Sugʻurtalovchi sugʻurta hodisasi yuz bergan taqdirda, qonun hujjatlarida yoki sugʻurta shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda barcha zarur xisob-kitoblarni amalga oshirishi va sugʻurta tovoni (sugʻurta puli) toʻlashi lozim (18-1403/26602-son)

25.03.2015

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

[Koʻchirma]

Qashqadaryo viloyat prokuraturasi “Kamalak” fermer xoʻjaligi (bundan buyon matnda — daʼvogar) manfaatida “Oʻzagrosugʻurta” DASK (bundan buyon matnda — javobgar) hamda uning Qashqadaryo viloyat direksiyasiga nisbatan xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, javobgardan 59 742 300 soʻm sugʻurta tovonini undirishni soʻragan.

Sudning 2014-yil 11-dekabrdagi ajrimi bilan ishga nizoning predmetiga nisbatan mustaqil talablar bilan arz qilmaydigan uchinchi shaxslar sifatida “Oʻzqishloqxoʻjalikmashlizing” ALK (bundan buyon matnda — ALK) hamda “OʻzKeysServis” qoʻshma korxonasi (bundan buyon matnda — QK) jalb qilingan.

Birinchi instansiya sudining 2014-yil 18-dekabrdagi hal qiluv qarori bilan daʼvo qanoatlantirilgan. Javobgardan daʼvogar foydasiga 59 742 300 soʻm sugʻurta tovoni undirilgan.

Ish apellatsiya instansiyasi sudida koʻrilmagan.

Javobgar kassatsiya shikoyati bilan murojaat qilib, unda ishni koʻrishda moddiy va protsessual huquq normalari buzilganligi, ish hujjatlari toʻliq oʻrganilmaganligi, traktor tabiiy ofat tufayli yonib ketmaganligi bayon qilinib, hal qiluv qarorini bekor qilish soʻralgan.

Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birga muhokama qilib, quyidagilarga asosan kassatsiya shikoyatini qanoatlantirishni rad etib, hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz qoldirishni lozim topadi.

Ishdagi hujjatlarga koʻra, ALK va daʼvogar oʻrtasida 2014-yil 17-martda 14/05-4-078-UF-sonli lizing shartnomasi tuzilgan.

Shartnoma shartlariga koʻra, ALK daʼvogarga “TS-135” rusumli 1 dona traktorni yillik 14 foiz bilan 5 yil muddatga lizinga berish, daʼvogar esa lizing toʻlovlarini shartnoma shartlarida belgilangan muddat va miqdorlarda toʻlash majburiyatini olgan.

ALK tomonidan lizing obyekti daʼvogarga topshirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 915-moddasining birinchi qismiga koʻra mulkiy sugʻurta shartnomasiga muvofiq bir taraf (sugʻurtalovchi) shartnomada shartlashilgan haq (sugʻurta mukofoti) evaziga shartnomada nazarda tutilgan voqea (sugʻurta hodisasi) sodir boʻlganda boshqa tarafga (sugʻurta qildiruvchiga) yoki shartnoma qaysi shaxsning foydasiga tuzilgan boʻlsa, oʻsha shaxsga (naf oluvchiga) bu hodisa oqibatida sugʻurtalangan mulkka yetkazilgan zararni yoxud sugʻurtalanuvchining boshqa mulkiy manfaatlari bilan bogʻliq zararni shartnomada belgilangan summa (sugʻurta puli) doirasida toʻlash (sugʻurta tovoni toʻlash) majburiyatini oladi.

2014-yil 10-aprelda javobgar va daʼvogar oʻrtasida lizinga olingan traktorni sugʻurtalash yuzasidan “Qishloq xoʻjalik texnikalarini sugʻurta qilish boʻyicha” 27-sonli shartnoma tuzilgan.

Sugʻurta qiymati 155 566 964 soʻm miqdorida belgilangan.

