Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) 2014-yildagi faoliyati toʻgʻrisida (SQ-33-III-son)

15.05.2015

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining

Qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2015-yil 12-fevraldagi “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) 2014-yildagi faoliyati toʻgʻrisidagi hisoboti haqida”gi 44-III-sonli qarori maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) 2014-yildagi faoliyati toʻgʻrisidagi hisoboti tasdiqlansin.

3. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga yuborilsin.

4. Ushbu qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi N. YOʻLDOShEV

Toshkent sh.,

2015-yil 15-may,

SQ-33-III-son

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) 2014-yildagi faoliyati toʻgʻrisida

HISOBOT

Kirish

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining 2010-yil 12-noyabrdagi qoʻshma majlisida Davlatimiz rahbari tomonidan ilgari surilgan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi mamlakatimizni yanada rivojlantirishning eng muhim ustuvor yoʻnalishlarini belgilab berdi. Jamiyatda qonun ustuvorligi va unga hech istisnosiz barcha davlat organlari, mansabdor shaxslar va fuqarolarning qatʼiy rioya etishi prinsipini qaror toptirish; aholining fuqarolik tashabbuslarini har tomonlama rivojlantirish va takomillashtirish; shuningdek shaxs huquqlari kafolatlarini yanada mustahkamlash va uni muhofaza qilish — mamlakatimizda demokratik fuqarolik jamiyatini rivojlantirishning asosi va birinchi galdagi vazifasi etib belgilandi.

Ochiq-oshkoralik, saylov erkinligi taʼminlanganligi ruhida oʻtgan parlament saylovlari 2014-yilda mamlakatimizda eng muhim siyosiy voqea boʻlib, u aholining fuqarolik oʻzligini anglash darajasi yanada oshganligini yana bir bor tasdiqladi.

Oʻzbekiston Respublikasida saylov tizimini isloh qilishning chuqurlashuvi 2014-yilda davlat siyosatidagi eng ustuvor yoʻnalishlardan biri boʻlib, u davlatimizning zamonaviy tabiatini aks ettiruvchi hamda saylov institutlari faoliyatida koʻp partiyaviylik asosidagi erkin, adolatli saylovning rivojlanishida barqarorlik va vorislikni kafolatlovchi omil boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga davlat hokimiyati va boshqaruvi tizimini yanada demokratlashtirishga, “kuchli davlatdan — kuchli fuqarolik jamiyati sari” prinsipi bosqichma-bosqich roʻyobga chiqarilishini taʼminlashga, qonun chiqaruvchi oliy organning hamda hokimiyat vakillik organlarining hukumat va boshqa ijro etuvchi organlar faoliyati ustidan nazorat qilish boʻyicha funksiyalarini kuchaytirishga, shuningdek hukumatning va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish vazifalarini amalga oshirish uchun javobgarligini kuchaytirishga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilishi huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati barpo etishda muhim bosqich boʻldi.

Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi qabul qilinganidan keyin Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining ayrim moddalariga (32, 78, 80, 93, 96, 98, 103 va 117-moddalariga) hamda saylovga oid qonun hujjatlariga tuzatishlar kiritilishi qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyat tarmoqlarining faoliyatini yanada demokratlashtirish uchun huquqiy asos boʻlib xizmat qildi. Bu tuzatishlar saylovlarning shaffofligi va demokratligini taʼminlash uchun alohida amaliy ahamiyatga ega boʻldi, barcha siyosiy partiyalar hamda ularning nomzodlari uchun teng sharoitlar yaratdi, barcha fuqarolarning mamlakatimiz siyosiy hayotida ishtirok etishini kafolatladi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining davlat organlari faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini rivojlantirish va takomillashtirish orqali jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda ishtirok etish huquqi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 32-moddasida mustahkamlab qoʻyilishi siyosiy huquqlarning taʼminlanishida eng muhim yangilik boʻldi.

Oʻtgan yil davomida insonning shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarini taʼminlash, qoʻllab-quvvatlash va himoya qilish borasida keng koʻlamdagi qonunchilik, tashkiliy-institutsional, axborot-maʼrifiy chora-tadbirlar amalga oshirildi, inson huquqlarini himoya qilishning taʼsirchan tartibotlarini mustahkamlash, inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarning ijtimoiy faolligini rivojlantirish, fuqarolarning dolzarb ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal qilishdagi rolini hamda ahamiyatini kuchaytirish yuzasidan izchil va tizimli chora-tadbirlar koʻrildi.

Fuqarolarning kelib tushayotgan shikoyatlari bilan ish olib borish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyatida asosiy oʻrinni egallaydi. Fuqarolarning murojaatlari orqali jamiyatning fikri va kayfiyati, davlat hokimiyati organlarining oʻz vakolatlarini roʻyobga chiqarishdagi ijobiy va salbiy tamoyillar aniqlanadi. Inson huquqlari boʻyicha vakil manziliga qilingan murojaatlar uning uchun barcha darajadagi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan fuqarolarning huquqlariga rioya etilishiga doir vaziyat toʻgʻrisida, shuningdek mamlakatimiz aholisini tashvishlantirayotgan eng muammoli masalalar haqida muayyan xulosalar chiqarish imkonini beruvchi asosiy axborot manbai hisoblanadi. Chunonchi, hisobot yilida insonning yashashga, erkinlik va shaxsiy daxlsizlikka boʻlgan huquqlarini koʻplab buzish hollari, har galgidek, Inson huquqlari boʻyicha vakilning diqqat markazida boʻldi. Mazkur muammo qonun hujjatlari va uni qoʻllash amaliyotini takomillashtirishnigina emas, balki huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarini tayyorlashning yanada samarali tizimini joriy etishni ham nazarda tutuvchi keng koʻlamli chora-tadbirlarni amalga oshirishni talab etadi.

Qonun ustuvorligi, qonuniylik taʼminlanishiga, shaxsning huquq va manfaatlari ishonchli himoya qilinishiga qaratilgan sud-huquq tizimini liberallashtirish mamlakatimizni demokratik yangilashning eng muhim ustuvor yoʻnalishlaridan biridir. 2014-yilda odil sudlovni amalga oshirishni yaxshilash, sud mustaqilligini mustahkamlash maqsadlaridagi keng koʻlamli tadbirlar davom ettirildi. Shu bilan birga, fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarning qarorlaridan norozilik, sansalorlik va sud qarorlarining ijro etilmayotganligi toʻgʻrisidagi murojaatlar soni koʻpayayotganligi odil sudlov uchun eng muhim boʻlgan muammo — jamiyatning sud hokimiyatiga boʻlgan ishonchi hamon hal etilmay qolayotganligidan dalolat beradi. Bu muammoni hal etmoqlik uchun sudning obroʻ-eʼtiborini mustahkamlash maqsadida sud hokimiyatini isloh etish boʻyicha bundan buyon ham chora-tadbirlar koʻrilishi lozimdir.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson-huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) manziliga fuqarolardan ayrim davlat hokimiyati organlari va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari mansabdor shaxslarining fuqarolar huquqlariga rioya etmayotganligi yoki ularning huquqlarini kamsitayotganligi haqida kelayotgan murojaatlarni oʻrganish jiddiy eʼtiborni talab etadigan bir qator ijtimoiy ahamiyatga molik muammolarni ham aniqlash imkonini berdi. Fuqarolarning uy-joy huquqlariga, ijtimoiy himoya qilishga boʻlgan huquqlariga rioya etilishi muammolarini shular qatoriga qoʻshish mumkin. Aksariyat hollarda uy-joy toʻgʻrisidagi va kommunal xizmat koʻrsatishga oid qonun hujjatlarining amalga oshirilishini taʼminlash masalalari oʻz vakolat doirasiga kiruvchi davlat organlarining ayrim rahbarlari oʻzlari yetarli darajada malakaga ega boʻlmaganligi yoki qonun normalarini inkor etishi sababli mazkur qonun hujjatlarining buzilishiga yoʻl qoʻyishmoqda.

