Oʻzbekiston Respublikasi axborot resurslarini tayyorlash va ularni maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarida, shu jumladan, internetda tarqatish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash toʻgʻrisida (137-son)
26.03.1999
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Jahon axborot tarmoqlaridan foydalanishni kengaytirish va tartibga solish, Oʻzbekiston Respublikasi axborot resurslarini tayyorlash va ularni tarqatish masalalarini yoʻlga qoʻyish va ularni himoya qilish, maʼlumotlarni uzatish xizmatlaridan foydalanishni tartibga keltirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Quyidagilar:
Oʻzbekiston Respublikasi axborot resurslarini tayyorlash va ularni maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarida, shu jumladan, Internetda tarqatish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom ilovaga muvofiq;
2. Operatorlar (provayderlar) va abonentlar boʻlgan vazirliklar, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalari va fuqarolar axborotlarni uzatish-qabul qilish (ayirboshlash)da mazkur qarorning 1-bandida koʻrsatib oʻtilgan Nizomga qatʼiy amal qilsinlar.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, Oʻzbekiston milliy axborot agentligi koʻrsatib oʻtilgan hujjatda bayon qilingan qoidalar va talablarga rioya qilinishi ustidan nazoratni taʼminlasinlar.
4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Bosh vazir oʻrinbosari L.A. Axmetov zimmasiga yuklansin.
Vazirlar Mahkamasining Raisi I. KARIMOV
Toshkent sh.,
1999-yil 26-mart,
137-son
Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 26-martdagi 137-son qaroriga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi axborot resurslarini tayyorlash va ularni maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarida, shu jumladan, Internetda tarqatish tartibi toʻgʻrisida
NIZOM
I. UMUMIY QOIDALAR
1. Mazkur Nizom jahon axborot tarmoqlaridan foydalanishni kengaytirish va tartibga solish, axborot resurslarini muhofaza qilishni taʼminlash, konstitutsiyaviy tuzumni zoʻrlik bilan oʻzgartirishga daʼvat qiluvchi axborotlar tarqatilishiga, urush, zulm va pornografiyani targʻib qilishga, diniy va milliy nizolarni qoʻzgʻashga, insonning shaʼni va qadr-qimmatini poymol qilishga hamda Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchilik bilan tarqatilishi taqiqlangan boshqa axborotlarning tarqatilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi hududida axborotlarni tezkorlik bilan ayirboshlash uchun axborot resurslarini tayyorlash va ularni tarqatish masalalarini tartibga soladi.
2. Mazkur Nizom “Aloqa toʻgʻrisida”, “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”, “Radiochastota spektri toʻgʻrisida”, “Ommaviy axborot vositalari toʻgʻrisida”, “Axborot olish kafolatlari va erkinligi toʻgʻrisida”, “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Chastota spektridan foydalanish, teleradiodasturlarni shakllantirish va tarqatish hamda maʼlumotlar uzatish samaradorligini oshirish yuzasidan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 1998-yil 10-iyuldagi 293-son, “Maʼlumotlar uzatish milliy tarmogʻini tashkil etish va jahon axborot tarmoqlaridan foydalanishni tartibga solish toʻgʻrisida” 1999-yil 5-fevraldagi 52-son qarorlariga muvofiq ishlab chiqilgan.
3. Mazkur Nizom davlat organlariga, fuqarolarga, mulkchilik shakllaridan va idoraviy boʻysunishidan qatʼi nazar, korxona, muassasa va tashkilotlarga, jamoat birlashmalariga tadbiq etiladi.
4. Mazkur Nizom “Elektron hisoblash mashinalari uchun yaratilgan dasturlar va maʼlumotlar bazalarining huquqiy himoyasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni bilan tartibga solinadigan munosabatlarga taʼsir qilmaydi.
II. ATAMALAR VA TAʼRIFLAR
5. Mazkur Nizomda quyidagi atamalar va taʼriflardan foydalaniladi:
Hujjatlashtirilgan axborot — identifikatsiya qilish imkonini beruvchi rekvizitlari boʻlgan material manbaida qayd etilgan axborot.
Maxfiy axborot — Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq foydalanish cheklangan, davlat sirlariga mansub axborot mavjud boʻlmagan hujjatlashtirilgan axborot;
Ommaviy axborot — omma uchun moʻljallangan hujjatlashtirilgan axborot, matbuot, audio, audiovizual hamda boshqa xabarlar va materiallar.
Axborot resurslari — axborot tizimi tarkibidagi elektron shakldagi axborotlar, maʼlumotlar banklari, maʼlumotlar bazasi.
Axborot tizimi — axborotlarni yigʻish, saqlash, izlash, ishlash va ulardan foydalanish imkonini beruvchi axborot resurslari, axborot texnologiyalari va aloqa vositalarining tashkiliy tartibga solingan yigʻindisi.
