Kapital mablagʻlarni oʻzaro ragʻbatlantirish va himoya qilishga doir

28.04.1992

Oʻzbekiston Respublikasi va Turkiya Jumhuriyati oʻrtasida

Bitim

Quyida “Tomonlar” deb ataluvchi Oʻzbekiston Respublikasi va Turkiya Jumhuriyati,

ikki tomonlama iqtisodiy hamkorlikni, jumladan bir Tomonning boshqa Tomon hududiga kapitallar investitsiya qilishi sohasidagi hamkorlikni kengaytirish intilishlariga asoslanib;

investitsiyalarga doir bitimlar (shartnomalar) tuzish kapitallar va texnologiyalarni oʻsishga, shuningdek Tomonlarning iqtisodiy rivojlanishiga koʻmaklashishini anglab yetib;

investitsiyalarga doir shartnomalar investitsiyalar uchun barqaror sharoitlar (strukturalar)ni taʼminlash va iqtisodiy resurslarni mumkin qadar koʻproq samarali taqsimlash jihatidan zarur ekanligini tushunib yetib;

investitsiyalarni kengaytirish va oʻzaro himoya qilishga daxldor bitimlar tuzish toʻgʻrisida qaror qilib,

quyidagilar toʻgʻrisida ahdlashdilar:

1-modda UMUMIY QOIDALAR

1. “Investor” termini:

a) oʻz maqomini Tomonlardan birining tegishli qonunlariga binoan uning fuqarosi deb biluvchi jismoniy shaxslarni;

b) har ikkala Tomonning amaldagi qonunlariga muvofiq tashkil etilgan yoki roʻyxatdan oʻtkazilgan va ana shu Tomonlarning hududlarida oʻz shtab-qarorgohiga ega korporatsiyalar, firmalar yoki birlashmalarni anglatadi.

2. “Investitsiyalar” deyilganda Tomonlarning qonunlari va qonun hujjatlariga muvofiq quyida keltiriladigan barcha turdagi aktivlar, jumladan:

a) aksiyalar, paylar va kompaniyalarda ishtirok etishning boshqa shakllari;

b) qayta investitsiya qilingan foydalar, veksellar yoki investitsiya qilish uchun yaroqli boʻlgan moliyaviy mablagʻlar mavjud ekanligini tasdiqlovchi har qanday boshqa huquqlar;

v) koʻchar va koʻchmas mulk, shuningdek garov kafolati, garov kabi huquqlar qarzni qaytargunga qadar mol-mulkni ushlab turish huquqi va boshqa shunga oʻxshash huquqlar;

g) mualliflik huquqlari, sanoat va intellektual mulk, patentlar, texnologiya jarayonlari, kashfiyotlar, savdo markalari, “nou-xau” va boshqa shunga oʻxshash huquqlar;

d) qonunga yoki har ikkala Tomonning hududidagi tabiat resurslarini qidirib topish, qazib olish va ulardan foydalanishga doir bitimlarga muvofiq konsessiyalar (quyida shu haqda izoh beriladi) tushuniladi.

3. “Foyda” deyilganida kapital mablagʻlardan olinadigan daromadlar, bank krediti foizlari, dvidendlar va shu kabilardan iborat boʻlgan mablagʻlar tushuniladi.

4. “Hudud” deyilganda Tomonlarning oʻzaro kelishuviga asosan belgilanib, xalqaro huquqqa muvofiq keladigan chegara nohiyalari, hududiy suvlar va kontinental shelf tushuniladi.

2-modda INVESTITSIYaLARNI RAGʻBATLANTIRISh VA HIMOYA QILISh

1. Tomonlarda har biri investitsiya faoliyati uchun oʻz qonunlari doirasida, oʻz hududida xuddi oʻxshash sharoitlarda uchinchi Tomonlarning investorlari uchun yaratiladigan shart-sharoitlarga qaraganda nomaqbul boʻlmagan sharoitlar yaratadi.

