Sud tomonidan qabul qilingan qaror moddiy va protsessual qonunchilik normalari bilan toʻliq mos kelishi, ish hujjatlari va sud aniqlagan holatlarga muvofiq boʻlishi kerak (23-1406/9322-son)

26.01.2015

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

[Koʻchirma]

2012-yil 12 — 14-aprel kunlari “Qoraqalpoq hududiy elektr tarmoqlari korxonasi” aksiyadorlik jamiyati (bundan buyon matnda daʼvogar deb yuritiladi) tomonidan “Shimolgaztaʼminot” unitar korxonasi (bundan buyon matnda javobgar deb yuritiladi) faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Elektr energiyasidan foydalanish qoidalari” (bundan buyon matnda Qoida deb yuritiladi) talablariga rioya etilishi boʻyicha tekshirish oʻtkazilgan.

Tekshirishda, javobgar tomonidan yer ostidan oʻtgan gaz quvurlarini zanglab, ularni chirib ketishidan kimyo usulida himoya qilish maqsadida ushbu quvurlarga elektr energiyasini hech qanday shartnoma tuzmasdan, elektr energiyasi sarfini hisoblovchi uskunalar oʻrnatmasdan ulanib olinganligi holati aniqlangan va bu haqda 81 ta dalolatnomalar rasmiylashtirilgan. Mazkur dalolatnomalar asosida oʻzboshimchalik bilan foydalanilgan elektr energiyasi uchun jami 1 316 582 802 soʻm miqdorda zarar hisoblangan.

Ushbu zarar summasini ixtiyoriy ravishda toʻlash yuzasidan javobgarga 2014-yil 7-iyulda yuborilgan SA-15/1-206-sonli talabnoma eʼtiborsiz qoldirilganligi sababli, daʼvogar daʼvo arizasi bilan xoʻjalik sudiga murojaat qilib, javobgardan 1 316 582 802 soʻm undirib berishni soʻragan.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudining 2014-yil 18-sentabrdagi hal qiluv qarori bilan daʼvo toʻliq qanoatlantirilgan. Javobgardan daʼvogar foydasiga 1 316 582 802 soʻm zarar undirilgan.

Oliy xoʻjalik sudi raisining 2014-yil 2-oktabrdagi 06-04/1-37-sonli farmoyishi bilan xoʻjalik ishi apellatsiya instansiyasi sudida koʻrish uchun Buxoro viloyat xoʻjalik sudiga oʻtkazilgan.

Buxoro viloyat xoʻjalik sudi apellatsiya instansiyasining 2014-yil 20-noyabrdagi qarori bilan hal qiluv qarori oʻzgartirilgan. Javobgardan daʼvogar foydasiga 553 456 800 soʻm undirilgan. Daʼvoning qolgan qismini qanoatlantirish rad etilgan.

Buxoro viloyat xoʻjalik sudi apellatsiya instansiyasining 2014-yil 20-noyabrdagi qarori ustidan daʼvogar tomonidan kassatsiya shikoyati berilib, unda apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan ish uchun ahamiyatli holatlar oʻrganilmasdan, moddiy huquq normasini notoʻgʻri qoʻllagan holda daʼvo muddati oʻtgan degan asossiz fikri bilan hal qiluv qarorini oʻzgartirish haqida barvaqt xulosaga kelinganligi bayon qilinib, Buxoro viloyat xoʻjalik sudining 2014-yil 20-noyabrdagi qarorini bekor qilib, Qoraqalpogʻiston Respublikasi xoʻjalik sudining 2014-yil 18-sentabrdagi hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz qoldirish soʻralgan.

Sudlov hayʼati, ish hujjatlarini kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlar bilan birgalikda muhokama qilib, quyidagi asoslarga koʻra Buxoro viloyat xoʻjalik sudining 2014-yil 20-noyabrdagi qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini qanoatlantirmasdan qoldirishni lozim topdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi) 14-moddasining birinchi qismiga muvofiq, agar qonun yoki shartnomada zararni kamroq miqdorda toʻlash nazarda tutilmagan boʻlsa, huquqi buzilgan shaxs oʻziga yetkazilgan zararning toʻla qoplanishini talab qilishi mumkin.

Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, javobgarning Qoida talablariga rioya qilishi boʻyicha 2012-yil oʻtkazilgan tekshirish natijasiga koʻra aniqlangan yer osti gaz quvurlarining chirishini oldini olish maqsadida oʻzboshimchalik bilan elektr tarmoqlariga elektr hisoblagichsiz ulanib olinganligi holati yuzasidan 81 ta dalolatnomalar tuzilgan. Ular boʻyicha isteʼmol qilingan elektr energiyasining miqdori 7 yil 4 oy muddat uchun qayta hisob-kitob qilinganda, yetkazilgan zarar summasi 1 316 582 802 soʻmni tashkil qilgan.

Birinchi instansiya sudi ish uchun ahamiyatli holatlarni aniqlamasdan, yetkazilgan zararning aniq hisob-kitobini hamda zarar summasi qaysi muddatdan hisob-kitob qilinishi lozimligini oʻrganmasdan, protsessual va moddiy huquq normalarini notoʻgʻri qoʻllagan holda daʼvo arizasini toʻliq qanoatlantirish haqida barvaqt xulosaga kelgan.

