Oʻzbekiston Respublikasi auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ni tasdiqlash toʻgʻrisida (2844-son)

01.12.2016

Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2016-yil 1-dekabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2844]

Oʻzbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

Vazir R. AZIMOV

Toshkent sh.,

2016-yil 9-noyabr,

85-son

Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2016-yil 9-noyabrdagi 85-son buyrugʻiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS)

“Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”

Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi auditorlik faoliyatining milliy standarti (bundan buyon matnda Standart deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq oʻtkazilgan auditorlik tekshiruvi natijalari boʻyicha auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasini tuzishning yagona tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur standartda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

auditorlik hisoboti — auditorlik tekshiruvining borishi, buxgalteriya hisobini yuritishning belgilangan tartibidan aniqlangan chetga chiqishlar, moliyaviy hisobotdagi qoida buzarliklar toʻgʻrisidagi mufassal maʼlumotlardan, shuningdek auditorlik tekshiruvini oʻtkazish natijasida olingan boshqa axborotlardan iborat boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariga, mulkdoriga, qatnashchilari (aksiyadorlari)ning umumiy yigʻilishiga yoʻllangan hujjat;

auditorlik xulosasi — moliyaviy hisobotning toʻgʻriligi va buxgalteriya hisobini yuritish tartibining qonun hujjatlarida belgilangan talablariga muvofiqligi toʻgʻrisida auditorlik tashkilotining yozma shaklda ifodalangan, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisobotidan foydalanuvchilar uchun ochiq boʻlgan hujjat;

ijobiy fikr — bu auditorlik tashkilotining auditorlik xulosasida ifodalangan xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisoboti uning moliyaviy holatini, moliyaviy natijalarini haqqoniy aks ettirgan va buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun talablariga muvofiq kelgan holatdagi fikri;

modifikatsiyalangan fikr — bu auditorlik tashkilotining auditorlik xulosasida quyidagi shakllardan birida ifodalangan fikri: salbiy fikr, izohlar bilan fikr, fikr bildirishni rad etish;

moliyaviy hisobot — buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan hisobot.

2. Mazkur standart talablari auditorlik tekshiruvini oʻtkazishda va auditorlik tekshiruvining buyurtmachisiga auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasini taqdim etishda barcha auditorlik tashkilotlari va auditorlar uchun majburiy hisoblanadi.

3. Auditorlik tashkilotlari auditorlik tekshiruvini oʻtkazishda auditorlik xizmatlari koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq auditning xalqaro standartlarini qoʻllashi mumkin.

2-bob. Auditorlik hisoboti

1-§. Auditorlik hisobotining tarkibi

4. Auditorlik hisobotining tarkibi quyidagi qismlardan iborat:

nomi (“Auditorlik hisoboti” yoki “Auditorlik tashkilotining hisoboti”: ikkala nom ham teng ahamiyatli);

kirish qismi;

tahliliy qism;

yakuniy qism.

5. Auditorlik tekshiruvining buyurtmachisi bilan kelishgan holda, auditorlik hisoboti qoʻshimcha qismlardan ham iborat boʻlishi mumkin.

6. Auditorlik hisobotining har bir beti raqamlangan, auditorlik tekshiruvini oʻtkazgan auditor (auditorlar) va auditorlik tashkilotining rahbari tomonidan imzolangan boʻlishi shart.

7. Auditorlik hisoboti buyurtmachining rekvizitlarini koʻrsatgan holda auditorlik tekshiruvining buyurtmachisiga taqdim etiladi.

2-§. Auditorlik hisobotining kirish qismi

8. Auditorlik hisobotining kirish qismida quyidagilar boʻlishi lozim:

auditorlik tashkilotining rekvizitlari, shu jumladan auditorlik faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziyaning raqami va sanasi;

auditorlik tekshiruvida qatnashgan auditorlar (familiyasi, ismi, otasining ismi, auditor malaka sertifikatining sanasi va raqami) va boshqa shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

auditorlik tekshiruvini oʻtkazish uchun asos va auditorlik tekshiruvining shakli (majburiy yoki tashabbus tarzida);

auditorlik hisobotini tayyorlashda asos boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarga havola;

auditorlarning auditorlik hisobotini tuzish boʻyicha va xoʻjalik yurituvchi subyektning auditorlik tekshiruviga taqdim etilgan moliyaviy hisobot boʻyicha javobgarligi;

auditorlik tekshiruvi oʻtkazilayotgan moliyaviy hisobotga (shakli va moliyaviy hisobot davrini koʻrsatgan holda) va u bilan bogʻliq moliyaviy axborotga havola;

xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatining umumiy tavsifi.

