Lizing beruvchi lizing oluvchining oldindan roziligini olmay turib, lizing obyektidan garov sifatida foydalanish huquqiga ega emas. Lizing oluvchi lizing obyektini garov sifatida ishlatishga haqli emas (10-1503/21154-son)

25.01.2016

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

“127-Avtokorxona korxonasi” masʼuliyati cheklangan jamiyati (bundan buyon matnda — MChJ) javobgarlar “ALFA LEASING” masʼuliyati cheklangan jamiyati (bundan buyon matnda — Lizing korxonasi), OATB “Savdogar” (bundan buyon matnda — Bank), Mirzo-Ulugʻbek tumanidagi 9-sonli Davlat notarial idorasi katta notariusi R. Norovga nisbatan xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, Lizing korxonasi va Bank oʻrtasida 2012-yil 25-iyunda tuzilgan va notarius R. Norov tomonidan rasmiylashtirilgan garov shartnomasini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Sudning 2015-yil 19-oktabrdagi ajrimi bilan Mirzo-Ulugʻbek tumanidagi 9-sonli Davlat notarial idorasining katta notariusi R. Norov ishga daxldor uchinchi shaxs Toshkent shahar Adliya boshqarmasi bilan almashtirilgan.

Birinchi instansiya sudining 2015-yil 2-noyabrdagi hal qiluv qarori bilan daʼvo talabi qanoatlantirilib, Lizing korxonasi va Bank oʻrtasida 2012-yil 25-iyunda tuzilgan garov shartnomasi haqiqiy emas deb topilgan.

Ish apellatsiya instansiyasi sudida koʻrilmagan.

Kassatsiya shikoyatida sudning hal qiluv qarori noqonuniy va asossiz ekanligi, MChJ garovdagi mulklarning egasi emasligi, mazkur mulklar MChJ egaligiga emas, balki lizingga berilganligi, Lizing korxonasi bilan MChJ oʻrtasida tuzilgan lizing shartnomasi notarial tartibda rasmiylashtirilmaganligiga sud baho bermaganligi, MChJ lizing obyektlari garovga qoʻyilayotganligidan xabardorligi, chunki, ushbu obyektlarning texnik pasportlarini notariusga taqdim qilganligi haqidagi vajlar keltirilib, hal qiluv qarorini bekor qilib, daʼvoni qanoatlantirishni rad etish haqida yangi qaror qabul qilish soʻralgan.

Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birgalikda muhokama qilib, quyidagi asoslarga koʻra hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz qoldirishni lozim topadi.

Ish hujjatlaridan aniqlanishicha, Lizing korxonasi va MChJ oʻrtasida 2011-yil 6-iyunda 27 va 28-sonli lizing shartnomalari tuzilgan. Ushbu shartnomalarda, Lizing korxonasi MChJga 2011-yilda ishlab chiqarilgan “Foton Auman BJ DLPSB-S4” ikki dona samosvalni lizinga berish nazarda tutilgan. 2011-yil 7 yilda tuzilgan topshirish-qabul qilish dalolatnomasi asosida MChJga lizing obyektlari topshirilgan.

Toshkent shahar xoʻjalik sudining 10-1420/3683-sonli ishi boʻyicha 2014-yil 25-martda qabul qilingan hal qiluv qarori bilan Lizing korxonasining MChJ bilan 2011-yil 6-iyunda tuzilgan 27 va 28-sonli lizing shartnomalarini bekor qilib, lizing obyektlarini qaytarish hamda 68 544 000 soʻm foiz toʻlovlarini undirishni soʻragan daʼvo arizasi qisman qanoatlantirilib, taraflar oʻrtasida tuzilgan lizing shartnomalari bekor qilinib, lizing obyektlari qaytarilgan, daʼvoning qolgan qismini qanoatlantirish rad etilgan.

Biroq apellatsiya instansiyasi sudining 2014-yil 15-maydagi qarori bilan mazkur hal qiluv qarori oʻzgartirilib, hal qiluv qarorining taraflar oʻrtasida tuzilgan lizing shartnomalarini bekor qilish, lizing obyektlarini qaytarish qismi bekor qilinib, ushbu talablarni qanoatlantirish rad etilgan.

Tuzilgan lizing shartnomalari shartlariga koʻra, lizing toʻlovlarini toʻlash muddati 2014-yil 20-aprel deb koʻrsatilgan.

Biroq Lizing korxonasi va Bank oʻrtasida 2012-yil 25-iyun kuni garov shartnomasi tuzilib, unga koʻra, Lizing korxonasi tomonidan 2011-yil 18-mayda tuzilgan 22/11-sonli kredit shartnomasi boʻyicha olingan kreditning qaytarilishi taʼminoti sifatida MChJga lizinga berilgan ikkita yuk avtotransport vositasi garovga qoʻyilgan.

Shu bois, MChJ lizing obyektlari garovga qoʻyilishida MChJning ruxsati olinmaganligi vaji bilan sudga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, Lizing korxonasi va Bank oʻrtasida tuzilgan garov shartnomasini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudi daʼvoni qanoatlantirish haqida toʻgʻri toʻxtamga kelgan.