Qoidaning 76-bandiga muvofiq, elektr qurilmalari isteʼmolchilar tomonidan hududiy elektr tarmoqlari korxonasining elektr tarmoqlariga oʻzboshimchalik bilan ulangan taqdirda, elektr qurilmalari elektr tarmogʻidan darhol uzib qoʻyiladi, isteʼmolchidan esa ruxsatsiz isteʼmol qilingan elektr energiyasining qiymati isteʼmolchi rasmiy ravishda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻtgan vaqt mobaynida (tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) yoki daʼvo muddati uchun ulangan elektr uskunalarining belgilangan quvvat boʻyicha sutkasiga 24 soat davomida ishlashi hisobidan undiriladi.

Ushbu holatda, 81 ta dalolatnomalar boʻyicha isteʼmol qilingan elektr energiyasining miqdori 7 yil 4 oy muddatga qayta hisob-kitob qilingan boʻlsada, ish hujjatlarida, javobgarning rasmiy ravishda davlat roʻyxatidan qachon oʻtganligini tasdiqlovchi maʼlumot mavjud emas. Shuningdek, buni sudda aniqlashning imkoniyati boʻlmadi.

Shunga koʻra, ruxsatsiz isteʼmol qilingan elektr energiyasining qiymati 7 yil 4 oy muddatga hisob-kitob qilinganligi asossiz hisoblanadi.

Shuningdek, zarar hisoblashga asos boʻlgan 81 ta dalolatnomalarning qonuniyligi “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududiy boshqarmasi tomonidan oʻrganilib, 2014-yil 14-mayda bu haqda maʼlumotnoma tuzilgan. Maʼlumotnomaga binoan inspeksiya tomonidan 81 dalolatnomadan 35 tasi qayta hisob-kitob qilinishi, yana 7 646 184 soʻm undirish haqidagi 5 ta dalolatnomalar Qoida talablariga zid ravishda rasmiylashtirilganligi sababli, ularni bekor qilinishi koʻrsatilgan. Biroq, ushbu holatlarga birinchi instansiya sudi tomonidan tegishli huquqiy baho berilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 15-iyundagi “Sudning hal qiluv qarori haqida”gi 161-sonli qarorining 1-bandiga koʻra sud tomonidan qabul qilingan qaror moddiy va protsessual qonunchilik normalari bilan toʻliq mos kelishi, ish hujjatlari va sud aniqlagan holatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

Buxoro viloyat xoʻjalik sudining apellatsiya instansiyasi esa, Qoidaning 76-bandi talabidan kelib chiqib, daʼvo muddati, yaʼni 3 yil muddat uchun ulangan elektr uskunalarining belgilangan quvvati boʻyicha sutkasiga 24 soat davomida ishlashi hisobidan jami 553 456 800 soʻm miqdorda zarar undirish haqida qonuniy toʻxtamga kelgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 28-dekabrdagi “Apellatsiya instansiyasi sudida ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi xoʻjalik protsessual kodeksini qoʻllash haqida”gi 173-sonli qarorining 15-bandiga koʻra ishlarni apellatsiya tartibida koʻrishda sudlar qonun boʻyicha birinchi instansiya sudi ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni toʻliq tekshirganligini, sud aniqlangan deb topgan holatlarning isbotlanganligini, sudning hal qiluv qarorida bayon qilingan xulosalari ish holatlariga muvofiqligini, moddiy yoki protsessual huquq normalarining buzilmaganligini, ushbu normalar toʻgʻri qoʻllanilganligini aniqlashlari lozim.

Shunga koʻra, apellatsiya instansiyasi sudi yuqoridagi qayd etilgan norma talabidan kelib chiqib, birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini oʻzgartirish haqida asoslantirilgan qaror qabul qilgan.

XPK 188-moddasining birinchi qismida moddiy yoki protsessual huquq normalarining buzilishi yoxud notoʻgʻri qoʻllanilishi xoʻjalik sudining hal qiluv qarorini yoki qarorini oʻzgartirish yoxud bekor qilish uchun asos boʻlishi nazarda tutilgan.

Ushbu holatda, Buxoro viloyat xoʻjalik sudi apellatsiya instansiyasining qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun asoslar mavjud emas.

Ushbu holatda, sudlov hayʼati, apellatsiya instansiyasi sudi ish uchun ahamiyatli holatlarni aniqlab, moddiy va protsessual huquq normalarini toʻgʻri qoʻllagan holda birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini oʻzgartirish haqida qonuniy xulosaga kelganligi sababli, Buxoro viloyat xoʻjalik sudi apellatsiya instansiyasining 2014-yil 20-noyabrdagi qarorini oʻzgarishsiz, daʼvogarning kassatsiya shikoyatini esa qanotlantirmasdan qoldirishni lozim topdi.

Shu bilan birga, XPKning 95-moddasiga muvofiq kassatsiya instansiyasi sudida ishni koʻrish uchun davlat boji, videokonferensaloqa rejimidi ish koʻrish bilan bogʻliq 30 000 soʻm sud xarajati va 7 000 soʻm pochta xarajatini daʼvogarga yuklash lozim. Bunda daʼvogar tomonidan ixtiyoriy ravishda 6 582 915 soʻm davlat boji toʻlanganligini hisobga olib, kassatsiya shikoyatida sud qarorining 763 126 002 soʻm qismidan norozi boʻlganligi sababli, davlat bojini, ushbu summadan hisoblagan holda 3 815 630 soʻm miqdorda davlat bojini daʼvogarning zimmasida qoldirib, ortiqcha toʻlagan 2 767 285 soʻm qismini esa unga qaytarish lozim.

2015-yil 26-yanvar,

23-1406/9322-son