Xoʻjalik sudlari tomonidan 2010-2012-yillar va 2013-yilning birinchi yarmi davomida sud qarorlarini ijro qilish jarayonida yuzaga kelgan nizolarni hal qilishga oid sud amaliyotini umumlashtirish natijalari haqida

31.12.2013

MAʼLUMOTNOMA

Oliy xoʻjalik sudining 2013-yil ikkinchi yarim yillik ish rejasiga asosan 2010 — 2012-yillar va 2013-yilning birinchi yarmi davomida sud qarorlarini ijro qilish jarayonida yuzaga kelgan nizolarni hal qilishga oid sud amaliyoti xoʻjalik sudlari tomonidan taqdim qilingan (724 ta) xoʻjalik ishlari va umumlashtirishlar asosida oʻrganib chiqildi.

Mazkur toifadagi ishlar xoʻjalik sudlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining Xoʻjalik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda XPK deb yuritiladi), “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonun (bundan buyon matnda Qonun deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar haqida”gi № 06/196-son qarori asosida hal etilmoqda.

Ishlar asosan sud ijrochilarining xatti-harakatlari (harakatsizligi)ni noqonuniy deb topish, sud ijrochisining chiqargan qarorini haqiqiy emas deb topish, ijro jarayonida yetkazilgan zararni undirish, xatlangan mol-mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi daʼvo arizalari (arizalari) asosida koʻrib chiqilgan.

1. Sud ijrochisining xatti — harakatlari (harakatsizligi) ustidan beriladigan ariza (shikoyat)larning sudga taalluqliligi masalasi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonun normalari talablariga rioya etilgan holda hal etiladi.

Jizzax davlat markaziy oʻrmon xoʻjaligi sudga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, Sud ijrochilari Gʻallaorol tuman boʻlimi va Sud departamentining viloyat hududiy boshqarmasidan 791 280 soʻm moddiy zararni undirish, Sud ijrochilari Gʻallaorol tuman boʻlimining “Ijro hujjatini undiruvchiga qaytarish va ijro ishi yuritishni tamomlash toʻgʻrisida”gi qarorini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo qisman qanoatlantirilib, Sud ijrochilari Gʻallaorol tuman boʻlimining “ijro hujjatini undiruvchiga qaytarish va ijro ishi yuritishni tamomlash toʻgʻrisida”gi qarori haqiqiy emas deb topilgan. Daʼvoning qolgan qismini qanoatlantirish rad etilgan.

Ish hujjatlariga koʻra Fuqarolik ishlari boʻyicha Jizzax tumanlararo sudining hal qiluv qarori bilan Jizzax markaziy oʻrmon xoʻjaligi foydasiga X. Dobilovdan 1 318 800 soʻm undirilgan. Sudning hal qiluv qaroriga asosan ijro varaqasi berilgan va ijro qilish uchun Sud ijrochilari Gʻallaorol tuman boʻlimiga taqdim qilingan.

Sud ijrochilari Gʻallaorol tuman boʻlimi sud ijrochisining “ijro hujjatini undiruvchiga qaytarish va ijro ishi yuritishni tamomlash toʻgʻrisida” gi qaroriga asosan ijro varaqasi ijrosiz qaytarilgan.

Qarordan koʻrinishicha ijro varaqasiga asosan amalga oshirilgan ijro harakatlari natijasida X. Dobilovning undiruv qaratilishi mumkin boʻlgan mol-mulklari aniqlanmagan.

Lekin daʼvo arizasiga ilova qilingan maʼmuriy huquqbuzarlik sodir qilinganligi yuzasidan toʻplangan hujjatlarga koʻra Jizzax davlat markaziy oʻrmon xoʻjaligiga qarashli yaylovga X. Dobilovga tegishli 120 bosh qoʻy, 14 bosh echki zarar yetkazganligi aniqlangan.

Xoʻjalik sudi daʼvo arizani ish yurituvga qabul qilib, uni mazmunan koʻrib chiqish toʻgʻrisida barvaqt xulosaga kelganligi koʻrinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar haqida”gi 06/196-sonli Qarorining 15-bandida sudlarning eʼtibori ijro ish yurituviga bogʻliq munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarning taalluqliligi masalasini hal etishda har doim ijro hujjati qaysi sud tomonidan berilganligi aniqlanishi lozimligiga qaratilgan.

Plenum qarorining 15-bandi 7-xatboshisida Qonunning 861-moddasiga koʻra, xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro hujjati boʻyicha sud ijrochisining chiqargan qarori ustidan undiruvchi yoki qarzdor tomonidan ijro hujjatini bergan xoʻjalik sudiga yoki boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga, mansabdor shaxsga qaror chiqarilganligi haqida xabar qilingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda shikoyat berilishi mumkinligi, 8-xatboshisida esa ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilmagan hollarda sud ijrochisining qarori ustidan qaror chiqarilganligi haqida xabar qilingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddatda sud ijrochisi joylashgan joydagi umumiy yurisdiksiya sudiga yoki boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga, mansabdor shaxsga shikoyat berilishi belgilangan.

Ushbu holatda, X. Dobilovga nisbatan ijro varaqasi Fuqarolik ishlari boʻyicha Jizzax tumanlararo sudining hal qiluv qaroriga asosan berilgani sababli ijro ish yurituvi bilan bogʻliq nizo koʻrib chiqish uchun umumiy yurisdiksiya sudining sudloviga taalluqli boʻlib, birinchi instansiya sudi XPK 86-moddasining 1-bandiga asosan nizo xoʻjalik sudida koʻrish uchun tegishli boʻlmagan.

2. Xoʻjalik sudi hujjati asosida qoʻzgʻatilgan ijro ishi jarayonida xatlangan mol-mulkni roʻyxatdan chiqarish haqidagi talab xoʻjalik sudiga taalluqlidir.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan AT “Ipoteka bank”ning daʼvo arizasi qanoatlantirilib, “Mirikulol” xususiy korxonasidan 211 916 500 sum kredit qarzi undirilgan va undiruv garovga qoʻyilgan koʻchmas mulk obyektiga qaratilgan.

Hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach ijro varaqasi berilgan. Sud departamenti Buxoro shahar boʻlimining sud ijrochisi ijro ishini qoʻzgʻatib, garovga qoʻyilgan koʻchmas mulkni roʻyxatga olgan va xatlagan.