Chunki, “Lizing toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 21-moddasiga muvofiq, Lizing beruvchi lizing oluvchining oldindan roziligini olmay turib, lizing obyektidan garov sifatida foydalanish huquqiga ega emas. Lizing oluvchi lizing obyektini garov sifatida ishlatishga haqli emas.

Garov shartnomasining 6-bandida garovga qoʻyuvchi garovga oluvchini ushbu shartnoma tuzilishida garov predmeti hech kimga sotilmaganligi, xadya qilinmaganligi, hadyaga berish vaʼda qilinmaganligi, garovda emasligi va taqiqda turmasligini maʼlumot sifatida yetkazib bergan va garovga oluvchi bu haqda maʼlumot uchun qabul qilib olgan.

Biroq, Lizing korxonasi tomonidan garovga qoʻyilgan mulklar MChJga lizinga berilganligiga qaramasdan, MChJning tegishli roziligini olmasdan mazkur mulklar garovga qoʻyilgan.

Vaholanki, lizing shartnomalarining 2.10-bandida topshirish-qabul qilish dalolatnomasi imzolanganidan keyin lizing obyekti Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga asosan lizing oluvchining balansida hisoblanishi nazarda tutilgan. Shartnomalarning 8.2-bandida esa lizing obyektiga mulk huquqi shartnomaning 7.3.2-bandida koʻrsatilgan shartlar bajarilganida, Lizing oluvchiga ushbu shartnomaning amal qilish muddati oʻtmasdan oʻtishi mumkinligi koʻrsatilgan.

Qolaversa, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda — FK) 599-moddasida lizing boʻyicha topshirilgan mol-mulkka boʻlgan mulk huquqi lizing beruvchidan boshqa shaxsga oʻtganida lizing shartnomasi yangi mulkdor uchun oʻz kuchini saqlab qolishi nazarda tutilgan.

FKning 116-moddasiga koʻra, qonun hujjatlarining talablariga muvofiq kelmaydigan mazmundagi bitim, shuningdek huquq-tartibot yoki axloq asoslariga atayin qarshi maqsadda tuzilgan bitim oʻz-oʻzidan haqiqiy emasdir. Bunday bitimga nisbatan ushbu Kodeks 114-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Sudning hal qiluv qarori haqida” 2007-yil 15-iyundagi 161-sonli qarorining 1-bandiga koʻra sud tomonidan qabul qilingan qaror moddiy va protsessual qonunchilik normalari bilan toʻliq mos kelishi, ish hujjatlari va sud aniqlagan holatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

Sud hujjati ushbu Plenum qarori talablariga rioya qilingan holda rasmiylashtirilgan boʻlib, sud tomonidan ish uchun ahamiyatli holatlar toʻliq aniqlangan, sudning xulosalari ish holatlariga muvofiq keladi.

Sudlov hayʼati Bankning kassatsiya shikoyatida Lizing korxonasi bilan MChJ oʻrtasida tuzilgan lizing shartnomasi notarial tartibda rasmiylashtirilmaganligi haqida keltirgan vaji, daʼvoni qanoatlantirishni rad etish uchun asos boʻla olmaydi deb hisoblaydi. Chunki, Toshkent shahar xoʻjalik sudining 10-1404/24337-sonli ishi boʻyicha 2015-yil 2-fevralda qabul qilingan hal qiluv qarori bilan Lizing korxonasining taraflar oʻrtasida 2011-yil 6-iyunda tuzilgan 27-sonli lizing shartnomasini haqiqiy emas deb topish haqidagi daʼvo arizasini qanoatlantirish rad etilgan. Hal qiluv qarori bilan mazkur lizing shartnomasiga baho berilgan va u qonuniy ekanligi oʻz tasdigʻini topgan. Keyinchalik, hal qiluv qarori kassatsiya instansiyasi sudining 2015-yil 10-iyundagi qarori bilan oʻzgarishsiz qoldirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksi 60-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, xoʻjalik sudining ilgari koʻrilgan ish boʻyicha qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori bilan aniqlangan holatlar, xuddi shu shaxslar ishtirokchisi boʻlgan boshqa ishni sud koʻrayotganda yangidan isbot qilinmaydi.

Shuningdek, sudlov hayʼati Bankning kassatsiya shikoyatidagi MChJ lizing obyektlari garovga qoʻyilayotganligi haqida xabardor ekanligi haqidagi vajlari bilan kelisha olmadi. Chunki, javobgarlar tomonidan lizing obyektlariga garovga qoʻyilishida lizing oluvchi, yaʼni MChJning oldindan roziligi olinganligi toʻgʻrisida biron-bir isbotlovchi hujjatlar sudga taqdim qilinmadi. Vaholanki, Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 55-moddasiga koʻra ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs oʻz talab va eʼtirozlariga asos qilib keltirayotgan holatlarni isbotlashi kerak.

Mazkur holatda, hal qiluv qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asoslar mavjud emas.

Qayd qilinganlarga koʻra, sudlov hayʼati hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini esa qanoatlantirmasdan qoldirishni, ishni kassatsiya instansiyasi sudida koʻrish bilan bogʻliq Bank tomonidan toʻlangan 651 200 soʻm davlat boji va 7 000 soʻm pochta xarajatlarini uning zimmasida qoldirishni lozim topadi.

2016-yil 25-yanvar,

10-1503/21154-son