2. Tomonlardan har biri avval belgilangan kapital mablagʻlarni himoya qilishdan tashqari, xuddi oʻxshash sharoitlarda oʻz investorlariga yoki uchinchi Tomonlar investorlarining investitsiyalariga nisbatan qabul qilingan tegishli hujjatlarga nisbatan nomaqbul boʻlmagan hujjatlar qabul qiladi, bunda hujjatlarning qaysi biri eng koʻp darajada maqbulligiga asoslanadi.

3. Tomonlar ajnabiylarning oʻz mamlakatiga kirishi, vaqtincha boʻlib turishi va yollanishi xususida qabul qiladigan qonunlari va qoidalarining sohasi quyidagilardan iborat boʻladi, chunonchi:

a) Tomonlardan har birining fuqarolari uchun boshqa Tomonning hududiga ular yoki ularni yollagan birinchi Tomonning investori kiritgan investitsiyalar yoki muayyan summadagi mablagʻlarni yoxud boshqa resurslarni joylashtirish jarayoni bilan bogʻliq operatsiyalarni taʼsis etish, kengaytirish va ularga rahbarlik qilish maqsadida kirishi va boʻlib turishiga ruxsat berilishi lozim.

b) Tomonlardan birining qonunlari va qoidalariga muvofiq oshkora va boshqa Tomon investitsiyalari doirasida amal qiluvchi kompaniyalarga millatidan qatʼi nazar, oʻz ixtiyorlariga koʻra asosiy va yordamchi xodimlarni yollash huquqi berilishi lozim.

4. Ushbu moddaning mazmuni Tomonlardan har biri qabul qilgan:

a) amal qilib turgan yoki kelgusida tuziladigan bojxona uyushmalariga, regional iqtisodiy tashkilotlarga daxldor boʻlgan shartnomalarga yoki xuddi shunga oʻxshash xalqaro shartnomalarga;

b) soliq solishga qisman yoki toʻliq daxl qiluvchi shartnomalarga nisbatan taʼsir qilmaydi.

3-modda EKSPROPRIATSIYA VA KOMPENSATSIYALAR

1. Investitsiyalar ekspropriatsiya qilinishi yoki milliylashtirilishi mumkin emas. Shuningdek, ular yuqoridagi kabi oqibatlarga olib keluvchi bevosita yoki bilvosita tadbirlarning obyekti boʻlishi mumkin emas, davlat manfaatlari yoʻlida amalga oshirilib, kamsitish xarakteriga ega boʻlmay qonun va ushbu bitim 2-moddasining asosiy qoidalarida belgilangan tartibga muvofiq shoshilinch ravishda samarali kompensatsiya toʻlanadigan tadbirlar bundan mustasno.

2. Kompensatsiyalar ekspropriatsiya qilinguniga yoki ekspropriatsiya qilinganligi toʻgʻrisida maʼlum boʻlib qolguniga qadar ekspropriatsiya qilinadigan investitsiyalarning real qiymatiga teng boʻladi. Kompensatsiyalar zudlik bilan (paysalga solmay) toʻlanadi va 4-moddaning 2-bandida koʻrsatilgan tartibda erkin oʻtkazilishi mumkin.

3. Urushlar, qoʻzgʻolonlar, fuqarolarning gʻalayonlari va shunga oʻxshash voqealar oqibatida boshqa Tomonning hududida investitsiyalari zarar keltirayotgan investorlarning huquqlari xususida boshqa Tomonning alohida hujjatlarida ijozat berilgan boʻlib, bu hujjatlar ana shu Tomonning oʻz investorlari yoki har qanday uchinchi Tomonning investorlariga nisbatan qabul qilingan alohida hujjatlarga nisbatan nomaqbul boʻlmasligi kerak, bunda hujjatlardan qaysi biri maqbul ekanligiga asoslaniladi.

