Sud tomonidan qabul qilingan qaror moddiy va protsessual qonunchilik normalari bilan toʻliq mos kelishi, ish hujjatlari va sud aniqlagan holatlarga muvofiq boʻlishi kerak (11-0909/18301-son)

03.03.2010

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining

Qarori

[Koʻchirma]

“Ali-Rahmon” fermer xoʻjaligi xoʻjalik sudiga daʼvo arizasi bilan murojaat qilib, “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligidan 4680000 soʻm, “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligidan 1125000 soʻm zararni undirib berishni soʻragan.

Birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori bilan daʼvo qisman qanoatlantirilib, “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligidan 3780000 soʻm moddiy zarar undirilgan. Daʼvoning “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligidan 1125000 soʻmni undirish qismi boʻyicha ish yuritish tugatilgan.

Ish apellatsiya instansiyasi sudida koʻrilmagan.

Kassatsiya shikoyatida hal qiluv qarorini bekor qilib, daʼvoni rad etish soʻralgan.

Sudlov hayʼati shikoyatda keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birga muhokama qilib, quyidagilarga asosan hal qiluv qarorini bekor qilib, ishni yangidan koʻrish uchun yuborishni lozim topadi.

Ish hujjatlaridan aniqlanishicha, “Ali-Rahmon” fermer xoʻjaligi boshligʻi R. Utanovning yer uchastkasidan voz kechish toʻgʻrisidagi arizasiga asosan Ohangaron tuman hokimi 2008-yil 9-noyabrda 362-8-sonli qaror chiqarib, “Ali-Rahmon” fermer xoʻjaligi bilan tuzilgan yer uchastkasini uzoq muddatli ijaraga berish shartnomasini bekor qilib, uning ijara huquqi asosida foydalanib kelgan 71,9 gektar yer uchastkasini tuman hokimligi zaxira yer hisobiga qaytargan.

Mazkur yer uchastkasining 28,7 gektari tuman hokimligi huzuridagi Yer uchastkalari berish masalalarini koʻrib chiqish komissiyasining 2008-yil 10-noyabrdagi xulosasi, tuman hokimining 2008-yil 17-noyabrdagi 404-30-sonli qarori bilan “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligiga uzoq muddatli ijaraga, bundan tashqari, 4,5 ga yer maydoni “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligiga berilgan.

“Ali-Rahmon” fermer xoʻjaligi undan olinib, “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligiga berilgan yer uchastkasining 16 gektariga bugʻdoy urugʻligi ekish ishlarini, 6 gektarida shudgor qilish ishlarini amalga oshirish uchun jami 4680000 soʻm sarf-xarajat qilinganligini, “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligiga berilgan yer uchastkasining 3 gektariga bugʻdoy ekish ishlarini, 1,5 gektarida shudgorlash ishlarini amalga oshirish uchun jami 1125000 soʻm sarf-xarajat qilinganligini bildirib, “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligidan 4680000 soʻm zararni, “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligidan 1 125 000 soʻm zararni undirib berishni soʻragan.

Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksi 86-moddasining 7-bandiga koʻra, daʼvogar daʼvosidan voz kechsa va xoʻjalik sudi uni qabul qilsa, daʼvoning ushbu qismi boʻyicha ish yuritish tugatilishi mumkin boʻlsa-da, birinchi instansiya sudi daʼvoning “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligidan 1125000 soʻm zararni undirish qismini daʼvogarning daʼvodan voz kechganligini qabul qilmasdan, ushbu talab boʻyicha ish yuritishni tugatgan.

Bundan tashqari, birinchi instansiya sudi “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligidan 3780000 soʻm moddiy zararni undirgan boʻlsa-da, daʼvogarning zarar koʻrishida aynan “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligi aybdor deb hisoblashini, daʼvogar 3780000 soʻm zarar koʻrganligini asoslab bermagan. Shuningdek, bugʻdoy urugʻi ekish va yerni shudgorlash ishlarini amalga oshirish uchun kim sarf-xarajat qilganligini, xususan daʼvogar sarf-xarajat qilgan yoki qilmaganligini aniqlamagan.

Bundan tashqari, Ohangaron tuman hokimligini ishga jalb qilish, yer uchastkasi olib qoʻyilishining sababini aniqlash, daʼvogarning yer uchastkasida bugʻdoy urugʻligini ekish va yerni shudgorlash uchun qilgan xarajatlarining taqdiri qanday hal etilganligini aniqlash masalalarini hal etmay, moddiy va protsessual huquq normalarini notoʻgʻri qoʻllab, barvaqt xulosaga kelgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi 14-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, zarar deganda, huquqi buzilgan shaxsning buzilgan huquqini tiklash uchun qilgan yoki qilishi lozim boʻlgan xarajatlari, uning mol-mulki yoʻqolishi yoki shikastlanishi (haqiqiy zarar), shuningdek bu shaxs oʻz huquqlari buzilmaganida odatdagi fuqarolik muomalasi sharoitida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari (boy berilgan foyda) tushuniladi. Sud tomonidan daʼvogar aynan 3780000 soʻm zarar koʻrganligi qaysi dalillar bilan isbotlanganligi hal qiluv qarorida toʻliq koʻrsatilmagan.

Sud tomonidan qabul qilingan qaror moddiy va protsessual qonunchilik normalari bilan toʻliq mos kelishi, ish hujjatlari va sud aniqlagan holatlarga muvofiq boʻlishi kerak. Qayd etilgan talablarga rioya etmaslik Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 169, 188 va 200-moddalariga muvofiq qarorning bekor qilinishi yoki oʻzgartirilishi uchun asos boʻlishi mumkin. Bu haqda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Sudning hal qiluv qarori toʻgʻrisida”gi 2007-yil 15-iyundagi 161-sonli qarorining 1-bandida tushuntirish berilgan.

Qayd etilganlarga koʻra, hal qiluv qarorini bekor qilib, ishni yangidan koʻrish uchun yuborish lozim.

Ishni birinchi instansiya sudida koʻrishda daʼvoning “Muhammad Shams Baraka” fermer xoʻjaligidan 1125000 soʻm zararni undirish qismidan voz kechilganligini qabul qilish masalasini hal etib, daʼvogarning zarar koʻrishida “Abdulla-Xoltoji” fermer xoʻjaligi aybdorlik darajasini, bugʻdoy urugʻi ekish va yerni shudgorlash ishlarini amalga oshirish uchun kim xarajat qilganligini aniqlab, zarar miqdorini aniqlashda tegishli bilimga ega boʻlgan mutaxassis xulosasini olish, Ohangaron tuman hokimligini ishga jalb qilish masalasini hal etib, yer uchastkasi olib qoʻyilishining sababini aniqlab, sud xarajatlarini undirish masalasini hal etib, moddiy va protsessual huquq normalarini toʻgʻri qoʻllab, qonuniy va asoslantirilgan sud hujjati qabul qilish lozim.

2010-yil 3-mart,

11-0909/18301-son