Daʼvogarga tegishli boʻlgan, sugʻurtalangan “TS-135” rusumli traktor 2014-yil 15-iyulda ochiq holda yongʻin sodir boʻlishi oqibatida yonib ketgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 951-moddasining birinchi qismiga koʻra mulkiy sugʻurta shartnomasi boʻyicha sugʻurta qildiruvchi sugʻurta hodisasi yuz bergani oʻziga maʼlum boʻlganidan keyin bu haqda darhol sugʻurtalovchini yoki uning vakilini xabardor qilishi shart. Agar shartnomada xabar qilish muddati va (yoki) usuli nazarda tutilgan boʻlsa, bu shartlashilgan muddatda va shartnomada koʻrsatilgan usulda qilinishi lozim. Agar naf oluvchi oʻzining foydasiga tuzilgan shartnoma boʻyicha sugʻurta tovoniga boʻlgan huquqdan foydalanish niyatida boʻlsa, ayni shunday majburiyat naf oluvchi zimmasida boʻladi.

Shunga koʻra, daʼvogar javobgarga 2014-yil 18-iyulda 8-sonli xabarnoma bilan murojaat qilib, yongʻin natijasida “TS-135” rusumli traktorining zararlanganligi holatini oʻrganib chiqib, zarar miqdorining qoplanishida amaliy yordam berishni soʻragan.

Javobgar daʼvogarga 2014-yil 23-oktabrda 468-sonli javob xati yoʻllab, zararni qoplashni rad qilgan.

Natijada mazkur nizo kelib chiqqan.

Mirishkor tuman IIB TBning ekspertiza tayinlash haqidagi qaroriga asosan yongʻin sodir boʻlish sabablari ekspertizadan oʻtkazilib, natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X. Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazining 2014-yil 18-avgustdagi 5367/15-sonli xulosasi olingan. Unda, yongʻinning oʻchogʻi traktorning kabinasida boʻlganligi, traktor elektr tarmogʻi simlarining qizib ketishi natijasida yongʻin chiqqan boʻlishi mumkinligi bayon qilingan.

Mirishkor tuman IIB TBning 2014-yil 11-avgustdagi qarori bilan traktorning yonib ketganligi holati yuzasidan biror bir kishining harakatlarida jinoyat tarkibi va maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari boʻlmaganligi sababli Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi 83-moddasining ikkinchi qismi bilan jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad etilgan.

Shuningdek, Mirishkor tuman IIB TBning sudga oid avtotexnika baholash ekspertizasini tayinlash haqidagi ajrimiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X.S. Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertizasi markazining 2014-yil 2-oktabrdagi 2780/13-sonli xulosasi olingan. Unda, 2014-yilda ishlab chiqarilgan “TS-135” rusumli 3383 NB davlat raqamli haydov traktori yongʻin natijasida 59 742 388,24 soʻm moddiy zarar yetkazilganligi, haydov traktorini almashtiriladigan qismlarni oʻrnatish va rostlash uchun ishlatiladigan bir odam vaqti qiymatini belgilovchi metodik qoʻllanma ekspertizada boʻlmaganligi sababli, haydov traktoriga almashtiriladigan qismlarni oʻrnatish va rostlashga ketadigan xarajatlar qiymati aniqlanmaganligi bayon qilingan.

Shunga koʻra, birinchi instansiya sudi moddiy va protsessual huquq normalarini toʻgʻri qoʻllab daʼvoni qanoatlantirish haqida qonuniy toʻxtamga kelgan.

Javobgarning traktor tabiiy ofat tufayli yonib ketgan taqdirda “Sugʻurta hodisasi” deb tan olinishi, biroq traktor kafolatli boʻlishiga qaramasdan eʼtiborsizlik oqibatida yonib ketganligi va bu “Sugʻurta hodisasi” deb tan olinmasligi haqidagi vaji asossiz. Chunki, Sugʻurta shartnomasining 2.1-bandida javobgar qishloq xoʻjaligi texnikalarini shartnomada koʻrsatilgan qaltisliklar natijasida shikastlanishi yoki yoʻqotilishi boʻyicha, sugʻurta tovonini toʻlash majburiyatini olgan. Mazkur qaltisliklar jumlasiga tabiiy ofatlar bilan bir qatorda, yongʻin – sugʻurtalangan Qishloq xoʻjaligi texnikalarini maʼlum sabablarga koʻra ochiq holda yonib ketishi ham kiritilgan.

Qayd qilinganlarga koʻra sudlov hayʼati, hal qiluv qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini esa qanoatlantirmasdan qoldirishni, toʻlangan 298 712 soʻm davlat boji, 7 000 soʻm pochta xarajatini javobgar zimmasida qoldirib, sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq 30 000 soʻm sud xarajatini undan undirishni lozim topadi.

2015-yil 25-mart,

18-1403/26602-son