Ijro jarayonida Bank, “Mirikulol” va “Baken qurilish montaj” xususiy korxonalari oʻrtasida kelishuv bitimi tuzilgan. Mazkur bitimga koʻra “Baken qurilish montaj” xususiy korxonasi bank oldidagi kredit summasini toʻlab berish, “Mirikulol” xususiy korxonasi esa koʻchmas mulkning bir qismini “Baken qurilish montaj” xususiy korxonasiga topshirish majburiyatini olgan.

Sud ijrochilari Buxoro shahar boʻlimida mavjud boʻlgan boshqa ijro ishi jarayonida “Mirikulol” xususiy korxonasining garovga qoʻyilgan koʻchmas mulki xatlangan. Bundan tashqari, sud ijrochisi tomonidan mutaxassis tayinlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan va mutaxassis zimmasiga koʻchmas mulkning bozor narxini aniqlash majburiyati yuklangan.

AT “Ipoteka bank” Sud ijrochilari Buxoro shahar boʻlimiga nisbatan sudga murojaat qilib, sud ijrochining mutaxassis tayinlash toʻgʻrisidagi qarorini haqiqiy emas deb topishni va koʻchmas mulkni roʻyxatdan chiqarishni soʻragan.

Ishni koʻrish jarayonida Sud departamentining Buxoro viloyat hududiy boshqarmasi ishga qoʻshimcha javobgar sifatida jalb qilingan.

Sudning hal qiluv qarori bilan sud ijrochisining qarorini haqiqiy emas deb topish haqidagi talabni qanoatlantirish rad etilgan, daʼvoning koʻchmas mulkni roʻyxatdan chiqarish qismi boʻyicha ish yuritish tugatilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya instansiyasi sudlarida koʻrilmagan.

Birinchi instansiyasi sudi daʼvoning koʻchmas mulkni roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisidagi talab boʻyicha ish yuritishni asossiz tugatgan. Chunki, nizoning xoʻjalik sudiga taalluqliligi masalasini hal etishda XPKning 23-moddasining talablaridan kelib chiqish lozim: agar nizo iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar, yuridik shaxs tuzmagan holda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan va yakka tartibdagi tadbirkor maqomini qonunda belgilangan tarzda olgan fuqarolar oʻrtasidagi fuqaroviy, maʼmuriy va boshqa huquqiy munosabatlardan kelib chiqqan boʻlsa, bunday nizolar xoʻjalik sudiga taalluqlidir.

3. Qarzdorning mol-mulkini roʻyxatga olish va xatlash toʻgʻrisidagi dalolatnomani haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi arizalar xoʻjalik sudiga taalluqli emas.

“Imkon Sarvari” shuʼba korxonasi xoʻjalik sudiga daʼvo ariza bilan murojaat qilib, Sud ijrochilari Andijon shahar boʻlimining qarzdorning mol-mulkini roʻyxatga olish va xatlash toʻgʻrisidagi dalolatnomani haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Sudning ajrimi bilan Sud ijrochilari Andijon viloyat boshqarmasi ishga daxldor javobgar hamda “Maynaxon jannati” xususiy korxonasi manfaatdor taraf sifatida jalb qilingan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo qanoatlantirilgan.

Ish hujjatlaridan aniqlanishicha, xoʻjalik sudining hal qiluv qaroriga koʻra “Imkon sarvari” shuʼba korxonasidan “Maynaxon jannati” xususiy korxonasi foydasiga 11 000 000 soʻm asosiy qarz, 3 000 000 soʻm penya undirilgan.

Mazkur ish boʻyicha berilgan ijro varaqasiga asosan ijro ishi qoʻzgʻatilib, Sud ijrochilari Andijon shahar boʻlimi xodimi tomonidan 15 dona oshxona stollari, 40 dona yumshoq stullar, 3 komplekt divan, 2 dona muzlatkichlar, 1 dona vitrina koʻrinishidagi muzlatkichlar xatlangan. Bu haqda dalolatnoma tuzilgan.

Sud majlisida aniqlanishicha, 40 dona yumshoq stullar, 15 dona oshxona stollari, 3 komplekt divanlar, 1 dona muzlatgich va 1 dona vitrina muzlatgichi ijara shartnomasi asosida fuqaro B.Ayupov tomonidan ashyolarni tekinga foydalanishga berish shartnomasiga asosan “And sarvari” MChJga berilgan. “Mehnat pivo” MChJ va “Imkon sarvari” ShK oʻrtasida tuzilgan dastgohlar bilan taʼminlash shartnomasi asosida “Imkon sarvari” ShKga 2 ta muzlatkichlar vaqtincha foydalanishga berilgan.

Sud ijrochilari Andijon shahar boʻlimi tomonidan xatlangan mulklar ijro varaqasida koʻrsatib oʻtilgan qarzdor “Imkon sarvari” ShKga tegishli emasligi sababli, daʼvo birinchi instansiya sudi tomonidan qanoatlantirilgan.

Biroq, sud tomonidan daʼvo arizasini qanoatlantirish toʻgʻrisida notoʻgʻri xulosaga kelingan.

Oʻzbekiston Respublikasi XPK 24-moddasining birinchi qismi 9-bandiga koʻra, davlat organlari va fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmagan, tashkilotlar va fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan hujjatlarini (butunlay yoki qisman) haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi nizolar hal etilishi belgilangan.

Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonunning 23-moddasiga koʻra, sud ijrochisi undiruvchining arizasiga binoan yoki oʻz tashabbusi bilan mulkiy undiruv boʻyicha ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida qaror chiqarish bilan bir vaqtda qarzdorning mol-mulkini roʻyxatga olib, ularni xatlashga haqli boʻlib, bu haqda mazkur qarorda koʻrsatib oʻtadi. Ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qaror ustidan shikoyat qilish yoki protest bildirish mumkinligi belgilangan.

Qarzdorning mol-mulkini roʻyxatga olish va xatlash toʻgʻrisidagi dalolatnoma esa qonun hujjatlariga muvofiq boʻlmagan, tashkilotlar va fuqarolarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan hujjat hisoblanmaydi va shu sababli ushbu dalolatnomani haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi arizalar xoʻjalik sudiga taalluqli emas. Oʻzbekiston Respublikasi XPK 86-moddasining birinchi qismi 1-bandiga koʻra, nizo xoʻjalik sudida koʻrish uchun tegishli boʻlmasa, ish yuritish tugatilishi lozim.

4. Baholovchi tashkilotning baholash toʻgʻrisidagi hisobotini haqiqiy emas deb topish haqidagi ishlar xoʻjalik sudiga taalluqli emas. Sud tomonidan faqatgina baholash toʻgʻrisidagi hisobotni ekspertizadan oʻtkazish natijalari boʻyicha tuzilgan xulosa koʻrib chiqiladi.