Oila manfaatlarini himoya qilish, xotin-qizlar hamda bolalar huquqlariga rioya etilishi va ular huquqlarining himoya qilinishini taʼminlash bilan bogʻliq muammo Inson huquqlari boʻyicha vakil faoliyatida eng muhim mavzu boʻlib qolmoqda.

Prezident Islom Karimov tashabbusiga koʻra 2014-yil “Sogʻlom bola yili” deb eʼlon qilinib, tegishli Davlat dasturi qabul qilindi. Ushbu Dasturda mustaqil fikrlay oladigan, yetuk aqliy salohiyatga, chuqur bilim va zamonaviy dunyoqarashga ega boʻlgan, mamlakat taqdiri va kelajagi uchun masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishga, buning uchun davlat hamda jamiyatning barcha kuch va imkoniyatlarini safarbar etishga qodir boʻlgan, jismonan sogʻlom, maʼnan yetuk va barkamol avlodni bundan buyon ham shakllantirish boʻyicha keng koʻlamli chora-tadbirlarni amalga oshirish nazarda tutilgan.

Aholining huquqiy xabardorligi va huquqiy madaniyatini oshirish masalalari ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan davlat siyosatining asoslari aholining huquqiy madaniyatini shakllantirishga, qonun, huquq-tartibot va sudga, ijtimoiy xulq-atvorning ustuvor modeli sifatida yaxshilik va halollikka nisbatan soʻzsiz hurmat bilan munosabatda boʻlish anʼanalariga, shuningdek jamiyatdagi huquqiy nigilizmni bartaraf etishga qaratilgandir. Aynan shuning uchun ham aholining huquqiy madaniyatini shakllantirish bugungi kunda oʻta muhim vazifa boʻlib, u jamiyatda qonun ustuvorligi, inson huquqlariga sadoqat kabi tub qadriyatlar qaror topishiga, insonning demokratik huquqlari va erkinliklari ishonchli himoya qilinishini taʼminlashga xizmat qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyati demokratik huquqiy davlatni rivojlantirish yoʻnalishlaridan biridir. Davlat tomonidan huquqni himoya qiluvchi bu institut fuqarolarni, ularning huquqlari va qonuniy manfaatlarini huquqiy jihatdan himoya qiluvchi qoʻshimcha institut boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hisoboti fuqarolar huquqlari va qonuniy manfaatlarining aniqlangan buzilish hollariga munosabat bildirishning yakuniy shakli hisoblanadi.

I. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirishga koʻmaklashish borasidagi faoliyati

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hisobot davrida “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Qonun 1-moddasining ikkinchi qismida belgilab qoʻyilgan vakolatlari doirasida Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish va ularni xalqaro huquq normalariga muvofiqlashtirishga koʻmaklashishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirdi.

Fuqarolarning murojaatlarini huquqni qoʻllash amaliyoti bilan bevosita bogʻliq boʻlgan monitoring tadqiqotlari yakunlarini oʻrganish va tahlil etish asosida Inson huquqlari boʻyicha vakil: qonunlarning amaliy samaradorligini baholaydi; inson huquqlari buzilishi holatlarini va uning sabablarini oʻrganishga doir tadqiqotlar oʻtkazadi; qonun hujjatlarida mavjud boʻlgan kamchiliklar va qarama-qarshiliklarni aniqlaydi; qonun loyihalarini takomillashtirishda ishtirok etadi; qonun hujjatlarini takomillashtirishning maqsadga muvofiqligi yuzasidan qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlariga murojaat qiladi; inson huquqlariga taalluqli xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish haqida takliflar taqdim etadi, shuningdek inson huquqlari toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining xalqaro huquq normalariga muvofiqligi yuzasidan takliflar va fikr-mulohazalar tayyorlaydi.

Hisobot davrida Inson huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qoʻmitalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan yuborilgan 15 ta qonun loyihasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qarorlarining 5 ta loyihasi yuzasidan takliflar va fikr-mulohazalar bildirdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirishga qaratilgan faoliyati Ombudsmanning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari, parlament qoʻmitalari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzolari va Qonunchilik palatasi deputatlari bilan oʻzaro hamkorlik qilishiga koʻp jihatdan bogʻliqdir.

Hisobot yilida Inson huquqlari boʻyicha vakilning parlament qoʻmitalari bilan oʻzaro hamkorligining asosiy shakllari quyidagilardan iborat boʻldi:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining yalpi majlislarida va parlament eshituvlarida, Kengash majlislari va qoʻmitalarning yigʻilishlarida ishtirok etish;

qonun loyihalari yuzasidan takliflar va fikr-mulohazalar taqdim etish, parlament qoʻmitalari, hukumat hamda qonunchilik tashabbusi huquqi subyektlari tomonidan taqdim etilgan qonun loyihalarini takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar va takliflar tayyorlash;

qonun loyihalarini tayyorlash boʻyicha ishchi guruhlar faoliyatida ishtirok etish;

parlament qoʻmitalarining nazorat-tahlil faoliyatida ishtirok etish;

BMT shartnomaviy qoʻmitalarining tavsiyalarini bajarish hamda milliy qonun hujjatlarini inson huquqlariga doir xalqaro andozalarga muvofiqlashtirish boʻyicha milliy harakat rejalarini tayyorlash va amalga oshirishda ishtirok etish;

inson huquqlari boʻyicha qonun hujjatlariga rioya etilishi monitoringi yakunlariga doir axborotlar taqdim etish;

Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish masalalariga bagʻishlangan qoʻshma konferensiyalar, seminarlar oʻtkazish.

Oʻzaro hamkorlikning ushbu asosiy shakllari Inson huquqlari boʻyicha vakilning inson huquqlarini himoya qilish borasidagi faoliyati samaradorligini oshirish imkonini berdi.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan Budjetnoma — Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yilgi Davlat budjeti va davlat maqsadli jamgʻarmalarining budjetlari loyihasini koʻrib chiqish amaliyoti davom ettirildi hamda uning yuzasidan iqtisodiyotning yanada erkinlashtirilishini taʼminlashga, mamlakatimiz fuqarolarining munosib turmush sharoitiga ega boʻlishiga doir ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarini yanada toʻliq qanoatlantirishga qaratilgan takliflar taqdim etildi.