Axborot mahsulotlari (mahsulot) — foydalanuvchilarning ehtiyojlariga muvofiq tayyorlangan va foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qondirish uchun moʻljallangan yoki qoʻllaniladigan hujjatlashtirilgan axborot.
Axborot xizmatlari — foydalanuvchilarni axborot mahsulotlari bilan taʼminlovchi subyektlar (mulkdorlar va mulk egalari)ning harakatlari.
Axborot resurslari yoki axborot tizimlari egasi — axborot resurslari yoki axborot tizimlariga egalik qilishni, ulardan foydalanishni va ularni tasarruf etishni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxslar.
Axborotdan, axborot ayirboshlash vositalaridan (keyingi oʻrinlarda foydalanuvchi deb ataladi) foydalanuvchi (isteʼmolchi) — oʻziga zarur boʻlgan axborot mahsulotlarini yoki xalqaro axborot ayirboshlash vositalaridan foydalanish imkoniyatlarini olish uchun mulkdorga yoki mulk egasiga murojaat qiluvchi va undan foydalanuvchi subyekt.
Axborot jarayonlari — axborot tayyorlash, toʻplash, qayta ishlash, jamgʻarish, saqlash, qidirish, tarqatish va foydalanish jarayonlari.
Axborot ayirboshlash — axborot mahsulotlarini uzatish va ularni olish, shuningdek, axborot xizmatlari koʻrsatish.
Axborot ayirboshlash vositalari — axborot ayirboshlashda foydalaniladigan axborot tizimlari va aloqa tarmoqlari.
Axborot sohasi (muhiti) — subyektlarning axborot tayyorlash, qayta ishlash va foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan faoliyat sohasi.
Axborot xavfsizligi — axborot sohasida shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining himoyalanganligi holati.
III. AXBOROT RESURSLARIGA, AXBOROT MAHSULOTLARIGA VA AXBOROT AYIRBOSHLASH VOSITALARIGA MULKCHILIK HUQUQI
6. Axborot resurslari ommaviy va xususiy mulk boʻlishi mumkin.
Davlat axborot resurslari davlat organlarining axborot resurslaridan; yuridik va jismoniy shaxslarning davlat budjeti mablagʻlari hisobiga yaratilgan axborot resurslaridan; yuridik va jismoniy shaxslarning davlat sirlariga va maxfiy axborotlarga ega boʻlgan axborot resurslaridan; yuridik va jismoniy shaxslarning belgilangan tartibda beriladigan hujjatlashtirilgan axborotlaridan shakllantiriladi.
Jismoniy va yuridik shaxslar oʻzlarining mablagʻlari hisobiga yaratilgan, ular tomonidan qonuniy asoslarda sotib olingan, hadya yoki meros tarzida olingan, shaxsiy foydalanish uchun davlat tomonidan berilgan hujjatlar, hujjatlar massivlari egalari hisoblanadilar.
Davlat hujjatlashtirilgan axborot davlat siri deb hisoblangan hollarda yoki konstitutsiyaviy tuzumni zoʻrlik bilan oʻzgartirishga daʼvat qiluvchi, urush, zulm va pornografiyani targʻib qiluvchi, diniy va milliy nizolarni qoʻzgʻovchi, inson shaʼni va qadr-qimmatini poymol qiluvchi hamda Oʻzbekiston Respublikasida amaldagi qonunchilik bilan tarqatilishi taqiqlangan axborotlarni va boshqa axborotlarni jismoniy va yuridik shaxslardan belgilangan tartibda olib qoʻyish huquqiga egadir.
Davlat siriga kiritilgan maʼlumotlardan iborat boʻlgan axborot resurslari egasi ushbu mulkni faqat davlat hokimiyati tegishli organlarining ruxsati bilan tasarruf qilishga haqlidir.
7. Axborot resurslariga egalik qilish huquqi, ularning egalari oʻrtasidagi munosabatlar Fuqarolik kodeksi va Axborotlashtirish toʻgʻrisidagi qonun bilan tartibga solinadi.
8. Axborotni davlat siriga kiritish “Davlat sirlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi, axborotni maxfiy hisoblash va undan foydalanish shartlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Jismoniy shaxslarning shaxsiy maʼlumotlari maxfiy axborotlar toifasiga kiritiladi.
9. Axborot mahsulotlari va axborot ayirboshlash vositalariga egalik qilish huquqi.
9.1. Hujjatlashtirilgan axborot, axborot resurslari, axborotni ayirboshlash vositasi mulkdorlarning mulkiy huquqlari obyektlari hisoblanadi va ularning mulki tarkibiga qoʻshiladi. Oʻzbekiston Respublikasining axborot mahsulotlari va axborot ayirboshlash vositalariga mulkiy huquqi bilan bogʻliq munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi.