Xoʻjalik sudining Kogon tuman yoʻl xoʻjaligi pudrat taʼmirlash foydalanish korxonasidan (bundan buyon matnda qarzdor deb yuritiladi)dan undiruvchi “Shoxrud trans” MChJ foydasiga 12 851 406 soʻm undirish toʻgʻrisidagi ijro hujjatining ijrosini taʼminlash maqsadida Sud departamenti Kogon tuman boʻlimining sud ijrochisi qarzdorga tegishli boʻlgan “DAMAS”, “Tiko” va “UAZ 31512” - rusumli avtotransport vositalarini xatlagan va ularni baholash uchun mutaxassis tayinlash haqida qaror chiqarib, qaror ijrosini “Fazilat nuri plyus” baholash tashkilotiga yuklagan.

Sud ijrochisining ushbu qaroriga asosan baholovchi tashkilot tomonidan “DAMAS” rusumli avtomashina 5 885 130 soʻmga, “Tiko” rusumli avtomashina 4 021 652 soʻmga, “UAZ 31512” rusumli avtomashina 1 570 338 soʻmga boholangan va bu haqda hisobot tuzilgan.

Sud ijrochilari Kogon tuman boʻlimi qarzdorga bildirishnoma yuborib, unda xatlangan uchta avtotransport vositalari “Fazilat nuri plyus” baholash tashkiloti tomonidan baholanganligi va ular Respublika Koʻp tarmoqli “Agro Sanoat Birjasi” orqali savdoga chiqarilganligini maʼlum qilgan.

Baholovchi tashkilot tomonidan aniqlangan narxlardan norozi boʻlib, qarzdor sudga Sud ijrochilari Kogon tuman boʻlimi va “Fazilat nuri plyus” baholash tashkilotiga nisbatan daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, sud ijrochisining ijro ishi yuritishda mutaxassis tayinlash haqidagi qarorni hamda transport va texnika vositalarini baholash boʻyicha hisobotni haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo talabining sud ijrochisinig qarorini haqiqiy emas deb topish qismini qanoatlantirish rad etilgan, baholash hisobotini haqiqiy emas deb topish qismi boʻyicha ish yuritish tugatilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya instansiya sudlarida koʻrilmagan.

Qonun 20-moddasining birinchi qismiga koʻra, ijro harakatlarini amalga oshirayotganda yuzaga keladigan, maxsus bilimlarni talab qiladigan masalalarni tushuntirib berish uchun sud ijrochisi oʻz tashabbusiga yoki taraflarning iltimosiga binoan oʻzining qarori bilan mutaxassis tayinlashi mumkin. Shuningdek, mazkur qonun 54-moddasining ikkinchi qismiga binoan sud ijrochisi mol-mulkni baholash uchun baholovchi tashkilotni jalb etadi.

“Baholash faoliyati toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 18-1-moddasida zarur boʻlgan holda, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini tekshirish uchun mazkur hisobot qonun hujjatlarida belgilangan tartibda boshqa baholovchi tashkilot tomonidan shartnoma asosida ekspertizadan oʻtkazilishi mumkinligi, baholash toʻgʻrisidagi hisobotning ishonchliligini ekspertizadan oʻtkazish natijalari ekspert xulosasi bilan rasmiylashtirilishi, buyurtmachi baholash toʻgʻrisidagi hisobot ishonchliligi toʻgʻrisida olingan ekspert xulosasiga rozi boʻlmagan taqdirda, nizo sudda koʻrib chiqilishi kerakligi belgilangan.

Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Baholovchi tashkilotlar faoliyatini yanada takomillashtirish va koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati uchun ularning masʼuliyatini oshirish toʻgʻrisida”gi 2008-yil 24-apreldagi PQ-843-son qarori bilan tasdiqlangan “Baholovchi tashkilotlar va baholovchilar toʻgʻrisida”gi Nizomning 38-bandiga koʻra, zarurat boʻlganda, baholovchi tashkilotning baholash toʻgʻrisidagi hisoboti haqqoniyligini tekshirish uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda baholash toʻgʻrisidagi mazkur hisobot shartnoma asosida boshqa baholovchi tashkilot tomonidan ekspertizadan oʻtkazilishi mumkin.

Ushbu Nizomning 39-bandiga asosan baholash toʻgʻrisidagi hisobotni ekspertizadan oʻtkazishning buyurtmachisi olingan xulosaga rozi boʻlmagan taqdirda ushbu bahs sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

Bundan koʻrinadiki, baholovchi tashkilotning baholash toʻgʻrisidagi hisobotining qonuniyligi yoki asosliligi sud tomonidan baholanmaydi. Uni haqqoniyligi boshqa baholovchi tashkilot tomonidan ekspertiza oʻtkazish yoʻli bilan tekshiriladi. Buning natijasida tuzilgan ekspertiza xulosasini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi daʼvo xoʻjalik sudiga taalluqlidir.

Shu bois birinchi instansiyasi sudi daʼvo talabining sud ijrochisinig qarorini haqiqiy emas deb topish qismini qanoatlantirishni rad etish, baholash hisobotini haqiqiy emas deb topish qismi boʻyicha ish yuritishni tugatish haqida asosli xulosaga kelgan.

5. Xoʻjalik sudining qarorini ijro etish jarayonida sud ijrochisining shaxsni maʼmuriy javobgarlikka tortish haqidagi qarori ustidan faqat javobgarlikka tortilgan shaxs yoki uning qonuniy vakili maʼmuriy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudyasiga shikoyat qilishi mumkin.

Xoʻjalik sudining qarzdor “Oʻzbekyengilsanoat” DAKdan undiruvchi Oʻzbekiston Respublikasi TIF Milliy banki foydasiga 7 466 483,52 AQSh dollari undirish toʻgʻrisidagi sud hujjati ijrosini taʼminlash maqsadida Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasining sud ijrochisi tomonidan ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida qaror chiqarilib, unda ijro hujjatida koʻrsatilgan talablarni ixtiyoriy bajarish uchun qarzdorga bir kun muddat belgilangan.

Biroq qarzdor tomonidan belgilangan muddatda ijro hujjatida koʻrsatilgan talablar ixtiyoriy bajarilmagan va shu bois sud ijrochisining qarori bilan qarzdorning rahbari A. Kasimov va bosh hisobchisi A. Gafforov Oʻzbekiston Respublikasi MJtKning 283-moddasiga asosan maʼmuriy javobgarlikka tortilib, ularga eng kam ish haqining 15 (oʻn besh) barobari miqdorida, yaʼni 565 200 soʻmdan jarima solingan.