4-modda REPATRIATSIYA VA (MABLAGʻLARNI) OʻTKAZISh

1. Tomonlardan har biri oʻz hududida xorijdan kelayotgan investitsiyalar va oʻz hududidan xorijga ketadigan investitsiyalarga doir (barcha mablagʻlar) erkin va asossiz ravishda paysalga solmay oʻtkazilishi majburiyatini ixtiyoriy ravishda oʻz zimmasiga oladi. Bunday (mablagʻlar) oʻtkazilishi quyidagilarni, chunonchi:

a) foydalarni;

b) investitsiyalarni sotishdan va ularni qisman yoxud toʻliq tugatishdan tushadigan daromadlarni;

v) 3-moddaga muvofiq kompensatsiyalarni;

g) kreditlarni qaytarish hisobiga olingan summalar va investitsiyalarni amalga oshirish bilan bogʻliq kreditlar boʻyicha foizlarni;

d) Tomonlardan birining fuqarolari boshqa tomonning hududida investitsiyalar bilan bogʻliq muayyan ishlarni bajarganlik uchun oladigan ish haqlari, nafaqalari va boshqa toʻlovlarni;

e) investitsiyaga doir nizolar oqibatida yuzaga keladigan toʻlovlarni oʻz ichiga oladi.

2. (Mablagʻ) oʻtkazish investitsiya berilgan ozod valyutalarda yoki (mablagʻ) oʻtkazish kunidagi almashish kursi boʻyicha har qanday boshqa ozod valyutada amalga oshiriladi, qabul qilinayotgan Tomon va investor oʻrtasida maxsus ahdlashuv mavjud boʻlgan hollar bundan mustasno.

5-modda SUBROGATSIYA (SUGʻURTAChINI ALMAShTIRISh)

1. Basharti, Tomonlardan biri investorining investitsiyalari qonunda belgilangan tartibda reglamentlashtirilgani boʻyicha notijorat tavakkalchilikdan sugʻurta qilingan boʻlsa sugʻurta toʻgʻrisidagi Bitim shartlarini buzayotgan sugʻurtachini har qanday almashtirish boshqa tomondan tan olinadi.

2. Sugʻurtachiga investor tomonidan vakolat berilgan huquqlardangina foydalanish imkonini yaratuvchi vakolatlar beriladi.

3. Ahdlashuvchi Tomon va sugʻurtachi oʻrtasidagi nizoli vaziyatlar ushbu Bitimning 7-moddasida izohot berilgan qoidalarga muvofiq tartibga solinadi.

6-modda KUChDAN QOLDIRISh

1. Ushbu Bitim:

a) har ikkala Tomonni qonunlar, yoʻriqnomalar, maʼmuriy huquqlar yoki sud qarorlari;

b) xalqaro majburiyatlar;

v) yoki tomonlardan har biri qabul qilgan majburiyatlar, shuningdek investitsiyalar yoki ushbu Bitimga kiritilganlariga qaraganda investitsiyalar uchun koʻproq maqbul boʻlgan shart-sharoitlar yaratadigan ijozat berilgan kapital mablagʻlar boʻyicha majburiyatlari uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi.

7-modda BIR TOMON BILAN BOShQA TOMON INVESTORLARI OʻRTASIDAGI NIZOLARGA BARHAM BERISh

1. Bir Tomon bilan boshqa Tomon investori oʻrtasidagi ana shu boshqa Tomonning investori kapital mablagʻlariga taalluqli nizolar oluvchi Tomonga yozma shaklda yetkazilib, unda investor batafsil maʼlumotni bayon qiladi. Imkoniyatga qarab investor va manfaatdor Tomon nizolarni maslahatlar va muzokaralar yoʻli bilan hal etish uchun harakat qiladi.