3-§. Auditorlik hisobotining tahliliy qismi

9. Auditorlik hisobotining tahliliy qismi auditor (auditorlar) tomonidan bajarilgan ishlar va auditorlik dalillarini olishga qaratilgan auditorlik amallari bayonini hamda quyidagilarning tekshirish natijalarini qamrab olishi lozim:

qoʻllanilayotgan hisob siyosatini;

xoʻjalik yurituvchi subyektning ichki nazorat tizimini;

buxgalteriya hisobi tizimi va moliyaviy hisobot tuzilishini;

moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirishda buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishini;

soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash va toʻlashning toʻgʻriligini;

aktivlar saqlanishining taʼminlanganligini;

moliyaviy koeffitsiyentlarning hisob-kitobi va uning tahlilini.

10. Auditorlik amallarini tanlash auditor (auditorlar) mulohazasining predmeti hisoblanib, u moliyaviy hisobotdagi muhim buzib koʻrsatishlar boʻyicha risklarni baholashga asoslanadi.

11. Hisob siyosatini tekshirish quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

qabul qilingan hisob siyosatining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiqligi va qabul qilingan hisob siyosatining asosli ekanligi toʻgʻrisidagi maʼlumot;

auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyati jarayonida hisob siyosatini qoʻllashdagi nomuvofiqliklarning bayoni.

12. Ichki nazorat tizimini tekshirish quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

ichki nazorat tizimi, uning moliyaviy hisobot ishonchliligini taʼminlashi va xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatining xususiyatiga muvofiqligi toʻgʻrisidagi maʼlumot;

auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan ichki nazorat tizimining xoʻjalik yurituvchi subyekt faoliyatining koʻlami va xususiyatiga ahamiyatli nomuvofiqliklarning bayoni.

13. Xoʻjalik yurituvchi subyektning buxgalteriya hisobi tizimi va moliyaviy hisobot tuzilishini tekshirish quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tuzishning belgilangan tartibiga rioya qilinishi toʻgʻrisidagi maʼlumot;

auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotni tayyorlashning belgilangan tartibini ahamiyatli buzilishlari bayoni.

14. Moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirishda xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etishini tekshirish quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarining buxgalteriya hisobida toʻliq aks ettirilganligi va ularning buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi maʼlumot;

auditorlik tekshiruvi davomida aniqlangan, moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalarining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga ahamiyatli nomuvofiqliklar va ularning moliyaviy hisobotga taʼsirining bayoni.

15. Soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash va toʻlashning toʻgʻriligini tekshirish quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

tuzilgan va tegishli organlarga taqdim etilgan soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarning hisob-kitoblari toʻgʻriligi toʻgʻrisida maʼlumot;

soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni hisoblash va toʻlashning belgilangan tartibini buzish holatlari, hamda soliq solinadigan bazani aniqlashdagi tafovutlar bayoni.

16. Aktivlar saqlanishini tekshirish natijalari xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq oʻtkazilgan aktivlar inventarizatsiyasiga asoslanishi va ularning haqiqatda mavjudligi, saqlanishi va inventarizatsiya natijalarining buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq buxgalteriya hisobida aks ettirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotni qamrab olgan boʻlishi lozim.

17. Moliyaviy koeffitsiyentlarning hisob-kitobi va ularning tahlili quyidagilarni oʻz ichiga qamrab oladi:

tekshirilgan moliyaviy hisobot asosida hisoblangan moliyaviy koeffitsiyentlar hamda bankrotlik alomatlari boʻlganda majburiyatlarni qaytara olish koeffitsiyent koʻrsatkichlari tahlili;

oʻtkazilgan tahlil natijalaridan kelib chiqib, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy holati toʻgʻrisida maʼlumot.