Sud ijrochisining maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaroridan norozi boʻlib, qarzdor Toshkent shahar xoʻjalik sudiga Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasiga nisbatan ariza bilan murojaat qilib, sud ijrochisining qarorini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan ariza qanoatlantirilib, Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi sud ijrochisining maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qarori haqiqiy emas deb topilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya tartibida koʻrilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi MJtKning 314-moddasiga koʻra maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish yuzasidan chiqarilgan qaror xususida ustidan shu qaror chiqarilgan shaxs, jabrlanuvchi, shuningdek ularning qonuniy vakillari va advokat tomonidan shikoyat berilishi mumkin.

Ushbu Kodeks 315-moddasining birinchi qismiga muvofiq maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish yuzasidan chiqarilgan qaror ustidan yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki maʼmuriy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudyasiga shikoyat qilinadi.

Sud ijrochisining maʼmuriy javobgarlikka tortish haqidagi qarori ustidan faqat “Oʻzbekyengilsanoat” DAKning rahbari A. Kasimov va bosh hisobchisi A. Gafforov yoki ularning qonuniy vakillari hamda bunday talab bilan xoʻjalik sudiga emas, balki maʼmuriy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudyasiga shikoyat qilishi mumkin.

6. Qonun 483-moddasining ikkinchi qismiga binoan tegishli qarzdor yuridik shaxslarga nisbatan ijro harakatlarini amalga oshirishda undiruvni xususiy korxona mulkdori, muassasa mulkdori, fermer xoʻjaligining rahbari, dehqon xoʻjaligining aʼzolari, ishlab chiqarish kooperativining aʼzolari, qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyat ishtirokchilari, toʻliq shirkat ishtirokchilari, shuningdek kommandit shirkatdagi toʻliq sheriklar pul mablagʻlariga va boshqa mol-mulkiga qaratish ijro hujjatini ijro etish tartibi hamda usulini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladi.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan “Registon” MChJning mol-mulki hisobidan 2 328 664 000 soʻm miqdordagi soliq qarzi undirilgan. Hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach ijro varaqasi berilgan va ijro ishi qoʻzgʻatilgan.

Ijro ishi yuritish jarayonida qarzdor korxonaning pul mablagʻlari va mol-mulki mavjud emasligi aniqlangan.

Jinoyat ishlari boʻyicha Buxoro viloyat sudining hukmida “Registon” MChJ rahbari M. Huseynov va boshqalar tomonidan yetkazilgan zarar M. Huseynovga tegishli boʻlgan kottedj, xususiy tadbirkor N. Safarovga tegishli boʻlgan 16 ta savdo doʻkonlari hamda avtomashina, “Elektr Payvandlash Invest” xususiy korxonaga tegishli boʻlgan savdo va maishiy xizmat uyi binosi, “Buxoro Global” MChJga tegishli boʻlgan avtosaroy, fuqaro Q.Gulamovga tegishli boʻlgan 2 ta avtomashinalar hisobidan qoplanishi koʻrsatilgan.

Sud ijrochilari Buxoro shahar boʻlimi xoʻjalik sudiga murojaat qilib, xoʻjalik ishi yuzasidan qabul qilgan hal qiluv qarorining ijro usuli va tartibini oʻzgartirib, “Registon” MChJning soliq qarzi undiruvini hukmda koʻrsatilgan mulklarga qaratishni soʻragan.

Viloyat xoʻjalik sudining ajrimi bilan ariza qanoatlantirilgan va hal qiluv qarorining ijro usuli hamda tartibi oʻzgartirilib, “Registon” MChJning soliq qarzining undiruvi hukmda koʻrsatilgan mulklarga qaratilgan.

Sud hal qiluv qarorining ijro usuli hamda tartibini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ajrimni chiqarishda Qonun 483-moddasining ikkinchi qismini asos qilib koʻrsatgan. Qonunning koʻrsatilgan normasiga koʻra tegishli qarzdor yuridik shaxslarga nisbatan ijro harakatlarini amalga oshirishda undiruvni xususiy korxona mulkdori, muassasa mulkdori, fermer xoʻjaligining rahbari, dehqon xoʻjaligining aʼzolari, ishlab chiqarish kooperativining aʼzolari, qoʻshimcha masʼuliyatli jamiyat ishtirokchilari, toʻliq shirkat ishtirokchilari, shuningdek kommandit shirkatdagi toʻliq sheriklar pul mablagʻlariga va boshqa mol-mulkiga qaratish ijro hujjatini ijro etish tartibi hamda usulini oʻzgartirish orqali amalga oshiriladi.

Vaholanki, ushbu moddada koʻrsatilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning roʻyxatida MChJ nazarda tutilmagan.

Bundan tashqari, undiruv xoʻjalik ishi boʻyicha taraf boʻlmagan shaxslarning mulklariga qaratilgan va bu bilan ularning huquq va qonuniy manfaatlari buzilgan.

7. Agar ariza (shikoyat) yuridik shaxs maqomiga ega boʻlgan Sud departamentining hududiy boshqarmasiga nisbatan emas, balki uning tuman boʻlimiga nisbatan taqdim etilgan boʻlsa, u holda XPKning 38-moddasiga muvofiq Sud departamenti hududiy boshqarmasi ishda ishtirok etishga jalb qilinadi.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan “Dilfayz servis” MChJning daʼvo talablari qanoatlantirilgan va javobgar “Yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri” davlat unitar korxonasi zimmasiga bir oy muddat ichida Toshkent shahar, Chilonzor mavzesi, Lutfiy koʻchasi 6-uydagi maydoni 777 kv.m iborat boʻlgan noturar binoga “Dilfayz servis” MChJning boʻlgan huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazish majburiyati yuklatilgan. Hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach ijro varaqasi berilgan va ijro varaqasi “Dilfayz servis” MChJ tomonidan Sud ijrochilari Uchtepa tuman boʻlimiga ijro etish uchun taqdim qilingan.

Ijro xujjati qonunda belgilangan muddatda ijro etilmaganligi sababli, “Dilfayz servis” MChJ xoʻjalik sudiga Sud departamenti Uchtepa tuman boʻlimiga nisbatan ariza (shikoyat) bilan murojaat qilib, sud ijrochilarining xatti-harakati (harakatsizligi)ni noqonuniy deb topishni va sud ijrochisining zimmasiga sud hujjatini qonunda belgilangan muddatda ijro etish majburiyatini yuklashni soʻragan.

