Qarzdor aybi boʻlgan taqdirda majburiyatni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, javob beradi (21-1403/961-son)

14.07.2014

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

[Koʻchirma]

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi Navoiy viloyat hududiy boshqarmasi “Qishloq qurilish invest” MChJ injiniring kompaniyasi Navoiy viloyat filiali manfaatida (bundan buyon matnda — daʼvogar) xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, “Zilola Ko” MChJdan (bundan buyon matnda — javobgar) 5 606 921 soʻm penya undirishni soʻragan.

Sudning 2014-yil 26-fevraldagi ajrimi bilan “Qishloq qurilish invest” MChJ injiniring kompaniyasi daʼvogar sifatida ishga jalb etilgan.

Birinchi instansiya sudining 2014-yil 13-martdagi hal qiluv qarori bilan davo talabi qisman qanoatlantirilib, javobgardan daʼvogar foydasiga 1 291 594 soʻm penya undirilgan. Daʼvoning qolgan qismini qanoatlantirish rad etilgan.

Ish apellatsiya instansiyasi sudida koʻrilmagan.

Kassatsiya protestida shartnoma boʻyicha ishlarni yakunlash sanasi 2014-yil 8-fevral boʻlib, ushbu kundan penya hisoblanishi lozim boʻlsada, daʼvogar daʼvo arizasida 2013-yil 27-dekabrdan 2014-yil 21-fevralga qadar penya hisoblaganligi, birinchi instansiya sudi daʼvo talabini qisman qanoatlantirish haqida asosli xulosaga kelgan boʻlsada, taraflardan davlat boji undirishda xatolikka yoʻl qoʻyganligi bayon qilinib, hal qiluv qarorini oʻzgartirib, qonunga muvofiqlashtirish soʻralgan.

Sudlov hayʼati prokurorning hal qiluv qarorining davlat boji undirish qismini oʻzgartirish haqidagi fikrini tinglab, kassatsiya protestida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari asosida muhokama qilib, quyidagi asoslarga koʻra hal qiluv qarorini oʻzgartirishni lozim topadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda – FK) 236-moddasiga koʻra majburiyatlar majburiyat shartlariga va qonun hujjatlari talablariga muvofiq, bunday shartlar va talablar boʻlmaganida esa ish muomalasi odatlariga yoki odatda qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq lozim darajada bajarilishi shart.

Ish hujjatlaridan aniqlanishicha, 2013-yil 27-martda daʼvogar va javobgar oʻrtasida tuzilgan 384/NavKizGoi-sonli pudrat shartnomasiga asosan javobgar 15 ta yakka tartibdagi uy-joylarni qurib bitkazish va foydalanishga topshirish, daʼvogar esa bajarilgan ishlarni qabul qilish va toʻlovni amalga oshirish majburiyatini olgan.

FKning 666-moddasida qurilish pudrati shartnomasi boʻyicha pudratchi shartnomada belgilangan muddatda buyurtmachining topshirigʻi bilan muayyan obyektni qurish yoki boshqa qurilish ishini bajarish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa pudratchiga ishni bajarish uchun zarur sharoit yaratib berish, ishni qabul qilish va kelishilgan haqni toʻlash majburiyatini olishi belgilangan.

Biroq, javobgar tomonidan 100 123 566 soʻmlik qurilish ishlari 2014-yil 8-yanvarga qadar ham bajarilmagan, uy-joylar belgilangan muddatda foydalanishga topshirilmagan.

FK 333-moddasining birinchi qismiga koʻra, qarzdor aybi boʻlgan taqdirda majburiyatni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, javob beradi.

Taraflar oʻrtasida tuzilgan shartnomaning 46.1-bandida pudratchi buyurtmachiga ishlarni yakunlashning belgilangan muddati bilan amalda yakunlangan vaqt oʻrtasidagi har bir kechiktirilgan kunlar uchun 0,1 foizi miqdorida, lekin shartnoma qiymatining 10 foizidan oshmagan holda penya toʻlashi belgilangan.

Daʼvogar daʼvo talabida 100 123 566 soʻmlik ishlar javobgar tomonidan bajarilmasdan 2013-yil 27-dekabrdan 2014-yil 21-fevralga qadar kechiktirilgani uchun (100 123 566 x 0,1% x 56 kun) = 5 606 921 soʻm penya undirishni soʻragan. Biroq, daʼvogar penyani 2014-yil 8-yanvardan hisoblashi lozim boʻlsada, 2013-yil 27-dekabrdan 2014-yil 21-fevralga qadar kechiktirilgan kunlar uchun hisoblab, xatolikka yoʻl qoʻygan.

FKning 326-moddasiga koʻra, agar toʻlanishi lozim boʻlgan neustoyka kreditorning majburiyatini buzish oqibatlariga nomutanosibligi koʻrinib tursa, sud neustoykani kamaytirishga haqli. Bunda qarzdor majburiyatni qay darajada bajarganligi, majburiyatda ishtirok etuvchi taraflarning mulkiy ahvoli, shuningdek kreditorning manfaatlari eʼtiborga olinishi kerak. Sud alohida hollarda qarzdor va kreditorning manfaatlarini hisobga olib, kreditorga toʻlanishi lozim boʻlgan neustoykani kamaytirish huquqiga ega ekanligi belgilangan.

Bu haqda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 2007-yil 15-iyundagi “Majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun mulkiy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida”gi 163-qarorining 4-bandida tushuntirish berilgan.

Birinchi instansiya sudi daʼvogar tomonidan penya miqdori 2014-yil 8-yanvardan hisoblanishi lozim boʻlsa-da, 2013-yil 27-fevraldan notoʻgʻri hisoblaganligi uchun daʼvo talabini 4 305 289 soʻm penya undirish qismini asosli deb hisoblab, FKning 326-moddasini qoʻllab penyani 1 291 594 soʻmga qanoatlantirish haqida toʻgʻri xulosaga kelgan. Biroq, sud daʼvo talabini rad etilgan qismi boʻyicha daʼvogardan davlat boji undirib xatolikka yoʻl qoʻygan.

Chunki, Soliq kodeksining 330-moddasi 6-bandiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi davlat boji toʻlashdan ozod etilgan.

Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudining 2008-yil 18-apreldagi “Xoʻjalik sudlari tomonidan davlat boji toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida” gi 180-sonli Plenum Qarorining 29-bandida agar qonun boʻyicha xoʻjalik sudiga davlat va jamiyat manfaatlarini himoya qilish, shuningdek yuridik va tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan jismoniy shaxslarning manfaatlarida prokuror, davlat va boshqa organ tomonidan berilgan daʼvo rad etilganida, manfaatlari himoya qilinib daʼvo bergan shaxsdan davlat boji undirilmasligi haqida tushuntirish berilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 188-moddasiga koʻra moddiy va protseyesual huquq normalarining buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi xoʻjalik sudining hal qiluv qarorini yoki qarorini oʻzgartirish yoxud bekor qilish uchun asos boʻladi.

Bunday holatda, sudlov hayʼati kassatsiya protestini qanoatlantirishni, hal qiluv qarorining – daʼvogardan 26 032 soʻm davlat boji undirilsin qismini bekor qilishni, hal qiluv qarorining qolgan qismini oʻzgarishsiz qoldirishni lozim topadi.

2014-yil 14-iyul,

21-1403/961-son