Qarzdor aybi boʻlgan taqdirda majburiyatni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, javob beradi (15-1606/10725-son)

03.10.2016

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

[Koʻchirma]

Oʻzbekiston Respublikasining xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi Fargʻona viloyat hududiy boshqarmasi (bundan buyon matnda — daʼvogar) “Jamila” xususiy ishlab chiqarish firmasi (bundan buyon matnda — javobgar) va Quva tuman hokimligiga (bundan buyon matnda — hokimlik) nisbatan xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, javobgardan 3 120 000 soʻm penya undirishni va taraflar oʻrtasida tuzilgan 2015-yil 27-iyuldagi 40-sonli oldi-sotdi shartnomasini bekor qilishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo qisman qanoatlantirilib, taraflar oʻrtasida tuzilgan 2015-yil 27-iyuldagi 40-sonli oldi-sotdi shartnomasi bekor qilinib, javobgardan daʼvogar foydasiga 1 500 000 soʻm penya undirilgan. Daʼvoning qolgan qismi rad etilgan.

Apellatsiya instansiyasi sudining qarori bilan hal qiluv qarori oʻzgarishsiz qoldirilgan.

Daʼvogarning kassatsiya shikoyatida javobgar shartnoma boʻyicha oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarini bajarmaganligi sababli penya hisoblanganligi, javobgarning mulkiy ahvoli oʻrganilmasdan penya summasi asossiz ravishda kamaytirilganligi bayon qilinib, sud qarorlarini oʻzgartirib, javobgardan daʼvogar foydasiga 3 120 000 soʻm penya undirish, hal qiluv qarorining qolgan qismini oʻzgarishsiz qoldirish soʻralgan.

Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birgalikda muhokama qilib, quyidagilarga koʻra sud qarorlarini oʻzgarishsiz qoldirishni lozim topadi.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, 2015-yil 27-iyulda daʼvogar — (sotuvchi), javobgar — (xaridor) hamda hokimlik — (ishtirokchi) oʻrtasida Quva tumani, Mingchinor mahallasida joylashgan 50-sonli maktab binosini (bundan buyon matnda — obyekt) “nol” xarid qiymatida sotish boʻyicha 40-sonli oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan.

Shartnomaning 3.3, 3,5,3,9 va 3.11-bandlariga koʻra, javobgar investitsiya majburiyatlarini bajarish jadvaliga muvofiq obyektni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarilishini hamda xizmat koʻrsatilishini nazarda tutuvchi investitsiya majburiyatlarini shartnomaning 2-ilovasiga va taqdim etilgan investitsiya kiritish rejasiga binoan bajarish, investitsiya obyektida 27 ta yangi ish oʻrinlarini yaratish (14 nafar kollej bitiruvchilarini ishga qabul qilish), mulkiy huquqni tasdiqlovchi davlat orderini olish paytiga qadar sotib olayotgan obyekt mulkini saqlash, daʼvogarga hisobot oyining 1 sanasidan kechiktirmasdan ularni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda investitsiyaviy va ijtimoiy majburiyatlar bajarilishi toʻgʻrisida oylik, choraklik hisobotlarni taqdim etish majburiyatini olgan.

Shartnomaning 2-ilovasiga koʻra javobgar 880 000 000 soʻmlik investitsiya majburiyatlarini 2 yil ichida bajarishi lozim boʻlgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda — FK) 236-moddasiga koʻra majburiyatlar majburiyat shartlariga va qonun hujjatlari talablariga muvofiq, bunday shartlar va talablar boʻlmaganida esa — ish muomalasi odatlariga va odatda qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq, lozim darajada bajarilishi kerak.

Javobgar tomonidan investitsiya majburiyatlarini bajarilishi yuzasidan daʼvogar xodimlari tomonidan 2016-yil 7-aprel kuni monitoring oʻtkazilgan.

Oʻrganish jarayonida javobgar tomonidan obyektga toʻliq investitsiya kiritilmaganligi aniqlangan.

Shartnomaning 5.4-bandida shartnomaning 2-ilovasida nazarda tutilgan muddatlar tugagandan keyin “xaridor” tomonidan uch oy mobaynida shartnomada nazarda tutilgan koʻrinishlarda va xajmlarda investitsiya majburiyatlari bajarilmagan taqdirda “sotuvchi” shartnomani belgilangan tartibda bekor qilishga haqliligi nazarda tutilgan.

Shuningdek, shartnomaning 5.3-bandida investitsiya majburiyatlari bajarilmagan taqdirda “xaridor” har bir kechiktirilgan kun uchun bajarilmagan investitsiya majburiyatlari qiymatining 0,04 foizi miqdorida, lekin kechiktirilgan investitsiya majburiyatlari qiymatining 50 foizidan oshmagan holda “sotuvchi”ga penya toʻlashi belgilangan.