Birinchi instansiyasi sudining ajrimi bilan ish yuritish XPK 86-moddasining 1-bandiga asosan, yaʼni nizo xoʻjalik sudida koʻrish uchun taalluqli boʻlmaganligi sababli tugatilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya tartibida koʻrilmagan.

Sudning ajrimiga koʻra ish yuritishni tugatishga Sud ijrochilari Uchtepa tuman boʻlimi yuridik shaxs maqomiga ega emasligi asos boʻlgan.

Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 15-iyundagi “Birinchi instansiya sudida ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining qoʻllanilishi toʻgʻrisida”gi 162-sonli qarori 9-bandining ikkinchi xatboshisiga koʻra, agar daʼvo yuridik shaxsning oʻziga emas, balki uning alohida boʻlinmasiga nisbatan taqdim etilgan boʻlsa, u holda yuridik shaxsning oʻzini ishda ishtirok etishga jalb qilish sud tomonidan XPKning 38-moddasiga muvofiq hal etiladi.

XPK 38-moddasining birinchi qismiga asosan xoʻjalik sudi daʼvo taqdim etish huquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan yoki daʼvo boʻyicha javob berishi lozim boʻlmagan shaxsga nisbatan taqdim etilganini aniqlasa, hal qiluv qarori qabul qilingunga qadar, daʼvogarning roziligi bilan dastlabki daʼvogar yoki javobgarning ishga daxldor daʼvogar yoki javobgar bilan almashtirilishiga yoʻl qoʻyishi mumkin.

8. Sud ijrochisining xatti-harakatini noqonuniy deb topish hamda u tomonidan ijro jarayonida chiqarilgan qarorni haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi arizani mazmunan koʻrib chiqish natijasi boʻyicha sud ajrim emas, balki hal qiluv qarori chiqaradi.

Xoʻjalik sudining qarzdor “Toʻqimachi Boboteks” MChJdan undiruvchi “Oʻzbekqogʻoztaʼminot” MChJ foydasiga 85 789 335 soʻm undirish toʻgʻrisidagi sud hujjati ijrosini taʼminlash maqsadida Sud departamenti Yakkasaroy tuman boʻlimining sud ijrochisi tomonidan ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisida qaror chiqarilib, unda ijro hujjatida koʻrsatilgan talablarni ixtiyoriy bajarish uchun qarzdorga besh kunlik muddat belgilangan.

Sud ijrochisining qaroridan norozi boʻlib, qarzdor xoʻjalik sudiga Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi va Sud ijrochilari Yakkasaroy tuman boʻlimiga nisbatan ariza bilan murojaat qilib, sud ijrochisining xatti-harakatini noqonuniy hamda qarorini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining ajrimi bilan arizani qanoatlantirish rad etilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar haqida”gi 06/196-sonli qarorining 17-bandi mazmuniga koʻra, sud ijrochisining xatti-harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin, shikoyat qilish FPK va XPKning 15-boblarida nazarda tutilgan talablarga rioya qilingan holda ariza (shikoyat) berish yoʻli bilan amalga oshiriladi, qayd etilgan arizalar (shikoyatlar) ayrim xususiyatlari inobatga olingan holda, maʼmuriy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarni hal qilish tartibida koʻrib chiqilishi kerak.

Bundan koʻrinib turibdiki, birinchi instansiya sudi qarzdorning arizasini qanoatlantirishni rad etish haqida ajrim emas, balki hal qiluv qarori qabul qilishi lozim edi.

Shu bois apellatsiya instansiyasi sudining 2012-yil 26-apreldagi qarori bilan birinchi instansiyasi sudining ajrimi bekor qilinib, ish yangidan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuborilgan.

9. Nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibi sud ijrochisining xatti - xarakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilishga taalluqli emas.

“Toshkent oziq-ovqat zaxirasi” davlat korxonasi Sud departamentining Toshkent shahar hududiy boshqarmasiga nisbatan xoʻjalik sudiga ariza bilan murojaat qilib, sud ijrochilarining harakatsizligini noqonuniy deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining ajrimi bilan arizachi nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya qilmaganligi sababli, ariza koʻrmasdan qoldirilgan.

Ish hujjatlariga koʻra, “Toshkent oziq-ovqat zaxirasi” davlat korxonasi foydasiga “KARAVELLA KAPITAL SERVIS” MChJ dan 8 958 277 soʻm, “UMID PAY SERVIS” MChJ dan 6 882 300 soʻm, “UCHQUNBEK HOJI OTA SAVDO” xususiy korxonasidan 4 475 030 soʻm undirish toʻgʻrisidagi ijro varaqalar ijro qilish uchun Sud ijrochilari Chilonzor tuman boʻlimiga yuborilgan. Lekin ariza berilganga qadar ushbu ijro varaqalarning ijrosi taʼminlanmagan.

Birinchi instansiya sudi arizani nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga rioya qilinmaganligi sababli koʻrmasdan qoldirib notoʻgʻri xulosaga kelgan.

XPK 6-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, agar qonunda ayrim toifadagi nizolar uchun ularni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibi belgilangan yoxud bu tartib shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, taraflar oʻzaro munosabatlarini ixtiyoriy ravishda hal qilish choralarini koʻrganlaridan soʻnggina xoʻjalik sudida ish qoʻzgʻatish mumkin. Ijro jarayonida yuzaga keladigan nizolar shartnomaviy munosabatlardan emas, balki sud hujjatining ijrosi yuzasidan vujudga keladi. Shu sababli nizoni sudgacha hal qilish tartibi shartnomada belgilangan boʻlishi mumkin emas.

Qonun 88-moddasining birinchi qismiga koʻra sud ijrochisining xatti-harakatlari ustidan boʻysunuv tartibida yuqori turuvchi organga (mansabdor shaxsga) yoki sudga shikoyat qilish mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar haqida”gi 06/196-son qarorining 17-bandi talabiga koʻra sud ijrochisining xatti-harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin. Sud ijrochisining qonuniy kuchga kirgan sud hujjatining ijrosi boʻyicha chora koʻrmaganligi yoki boshqa gʻayriqonuniy harakatlarni sodir etganligi sudga beriladigan shikoyatning obyekti boʻlishi mumkin.

Yuqoridagilarga koʻra, sud ijrochisining xatti - harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga shikoyat qilishdan oldin nizoni sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibi qonunda ham nazarda tutilmagan.