9.2. Axborot xizmati koʻrsatish yoki uni olish natijasida paydo boʻladigan mulkiy huquq bilan bogʻliq munosabatlar axborot mahsulotlari mulkdori yoki egasi va foydalanuvchi oʻrtasidagi shartnoma bilan belgilanadi. Axborot xizmati koʻrsatish olingan hujjatlashtirilgan axborotga foydalanuvchi uchun mualliflik huquqini bermaydi.
9.3. Axborot mahsulotlari, agar ular Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga va xalqaro shartnomalariga zid boʻlmasa, tovar hisoblanadi.
IV. AXBOROT AYIRBOSHLASHNING HUQUQIY TARTIBI
10. Maxfiy axborotni, ommaviy axborotni ayirboshlash mazkur Nizomda va Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan boshqa meʼyoriy hujjatlarda belgilanadigan tartibda amalga oshiriladi.
11. Axborot ayirboshlash vositalaridan foydalanish.
11.1. Axborot ayirboshlash vositalaridan Oʻzbekiston Respublikasi hududida faqat ularning egasining yoki ular tomonidan vakil qilingan shaxsning xohishiga koʻra foydalaniladi.
11.2. Maxfiy axborot Maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi boʻyicha tarqatilganda maxfiy axborot bilan ishlash ruxsatnomasiga ega boʻlgan va axborot ayirboshlashning sertifikatlangan vositalaridan foydalanuvchi jismoniy va yuridik shaxslar uchun uning muhofaza qilinishi taʼminlanadi.
11.3. Axborot ayirboshlash vositalari faoliyat koʻrsatishining shtatdan tashqari vaziyatlari aniqlanganda — xato komandalar, shuningdek, xizmat koʻrsatuvchi xodim yoki boshqa shaxslarning ruxsat etilmagan harakatlari yoxud yolgʻon axborot sababli komandalar paydo boʻlganda ushbu vositalarning egasi axborot ayirboshlashni amalga oshirish uchun nazorat organlariga va axborot ayirboshlashning oʻzaro hamkorlik qiluvchi vositalar egasiga bu haqda oʻz vaqtida xabar berishi kerak, aks holda u yetkazilgan zarar uchun javob beradi.
12. Axborot tizimlari, tarmoqlarini axborot ayirboshlash vositalari tarkibiga ulash.
12.1. Axborot tizimlari, tarmoqlarini axborot ayirboshlash vositalari tarkibiga ulash Axborot faoliyati va maʼlumotlar uzatishni takomillashtirish va samaradorligini oshirish boʻyicha idoralararo muvofiqlashtirish komissiyasining qaroriga koʻra berilgan litsenziyalar mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.
12.2. Axborot ayirboshlash vositalari tarkibiga axborot resurslaridan foydalanishning alohida qoidalari belgilangan davlat axborot tizimlari, tarmoqlarini ulash axborot xavfsizligi talablariga muvofiq attestatsiyadan oʻtkazilgandan keyin Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining ruxsati bilan amalga oshiriladi.
12.3. Axborot ayirboshlash vositalaridan va axborot mahsulotlaridan foydalanish.
13. Jismoniy va yuridik shaxslarning ayirboshlash vositalaridan va axborot mahsulotlaridan foydalanishi Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq ushbu vositalar va mahsulotlar egasi tomonidan belgilangan qoidalarga koʻra amalga oshiriladi.
Axborot ayirboshlash vositalari va axborot mahsulotlari egasi u tomonidan belgilangan foydalanish qoidalarining ochiqligini va ular bilan foydalanuvchining tanishish imkoniyatini taʼminlashi shart.
14. Axborot ayirboshlash sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirish va tartibga solish.
Axborot ayirboshlash sohasidagi faoliyatni muvofiqlashtirish va tartibga solish Axborot faoliyati va maʼlumotlar uzatishni takomillashtirish va samaradorligini oshirish boʻyicha idoralararo muvofiqlashtirish komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi.
15. Axborot mahsulotlarini, axborot xizmati koʻrsatishni, axborot ayirboshlash vositalarini sertifikatlash.
15.1. Sertifikatlanishi shart boʻlgan axborot mahsulotlari va xizmatlarini Oʻzbekiston Respublikasiga olib kirishda importyor mazkur mahsulotlar va xizmatlar belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlovchi sertifikatni taqdim etadi.
15.2. Davlat siridan iborat boʻlgan axborotni tayyorlash va tarqatishda foydalaniladigan axborot ayirboshlash vositasini, shuningdek, axborotni muhofaza qilish vositasini majburiy ravishda sertifikatlash zarur.