2. Basharti, nizolarga barham berilmasa, ushbu moddaning 1-bandida eslatib oʻtilgan yozma shakldagi ariza berilgan kundan boshlab 6 oy ichida nizo investorning ixtiyori bilan:

a) “Davlatlar va boshqa mamlakatlarning fuqarolari oʻrtasida investitsiyalar boʻyicha kelib chiqadigan nizolarni tartibga solish toʻgʻrisidagi konvensiya”ga (basharti, har ikkala Tomon ushbu konvensiyani imzolagan boʻlsa) muvofiq tuzilgan Investitsiyalar bilan bogʻliq nizolarga barham berish xalqaro markaziga;

b) BMT Xalqaro savdo qonunchiligi komissiyasi (YuNSITRAL) belgilangan hakamlik qoidalari boʻyicha amal qiluvchi Hakamlik sudi (basharti, har ikkala tomon BMT aʼzolari boʻlsa);

v) agar, nizo investor nizoda ishtirok etayotgan Tomonning tegishli muassasasi tomonidan qarab chiqulguniga qadar murojaat qilgan boʻlsa, uzil-kesil qaror kamida bir yil ichida qabul qilinishini nazarda tutuvchi Parij shahridagi Xalqaro Savdo Palatasining Hakamlik sudi hukmiga chiqarishi mumkin.

3. Hakamlik sudining qarori uzil-kesil boʻlib, nizo ishtirokchilarining barchasi uchun majburiydir. Tomonlardan har biri oʻzining milliy qonunlariga muvofiq qabul qilingan qarorni bajarish majburiyatini zimmasiga oladi.

8-modda TOMONLAR OʻRTASIDAGI NIZOLARGA BARHAM BERISh

1. Tomonlar ushbu Bitimni talqin etish va tatbiq qilish xususida oʻz oʻrtalarida kelib chiqishi mumkin boʻlgan har qanday nizoli vaziyatlarga barham berish uchun oʻzaro maqbul qaror qabul qilinishiga tezda erishish uchun harakat qildilar. Bunday qarorlarga erishish uchun Tomonlar bevosita konkret muzokaralar oʻtkazishga roziliklarini maʼlum qiladilar.

Basharti, Tomonlar nizo kelib chiqqan vaqtdan boshlab olti oy ichida oʻzaro kelishuvga erisha olmasalar, nizo Tomonlardan birining arizasiga koʻra uch kishidan iborat hakamlik sudining hukmiga chiqarilishi mumkin.

2. Ariza tushgan vaqtdan boshlab Tomonlarning har biri oʻz hakamini tayinlaydi. Hakamlik sudyalarining ikkitasi uchinchi davlatning fuqarosi boʻlgan sudyani Rais etib saylaydi. Basharti, Tomonlardan biri belgilangan vaqt muddat ichida oʻz hakamini tayinlashga ulgurmasa, boshqa Tomon sudya tayinlash iltimosi bilan Xalqaro Sud Raisiga murojaat qilishi mumkin.

3. Basharti, ikkala hakam oʻzlari tayinlangan vaqtdan boshlab ikki oy ichida uchinchi sudyani Rais etib tayinlash toʻgʻrisida bir bitimga kela olmasalar, Tomonlardan birining iltimosiga koʻra hakamlik sudining Raisini Xalqaro Sudning Raisi tayinlaydi.

4. Basharti, ushbu moddaning 2 va 3-bandlarida taʼrif berilgan vaziyatlarda Xalqaro Sudning Raisi yuqorida eslatib oʻtilgan vazifalarini bajara olmasa yoki u Tomonlardan birining fuqarosi boʻlsa, Xalqaro Sud Raisining oʻrinbosari hakamlik sudi Raisini tayinlaydi, bordi-yu, Rais oʻrinbosari ham bu vazifalarni bajara olmasa yoki u ham Tomonlardan birining fuqarosi boʻlsa, hakamlik sudi Raisini Tomonlardan hech qaysi birining fuqarosi boʻlmagan Xalqaro sudning yuqori mansabli aʼzosi tayinlaydi.