10. Sud ijrochisining xatti - harakatlari (harakatsizligi) ustidan kelib tushgan ariza (shikoyat) toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganda sudning qarorida yoʻl qoʻyilgan qonun buzilish holatini bartaraf etish uchun bajarilishi lozim boʻlgan aniq harakatlar koʻrsatilishi lozim.

“Jahon Tekstil Lyuks” MChJ xoʻjalik sudiga Sud departamenting Fargʻona viloyat hududiy boshqarmasiga va Toshloq tuman boʻlimiga nisbatan ariza bilan murojaat qilib, Sud ijrochilari Toshloq tuman boʻlimi sud ijrochilarining harakati (harakatsizligi)ni gʻayriqonuniy deb topishni va sud ijrochilariga nisbatan jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal etish uchun xususiy ajrim chiqarishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan ariza qanoatlantirilgan va Fargʻona viloyat “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga nisbatan xususiy ajrim chiqarilgan.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, xoʻjalik sudining sud buyrugʻiga asosan “Jahon Tekstil Lyuks” MChJ foydasiga “Toshloq paxta tozalash zavodi” OAJdan 96 255 000 soʻm undirilgan, sudning ijro hujjati Sud ijrochilari Toshloq tuman boʻlimiga ijro uchun taqdim qilingan.

Xoʻjalik ishida mavjud boʻlgan Sud ijrochilari Toshloq tumani boʻlimi katta sud ijrochisi E. Botirovning MChJ rahbariga yoʻllagan javob xatida ushbu ijro hujjatini majburiy ijro qilish davomida qarzdorning banklardagi barcha hisob raqamlariga band solinganligi, natijada iyun-iyul oylarida undiruvchining hisob-raqamiga jami boʻlib 50 000 000 soʻm oʻtkazib berilganligi, bundan tashqari, qarzdorning 124 592 765 soʻmlik mulklari roʻyxatga olinganligi, “Toshloq paxta tozalash zavodi” OAJning budjet oldida katta qarzdorligi mavjud boʻlganligi sababli undirilgan pul mablagʻlari Qonunning 80-moddasiga asosan taqsimlanayotganligi koʻrsatilgan.

Birinchi instansiya sudi arizani koʻrib chiqish natijasi boʻyicha sud ijrochining xatti-harakatini gʻayriqonuniy deb topgan, lekin yoʻl qoʻyilgan huquq buzilish holatini bartaraf etish uchun bajarilishi lozim boʻlgan aniq xarakatlarni koʻrsatmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalar haqida”gi 06/196-son qarorining 17-bandi talabiga koʻra sud, shikoyatni asosli ekanligini aniqlasa, xatti-harakat (harakatsizlik)ni, qarorni noqonuniy deb topadi va bekor qiladi. Bildirilgan talab asossiz boʻlsa, sud uni rad qiladi. Kelib tushgan ariza (shikoyat) toʻliq yoki qisman qanoatlantirilganda sudning qarorida yoʻl qoʻyilgan huquq buzilish holatini bartaraf etish uchun bajarilishi lozim boʻlgan aniq xarakatlar koʻrsatilishi lozim.

Shuningdek, xususiy ajrimda asosan sud ijrochisi tomonidan ijro hujjatini ijro qilish uchun qonunda belgilangan muddatda chora-koʻrilmaganligi toʻgʻrisida xulosa qilingan boʻlsada, uni muhokama qilish “Paxtasanoat” hududiy aksiyadorlik birlashmasiga yuborilgan.

11. Ijro hujjati boʻyicha undiruv qaratilgan mol-mulkni roʻyxatdan chiqarish (xatlashdan ozod qilish) toʻgʻrisida sudga daʼvo ariza berilganda ijro ishini yuritish toʻxtatib turilishi shart.

“Asaka don mahsulotlari” OAJ xoʻjalik sudiga daʼvo ariza bilan murojaat qilib, Sud ijrochilari Asaka tuman boʻlimi tomonidan 2005-yil 9-avgustdagi qarzdorning mol-mulklarini roʻyxatga olish va xatlash toʻgʻrisidagi dalolatnomasidan ishlab chiqarishga zarur boʻlgan moddiy boyliklarni roʻyxatdan chiqarishni soʻragan.

Sudning ajrimi bilan Oʻzbekiston Respublikasi TIF Milliy banki qoʻshimcha daʼvogar sifatida, shuningdek Sud ijrochilari Andijon viloyat hududiy boshqarmasi ishga daxldor javobgar sifatida jalb qilingan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo rad etilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya instansiyasi sudlarida koʻrilmagan.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, Andijon viloyat xoʻjalik sudining 2005-yil 10-maydagi hal qiluv qaroriga koʻra “FAM” qoʻshma korxonasi va qoʻshimcha javobgar “Asaka don mahsulotlari” OAJdan Oʻzbekiston Respublikasi TIF Milliy banki foydasiga 2 208 461,61 AQSh dollari miqdorida kredit qarzi undirilgan va ijro varaqasi berilgan.

Ijro varaqasining ijrosini taʼminlash maqsadida Sud ijrochilari Asaka tuman boʻlimi tomonidan qoʻshimcha javobgar “Asaka don mahsulotlari” OAJning garovga qoʻyilgan 108 turdagi mol-mulklari roʻyxatga olinib, xatlangan. Bu haqda dalolatnoma tuzilgan.

Shunga koʻra, “Asaka don mahsulotlari” OAJ daʼvo ariza bilan murojaat qilib, qarzdorning mol-mulklarini roʻyxatga olish va xatlash toʻgʻrisidagi dalolatnomasidan ishlab chiqarishga zarur boʻlgan moddiy boyliklarni roʻyxatdan chiqarishni va daʼvoni taʼminlash chorasi sifatida mazkur nizo sud tomonidan hal etilgunga qadar ijro ishi yuritishni vaqtinchalik toʻxtatib turishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudi tomonidan “Asaka don mahsulotlari” OAJning ijro ishi yuritishni vaqtinchalik toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi arizasi muhokama qilinmagan hamda daʼvoni taʼminlash choralari koʻrmasdan qoldirilgan. Vaholanki, Qonunning 34-moddasi birinchi qismining 5-bandiga asosan ijro hujjati boʻyicha undiruv qaratilgan mol-mulkni roʻyxatdan chiqarish (xatlashdan ozod qilish) toʻgʻrisida sudga daʼvo arizasi berilganda ijro ishi yuritish sud tomonidan toʻxtatib turilishi shart.

Bu haqda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalari haqida”gi 06/196-sonli Qarorining 11-bandida ham tushuntirish berilgan.