Hisobot yilida Ombudsmanning Qonunchilik palatasi va Senat qoʻmitalari bilan hamkorligi inson huquqlarining turli toifalariga daxldor qonunlar yuzasidan takliflar va fikr-mulohazalar taqdim etishdangina emas, balki inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi monitoringi yakunlari boʻyicha axborot almashish, birgalikda uchrashuvlar, seminarlar, treninglar, davra suhbatlari tashkil etish va oʻtkazishda, inson huquqlari sohasidagi tadbirlarda ishtirok etishda ham namoyon boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hamda uning vakillarining Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining amnistiya toʻgʻrisidagi aktlarini amalga oshirishda ishtirok etishi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlikda alohida oʻrin egallaydi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2014-yil 14-noyabrda “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining “Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining yigirma ikki yilligi munosabati bilan amnistiya toʻgʻrisida”gi qarorini qoʻllanish tartibi haqida” qabul qilgan qaroriga muvofiq amnistiya aktini qoʻllashda oshkoralik va shaffoflikni taʼminlash, huquqbuzarliklarga yoʻl qoʻymaslik maqsadida ushbu aktni qoʻllash tartib-taomili davomida keng jamoatchilik nazoratini amalga oshirish zarurligi nazarda tutiladi. Chunonchi, mazkur amnistiya aktini bajarish maqsadida mamlakatimiz mintaqalari darajasida hududiy komissiyalar, shuningdek jamoatchilik nazoratini taʼminlash boʻyicha ishchi guruhlar tuzildi. Bu ishchi guruhlar tarkibiga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillari ham kiritildi. Tarkibida senatorlar, mahalliy Kengashlar deputatlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillari ishtirok etuvchi ishchi guruhlarning asosiy vazifalari jazoni ijro etish muassasalariga borish, mahkumlar bilan suhbatlar oʻtkazish va ularning shaxsiy yigʻma jildlari bilan batafsil tanishish, amnistiya aktini qoʻllash boʻyicha sudlardagi materiallarni oʻrganish va koʻrib chiqishdan iborat boʻldi.

Inson huquqlari boʻyicha vakilning inson huquqlariga doir qonun hujjatlarini takomillashtirish hamda uni xalqaro huquq normalariga muvofiqlashtirishga koʻmaklashish boʻyicha faoliyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlari bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. Bu jarayonda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) alohida rol oʻynaydi. U fuqarolarning shikoyatlarini, inson huquqlarining turli toifalariga rioya etilishiga doir monitoring tadqiqotlarini tahlil etish asosida qonun ijodkorligi va huquqni qoʻllash amaliyoti oqibatlarini baholashi, uning kamchiliklarini aniqlashi va tegishli tavsiyalar berishi mumkin. Mazkur demokratik institutning sud, huquqni muhofaza qiluvchi hamda davlat hokimiyati va boshqaruvi organlaridan qatʼiy farq qiluvchi jihati shundaki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faqat mavjud huquq maydoni doirasida harakat qilibgina qolmay, balki oʻz oldiga uni doimiy ravishda takomillashtirish maqsadini ham qoʻyadi.

II. Inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishining monitoringi

Monitoring tadqiqotlarini oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyatining strategik yoʻnalishlaridan biri boʻlib, u fuqarolarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishi va himoya qilinishi manzarasini namoyon etishga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga muvofiq davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining, shu jumladan sud va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalarning huquqni qoʻllash faoliyatida fuqarolarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlariga rioya etilishini va ularning huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlash boʻyicha asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgandir.

2014-yil “Sogʻlom bola yili” deb eʼlon qilinganligini hisobga olgan holda, sud muhokamasida bola huquqlariga rioya etilishining holati haqida axborot toʻplash va uni qayta ishlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan tasdiqlangan yillik rejaga hamda jinoyat va fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarda bola huquqlariga rioya etilishi sohasiga oid ishlab chiqilgan monitoring konsepsiyasiga muvofiq fuqarolar sudlarga murojaat qilganda duch keladigan muammolarni, bola huquqlari buzilishiga olib keluvchi sabablarni aniqlash uchun “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining ijro etilishiga doir monitoring oʻtkazildi.

Monitoring Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatidan tashqari butun respublika boʻylab oʻtkazildi.

Monitoringni oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) Kotibiyati xodimlaridan, Toshkent shahri va respublikamiz viloyatlari boʻyicha mintaqaviy vakillarning Ekspert kengashi aʼzolaridan, Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi huzuridagi Sud qonunchiligini demokratlashtirish va liberallashtirish hamda sud tizimi mustaqilligini taʼminlash boʻyicha tadqiqot markazi, Advokatlar palatasi, Adliya vazirligi, Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasi, Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti, Huquqiy muammolarni oʻrganish markazi, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, “Kamolot” Yoshlar ijtimoiy harakati va hokimliklar huzuridagi voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha komissiyalarning vakillaridan iborat tarkibda ishchi guruhlar tuzildi.

Monitoring normativ-huquqiy bazani va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) Kotibiyatiga kelib tushgan shikoyatlarni muntazam tahlil etish, huquqni qoʻllash amaliyotini oʻrganish va anketa soʻrovlari oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshirildi.

Sud organlarining voyaga yetmaganlar bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqish boʻyicha faoliyati haqida axborot toʻplash “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni haqida axborot mavjudligi bilan bogʻliq holda ishlab chiqilgan vositalar yordamida, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, vasiylik va homiylik organlari vakillarini, advokatlar, notariatni, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi IIV Jazoni ijro etish bosh boshqarmasining bolalar tarbiya koloniyasi xodimlarini anketa soʻrovidan oʻtkazish yoʻli bilan monitoring guruhi aʼzolari tomonidan amalga oshirildi.

1427 nafar respondent anketa soʻrovidan oʻtkazildi (758 nafar fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari xodimlari, 415 nafar advokat, 178 nafar notarius, 56 nafar vasiylik va homiylik organlari xodimlari hamda Toshkent viloyati Zangiota tumanidagi bolalar koloniyasining 20 nafar xodimi).

Oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, hozirgi vaqtda fuqarolik sudining ish yurituvi tartibida bolalar huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini taʼminlash muammosi dolzarbgina emas, balki koʻp jihatli ham boʻlib qolmoqda. Bu nikohdan ajrashishlar va farzandlikka olishlar, alimentlar undirish, ota-onalik huquqidan mahrum etish va bunday huquqlarni tiklash chogʻida yuzaga keladigan huquqiy munosabatlarning murakkabligi hamda xilma-xilligi bilan bogʻliqdir. Amaliyotda fuqarolik ishlari boʻyicha sudlar aslida daʼvo arizasining faqat fabulasiga eʼtibor qaratish bilan kifoyalanishi aniqlandi, yaʼni bolaning mol-mulkka, mulkka boʻlgan huquqi, mulkka egalik qilish va turar joyga boʻlgan huquqi amalda mutlaqo koʻrib chiqilmaydi, jamoatchi himoyachilar (vasiylik va homiylik organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari) sudda har doim ham ishtirok etavermaydilar.

Jinoyat va fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarda bola huquqlariga rioya etilishi sohasida oʻtkazilgan monitoring natijalari shundan dalolat beradiki,mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasiga muvofiq sud-huquq islohotini bundan buyon ham davom ettirish zarur.

III. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish va ularning buzilgan huquqlarini tiklashga koʻmaklashish borasidagi faoliyati

Davlatimiz rahbari Islom Karimov tashabbusiga binoan mustaqillikning ilk kunlaridanoq mamlakatimizda huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatini shakllantirish boʻyicha strategik vazifalar qoʻyildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2010-yil 12-noyabrda Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisidagi maʼruzasida bayon etilgan Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi mamlakatimizni huquqiy davlat hamda fuqarolik jamiyati sari rivojlantirish yoʻlida amalga oshirilayotgan islohotlarning mantiqiy davomi boʻldi.

Fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) umumiy va elektron pochta, shuningdek “ishonch telefoni” orqali hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) va uning Kotibiyati xodimlarining shaxsiy qabuli, mamlakatimiz mintaqalarida inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi boʻyicha monitoringning amalga oshirilishi jarayonida murojaat qiladilar.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) fuqarolardan 11858 ta shikoyat kelib tushdi. Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) Kotibiyatiga tushayotgan shikoyatlar sonining oʻsishi kuzatildi. Uning manziliga fuqarolardan — 7938 ta shikoyat, mintaqaviy vakillarga esa — 893 ta shikoyat kelib tushgan.

