Texnikani filtrlangan neft mahsuloti bilan berilgan hajmni bir vaqtda oʻlchagan holda quyish uchun moʻljallangan tizimning uskuna va boshqarish organlari devorlari yonmaydigan materiallardan bajarilgan va oʻt bardoshlik chegarasi kamida 0,5 soat boʻlgan maxsus texnologik boʻlimda joylashgan boʻlishi kerak. Boʻlim koʻndalang joylashganda (sisterna orqasida), oʻt bardoshlik chegarasi kamida 0,5 soat faqat sisterna tomonidagi devor uchun taʼminlanadi. Devor sifatida sisterna tubi ishlatilishi mumkin.

176. Statik elektr toʻplanishidan himoya:

a) statik elektr toʻplanishining oldini olish uchun avtotsisterna uskunasi solishtirma hajmiy elektr qarshiligi 105 Om-m dan oshmaydigan materiallardan tayyorlanadi.

b) transport vositalarini statik elektrdan himoya qilish kimyo, neft-kimyo va neftni qayta ishlash sanoatida statik elektrdan himoya qilish qoidalari talablariga mos kelishi kerak.

v) avtotsisternaning metall va elektr oʻtkazuvchan metall boʻlmagan uskunasi, quvurlari yerga ulash boltiga nisbatan butun uzunligi boʻyicha uzluksiz elektr zanjiriga ega boʻlishi kerak. Zanjirning alohida qismlarining qarshiligi 10 Om dan oshmasligi kerak. Zanjir qarshiligini oʻlchashda shlanglar ulangan va yoyilgan holatda boʻlishi kerak.

g) agar avtotsisternada antistatik shlanglar qoʻllanilgan boʻlsa, zanjir qarshiligini tekshirish usuli konkret turdagi shlanglarning texnik hujjatida belgilangan usulga mos kelishi kerak. Bunday holda zanjir qarshiligi konkret turdagi shlangning texnik hujjatida ruxsat etilgandan koʻp boʻlmasligi kerak.

d) avtotsisternaning yerga ulash qurilmasi qarshiligi yerga ulash konturi bilan birgalikda 100 Om dan oshmasligi kerak.

177. Avtotsisternaning yoqilgʻi baki old va orqa devorlari tomonidan hamda tub tomonidan shchitkalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi bakidan shchitkalargacha boʻlgan masofa kamida 20 mm boʻlishi kerak. Bunda bakdan yoqilgʻi sizib chiqqan taqdirda shchitkalar yoqilgʻining bevosita yerga toʻkilishiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.

178. Avtomobil chiqarish tizimining trubasi oʻngga oldinga chiqarilgan boʻlishi kerak. Truba konstruksiyasi isteʼmolchi tomonidan olinadigan uchqun tutuvchini oʻrnatish imkonini berishi kerak.

Agar dvigatelning joylashuvi bunday qayta jihozlashni amalga oshirishga imkon bermasa, chiqarish tizimi trubasini sisterna zonasi va yoqilgʻi kommunikatsiyasi zonasidan tashqarida oʻngga yoki tepaga chiqarishga ruxsat etiladi. Bunda truba yoqilgʻi bakiga bevosita yaqin joylashmasligi kerak. Trubani tepaga chiqarishda uni uchqun tutuvchi bilan jihozlash kerak.

179. Avtotsisterna har biri kamida 5 l sigʻimli ikkita kukunli oʻt oʻchirgichga ega boʻlishi kerak.

Tirkama-sisterna va yarimtirkama-sisterna kamida 5 l sigʻimli bitta kukunli oʻt oʻchirgichga ega boʻlishi kerak.

180. Isteʼmolchi (buyurtmachi) talabiga binoan transport vositasi masofadan boshqariladigan ishga tushirish privodi bilan jihozlangan, asosiy avtomobil dvigatelining modulli yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Modulli yongʻin oʻchirish qurilmasi ishlaganda olov oʻchiruvchi moddalar haydovchi kabinasiga tushmasligi kerak.

181. Avtotsisternada ikkita “Xavfli yuk” belgisi, “Tezlikni cheklash” belgisi, qizil rangdagi chaqnovchi chiroq yoki favqulodda toʻxtash belgisi, kigiz (koshma), massasi kamida 25 kg boʻlgan qum uchun idishni joylashtirish uchun joylar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

182. Avtotsisternaning yon tomonlarida va orqasida “YONGʻIN JIHATDAN XAVFLI” yozuvi boʻlishi kerak. Yozuvning rangi uning aniq koʻrinishini taʼminlashi kerak.

183. Avtotsisterna toʻq sariq rangli chaqnovchi mayoq bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

https://neolex.uz/uz/laws/law-3180907