Hisob-kitob va tahlil uchun moliyaviy koeffitsiyentlarni tanlab olish auditorlik tashkiloti tomonidan auditorlik tekshiruvining buyurtmachisi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi.

4-§. Auditorlik hisobotining yakuniy qismi

18. Auditorlik hisobotining yakuniy qismi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzish va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha auditorlik tashkilotining umumiy xulosalari va tavsiyalari;

buxgalteriya hisobi tizimining samaradorligini oshirish boʻyicha takliflar, hamda xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati samaradorligini oshirish yuzasidan tavsiya va takliflar;

auditorlik hisoboti tuzilgan sana;

auditorlik tekshiruvining buyurtmachisi tomonidan auditorlik hisobotini olganligi toʻgʻrisida belgi.

19. Auditorlik tashkiloti oʻtkazilgan auditorlik tekshiruvi natijalari boʻyicha tayyorlangan auditorlik hisobotiga asosan auditorlik xulosasini tuzishi lozim.

3-bob. Auditorlik xulosasi

1-§. Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi fikrni shakllantirish

20. Auditorlik tashkiloti auditorlik tekshiruvi natijalariga koʻra quyidagilarga baho berishi lozim:

auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq fikr bildirish uchun yetarli va lozim darajadagi dalillar olinganligiga;

alohida-alohida yoki umumiy birgalikda olinganda tuzatilmagan buzib koʻrsatishlar auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq muhim hisoblanishiga;

qabul qilingan hisob siyosatining asoslanganligiga va uning buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga muvofiqligiga;

moliyaviy hisobotda aks ettirilgan axborotning ishonchli, qiyoslanuvchanli, tushunarli va oʻrinli ekanligiga;

moliyaviy hisobotning buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tuzishga doir normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligiga.

21. Auditorlik xulosasida auditorlik tashkilotining ijobiy yoki modifikatsiyalangan fikri ifodalanishi mumkin.

2-§. Ijobiy fikr

22. Auditorlik tashkiloti, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisoboti barcha muhimlilik munosabatlarida uning moliyaviy ahvolini, moliyaviy natijalarini haqqoniy aks ettirsa va buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq kelgan hollarda mazkur Standartning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi auditorlik xulosasida ijobiy fikr bildirishi lozim.

3-§. Modifikatsiyalangan fikr

23. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasida modifikatsiyalangan fikrni bildirishi kerak, agarda:

olingan auditorlik dalillari asosida umumiy holda koʻrilayotgan moliyaviy hisobot muhim buzib koʻrsatishlarga ega boʻlsa;

umumiy holda koʻrilayotgan moliyaviy hisobot muhim buzib koʻrsatishlarga ega emasligini aniqlash uchun yetarli darajadagi tegishli auditorlik dalillarini olish imkoniyati boʻlmasa.

24. Auditorlik tashkiloti tomonidan auditorlik xulosasida modifikatsiyalangan fikrni bildirish shaklini tanlab olish quyidagilarga:

modifikatsiyalangan fikrni bildirish uchun sabab boʻlgan vaziyatlarning tavsifidan: moliyaviy hisobotni muhim buzib koʻrsatish natijasida yoki yetarli darajadagi tegishli auditorlik dalillarini olish imkoniyati boʻlmaganligi sababli moliyaviy hisobotni muhim buzib koʻrsatish ehtimolining mavjudligiga;

moliyaviy hisobotga taʼsir qiluvchi buzib koʻrsatish omillarining borligi yoki ularning taʼsir koʻrsatish ehtimoli mavjudligining tarqalish darajasiga bogʻliq.

25. Xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisobotida ahamiyatli buzib koʻrsatishlar mavjud boʻlsa va ularning xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan bartaraf etilmasligi, moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarni chalgʻitishi mumkin boʻlgan hollarda auditorlik tashkiloti mazkur Standartning 2-ilovasiga muvofiq shaklda salbiy fikr bildirilgan auditorlik xulosasini tuzadi.