T/r Kelib tushgan murojaatlar 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. 1. Ombudsmanning markaziy idorasiga, shu jumladan: 7938 7712 7658 7134 7124 mamlakatimiz mintaqalaridan 6940 6609 6511 6862 6753 chet ellik fuqarolardan 584 794 792 26 299 jazoni ijro etish muassasalaridan 112 116 168 155 49 anonim murojaatlar 5 9 29 20 6 Internet orqali 275 163 138 50 17 xorijiy mamlakatlar ombudsmanlaridan 22 21 20 21 22 2. Takroriy 2205 2317 3710 2653 1983 3. “Ishonch telefoni” orqali 822 725 563 702 624 4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillariga 893 979 895 749 888 Jami: 11858 11733 12826 11238 10619

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) institutidan fuqarolarning erkin foydalana olishi, shuningdek buzilgan huquqlarni tiklash usullari va tartibotlari boʻyicha huquqiy yordam olish imkoniyati mavjudligi Inson huquqlari boʻyicha vakil tomonidan besh yillik davr ichida olingan murojaatlar dinamikasida koʻrsatilgan.

Ombudsman tomonidan oʻtkazilgan 28 ta shaxsiy qabul vaqtida fuqarolardan 502 ta shikoyat qabul qilindi, shundan 322 ta shikoyat nazoratga olinib, taalluqliligiga koʻra tegishli tashkilotlarga hal qilish uchun yuborildi, 180 ta ariza yuzasidan esa Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan ogʻzaki tushuntirishlar berildi.

Fuqarolar huquqlarini himoya qilishning xolisligi va samaradorligi darajasini oshirish talablaridan kelib chiqqan holda fuqarolar shikoyatlarida bayon etilgan faktlarni tekshirish alohida ahamiyatga egadir. Shu maqsadda fuqarolarning inson huquqlari buzilganligidan yaqqol dalolat beruvchi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) vakolatlariga taalluqli shikoyatlari qatʼiy tartibda nazoratga olinadi. Shunga muvofiq 3741 ta ana shunday shikoyat Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili(ombudsman) tomonidan nazoratga olindi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan nazoratga olingan shikoyatlarga “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida koʻrsatilgan talablar asosida javob xati berilishi lozim.

Javob xatlarini koʻrib chiqish va oʻrganish natijasida shu narsa aniqlandiki, javob xatlari davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari rahbarlarining imzosi bilan yuborilmayapti. Bundan shuni xulosa qilib aytish mumkinki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan yuborilayotgan shikoyatlar ular eʼtiboridan chetda qolib ketmoqda.

Fuqarolarning ijobiy hal qilingan shikoyatlari soni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyati samaradorligining mezoni hisoblanadi. Shu bilan birga, shikoyatda koʻtarilgan hatto bitta masalaning ijobiy hal etilishi ham davlat organlarining ish amaliyotiga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkinligiga hamda ular faoliyatida inson huquqlariga rioya etilishida qonun ustuvorligi prinsipi qaror topishiga alohida eʼtibor qaratish zarur.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) kelib tushgan 5943 ta shikoyat taalluqliligiga koʻra davlat organlariga, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarga va mansabdor shaxslarga yuborildi.

Faoliyat yakunlariga koʻra hisobot yilida shikoyatlarning katta qismi Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasiga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligiga, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga, mahalliy davlat hokimiyati organlariga yuborildi.

2014-yil mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan fuqarolarning ayrim murojaatlari yuzasidan 4 ta xulosa tayyorlandi, shu jumladan 3 ta xulosa — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasiga yuborildi. Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq fuqarolar shikoyatlari yuzasidan oʻzining 3 ta tekshiruvini oʻtkazdi, ular jarayonida inson huquqlarining qoʻpol ravishda buzilishi holatlari aniqlandi. Ushbu holatlarni bartaraf etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tegishli vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralariga oʻz xulosalarini yubordi.

Hisobot yilida takroriy murojaatlar soni kamaydi.

Shu bilan birga, fuqarolardan tushgan takroriy shikoyatlarni tahlil etish shuni koʻrsatmoqdaki, ularni koʻrib chiqishni asossiz ravishda rad etish, ularni yuzaki oʻrganish va tekshirish, shikoyatlarni koʻrib chiqish tartibi, tartib-taomili va muddatlarini buzish, shuningdek shikoyatlarga asossiz javoblar qaytarish, ularni xatti-harakati va qarorlari ustidan shikoyat qilinayotgan mansabdor shaxslarning oʻziga yuborish holatlari ana shunday takroriy shikoyatlarning yuzaga kelishiga sabab boʻlmoqda.

Fuqarolarning shikoyatlarida koʻtarilgan muammolarni oʻrganish Ombudsman oʻz ish yurituviga qabul qilgan murojaatlarning mavzusi unchalik oʻzgarmaganligini koʻrsatdi. Fuqarolar shikoyatlarining aksariyat qismi ularning shaxsiy huquqlariga rioya etilishi va himoya qilinishi masalalariga taalluqlidir. Ushbu masalalar boʻyicha — 4454 ta shikoyat (56 foiz), ijtimoiy-iqtisodiy huquqlarni taʼminlash masalalari boʻyicha — 3011 ta (37 foiz), siyosiy huquqlar boʻyicha — 2 ta, ekologiya masalalari boʻyicha — 4 ta, boshqa masalalar boʻyicha — 467 ta (6 foiz)shikoyat kelib tushdi.

Fuqarolar shikoyatlarini mintaqalar boʻyicha tahlil qilish shikoyatlarning notekis taqsimlanganligini koʻrish imkonini beradi, bu esa aholining oʻz konstitutsiyaviy huquqlari buzilishi darajasini hamda buzilgan huquqlarini tiklash yuzasidan koʻrilayotgan chora-tadbirlarni anglab yetayotganidan dalolat beradi.

T/r 2014-yilda aholi soni (ming kishi) Ombudsmanga kelib tushgan shikoyatlar soni Har 100 ming aholi hisobiga shikoyatlar soni 1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 1763,2 160 9 2. Andijon viloyati 2857,4 239 8 3. Buxoro viloyati 1785,0 245 14 4. Jizzax viloyati 1250,2 318 25 5. Qashqadaryo viloyati 2960,6 1190 40 6. Navoiy viloyati 913,4 264 29 7. Namangan viloyati 2554,0 217 8 8. Samarqand viloyati 3514,8 540 15 9. Surxondaryo viloyati 2358,3 791 33 10. Sirdaryo viloyati 777,3 162 21 11. Toshkent viloyati 2758,3 825 30 12. Fargʻona viloyati 3445,3 386 11 13. Xorazm viloyati 1715,5 216 13 14. Toshkent shahri 2371,7 1387 58 Jami: 31025,5 6940 22

Besh yillik davrda fuqarolarning mamlakatimiz mintaqalaridan kelib tushgan shikoyatlari nisbatan barqaror taqsimlanganligi koʻzga tashlandi.