16. Axborot ayirboshlashni amalga oshirishda cheklashlar.
16.1. Quyidagilar:
davlat siri yoki maxfiy axborot;
milliy mulk;
arxiv fondi;
Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi bilan joʻnatilishi (chiqarilishi) cheklanishi mumkin boʻlgan hujjatlashtirilgan axborot toifasiga kiritilgan boshqa axborotni Oʻzbekiston Respublikasidan joʻnatish (chiqarish) cheklanadi.
16.2. Konstitutsiyaviy tuzumni zoʻrlik bilan oʻzgartirishga daʼvat qiluvchi, urush, zulm va pornografiyani targʻib qiluvchi, diniy va milliy nizolarni qoʻzgʻovchi, inson shaʼni va qadr-qimmatini poymol qiluvchi axborotlar hamda amaldagi qonunchilik bilan tarqatilishi taqiqlangan boshqa axborotlarning olib kirilishi va tarqatilishi taqiqlanadi.
16.3. Hujjatlashtirilgan axborot, axborot resurslari, axborot mahsulotlari, xalqaro ayirboshlash vositalari egasi mansabdor shaxslarning axborot ayirboshlashni cheklash boʻyicha xatti-harakatlari ustidan, agar ushbu xatti-harakatlar asoslanmagan va uning huquqini buzayotgan boʻlsa, sudga shikoyat qilishga haqlidir.
17. Axborot ayirboshlash chogʻida qoida buzishlar uchun javobgarlik.
Axborot ayirboshlashni amalga oshirishda qonunga xilof ravishdagi xatti-harakatlar uchun jismoniy va yuridik shaxslar — Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari va norezidentlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq javob beradilar.
V. AXBOROT RESURSLARINI SHAKLLANTIRISH
18. Davlat axborot resurslarini va axborot resurslarini davlat bilan birgalikda shakllantirishga ixtisoslashgan tashkilotlar maʼlumotlarni uzatish tarmoqlarini loyihalash, qurish va foydalanish boʻyicha faoliyatning bu turiga ruxsatnoma olishlari shart.
19. Davlat axborot resurslarini shakllantirish va ularga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan axborot tizimlari, maʼlumotlar bazalari va banklari qonunchilikka muvofiq sertifikatlanishi kerak.
Foydalanish cheklangan axborot mavjud boʻlgan davlat axborot resurslarini shakllantirish uchun moʻljallangan axborot tizimlari axborot xavfsizligi talablariga muvofiq majburiy attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak.
20. Davlat, jamoat organlari, fuqarolar, mulkchilik shakllari va qaysi idoraviy boʻysunishidan qatʼi nazar, korxona, muassasa va tashkilotlar davlat axborot resurslarini shakllantirish uchun zarur boʻlgan tegishli shaklda hujjatlashtirilgan axborotni davlat axborot resurslarini shakllantirish va undan foydalanish uchun masʼul boʻlgan organlarga va (yoki) tashkilotlarga taqdim etishlari shart.
Majburiy tartibda taqdim etiladigan hujjatlashtirilgan axborot roʻyxati va davlat axborot resurslarini toʻplash va qayta ishlash uchun javobgar boʻlgan organlar va tashkilotlar roʻyxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
21. Davlat axborot resurslarini shakllantirishda xalqaro hamkorlik:
davlat (milliy) axborot resurslarini shakllantirish uchun xorijiy axborotdan foydalanish;
axborot taqdim etish shakllarini tartibga soluvchi xalqaro standartlarni, foydalanuvchilarning oʻzlarining oxirgi qurilmalari bilan xalqaro aloqa tizimlari va telekommunikatsiyalarga, shu jumladan, Internetga ham kirishlarini taʼminlash uchun aloqa va telekommunikatsiyalar protokollarini joriy qilish bilan taʼminlanishi kerak.
22. Axborot resurslari egasi axborot bilan ishlash qoidalarini buzganlik uchun qonunchilikda koʻzda tutilgan tartibda javob beradi.
VI. AXBOROT RESURSLARINI MAʼLUMOTLAR UZATISH TARMOGʻIDA, SHU JUMLADAN, INTERNETDA TARQATISH
23. Axborot resurslarini maʼlumotlar uzatish tarmogʻida tarqatish shartnoma asosida Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi.
24. Axborot resurslarini Internet tarmogʻida tarqatish Internet tarmogʻining provayderlari orqali amalga oshiriladi.
Oʻzbekistonning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy hayoti toʻgʻrisidagi axborotlarni Internet orqali tarqatishni Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi hamda Tashqi ishlar vazirligi muvofiqlashtirib borishadi.
Internet bilan ishlash uchun X.25, Frame Relay va ATM shuningdek, kommutatsiya qilingan telefon tarmogʻidan kommutatsiya qilingan kanallar RRR/SLIP (Point protocol IP protocol) boʻyicha maʼlumotlarni uzatish kanallaridan foydalangan holda foydalanish mumkin.