5. Ushbu Bitimning qoidalariga mos keluvchi tartibga solish qoidalarini muvofiqlashtirib olish uchun tribunalga Rais saylangan kundan boshlab uch oy muhlat beriladi.

Bunday Bitim boʻlmagani taqdirda tribunal Xalqaro Sudga xalqaro hakamlik amaliyotiga muvofiq protsedura qoidalarini belgilab berish iltimosi bilan murojaat qilishi lozim.

6. Basharti, oʻzga ahdlashuvlar mavjud boʻlmasa, ishni Sudga oshirish va uni qarab chiqish uchinchi hakam tayinlangan kundan boshlab 8 oy ichida nihoyasiga yetkazilishi lozim. Tribunalning qarori ishning sudga uzil-kesil oshirilganligi kunidan yoki qaysi biri kechroq tugatilganiga qarab, ish koʻrib chiqilishi nihoyalangan vaqtdan boshlab ikki oy ichida chiqariladi. Hakamlik Sudi chiqaradigan qaror uzil-kesil hisoblanib, koʻpchilik ovoz bilan qabul qilinadi.

7. Rais va boshqa hakamlarning sarf-xarajatlarini, xuddi shuningdek ishning sudda koʻrib chiqilishi uchun qilingan sarf-xarajatlarni har ikkala tomon teng ravishda toʻlaydi. Sud oʻz xohishiga qarab, Tomonlardan birining xarajatlarning koʻproq qismini toʻlashiga doir qaror chiqarishi mumkin.

8. Basharti, ish oldin boshqa xalqaro hakamlik sudida qarab chiqilgan boʻlsa, ushbu moddaning qoidalariga muvofiq nizo Xalqaro Hakamlik Sudining hukmiga chiqarilishi mumkin emas. Biroq, bu hol har ikkala tomon oʻrtasida bevosita konkret muzokaralar oʻtkazishga taʼsir qilmaydi.

9-modda BITIMNING KUChGA KIRIShI

1. Ushbu bitim ratifikatsiya qilish bilan bogʻliq barcha tartibotlar nihoyalangan vaqtdan boshlab kuchga kiradi. Bitim oʻn yil davomida amal qiladi, undan keyin esa ushbu moddaning 2-bandi qoidalariga muvofiq kuchdan qoldirilmaguncha amal qilishda davom etaveradi. Ushbu Bitim kuchga kirgunga qadar amalda boʻlgan investitsiyalarga nisbatan ham, kelgusidagi kapital mablagʻlarga nisbatan ham tatbiq etiladi.

2. Tomonlardan har biri oʻn yillik muddat oʻtguniga bir yil qolguniga qadar yoki un yildan keyin istalgan vaqtda boshqa Tomonga tegishli yozma xabarnoma berish orqali ushbu Bitimni bekor qilishi mumkin.

3. Ushbu Bitimga Tomonlarning oʻzaro yozma ravishdagi kelishuviga koʻra oʻzgartishlar kiritilishi mumkin. Har qanday oʻzgartish Tomonlardan har biri boshqa Tomonni ushbu oʻzgartish kuchga kirishi uchun barcha zarur choralarni koʻrganligi toʻgʻrisida xabardor qilganidan keyingina kuchga kirishi mumkin.

4. Ushbu Bitim bekor qilinishi vaqtida qilingan yoki olingan hamda ushbu Bitimning moddalari tatbiq etiladigan investitsiyalarning amal qilish muddati Bitim bekor qilingan kundan boshlab yana 10 yilga uzaytiriladi.

Yuqorida bayon etilganlarni tasdiqlab, Tomonlarning yuqori martabali vakillari ushbu Bitimni imzoladilar.

1992-yil 28-aprelda oʻzbek va ingliz tillarida tuzildi, hamma matn bir xil kuchga egadir.

Matn turlicha talqin etilgani taqdirda ingliz tilidagi matn ustun hisoblanadi.

(imzolar)