T/r 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. 1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 160 149 136 150 189 2. Andijon viloyati 239 284 247 226 285 3. Buxoro viloyati 245 218 219 227 263 4. Jizzax viloyati 318 281 274 263 267 5. Qashqadaryo viloyati 1190 972 964 1012 820 6. Navoiy viloyati 264 251 253 269 221 7. Namangan viloyati 217 212 213 221 253 8. Samarqand viloyati 540 510 519 576 639 9. Surxondaryo viloyati 791 878 752 837 876 10. Sirdaryo viloyati 162 168 165 174 172 11. Toshkent viloyati 825 772 754 740 796 12. Fargʻona viloyati 386 366 390 383 387 13. Xorazm viloyati 216 196 250 219 210 14. Toshkent shahar 1387 1352 1375 1565 1375 Jami: 6940 6609 6511 6862 6753

Har 100 ming aholi hisobiga eng koʻp shikoyat Toshkent shahridan, Qashqadaryo, Surxondaryo va Toshkent viloyatlaridan kelib tushdi. Fuqarolarning Toshkent, Surxondaryo, Samarqand, Fargʻona va Qashqadaryo viloyatlaridan kelib tushayotgan shikoyatlarining koʻpayib borishi tamoyili davom etmoqda. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Xorazm va Sirdaryo viloyatlaridan fuqarolar shikoyatlarining kelib tushishi koʻrsatkichi barqaror saqlanib qolmoqda.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) chet ellik fuqarolardan buzilgan huquqlarini tiklash masalalari boʻyicha yuborilayotgan shikoyatlar soni kamaymadi. Bunday shikoyatlar asosan MDH mamlakatlaridan kelib tushmoqda.

T/r Manzil Kelib tushgan murojaatlar soni 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. 1. Rossiya 251 380 388 12 143 2. Qozogʻiston 41 34 44 4 3 3. Ukraina 164 188 226 1 79 4. Belarus 19 30 23 1 5 5. Qirgʻiziston 4 3 8 1 2 6. Germaniya 33 18 30 3 21 7. Isroil — — 1 1 8. Daniya 1 — — 1 9. Xitoy — — — 1 10 AQSh 7 3 10 1 10 11. Moldova 47 63 53 — 19 12. Buyuk Britaniya 2 8 — — 8 13. Kanada 3 4 4 — 3 14. Shveysariya 6 3 — — 3 15. Estoniya 1 — 1 — 2 16. Niderlandiya 5 2 — — 1 17. Turkmaniston — — 2 — — 18. Ozarbayjon 5 4 2 — — 19. Norvegiya — 1 — — — 20. Latviya — 2 — — — 21. Belgiya 5 6 — — — 22. Avstraliya 3 3 — — — 23. Avstriya 2 2 — — — 24. Ispaniya 1 5 — — — 25. Italiya 1 1 — — — 26. Fransiya — 32 — — — 27. Xorvatiya — 2 — — — 28. Tojikiston 2 — — — — 29. Shvetsiya 3 — — — — Jami: 606 794 792 26 299

Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga)chet el mamlakatlari ombudsmanlaridan 22 ta murojaat kelib tushdi.Jumladan, Rossiya Federatsiyasining Inson huquqlari boʻyicha vakilidan va Rossiya Federatsiyasining subyektlaridagi inson huquqlari boʻyicha vakillardan — 15 ta murojaat, Qirgʻiz Respublikasi Aqiqatchisidan (ombudsmanidan) —1 ta murojaat,Ukraina Oliy Radasi Inson huquqlari boʻyicha vakilidan, Tojikiston Respublikasi Inson huquqlari boʻyicha vakilidan va Qozogʻiston Inson huquqlari boʻyicha milliy markazi rahbaridan—2 ta dan murojaat kelib tushdi.

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) mansabdor shaxslar va tashkilotlardan hujjatlar, materiallar va boshqa axborotlarni soʻrash va olish huquqiga egadir. 2014-yil mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan davlat organlariga 523 ta soʻrov yuborildi, bu soʻrovlarda nafaqat materiallar taqdim etish toʻgʻrisidagi iltimoslar, balki inson huquqlarining buzilishi holatlarini bartaraf etishga doir tavsiyalar ham aks etgan.

Bundan tashqari, shikoyatlarning hal etilishi haqida xolisona axborot olish, nazorat vazifalarini amalga oshirish, tekshiruvlar oʻtkazish va inson huquqlariga rioya etilishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan mintaqaviy vakillarga 263 ta topshiriq berildi.

119 ta shikoyat ularda bayon etilgan dalillarni oʻrganish va fuqarolar huquqlarining buzilishiga oid aniqlangan holatlarga huquqiy baho berish uchun Ekspert guruhi aʼzolariga topshirildi.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) erkinlik hamda shaxsiy daxlsizlik huquqiga rioya etilishi va uning himoya qilinishi, shuningdek jazoni ijro etish muassasalarida boʻlgan shaxslarning huquqlari masalalariga oid 1820 ta shikoyat kelib tushdi.

Keltirilgan diagrammadan koʻrinib turibdiki, ilgarigi yillarga taqqoslaganda huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining noqonuniy harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik bildirilgan shikoyatlar soni koʻpaygan.

T/r Kelib tushgan murojaatlar soni Nazoratga olingan shikoyatlar Ijobiy hal etildi 1. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 28 16 1 2. Andijon viloyati 81 44 6 3. Buxoro viloyati 82 49 5 4. Jizzax viloyati 73 43 5 5. Qashqadaryo viloyati 283 165 32 6. Navoiy viloyati 63 30 6 7. Namangan viloyati 57 37 4 9. Samarqand viloyati 148 74 14 8. Surxondaryo viloyati 164 90 14 10. Sirdaryo viloyati 37 18 4 11. Toshkent viloyati 196 124 20 12. Fargʻona viloyati 97 42 1 13. Xorazm viloyati 50 31 2 14. Toshkent shahri 299 161 28 15. chet ellik fuqarolardan 45 8 — 16. mahkumlardan 64 56 3 17. Internet orqali 51 20 — 18. anonim murojaatlar 2 — — Jami: 1820 1008 145

Fuqarolarning mamlakatimiz viloyatlaridan kelib tushgan hamda yashashga, erkinlik va shaxsiy daxlsizlikka boʻlgan huquqiga taalluqli shikoyatlari toifalar boʻyicha quyidagi tarzda taqsimlanadi:

Qamoqqa olish va ushlab turishdan norozilik toʻgʻrisida Jinoiy javobgarlikka tortilishdan norozilik toʻgʻrisida Mahkumlarni jazoni oʻtash uchun boshqa joyga oʻtkazish masalasi boʻyicha Amnistiya aktini qoʻllash va afv etish masalasi boʻyicha Mahkumlarga tibbiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisida Jazoni ijro etish xizmati xodimlarining noqonuniy harakatlari (harakatsizligi) toʻgʻrisida Huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida Olib borilayotgan tergov jarayonidan norozilik toʻgʻrisida Ehtiyot chorasini oʻzgartirish haqida Ekstraditsiya masalasi boʻyicha Odam savdosi masalalari boʻyicha Tergovni olib borishda man etilgan usullarni qoʻllashdan norizilik toʻgʻrisida Jami: Qoraqalpogʻiston Respublikasi — 3 — 4 — — 11 7 — 2 — 1 28 Andijon viloyati 1 13 2 21 1 — 26 15 — 1 1 — 81 Buxoro viloyati 1 12 — 6 — 1 31 22 — 2 5 2 82 Jizzax viloyati 2 11 — 10 — — 28 22 — — — — 73 Qashqadaryo viloyati — 34 2 36 — 1 122 69 — 1 15 3 283 Navoiy viloyati 1 13 — 8 — 1 24 13 — — 2 1 63 Namangan viloyati — 7 — 18 — 1 15 11 — — 5 — 57 Samarqand viloyati — 14 1 18 1 3 58 41 — — 10 2 148 Surxondaryo viloyati 1 21 1 15 — — 74 41 — — 9 2 164 Sirdaryo viloyati — 2 3 3 — — 17 10 — — 2 — 37 Toshkent viloyati 5 32 3 34 2 1 71 44 — — 2 2 196 Fargʻona viloyati 1 17 2 29 1 — 25 20 — — 2 — 97 Xorazm viloyati 1 8 1 3 — — 27 9 — — 1 — 50 Toshkent shahri 4 40 2 63 4 17 113 49 — 1 2 4 299 chet ellik fuqarolardan — 3 — 1 — 1 3 — — 1 — 36 45 Mahkumlardan 1 22 — 28 1 1 6 4 — — — 1 64 Internet orqali — 9 1 5 — — 20 4 — — — 12 51 Anonim murojaatlar — — — — — 1 — 1 — — — — 2 Jami: 18 261 18 302 10 28 671 382 — 8 56 66 1820