Shuningdek, XPKning 76-moddasiga koʻra, daʼvoni taʼminlash toʻgʻrisidagi ariza tushganidan keyingi kundan kechiktirmasdan nizoni hal etayotgan xoʻjalik sudi tomonidan koʻrilishi, arizani koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqarilishi belgilangan.

XPK 77-moddasi birinchi qismining 5-bandida mol-mulkni xatlashdan ozod qilish toʻgʻrisida daʼvo taqdim etilgan taqdirda uni realizatsiya qilishni toʻxtatib turish daʼvoni taʼminlash choralaridan biri sifatida belgilangan.

12. Sud ijrochisining nokonuniy xatti-harakati (harakatsizligi) natijasida yetkazilgan zarar Sud departamenti hududiy boshqarmasidan undiriladi.

Daʼvogar Toshkent shahar hokimligi Binolardan foydalanish Departamenti xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, javobgar Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasidan 3 585 114 sum miqdorida yetkazilgan zararni undirishni soʻragan.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, xoʻjalik sudining 2004-yil 31-maydagi ijro varaqasiga asosan “BARS SAVDO UYI” MChJdan undiruvchi Toshkent shahar hokimligi Binolardan foydalanish Departamenti foydasiga 3 585 114 sum undirilgan. Ijro varaqasi Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasiga 2004-yil 24-iyunda ijro etish uchun undiruvchi tomonidan topshirilgan. Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi ijro varaqasini Yakkasaroy tuman sud ijrochilari boʻlimiga yuborgan. Yakkasaroy tuman sud ijrochilari boʻlimi tomonidan esa ijro varaqasi Mirzo-Ulugʻbek tuman sud ijrochilari boʻlimiga yuborilgan.

Ijro varaqasi ijro organiga topshirilganiga 6 yildan ortiq vaqt oʻtgan boʻlishiga qaramasdan, u ijro etilmagan.

Undiruvchining yuzaga kelgan holat boʻyicha xizmat tekshiruvi oʻtkazishni soʻrab Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasiga qilgan murojaatlari javobsiz qoldirilgan.

Yakkasaroy tuman hokimiyati tadbirkorlik subyektlarini roʻyxatdan oʻtkazish inspeksiyasining maʼlumotiga koʻra, “BARS SAVDO UYI” MChJ 2009-yilda davlat reyestridan chiqarilgan.

Shu sababli, ijro organining aybi bilan qarz summasini qarzdordan undirish imkoniyati yoʻqotilgan. Natijada daʼvogarga zarar yetkazilgan.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan daʼvogarning daʼvo talablari qanoatlantirilgan va javobgar Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi hisobidan daʼvogar foydasiga asosli ravishda 3 585 114 soʻm zarar summasi undirilgan. Chunki, Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 15-moddasiga koʻra, davlat organlari, fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari yoki ushbu organlar mansabdor shaxslarining gʻayriqonuniy harakatlari (harakatsizligi), shu jumladan davlat organi yoki fuqarolarning oʻzini-oʻzi boshqarish organlari tomonidan qonun xujjatlariga muvofiq boʻlmagan xujjat chiqarilishi natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar davlat tomonidan yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan toʻlanishi kerak.

13. Ijro hujjati boʻyicha sud ijrochisining chiqargan qarori ustidan undiruvchi yoki qarzdor tomonidan shikoyat qilinishi mumkin.

AT “Ipak yoʻli” banki Sagʻbon filiali bosh ishonchnoma asosida xoʻjalik sudiga daʼvo ariza bilan murojaat qilib, Sud ijrochilari Olmazor tuman boʻlimi sud ijrochisining qarorini haqiqiy emas deb topishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan sud ijrochisi tomonidan ijro harakatlari qonun normalariga asoslangan holda amalga oshirilganligi sababli daʼvo arizani qanoatlantirish rad etilgan.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha Sud ijrochilari Olmazor tuman boʻlimi AT “Ipak yoʻli” banki Sagʻbon filialiga undiruvni qarzdorning hisob raqamidagi chet el valyutasidagi pul mablagʻlariga qaratish toʻgʻrisidagi qarorni ijro etish uchun yuborgan. Mazkur qarorga asosan sud ijrochisining ish yurituvida ijro ishi mavjud boʻlib, unga koʻra qarzdor “Geoltextaʼminot” davlat korxonasidan uchta xorijiy kompaniyalarning foydasiga jami 206 363,16 AQSh dollarini undirish boʻyicha ijro harakatlarini olib borish lozim boʻlgan.

Bank tomonidan “Geoltextaʼminot” davlat korxonasining ijro varaqasida koʻrsatilgan maxsus hisob raqamidan pul koʻchirish mumkin emas degan vaj bilan ijro taʼminlanmagan. Shundan soʻng AT “Ipak yoʻli” banki Sagʻbon filiali xoʻjalik sudiga sud ijrochisining ijroni qarzdorning hisob raqamidagi chet el valyutasidagi pul mablagʻlariga qaratish toʻgʻrisidagi qarorini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisida daʼvo ariza bilan sudga murojaat qilgan.

Biroq sud ijrochisining qarorini qabul qilinishiga asos boʻlgan Toshkent shahar xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro varaqasida AT “Ipak yoʻli” banki Sagʻbon filiali undiruvchi yoki qarzdor sifatida koʻrsatilmagan. Sud esa, bunga eʼtiborini qaratmasdan, AT “Ipak yoʻli” banki Sagʻbon filialining daʼvo arizasini ish yurituvga qabul qilib, uni mazmunan koʻrib chiqib, hal qiluv qarori qabul qilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2009-yil 10-apreldagi “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini qoʻllashda sud amaliyotida vujudga keladigan ayrim masalalari haqida”gi 06/196-sonli qarorining 15-bandi beshinchi xatboshisida Qonunning 861-moddasiga asosan, xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro hujjati boʻyicha sud ijrochisining chiqargan qarori ustidan undiruvchi yoki qarzdor tomonidan shikoyat berilishi mumkinligi belgilangan.

Bunday holatda, birinchi instansiya sudi sud ijrochisining qarorini haqiqiy emas deb topish toʻgʻrisidagi shikoyat uni berish xuquqiga ega boʻlmagan shaxs tomonidan berilganligi sababli shikoyatni rad qilishi lozim edi.