Shuningdek, quyidagi holatlarda ham salbiy fikr bildiriladi:

xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan amalga oshirilgan moliya-xoʻjalik operatsiyalari moliyaviy hisobotda haqqoniy aks ettirilgan, lekin ular qonun hujjatlari talablariga muvofiq kelmaganda;

xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati aniqlangan buzib koʻrsatishlarni bartaraf etish maqsadida moliyaviy hisobotga tuzatishlar kiritishga rozi boʻlmaganda.

Xoʻjalik yurituvchi subyekt auditorlik tekshiruvi davomida moliyaviy hisobotda aniqlangan buzib koʻrsatishlarni bartaraf etsa salbiy fikr bildirilmaydi.

26. Moliyaviy hisobotdagi muhim buzib koʻrsatishlar quyidagilar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin:

xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan qabul qilingan hisob siyosati;

xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan qabul qilingan hisob siyosati qanday tarzda amalga oshirilganligi;

buxgalteriya hisobining asoslanuvchi tamoyillariga rioya qilmaslik, shuningdek moliyaviy hisobotda maʼlumotlarning toʻliq yoritilishi.

27. Xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan qabul qilingan hisob siyosati bilan bogʻliq boʻlgan moliyaviy hisobotdagi muhim buzib koʻrsatishlar quyidagi sabablarga koʻra vujudga keladi:

tanlab olingan hisob siyosati buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga mos kelmaganda yoki xoʻjalik yurituvchi subyekt hisob siyosatiga oʻzgartirishlar kiritganda, biroq hisob siyosatidagi oʻzgartirishlarni buxgalteriya hisobida aks ettirishning va moliyaviy hisobotda yoritishning belgilangan tartibini bajarmaganda;

moliyaviy hisobot tegishli tushuntirishlar bilan birga haqiqatda sodir boʻlgan xoʻjalik operatsiyalari va voqealarning mohiyatini ishonchli aks ettirmaganda.

28. Xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan qabul qilingan hisob siyosati qanday tarzda amalga oshirilganligi bilan bogʻliq boʻlgan moliyaviy hisobotdagi muhim buzib koʻrsatishlar quyidagi hollarda vujudga keladi:

qabul qilingan hisob siyosati xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan bir davrdan ikkinchi davrgacha yoki bir turdagi xoʻjalik operatsiyalari va voqealariga nisbatan izchillik bilan qoʻllanilmaganda va buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmaganda;

qabul qilingan hisob siyosatini notoʻgʻri qoʻllash oqibatida.

29. Buxgalteriya hisobining asoslanuvchi tamoyillariga rioya qilmaslik, shuningdek moliyaviy hisobotda axborotlarni toʻliq yoritish bilan bogʻliq boʻlgan moliyaviy hisobotdagi muhim buzib koʻrsatishlar quyidagi hollarda vujudga keladi:

moliyaviy hisobot Buxgalteriya hisobining milliy standartlari va Moliyaviy hisobot shakllarini toʻldirish qoidalarida (roʻyxat raqami 1209, 2003-yil 24-yanvar) nazarda tutilgan barcha maʼlumotlarni ochib bermaganda;

moliyaviy hisobotda ushbu hisobotning ishonchliligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar yoritilmaganda.

30. Izohlar bilan fikr bildirilgan auditorlik xulosasi quyidagi hollarda tuziladi:

agar auditorlik tashkiloti yetarli darajadagi auditorlik dalillarini olib, alohida-alohida yoki umumiy holda koʻrib chiqilayotgan buzib koʻrsatishlarning taʼsiri muhim hisoblanib, biroq moliyaviy hisobotning koʻpchilik muhim elementlariga taʼsir qilmaydi degan xulosaga kelganda;

agar auditorlik tashkiloti oʻz fikrini asoslash uchun yetarli darajadagi auditorlik dalillarini olish imkoniyatiga ega boʻlmaganda, biroq u aniqlanmagan buzib koʻrsatishlarning taʼsiri moliyaviy hisobot uchun muhim boʻlishi mumkin, lekin moliyaviy hisobotning koʻpchilik muhim elementlariga taʼsir qilmaydi degan xulosaga kelganda.

Ushbu bandning ikkinchi va uchinchi xatboshilarida keltirilgan holatlarda izohlar bilan fikr bildirilgan auditorlik xulosasi mazkur Standartning 3 yoki 4-ilovalariga muvofiq shaklda tuziladi.