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) jazoni ijro etish muassasalaridagi shaxslardan doimiy ravishda shikoyatlar kelib tushadi. Hisobot yilida Inson huquqlari boʻyicha vakilga (ombudsmanga) 112 ta shunday shikoyat kelib tushdi. Jazoni ijro etish muassasalarida jazoni oʻtayotgan 14 nafar ayol va 98 nafar erkak oʻz huquqlari tiklanishini yoki himoya qilinishini iltimos qilib murojaat etdilar. Mahkumlarning 101 ta murojaati nazoratga olindi, shundan 4 ta holat boʻyicha mahkumlarning huquqlari tiklandi.

Ozodlikdan mahrum etish joylarida boʻlgan fuqarolardan va ularning qarindoshlaridan kelib tushgan shikoyatlar asosan mahkumlarni boshqa jazoni ijro etish muassasasiga oʻtkazish, amnistiya aktini qoʻllash, tibbiy yordam koʻrsatish, jazoni ijro etish muassasalari xodimlarining xatti-harakatlari, asossiz intizomiy jazolar, pochta xatlarini joʻnatmaslik, jazoni ijro etish muassasasining maʼmuriyati shartli ravishda muddatidan oldin ozod etish toʻgʻrisida sudga iltimosnoma yuborishni asossiz ravishda rad etganligi, jazoni ijro etish muassasasi maʼmuriyatining mahkumlarga oʻz qarindoshlari va yaqinlari bilan uchrashish, yaqin qarindoshlariga moddiy yordam koʻrsatish uchun ruxsatnoma berishni rad etganligi bilan bogʻliq masalalarga taalluqlidir.

Fuqarolardan kelib tushayotgan hamda yashashga, erkinlik va shaxsiy daxlsizlikka doir huquqlarning buzilishi haqidagi shikoyatlar yildan-yilga koʻpayib borayotgani — huquqni muhofaza qiluvchi organlarning faoliyatida qonun ustuvorligi prinsipiga hamda inson huquqlariga rioya etilishi bilan bogʻliq holatga jiddiy eʼtibor qaratish lozimligi, ayniqsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlarining kasb saviyasini va muomala madaniyatini oshirish zarurligi toʻgʻrisida xulosa chiqarish imkonini beradi.

Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) odil sudlov huquqini taʼminlash masalalari boʻyicha 1751 ta shikoyat kelib tushdi, shundan 742 ta shikoyat nazoratga olindi. 125 ta shikoyatda keltirilgan dalillar va vajlar asosli deb topildi hamda fuqarolarning buzilgan huquqlari va qonuniy manfaatlarini tiklash yuzasidan chora-tadbirlar koʻrildi.

Fuqarolarning odil sudlovga boʻlgan huquqi taʼminlanishi toʻgʻrisidagi shikoyatlari mintaqalar boʻyicha va toifalar boʻyicha quyidagi tarzda taqsimlandi:

Jinoyat ishlari boʻyicha sudning hukmidan norozilik toʻgʻrisida Fuqarolik ishlari boʻyicha sudning qaroridan norozilik haqida Xoʻjalik sudining qaroridan norozilik toʻgʻrisida Sudlarning qarorlari ijro etilmayotganligi haqida Sudlarda ishlarni koʻrib chiqishda yuzaga kelgan sansalorliklar toʻgʻrisida Jami: Qoraqalpogʻiston Respublikasi 23 18 2 6 3 52 Andijon viloyati 24 21 — 11 2 58 Buxoro viloyati 15 19 — 15 1 50 Jizzax viloyati 23 25 2 23 1 74 Qashqadaryo viloyati 61 42 5 208 3 319 Navoiy viloyati 22 17 — 19 1 59 Namangan viloyati 15 13 1 25 2 56 Samarqand viloyati 25 52 — 54 3 134 Surxondaryo viloyati 27 50 — 78 5 160 Sirdaryo viloyati 23 12 — 10 — 45 Toshkent viloyati 57 61 5 53 6 182 Fargʻona viloyati 22 33 — 23 4 82 Xorazm viloyati 18 22 — 4 3 47 Toshkent shahri 104 167 4 66 16 357 Chet ellik fuqarolardan 2 — — — — 2 Mahkumlardan 42 — — — — 42 Internet orqali 6 14 — 9 1 30 Anonim murojaatlar 1 1 — — — 2 Jami: 510 567 19 604 51 1751

Oʻz shikoyatlarida fuqarolar fuqarolik sudlarining qarorlari va jinoyat sudlarining hukmlari adolatsiz chiqarilayotgani, sudlarning ishida koʻp xatolarga yoʻl qoʻyilayotgani, sud majlislari asossiz ravishda ortga surilayotgani, ish boʻyicha sud ishini yuritishni toʻxtatish uchun asos boʻlgan holatlarning tugatilishi ustidan nazorat qilinmayotgani, bu esa sud muhokamasi muddatlari asossiz tarzda choʻzilib ketishiga olib kelayotgani haqida shikoyat qiladilar. Sudlarning xodimlari sud protsessi ishtirokchilarining iltimosnomalarini koʻrib chiqishga eʼtiborsiz qaraydilar.

Shuningdek, sud majlisi bayonnomalari juda muhim protsessual hujjat boʻlishiga qaramasdan, ularni tuzish tartibi va muddatlarini buzish hollari kuzatilmoqda. Fuqarolarning shikoyatlarida sud majlislari bayonnomalarida sud jarayoni noxolis aks ettirilayotgani, sud majlisi protsessida chiqarilgan qaror oʻz muddatida qoʻlga berilmasligi, sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish imkoniyati yaratilmasligi, hukmlar va qarorlar nusxalarini berish muddatlariga rioya etilmayotgani taʼkidlanadi.

Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) mehnat qilishga boʻlgan konstitutsiyaviy huquqning buzilishi bilan bogʻliq shikoyatlar soni kamaydi, biroq korxonalar, tashkilotlar va muassasalar maʼmuriyatining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik bildirilgan shikoyatlar soni koʻpayib bormoqda. Fuqarolardan ishga joylashtirishda yordam koʻrsatish masalalari boʻyicha shikoyatlar kelib tushishi davom etmoqda.

Mehnat huquqi 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Jami shikoyatlar 448 393 408 485 482 Ishdan boʻshatish (qisqartirish) va boshqa ishga oʻtkazishdan norozilik toʻgʻrisida 168 185 176 180 182 Korxona, tashkilot,muassasa maʼmuriyatining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida 117 62 89 190 172 Ish haqi oʻz vaqtida toʻlanmayotgani toʻgʻrisida 59 56 52 50 58 Maʼlumotnomalar yoki boshqa hujjatlarni olish masalalari boʻyicha 2 2 6 10 20 Mehnat migratsiyasi masalasi boʻyicha 6 1 3 5 8 Ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida 96 87 82 50 42

Hisobot yilida mehnatga oid munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishga taalluqli shikoyatlarning aksariyati Qashqadaryo, Toshkent viloyatlari va Toshkent shahridan kelib tushdi.

Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) taʼlim muassasalari rahbariyatining va xodimlarining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik bildirib yozilgan shikoyatlar soni ancha koʻpaydi. Shu bilan bir qatorda, oʻtkazilgan test sinovlari natijalaridan norozilik bildirib yozilgan shikoyatlar soni qariyb ikki baravar koʻpaydi.

Taʼlim olish huquqi 2014-yil Nazoratga olindi Ijobiy hal etildi Jami shikoyatlar 229 152 28 Taʼlim muassasalari rahbariyati va ular xodimlarining harakatlaridan(harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida 199 131 26 Test yakunlaridan norozilik toʻgʻrisida 21 19 2 Diplom yoki oʻquv yurtini tugatganlik toʻgʻrisidagi guvohnomani nostrifikatsiya qilish haqida 9 2 —

Fuqarolarning shikoyatlarini tahlil qilish taʼlim olish bilan bogʻliq huquqiy munosabatlar sohasidagi shikoyatlarning aksariyati Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlari va Toshkent shahridan kelib tushayotganligini koʻrsatmoqda.

2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 4 4 1 0 1 Andijon viloyati 15 13 3 7 8 Buxoro viloyati 9 6 6 8 8 Jizzax viloyati 8 7 3 9 10 Qashqadaryo viloyati 41 47 31 19 24 Navoiy viloyati 8 9 3 8 9 Namangan viloyati 9 8 3 6 6 Samarqand viloyati 17 9 15 20 15 Surxondaryo viloyati 31 35 15 14 21 Sirdaryo viloyati 1 2 1 2 2 Toshkent viloyati 25 14 10 9 10 Fargʻona viloyati 11 12 5 7 7 Xorazm viloyati 9 3 8 5 4 Toshkent shahri 26 35 24 23 20 Internet orqali 15 7 4 Anonim murojaatlar — 1 Jami: 229 212 132 137 145

Shuni taʼkidlash lozimki, hisobot yilida pensiyalarni hisoblab chiqish masalasi oʻz dolzarbligini yoʻqotgani yoʻq.

Ijtimoiy muhofaza huquqi 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Jami murojaatlar 356 426 264 257 292 Pensiyani hisoblab chiqish masalasi boʻyicha 152 196 109 49 46 Pensiya oʻz vaqtida toʻlanmayotgani toʻgʻrisida 22 35 18 48 60 Yoshiga koʻra yoki kasb xususiyatiga koʻra pensiyaga chiqish masalasi boʻyicha 22 21 6 24 29 Nafaqa yoki moddiy yordam olish masalalari boʻyicha 146 158 121 120 139 Imtiyozlar olish boʻyicha 14 16 10 16 18

Hisobot yilida ijtimoiy muhofaza qilish sohasidagi huquqiy munosabatlarga taalluqli shikoyatlarning aksariyati Qashqadaryo, Surxondaryo, Toshkent viloyatlari va Toshkent shahridan kelib tushdi.

Jami murojaatlar Pensiyani hisoblab chiqish masalasi boʻyicha Pensiya oʻz vaqtida toʻlanmayotgani toʻgʻrisida Yoshiga koʻra yoki kasb xususiyatiga koʻra pensiyaga chiqish masalasi boʻyicha Nafaqa yoki moddiy yordam olish masalalari boʻyicha Imtiyozlar olish boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi 6 1 — 1 4 — Andijon viloyati 5 1 — — 3 1 Buxoro viloyati 7 2 — 1 3 1 Jizzax viloyati 24 4 — 1 17 2 Qashqadaryo viloyati 58 12 2 2 42 — Navoiy viloyati 14 7 — 2 5 — Namangan viloyati 10 6 1 3 — — Samarqand viloyati 20 8 — 4 7 1 Surxondaryo viloyati 59 33 4 — 20 2 Sirdaryo viloyati 9 5 1 — 2 1 Toshkent viloyati 35 15 4 2 12 2 Fargʻona viloyati 23 12 2 1 7 1 Xorazm viloyati 16 9 1 3 3 — Toshkent shahri 55 28 6 1 17 3 Chet ellik fuqarolardan 2 2 — — — — Internet orqali 13 7 1 1 4 — Jami: 356 152 22 22 146 14

Fuqarolarning ijtimoiy taʼminotga boʻlgan oʻz konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) 259 ta shunday mavzudagi shikoyatni nazoratga olib, tegishli organlarga yubordi. Shundan 44 ta shikoyat ijobiy hal qilindi.

Hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) malakali tibbiy xizmat koʻrsatilishiga boʻlgan huquq taʼminlanishiga doir 202 ta shikoyat tushdi. Fuqarolar shikoyatlarida malakasiz tibbiy xizmat koʻrsatilayotgani, tibbiyot xodimlarining kasb odobi va madaniyati darajasi pastligi toʻgʻrisidagi masalalar koʻtarilgan.

Salomatlik va malakali tibbiy xizmatdan foydalanish huquqi 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Jami murojaatlar 202 165 203 164 170 Aholiga tibbiy yordam koʻrsatish masalalari boʻyicha 46 28 23 16 30 Sogʻliqni saqlash organlarining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida 68 53 57 44 55 Qoʻyilgan tashxisdan norozilik toʻgʻrisida 12 8 10 6 10 Nogironlarning huquqlarini himoya qilish bilan bogʻliq masalalar boʻyicha 76 76 113 98 75

Fuqarolarning malakali tibbiy xizmat koʻrsatilishiga boʻlgan huquqlari taʼminlanishi toʻgʻrisidagi shikoyatlarini mintaqalar boʻyicha tahlil qilish shuni koʻrsatadiki, Toshkent shahridan va respublikamizning bir qator viloyatlaridan tushayotgan shikoyatlar soni kamaydi, ayni bir vaqtning oʻzida Surxondaryo, Qashqadaryo hamda Fargʻona viloyatlaridan kelib tushayotgan shikoyatlar koʻpayganligi kuzatilmoqda.

2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Qoraqalpogʻiston Respublikasi 3 2 1 6 4 Andijon viloyati 6 9 4 7 7 Buxoro viloyati 1 7 5 5 3 Jizzax viloyati 13 9 13 8 7 Qashqadaryo viloyati 44 39 37 17 21 Navoiy viloyati 5 13 11 2 1 Namangan viloyati 4 3 3 4 3 Samarqand viloyati 16 11 16 15 19 Surxondaryo viloyati 32 27 24 23 27 Sirdaryo viloyati 4 3 7 10 7 Fargʻona viloyati 20 9 13 7 5 Toshkent viloyati 19 11 19 21 25 Xorazm viloyati 8 4 6 7 6 Toshkent shahri 20 17 38 32 35 Internet orqali 6 1 4 Anonim murojaatlar — — 1 Chet ellik fuqarolardan — — 1 Mahkumlardan 1 Jami 202 165 203 164 170

Mamlakatimizda sotsial-ijtimoiy munosabatlar sohasidagi yangilanish jarayonlarida muayyan qiyinchiliklar mavjud. Fuqarolar oila-nikoh munosabatlari masalalarida shunday qiyinchiliklarga duch kelishmoqda. Ular Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) yoʻllangan va yildan-yilga soni koʻpayib borayotgan oʻz shikoyatlarida shu haqda soʻz yuritadilar.