14. Yuridik va jismoniy shaxslar sud ijrochisining harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyatlari boʻyicha davlat bojini toʻlashdan ozod qilinganligi sababli bunday arizani qanoatlantirish rad etilganda arizachidan davlat boji undirilmaydi, ariza qanoatlantirilgan taqdirda esa - davlat boji javobgardan davlat budjetiga undiriladi.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan “Asbobsoz” MChJdan (qarzdor) “Shodlik” MChJ (undiruvchi) foydasiga 110 846 117 soʻm undirilgan. Xal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgach sud ijro varaqasi berilgan va u undiruvchi tomonidan Sud ijrochilari Yunusobod tuman boʻlimiga ijro etish uchun taqdim qilingan.

Biroq ijro hujjati ijroga taqdim qilinganidan soʻng 2 oydan ortiq vaqt oʻtgan boʻlsada, sud ijrochisi tomonidan sud hujjati ijro qilinmagan. Shu bois undiruvchi xoʻjalik sudiga Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi va Sud ijrochilari Yunusobod tuman boʻlimiga nisbatan ariza (shikoyat) bilan murojaat qilib, sud ijrochilarni xatti-harakati (harakatsizligi)ni noqonuniy deb topishni va ularning zimmasiga sud hujjatini qonunda belgilangan muddatda ijro etish vazifasini yuklashni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan ariza (shikoyat) qanoatlantirilib, Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi sud ijrochilarining harakatsizligi noqonuniy deb topilgan hamda ularning zimmasiga ijro hujjatini amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartib va muddatda ijro qilish vazifasi yuklatilgan. Shuningdek, javobgar - Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasidan respublika budjeti (Sud va adliya organlari rivojlantirish jamgʻarmasi)ga 572.000 soʻm miqdorida davlat boji undirilgan.

Ish apellatsiya va kassatsiya tartibida koʻrilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 330-moddasining 25-bandiga koʻra yuridik va jismoniy shaxslar sud ijrochisining harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyatlari boʻyicha xoʻjalik sudlarida davlat bojini toʻlashdan ozod qilinadi.

Soliq kodeksi 337-moddasining oʻninchi qismiga binoan daʼvogar davlat bojini toʻlashdan ozod etilgan taqdirda daʼvo qanoatlantirilsa, davlat boji javobgardan (agar u davlat bojini toʻlashdan ozod etilmagan boʻlsa) davlat daromadiga belgilangan daʼvo summasiga muvofiq undiriladi.

Undiruvchining arizasi qanoatlantirilganligi sababli birinchi instansiya sudi javobgardan asosli ravishda davlat daromadiga eng kam ish haqining oʻn barobari, yaʼni 572 000 soʻm miqdorida davlat boji undirgan.

15. Sud ijrochisining xatti-harakati (harakatsizligi)ni noqonuniy deb topish toʻgʻrisidagi ariza qanoatlantirilganda javobgardan davlat bojini toʻlash bilan bogʻliq xarajatlar arizachi foydasiga undiriladi.

Xoʻjalik sudining hal qiluv qarori bilan “Oʻzbekiston temir yoʻllari” DATYKdan Toshkent shahar moliya boshqarmasi foydasiga 6 488 738 630 soʻm undirilgan. Hal qiluv qarori asosida ijro varaqasi berilgan va u undiruvchi tomonidan Sud ijrochilari Mirobod tuman boʻlimiga ijro etish uchun taqdim qilingan.

Sud hujjati ijrosini taʼminlash maqsadida Sud ijrochilari Mirobod tuman boʻlimining sud ijrochisi tomonidan undiruvni qarzdorning hisob raqamlaridagi pul mablagʻlariga qaratish toʻgʻrisida qaror chiqarilib, u ijro etish uchun Oʻzbekiston Respublikasi TIF Milliy bankining Mirobod filialiga yuborilgan. Bank qarzdorning hisob raqamidan 4 800 000 000 soʻmni Sud ijrochilari Mirobod tuman boʻlimining depozit raqamiga oʻtkazgan.

Qarzdor xoʻjalik sudiga apellatsiya shikoyati bilan murojaat qilib, ijro ishi yuritishni ish apellatsiya bosqichida koʻrilgunga qadar toʻxtatishni soʻragan.

Sudning ajrimi bilan apellatsiya shikoyati ish yuritishga qabul qilingan va ijro ishi yuritish ish apellatsiya bosqichida koʻrilgunga qadar toʻxtatilgan.

Apellatsiya instansiyasi sudining qarori bilan birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori oʻzgartirilib, daʼvoning penya undirish qismini qanoatlantirish rad etilgan hamda 6 390 000 000 soʻm qarz summasini toʻlash taraflar oʻrtasida kelishilgan grafik asosida amalga oshirilishi belgilangan.

Apellatsiya instansiyasi sudining qaroriga asosan qarzdor Sud ijrochilar Mirobod tuman boʻlimiga murojaat qilib, depozit raqamidagi 1 554 000 000 soʻmni undiruvchiga oʻtkazib berishni soʻragan.

Biroq qarzdorning murojaati oqibatsiz qoldirilgan. Shundan soʻng qarzdor Toshkent shahar xoʻjalik sudiga Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi va Mirobod tuman boʻlimiga nisbatan ariza bilan murojaat qilib, sud ijrochilarining xatti-harakati (harakatsizligi)ni noqonuniy deb topishni soʻragan. Bunday toifadagi arizalar boʻyicha arizachi davlat boji toʻlashdan ozod etilgan boʻlsada, qarzdor ixtiyoriy ravishda 572 000 soʻm miqdorda davlat boji toʻlagan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan ariza qanoatlantirilib, Sud departamenti Toshkent shahar hududiy boshqarmasi sud ijrochilarining harakatsizligi noqonuniy deb topilgan hamda ular zimmasiga depozit raqamidagi 1 554 000 000 soʻmni undiruvchiga oʻtkazib berish vazifasi yuklangan. Biroq sudning hal qiluv qarorida sud harajatlarini taqsimlash masalasi hal etilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 330-moddasining 25-bandiga asosan yuridik va jismoniy shaxslar sud ijrochisining harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyatlari boʻyicha xoʻjalik sudlarida davlat bojini toʻlashdan ozod qilinadi.

Soliq kodeksi 337-moddasining oʻninchi qismiga asosan daʼvogar davlat bojini toʻlashdan ozod etilgan taqdirda daʼvo qanoatlantirilsa, davlat boji javobgardan (agar u davlat bojini toʻlashdan ozod etilmagan boʻlsa) davlat daromadiga belgilangan daʼvo summasiga muvofiq undiriladi.

Shuningdek, XPK 95-moddasining birinchi qismiga asosan sud xarajatlari ishda ishtirok etuvchi shaxslarga ularning qanoatlantirilgan daʼvo talablari miqdoriga mutanosib ravishda yuklanadi.

2013-yil 31-dekabr.