31. Auditorlik tashkiloti fikr bildirishi uchun zarur boʻlgan yetarli darajadagi auditorlik dalillarini olish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, fikr bildirishni rad etishi mumkin. Fikr bildirish rad etilgan auditorlik xulosasi mazkur Standartning 5-ilovasiga muvofiq shaklda tuziladi.

32. Auditorlik tekshiruvi hajmidagi cheklovlar sababli yetarli darajadagi auditorlik dalillarini olish imkoniyati boʻlmasligiga quyidagilar sabab boʻlishi mumkin:

xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan nazorat qilinmaydigan vaziyatlarning vujudga kelishi;

xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan toʻsiqlarning oʻrnatilishi;

auditorlik tekshiruvini oʻtkazishning tavsifi yoki muddati bilan bogʻliq vaziyatlar.

33. Xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan nazorat qilinmaydigan vaziyatlar quyidagi holatlarda vujudga keladi:

birlamchi hisob hujjatlari yoʻqolganda;

birlamchi hisob hujjatlari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda olib qoʻyilganda va auditor tomonidan qoʻshimcha muqobil auditorlik amallarini bajarish yoʻli bilan yetarli auditorlik dalillarini olish imkoniyati boʻlmaganda.

34. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasini tayyorlash uchun zarur deb hisoblagan koʻlamda auditorlik tekshiruvini oʻtkazishda xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan oʻrnatilgan toʻsiqlar quyidagi holatlarda vujudga kelishi mumkin:

tovar-moddiy zaxiralarini va boshqa mol-mulkni inventarizatsiya qilishga;

buxgalteriya hisobining tegishli schyotlari boʻyicha qoldiqlar yuzasidan tashqi tasdiqlarni olishga.

35. Xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan oʻrnatilgan toʻsiqlar auditorlik tekshiruvini oʻtkazishning boshqa masalalariga, jumladan auditorlik riskini baholashga ham taʼsir etishi mumkin.

36. Auditorlik tekshiruvini oʻtkazishning tavsifi yoki muddati bilan bogʻliq vaziyatlar quyidagi holatlarda vujudga kelishi mumkin:

auditor faqat mohiyati boʻyicha tekshirish amallarini oʻtkazish yetarli emas, xoʻjalik yurituvchi subyektning nazorat vositalari esa samarasiz degan xulosaga kelganida;

auditorlik tekshiruvini oʻtkazish muddati auditor tomonidan mol-mulkni inventarizatsiyadan oʻtkazish jarayonini kuzatish imkonini bermaganda.

37. Agar auditor yetarli darajadagi auditorlik dalillarini qoʻshimcha ravishda muqobil auditorlik amallarini bajarish yoʻli bilan olish imkoniyatiga ega boʻlsa, qaysidir auditorlik amallarini bajarish imkoniyatining boʻlmasligi auditorlik tekshiruvi hajmining cheklanishi boʻlib hisoblanmaydi. Agar buning imkoniyati boʻlmagan taqdirda, auditor fikr bildirishni rad etishi lozim.

38. Agar auditorlik tashkiloti xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan auditorlik tekshiruvi hajmiga cheklash oʻrnatilganligidan xabar topgan taqdirda va ushbu cheklov fikr bildirishni rad etishga olib kelishi mumkin boʻlsa, unda auditorlik tashkiloti bunday cheklashni olib tashlash yuzasidan xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyatiga murojaat qilishi lozim.

4-§. Auditorlik xulosasining tarkibi

39. Auditorlik xulosasining tarkibiy tuzilmasi quyidagi qismlardan iborat:

auditorlik xulosasining nomi;

adresati;

kirish qismi;

qayd etish qismi;

yakuniy qismi;

auditorlik xulosasini berish sanasi;

auditor (auditorlar) va auditorlik tashkiloti rahbarining imzosi, auditorlik tashkilotining muhri (muhr mavjud boʻlgan taqdirda).

