Bank hisobvaraqdan pul mablagʻlarini mijozning topshirigʻi asosida oʻchiradi. Qonunda va shartnomada koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno (22-1504/2338-son)
24.06.2015
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining
Qarori
[Koʻchirma]
Yakka tartibdagi tadbirkor Matyusupov Maxmud Axmedovich (bundan buyon matnda — YTT) xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, javobgar DT “Xalqbanki” va uning Yangibozor filialidan (bundan buyon matnda — Bank) 2 870 000 soʻm asosiy qarz va 5 312 380 soʻm jarima undirishni soʻragan.
Birinchi instansiyasi sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo talablari qisman qanoatlantirilib, Bankdan YTT foydasiga 2 870 000 soʻm asosiy qarz, 796 857 soʻm jarima, 118 400 soʻm davlat boji va 5 000 soʻm pochta xarajatlari undirilgan, Bankka nisbatan xususiy ajrim chiqarilgan.
Kassatsiya shikoyatida Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 326-moddasi meʼyorlari shartnomaviy neustoykalarga taaluqli boʻlib, ushbu kodeksning 263-moddasida belgilangan qonuniy neustoykalarga tadbiq qilinmasligi haqida vajlar keltirilib, hal qiluv qarorini oʻzgartirib, daʼvo talablarini toʻliq qanoatlantirish soʻralgan.
Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birgalikda muhokama qilib, quyidagi asoslarga koʻra, hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini eca qanoatlantirmasdan qoldirishni lozim topadi.
Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, Bank va YTT oʻrtasida 2013-yilda bank hisobvaragʻi shartnomasi tuzilgan.
Mazkur shartnomaga muvofiq Bank tadbirkorning arizasiga koʻra amaldagi qonun hujjatlari talablariga muvofiq bank hisobvaraqlarini ochish, uning hisobvaragʻiga kelib tushadigan pul mablagʻlarini qabul qilish va kiritib qoʻyish, tadbirkorning hisobvaragʻidan tegishli pul mablagʻlarini oʻtkazish va toʻlash, kassa xizmatini koʻrsatish hamda boshqa operatsiyalarini amalga oshirishi lozim boʻlgan.
Bank tomonidan YTTning hisob raqamidan ikki marta, yaʼni 2014-yil 11-noyabrda 99-sonli toʻlov topshiriqnomasiga asosan 2 000 000 soʻm, 2014-yil 25-dekabrda 69-sonli toʻlov topshiriqnomasi asosida 870 000 soʻm jami — 2 870 000 soʻmni, YTTning roziligisiz, uning imzosi qoʻyilmagan toʻlov topshiriqnomalari orqali, shartnoma shartlari va amaldagi normativ-xuquqiy xujjatlarni buzgan holda “Matyusuf-Mirza-Jaxongir” xususiy korxonasining bank oldidagi kredit qarzdorligini qoplashga yoʻnaltirgan.
Bundan norozi boʻlgan YTT xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, 2 870 000 soʻm asosiy qarz va 5 312 380 soʻm jarima undirishni soʻragan.
Birinchi instansiya sudi YTTning daʼvo talablarini qisman qanoatlantirib toʻgʻri xulosaga kelgan.
Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda — Fuqarolik kodeksi) 236-moddasiga asosan majburiyatlar majburiyat shartlariga va qonun xujjatlari talablariga muvofiq, bunday shartlar va talablar boʻlmagan taqdirda esa — ish muomalasi odatlariga va odatda qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq lozim darajada bajarilishi lozim.
Fuqarolik kodeksi 771-moddasining birinchi qismiga muvofiq, bank xisobvaragʻi shartnomasi boʻyicha bir taraf — bank yoki boshqa kredit muassasasi ikkinchi tarafning — mijozning hisobvaraqlariga tushayotgan pul mablagʻlarini qabul qilish va kiritib qoʻyish, mijozning hisobvaragʻidan tegishli summalarni oʻtkazish va toʻlash hamda hisobvaraqlar boʻyicha boshqa operatsiyalarni amalga oshirish haqidagi majburiyatlarni bajarish majburiyatini oladi.