FKning 382-moddasiga koʻra agar ushbu Kodeksda, boshqa qonunlarda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, shartnoma taraflarning kelishuviga muvofiq oʻzgartirilishi va bekor qilinishi mumkin.

Taraflardan birining talabi bilan shartnoma sud tomonidan ikkinchi taraf shartnomani jiddiy ravishda buzsa, ushbu Kodeks, boshqa qonunlar va shartnomada nazarda tutilgan oʻzga hollarda oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin.

FKning 384-moddasiga koʻra bir taraf shartnomani oʻzgartirish yoki bekor qilish haqidagi taklifga ikkinchi tarafdan rad javobi olganidan keyingina yoki taklifda koʻrsatilgan yoxud qonunda yoinki shartnomada belgilangan muddatda, bunday muddat boʻlmaganida esa — oʻttiz kunlik muddatda javob olmaganidan keyin, shartnomani oʻzgartirish yoki bekor qilish haqidagi talabni sudga taqdim etishi mumkin.

Daʼvogar 2015-yil 5-noyabrda javobgarga 04/3300-14-sonli ogohlantirish xati yuborib, 2015-yil noyabr oyiga qadar oylik axborot va choraklik hisobotlarni taqdim etishni, aks holda shartnoma bekor qilinishini maʼlum qilgan. Lekin, javobgar tomonidan ushbu ogohlantirish xati oqibatsiz qoldirilgan.

Javobgar tomonidan shartnomada belgilangan investitsiya majburiyatlari bajarilmasdan, shartnoma shartlari jiddiy ravishda buzilishiga yoʻl qoʻyilgan.

Shu sababli, birinchi instansiya sudi taraflar oʻrtasida tuzilgan 2015-yil 27-iyuldagi 40-sonli oldi-sotdi shartnomasini bekor qilish haqida toʻgʻri xulosaga kelgan.

FKning 333-moddasida qarzdor aybi boʻlgan taqdirda majburiyatni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, javob beradi.

Javobgar tomonidan investitsiya majburiyatlari lozim daraja bajarilmaganligi uchun sud daʼvogarning javobgardan shartnomaning 5.3-bandiga asosan 3 120 000 soʻm penya undirish toʻgʻrisidagi daʼvo talabini asosli deb hisoblab, undirilishi soʻralgan penya miqdorini FKning 326-moddasiga asosan 1 500 000 soʻmgacha kamaytirish haqida qonuniy toʻxtamga kelgan.

FKning 326-moddasi birinchi qismiga koʻra agar toʻlanishi lozim boʻlgan neustoyka kreditorning majburiyatini buzish oqibatlariga nomutanosibligi koʻrinib tursa, sud neustoykani kamaytirishga haqli.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 15-iyundagi “Majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun mulkiy javobgarlik toʻgʻrisidagi fuqarolik qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida”gi 163-sonli Qarorida FKning 326-moddasiga koʻra, agar toʻlanishi lozim boʻlgan neustoyka kreditorning majburiyatini buzish oqibatlariga nomutanosibligi koʻrinib tursa, sud neustoykani kamaytirishga haqliligi, bunda qarzdor majburiyatini qay darajada bajarganligi, majburiyatda ishtirok etayotgan taraflarning mulkiy ahvoli eʼtiborga olinishi lozimligi haqida tushuntirish berilgan.

Birinchi instansiya sudi tomonidan nizoni hal etishda moddiy va protsessual huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilganligi bois, apellatsiya instansiya sudi hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz qoldirish haqida asosli xulosaga kelgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 188-moddasi birinchi qismiga koʻra moddiy yoki protsessual huquq normalarining buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi xoʻjalik sudining hal qiluv qarorini yoki qarorini oʻzgartirish yoxud bekor qilish uchun asos boʻladi.

Bunday holatda, sudlov hayʼati sud qarorlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asos yoʻq deb hisoblab, sud qarorlarini oʻzgarishsiz qoldirishni, Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 330-moddasiga asosan daʼvogar davlat boji toʻlashdan ozod etilganligi bois, ishni kassatsiya instansiyasi sudida koʻrish bilan bogʻliq davlat bojini undirmaslikni, toʻlangan 7 000 soʻm pochta xarajatini esa daʼvogar zimmasida qoldirishni, sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazilishi bilan bogʻliq 30 000 soʻm sud xarajatini daʼvogardan undirishni lozim topadi.

2016-yil 3-oktabr.,

15-1606/10725-son