40. Auditorlik tashkiloti modifikatsiyalangan fikr bildirgan taqdirda u auditorlik xulosasining majburiy elementlariga qoʻshimcha ravishda:

mazkur Standartning 50-55-bandlariga muvofiq tartibda, alohida maxsus qismni kiritishi shart va u auditorlik tashkilotining fikrini ifodalovchi yakuniy qismdan oldin joylashtiriladi;

mazkur Standartning 56-61-bandlariga muvofiq tartibda qoʻshimcha tushuntirish qismini kiritishi mumkin va u auditorlik tashkilotining fikrini ifodalovchi auditorlik xulosasining yakuniy qismidan keyin joylashtiriladi.

41. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasi shaklining bir xilligiga rioya qilishi kerak.

42. Auditorlik xulosasining nomi, auditorlik tashkiloti tomonidan bildirilgan fikrdan kelib chiqib, quyidagilardan biri boʻlishi lozim:

ijobiy fikr bildirilgan auditorlik xulosasi;

salbiy fikr bildirilgan auditorlik xulosasi;

izohlar bilan fikr bildirilgan auditorlik xulosasi;

fikr bildirish rad etilgan auditorlik xulosasi.

43. Auditorlik xulosasi auditorlik tekshiruvining buyurtmachisiga yoʻllangan boʻlishi lozim va unda buyurtmachining rekvizitlari koʻrsatilishi kerak.

44. Auditorlik xulosasining kirish qismi quyidagi axborotlarni oʻz ichiga oladi:

auditorlik tashkilotining rekvizitlari, agar mavjud boʻlsa — elektron pochta manzili (e-mail);

auditorlik faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziya raqami, berilgan sanasi va litsenziyani bergan organning nomi, litsenziya boʻyicha oʻtkaziladigan auditorlik tekshiruvlarining turlari;

auditorlik tashkilotining davlat roʻyxatiga olingani toʻgʻrisidagi guvohnoma raqami;

auditorlik tashkilotining hisob-kitob raqami, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami;

auditorlik tekshiruvini oʻtkazish uchun asos, shuningdek auditorlik tekshiruvining shakli (majburiy yoki tashabbus);

auditorlik tekshiruvida ishtirok etgan auditor (auditorlar)ning, shuningdek auditorlik tashkiloti rahbarining familiyasi, ismi va otasining ismi, auditor malaka sertifikatlarining berilgan sanasi va raqami.

45. Kirish qismida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

sanasi va hisobot davri koʻrsatilgan holda tekshirilgan moliyaviy hisobotlar roʻyxati;

xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq moliyaviy hisobotni tayyorlaganligi va uning haqqoniyligi, shuningdek ichki nazorat tizimi uchun javobgarligi;

oʻtkazilgan auditorlik tekshiruvi natijasida ushbu moliyaviy hisobot boʻyicha bildirilgan fikr uchun auditorlik tashkilotining javobgarligi.

46. Qayd etish qismida auditorlik tekshiruvi:

auditorlik faoliyati standartlariga muvofiq oʻtkazilganligi;

moliyaviy hisobot va boshqa moliyaviy axborotlar buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiqligi va haqqoniyligini baholashdan iborat ekanligi koʻrsatilishi kerak.

47. Qayd etish qismida auditorlik tekshiruvi davomida olingan dalillar fikrni ifodalash uchun yetarlicha asoslar berishi xususida auditorlik tashkilotining tasdigʻini aks ettirishi kerak.

48. Auditorlik xulosasining yakuniy qismida auditorlik tashkilotining tekshirilgan moliyaviy hisobot, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy-xoʻjalik faoliyatining natijasi va moliyaviy holati toʻgʻrisida haqqoniy tasavvur berish-bermasligi, hamda moliyaviy hisobot buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiqligi yoki muvofiq emasligi xususidagi fikri aniq bayon etilishi kerak.

49. Auditorlik tashkiloti fikrini oʻz ichiga oluvchi auditorlik xulosasining yakuniy qismi modifikatsiyalangan fikrning shaklidan kelib chiqib “Salbiy fikr bildirish”, “Izohlar bilan fikr bildirish”, “Fikr bildirishni rad etish” deb nomlanadi.

5-§. Auditorlik xulosasining maxsus qismi

50. Auditorlik xulosasining maxsus qismida modifikatsiyalangan fikr bildirish uchun asos boʻlgan vaziyatlar koʻrsatiladi.

