Pul, tovar-moddiy va boshqa boyliklarni qabul qilish va berish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlar, korxona, muassasa va tashkilotning kredit va hisob-kitob majburiyatlari, shuningdek buxgalteriya hisobotlari va balanslari rahbar tomonidan yoki u belgilaydigan shaxslar tomonidan imzolanadi (13-0904/7968-son)
29.03.2010
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi sudlov hayʼatining
Qarori
[Koʻchirma]
Daʼvogar — “SANGZOR” MChJ daʼvo arizasi bilan xoʻjalik sudiga murojaat qilib, javobgar — Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasidan 2915500 soʻm asosiy qarz, 1457750 soʻm penya, jami 4373250 soʻm undirishni soʻragan.
Birinchi instansiya sudining 2009-yil 17-iyuldagi hal qiluv qarori bilan daʼvo qisman qanoatlantirilib, javobgardan daʼvogar foydasiga 2915500 soʻm asosiy qarz, 145775 soʻm penya undirilgan. Daʼvoning qolgan qismi rad etilgan.
Apellatsiya instansiyasi sudining 2009-yil 21-avgustdagi qarori bilan hal qiluv qarori bekor qilinib, daʼvoni rad etish haqida yangi qaror qabul qilingan.
Kassatsiya shikoyatida apellatsiya instansiyasi sudi qarorini bekor qilib, hal qiluv qarorini kuchida qoldirish soʻralgan.
Sudlov hayʼati kassatsiya shikoyatida keltirilgan vajlarni ish hujjatlari bilan birgalikda muhokama qilib, quyidagi asoslarga koʻra, apellatsiya instansiyasi sudi qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini qanoatlantirmasdan qoldirishni lozim topadi.
Ish hujjatlaridan koʻrinishicha, “SANGZOR” MChJ Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi tarkibida faoliyat koʻrsatib kelgan. 2006-yil 22-dekabrda Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi tomonidan chiqarilgan 14-sonli qaror bilan “SANGZOR” MChJ Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi tarkibidan chiqarilgan va mustaqil faoliyat koʻrsatishni boshlagan.
Mazkur qarorning 4-bandida “SANGZOR” MChJ va Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi oʻrtasidagi soʻnggi hisob-kitob ishlarini amalga oshirish kompaniya hisobchisiga yuklatilganligi belgilangan.
“SANGZOR” MChJning Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi tarkibidan chiqarilishi munosabati bilan oʻzaro hisob-kitob qilingan. Tomonlar oʻrtasida 2006-yil 1-iyul holatiga tuzilgan taqqoslash dalolatnomasiga koʻra Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi “SANGZOR” MChJdan 2915500 soʻm qarzdorligi boʻlgan. Mazkur taqqoslash dalolatnomasi “SANGZOR” MChJ va Jizzax viloyat “Matlubotsavdo” kompaniyasi tomonidan imzolanib, muhr bilan tasdiqlangan.
Nizoni hal qilishda birinchi instansiya sudi tomonidan ish uchun ahamiyatli holatlar aniqlanmasdan, “SANGZOR” MChJ tomonidan daʼvo talabini asoslovchi birlamchi hujjatlar taqdim etilmagan boʻlsa-da, daʼvoni qisman qanoatlantirish haqida barvaqt xulosaga kelingan.
Birinchi instansiya sudi qarzdorlikni keltirib chiqaruvchi birlamchi hujjatlarni, jumladan ishlar (xizmatlar) yoki mahsulot yetkazib berilganligi asos boʻlgan taraflar oʻrtasidagi shartnoma, mahsulot yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi yuk xati, hisob-faktura, ishonchnoma yoki ishlar bajarilganligi haqidagi tegishli hujjatlarni talab qilib olmagan, faqatgina 2006-yil 1-iyulda taraflar oʻrtasida tuzilgan taqqoslash dalolatnomasiga asoslanib, notoʻgʻri xulosaga kelgan.
Binobarin, ushbu taqqoslash dalolatnomasi korxona rahbari yoki bosh hisobchisi tomonidan imzolanmagan. Aksincha, oʻsha davrda korxona rahbari oʻrinbosari lavozimida ishlagan shaxs tomonidan imzolangan. Biroq, birinchi instansiya sudi korxona rahbari oʻrinbosarining bunday hujjatga imzo qoʻyish vakolatini tekshirib koʻrmasdan, ushbu holatga yetarlicha baho bermagan.
Vaholanki, “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 8-moddasiga muvofiq pul, tovar-moddiy va boshqa boyliklarni qabul qilish va berish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlar, korxona, muassasa va tashkilotning kredit va hisob-kitob majburiyatlari, shuningdek buxgalteriya hisobotlari va balanslari rahbar tomonidan yoki u belgilaydigan shaxslar tomonidan imzolanadi.
Rahbar imzolash huquqiga ega boʻlgan shaxslarning ikkita roʻyxatini tasdiqlaydi. Birinchi roʻyxatga rahbarlik vazifalarini amalga oshiruvchi shaxslar, ikkinchisiga buxgalteriya hisobi va moliyaviy boshqarish vazifalarini amalga oshiruvchi shaxslar kiradi.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan shaxslarning imzosi boʻlmagan hujjatlar haqiqiy hisoblanmaydi. Bu holatda, birinchi instansiya sudi ish hujjatlariga ilova qilingan taqqoslash dalolatnomasiga tayanib, daʼvoni qisman qanoatlantirish haqida xulosaga kelib, xatoga yoʻl qoʻyganligi sababli, apellatsiya instansiyasi sudi bu xatolikni bartaraf etgan.
Oʻzbekiston Respublikasi Xoʻjalik protsessual kodeksining 55-moddasiga koʻra, ishda ishtirok etuvchi har bir shaxs oʻz talab va eʼtirozlariga asos qilib keltirayotgan holatlarni isbotlashi kerak. Lekin, daʼvogar oʻz daʼvo talablarini isbotlovchi dalil va hujjatlarni taqdim etmagan.
Bu holda, sudlov hayʼati apellatsiya instansiyasi sudi tomonidan moddiy va protsessual huquq normalari bilan asoslantirilgan qaror qabul qilingan deb hisoblab, apellatsiya instansiyasi sudi qarorini oʻzgarishsiz, kassatsiya shikoyatini esa qanoatlantirmasdan qoldirishni hamda ishni kassatsiya instansiyasi sudida koʻrish bilan bogʻliq sud xarajatlarini daʼvogar zimmasida qoldirishni lozim topadi.
2010-yil 29-mart,
13-0904/7968-son