Ushbu kodeksning 783-moddasiga asosan, Bank hisobvaraqdan pul mablagʻlarini mijozning topshirigʻi asosida oʻchiradi. Mijozning topshirigʻisiz xisobvaraqda turgan pul mablagʻlarini oʻchirishga sudning qarori bilan, shuningdek ushbu Kodeksda yoki boshqa konunda belgilab qoʻyilgan yoxud bank bilan mijoz oʻrtasidagi shartnomada nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Ammo, Bank tomonidan mijozning topshirigʻisiz uning bankdagi hisobvaragʻidan jami 2 870 000 soʻm pul mablagʻlari “Matyusuf-Mirza-Jaxongir” xususiy korxonasining bank oldidagi kredit qarzdorligini qoplash uchun oʻtkazilgan.
Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2001-yil 30-iyunda 1044-son bilan roʻyhatdan oʻtgan “Mijozlarga xisobvaraqlar ochish, ularning hisobvaraqlariga pul mablagʻlarini hisobga kiritish va xisobdan chiqarish, ish haqi va qonun xujjatlarida belgilangan boshqa ehtiyojlar uchun naqd pul mablagʻlarini berishning oʻrnatilgan tartiblarini buzganligi uchun tijorat banklariga jarima sanksiyalarini qoʻllash tartibi toʻgʻrisida”gi nizomning 6-bandi birinchi xatboshida qonunchilikda oʻrnatilgan mijozlar xisobvaraqlariga pullarni hisobga kiritish va hisobdan chiqarish tartibini buzganlik uchun, toʻlovlarni amalga oshirishning va xato amalga oshirilgan elektron toʻlovlarni qaytarishning oʻrnatilgan muddatlarini buzishni istisno etgan holda, bank ustav kapitalining eng kam miqdorining 0,01 foizi miqdorida jarima toʻlanishi belgilangan.
Bank YTTning xisobvaragʻidan pullarni hisobdan chiqarish tartibini buzganligi uun YTT qayd etilgan Nizomga asosan bankdan 5 312 380 soʻm jarimani undirishi soʻragan. Birinchi instansiya sudi Fuqarolik kodeksi 326-moddasining ikkinchi qismiga asosan, sud alohida hollarda qarzdor va kreditorning manfaatlarini hisobga olib kreditorga toʻlanishi lozim boʻlgan neystoykani kamaytirish huquqiga ega ekanligini eʼtiborga olib, daʼvoning 5 312 380 soʻm jarima undirish talabini 796 857 soʻmga qanoatlantirilgan.
Sudlov hayʼati YTTning kassatsiya shikoyatida keltirgan vajlari bilan kelisha olmaydi. Chunki, taraflar oʻrtasida munosabatlar bank hisobvaragʻi shartnomasi yoxud Fuqarolik kodeksi yoki boshqa qonunlar bilan tartibga solinadi. Fuqarolik kodeksining 326-moddasida ushbu norma qonuniy yoki shartnomaviy neustoykalarga nisbatan qoʻllanishi koʻrsatilmagan.
Yuqorida qayd etilganidek, qonun boʻyicha sud alohida hollarda karzdor va kreditorning manfaatlarini hisobga olib kreditorga toʻlanishi lozim boʻlgan neystoykani kamaytirish huquqiga ega.
Bu holda, sudlov hayʼati, birinchi instansiyasi sudi tomonidan moddiy va protsessual huquq normalari bilan asoslantirilgan qaror qabul qilingan deb hisoblab, hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini esa qanoatlantlrmasdan qoldirishni, YTT tomonidan kassatsiya instaniyasi uchun oldindan toʻlangan 59 200 soʻm davlat boji va 7 000 soʻm pochta xarajatlarini uning zimmasida qoldirib, ortiqcha toʻlangan 800 soʻm davlat bojini unga qaytarishni hamda sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq 30 000 soʻm sud xarajatlarini YTT dan undirishni lozim topadi.
2015-yil 24-iyun,
22-1504/2338-son