Auditorlik tashkiloti ifodalagan modifikatsiyalangan fikrdan kelib chiqib auditorlik xulosasida maxsus qism “Salbiy fikr bildirish uchun asos”, “Izohlar bilan fikr bildirish uchun asos”, “Fikr bildirishni rad etish uchun asos” deb nomlanadi.

51. Agarda moliyaviy hisobotda qandaydir koʻrsatkichlar ahamiyatli darajada buzib koʻrsatilgan taqdirda, auditorlik tashkiloti maxsus qismda ushbu buzib koʻrsatishning bayonini va tegishli koʻrsatkichlarga taʼsirini keltirishi kerak. Agarda moliyaviy hisobotning tegishli koʻrsatkichlariga buzib koʻrsatishning taʼsirini yetarli ishonchlilik bilan baholash mumkin boʻlmagan taqdirda, auditorlik tashkiloti buni maxsus qismda koʻrsatib oʻtishi lozim.

52. Agarda moliyaviy hisobotning tushuntirish xatida taqdim etilgan axborot ahamiyatli darajada buzib koʻrsatilgan taqdirda, auditorlik tashkiloti maxsus qismda bunday buzib koʻrsatishning bayonini keltirishi kerak.

53. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasida modifikatsiyalangan fikrni bildirishni moʻljal qilayotgan taqdirda, u xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariyatiga ushbu holatga sabab boʻlgan vaziyatlar toʻgʻrisida, shuningdek modifikatsiyalangan fikr bildirishning moʻljallanayotgan mazmuni toʻgʻrisida xabar berishi kerak.

54. Auditorlik xulosasida moʻljal qilinayotgan modifikatsiyalangan fikrni bildirishga sabab boʻlgan vaziyatlar va modifikatsiyalangan fikr bildirishning taxminiy mazmuni toʻgʻrisida xoʻjalik yurituvchi subyektning rahbariyatiga xabar berish quyidagi imkoniyatlarni beradi:

auditorlik tashkilotiga modifikatsiyalangan fikr bildirishga sabab boʻlgan holatlar yuzasidan xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyatida tushunish paydo boʻlganligini yoki xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyatining fikrlari bilan farqlanishlar mavjud ekanligini aniqlab olishga;

xoʻjalik yurituvchi subyekt rahbariyati tomonidan, agar bunga joiz boʻlsa, moʻljal qilinayotgan modifikatsiyalangan fikr bildirish uchun olib kelgan vaziyatlar yuzasidan auditorlik tashkilotiga qoʻshimcha maʼlumotlar va tushuntirishlar taqdim etishga.

55. Agar auditorlik tashkiloti yetarli darajadagi auditorlik dalillarini olish imkoniyatiga ega boʻlmaganligi uchun modifikatsiyalangan fikr bildirgan taqdirda, modifikatsiyalangan fikr sabablarini maxsus qismda koʻrsatish kerak.

6-§. Auditorlik xulosasining tushuntirish qismi

56. Auditorlik tashkiloti moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilar diqqatini quyidagilarga jalb qilish uchun auditorlik xulosasiga tushuntirish qismini kiritishi mumkin:

auditorlik tashkilotining fikri boʻyicha moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarning moliyaviy hisobotni tushunishlari uchun muhim hisoblanadigan darajada ahamiyatga ega, moliyaviy hisobotda aks ettirilgan vaziyatlarga;

auditorlik tashkilotining javobgarligini yoki auditorlik xulosasining mazmunini moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilar tushunishiga yordam berishi mumkin boʻlgan, moliyaviy hisobotda aks ettirilmagan vaziyatlarga.

57. Auditorlik tashkiloti qayd etilgan vaziyatlar ahamiyatli darajada buzib koʻrsatilmaganligiga yetarlicha auditorlik dalillari olgan taqdirdagina tushuntirish qismi auditorlik xulosasiga kiritiladi.

58. Moliyaviy hisobotda aks ettirilgan vaziyatlarni koʻrsatuvchi tushuntirish qismi quyidagilar bilan bogʻlangan boʻlishi mumkin:

hisobot sanasida yakunlanmagan va ular boʻyicha qarorlar kelgusi hisobot davrlarida qabul qilinishi mumkin boʻlgan sudda koʻrilayotgan ishlar yuzasidan noaniqliklar yoki nazorat qiluvchi va huquqni muhofaza qiluvchi organlar harakatlari bilan bogʻliq noaniqliklar;

moliyaviy hisobotga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlaridagi yoki Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini meʼyoriy tartibga solish tizimidagi oʻzgarishlar;

xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy ahvoliga sezilarli taʼsir koʻrsatgan yoki taʼsir koʻrsatib kelayotgan favqulotdagi voqealar.

59. Tushuntirish qismi:

auditorlik xulosasida, xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisoboti ishonchliligi toʻgʻrisidagi auditorlik tashkilotining fikri bayon etilgan yakuniy qismidan keyin joylashtirilishi lozim;

foydalanuvchilar diqqatini jalb etadigan vaziyatlarga aniq izoh berilishi kerak va u moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilarga ushbu vaziyatlar bayonini moliyaviy hisobotda topish imkoniyatini yaratishi lozim.

60. Tushuntirish qismi auditorlik tashkilotining fikriga taʼsir koʻrsatmaydi.

61. Tushuntirish qismi kiritilgan izohlar bilan fikr bildirilgan auditorlik xulosasi mazkur Standartning 6-ilovasiga muvofiq shaklda tuziladi.

7-§. Auditorlik xulosasidagi sana va imzolar

62. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasini auditorlik tekshiruvi tugagan sana bilan rasmiylashtirishi lozim.

63. Auditorlik tashkiloti auditorlik xulosasini moliyaviy hisobot tuzilishi sanasidan oldin imzolashi mumkin emas.

64. Auditorlik xulosasi auditorlik tekshiruvida ishtirok etgan auditor (auditorlar), auditorlik tashkilotining rahbari tomonidan imzolangan va auditorlik tashkiloti muhri bilan (muhr mavjud boʻlgan taqdirda) tasdiqlangan boʻlishi kerak.

8-§. Auditorlik xulosasini taqdim etish

65. Auditorlik xulosasi yozma koʻrinishda tayyorlanishi kerak. Auditorlik xulosasiga unga nisbatan fikr bildirilgan, buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan sanasi koʻrsatilgan va imzolangan moliyaviy hisobotning nusxasi ilova qilinadi.

66. Auditorlik xulosasi auditorlik tashkiloti va auditorlik tekshiruvining buyurtmachisi oʻrtasidagi kelishuviga muvofiq belgilangan miqdordagi nusxada tayyorlanadi, bunda auditorlik tashkiloti va auditorlik tekshiruvining buyurtmachisi moliyaviy hisobot nusxasi ilova qilingan auditorlik xulosasidan kamida bir nusxadan olishlari kerak.

67. Auditorlik xulosasi tegishli moliyaviy hisobot bilan birgalikda xoʻjalik yurituvchi subyekt tomonidan eʼlon qilinishi mumkin.

4-bob. Auditorlik hisobotlari va auditorlik xulosalarini saqlash

68. Auditorlik tashkiloti auditorlik hisobotlari va auditorlik xulosalarining nusxalarini, shu jumladan ushbu hujjatlarning elektron versiyalarini, kamida besh yil muddatda ishonchli saqlanishini taʼminlashi shart.

69. Auditorlik tashkilotidan auditorlik hisobotlari va auditorlik xulosalarini Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan holatlarda va tartibda faqat bunga vakolat berilgan organlar tomonidan olib qoʻyilishi mumkin.

5-bob. Auditorlik tashkilotining javobgarligi

70. Auditorlik tashkiloti auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuzish uchun javobgar hisoblanadi.

71. Auditorlik hisobotidagi axborot maxfiy hisoblanadi va oshkor qilinishi mumkin emas. Ushub axborotdan foydalangan shaxslar axborotni oshkor qilganlik uchun qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 1-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 2-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 3-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 4-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 5-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Auditorlik faoliyatining milliy standarti (70-son AFMS) “Moliyaviy hisobot toʻgʻrisidagi auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasi”ga 6-ILOVA

(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2016-y., 48-son, 554-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 02.04.2019-y., 10/19/2844-1/2868-son)