Oilani himoya qilish huquqi 2014-yil 2013-yil 2012-yil 2011-yil 2010-yil Jami murojaatlar 432 431 480 322 587 Xotin-qizlar huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida 27 24 54 13 86 Bola huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida 10 25 34 7 168 Oilaviy va maishiy masalalar 395 382 392 302 333

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakiliga (ombudsmanga) kelib tushgan shikoyatlarda xotin-qizlarning huquqlari, shu jumladan ularning uy-joy huquqi buzilganligi hollari, oiladagi zoʻravonlik, bolalarning nafaqa olish huquqlarini cheklash holatlari, ishga joylashtirish muammolari, ayollarga voyaga yetmagan bolalarini parvarishlash boʻyicha alimentlar toʻlanmaganligi masalalari bayon qilinadi.

Oilani himoya qilish huquqi 2014-yil Nazoratga olindi Ijobiy hal etildi Jami shikoyatlar 432 70 12 Xotin-qizlar huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida 27 13 1 Bola huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida 10 10 2 Oilaviy va maishiy masalalar 395 47 9

Oilaviy va maishiy muammolar eng dolzarb masalalardan boʻlib qolmoqda. Bu borada viloyatlar boʻyicha koʻp miqdorda shikoyatlar kelib tushishi kuzatilmoqda, bu esa aynan fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari bilan oʻzaro hamkorlik qilishga jiddiy eʼtibor qaratishlari zarurligidan dalolat beradi.

Jami Xotin-qizlar huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida Bola huquqlarining buzilganligi toʻgʻrisida Oilaviy va maishiy masalalar Qoraqalpogʻiston Respublikasi 9 — — 9 Andijon viloyati 19 — 1 18 Buxoro viloyati 17 1 — 16 Jizzax viloyati 25 1 — 24 Qashqadaryo viloyati 68 9 1 58 Navoiy viloyati 19 1 — 18 Namangan viloyati 13 — — 13 Samarqand viloyati 27 1 — 26 Surxondaryo viloyati 51 7 — 44 Sirdaryo viloyati 11 — 1 10 Fargʻona viloyati 23 — 1 22 Toshkent viloyati 45 3 — 42 Xorazm viloyati 12 — — 12 Toshkent shahri 72 2 4 66 Internet orqali 21 2 2 17 Jami: 432 27 10 395

Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida, Toshkent shahrida tadbirkorlar va fermyerlar huquqlarini taʼminlash borasidagi vaziyat alohida eʼtiborni talab etadi, eng koʻp murojaat shu mintaqalarga toʻgʻri kelmoqda.

2014-yilda jami Tadbirkorlarning huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida Kredit olish bilan bogʻliq masalalar Fermyerlarning huquqlari buzilganligi toʻgʻrisida Qoraqalpogʻiston Respublikasi 1 — 1 — Andijon viloyati 4 3 1 — Buxoro viloyati 3 2 — 1 Jizzax viloyati 1 1 — — Qashqadaryo viloyati 18 12 1 5 Navoiy viloyati 6 2 4 — Namangan viloyati 4 4 — — Samarqand viloyati 4 1 3 — Surxondaryo viloyati 6 4 1 1 Sirdaryo viloyati 2 1 1 — Fargʻona viloyati 5 3 — 2 Toshkent viloyati 10 8 1 1 Xorazm viloyati 7 4 2 1 Toshken� shahri 16 14 2 — Internet orqali 1 — 1 — Jami: 88 59 18 11

Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlarining harakatlari (harakatsizligi) toʻgʻrisidagi, ularning oʻz mansab mavqeyini suiisteʼmol qilayotganligi haqidagi, yer toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari normalarining buzilayotganligi haqidagi shikoyatlar sonining oʻsishi davom etmoqda.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari, fermer xoʻjaliklari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyati bilan bogʻliq masalalar 2014-y. 2013-y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Jami murojaatlar 635 564 397 528 400 Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlarining qarorlari, harakatlaridan (harakatsizligidan)norozilik toʻgʻrisida 512 485 305 357 279 Fermer xoʻjaliklari rahbarlarining harakatlaridan(harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida 30 14 19 23 35 Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining harakatlaridan (harakatsizligidan), qarorlaridan norozilik toʻgʻrisida 93 65 73 148 86

Hisobot yilida Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari, Toshkent shahri aholisidan shunday shikoyatlar eng koʻp miqdorda kelib tushdi.

2014-yilda jami Davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlarining qarorlari, harakatlaridan(harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida Fermer xoʻjaliklari rahbarlarining harakatlaridan (harakatsizligidan)norozilik toʻgʻrisida Fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining qarorlari, harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik toʻgʻrisida Qoraqalpogʻiston Respublikasi 13 13 — — Andijon viloyati 19 17 1 1 Buxoro viloyati 21 15 5 1 Jizzax viloyati 27 20 1 6 Qashqadaryo viloyati 124 88 8 28 Navoiy viloyati 22 21 — 1 Namangan viloyati 17 15 — 2 Samarqand viloyati 57 43 7 7 Surxondaryo viloyati 72 56 5 11 Sirdaryo viloyati 12 9 1 2 Fargʻona viloyati 43 40 — 3 Toshkent viloyati 63 51 — 12 Xorazm viloyati 17 15 1 1 Toshkent shahri 115 97 — 18 Internet orqali 13 12 1 — Jami 635 512 30 93

Mahalliy davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ular mansabdor shaxslarining faoliyati bilan bogʻliq shikoyatlar soni yildan-yilga koʻpayib bormoqda. Bunday shikoyatlar mahalliy davlat hokimiyati organlari fuqarolar murojaatlarini oʻz vaqtida koʻrib chiqmayotganligidan, ayrim viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimlari qabuliga kirish imkoniyati yoʻqligidan, natijada fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlari cheklanib qolayotganligidan dalolat beradi.

IV. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) mintaqaviy vakillarining faoliyati

Hozirgi vaqtda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillari mamlakatimiz viloyatlarida faoliyat koʻrsatmoqda. Ular joylarda fuqarolar shikoyatlarini qabul qilib, joyning oʻziga borib oʻrganib va hal qilib, har yili mahalliy hokimiyat vakillik organlarining tegishli yigʻilishlarida joylarda inson huquqlariga rioya etilishi haqidagi axborotni taqdim etib, ombudsman institutining faoliyati samaradorligini ancha kuchaytirmoqda.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) mintaqaviy vakillari faoliyatining eng muhim yoʻnalishlaridan biri hudud miqyosida fuqarolar huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi hamda uning himoya qilinishi holatini aniqlashdan, shuningdek davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining, shu jumladan sud hamda huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalarning huquqni qoʻllash amaliyotida inson huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishining inson huquqlari sohasidagi qonun hujjatlariga muvofiqligini taʼminlashdan iboratdir.

Fuqarolar shikoyatlari bilan ish olib borish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakili faoliyatida asosiy ish shakllaridan biridir. Mintaqaviy vakillarning fuqarolar shikoyatlarini koʻrib chiqish borasidagi ishini tahlil etish shuni koʻrsatadiki, fuqarolar oʻz ijtimoiy-iqtisodiy huquqlariga rioya etilishi va ularni taʼminlash masalalari koʻrib chiqilayotganda Ombudsmanning joylardagi vakillariga tobora koʻproq murojaat qilishmoqda. Ombudsman mintaqaviy vakillarining faoliyatida sud majlislarida kuzatuvchi sifatida ishtirok etish, arizachilar bilan joylarda uchrashuvlar oʻtkazish, muayyan murojaatlar yuzasidan jazoni ijro etish tizimi muassasalarida boʻlish kabi ish shakllari paydo boʻldi.

Fuqarolarning shikoyatlari samarali hal qilinishini taʼminlash maqsadida joylarda ekspert guruhlari tashkil etilgan, mintaqaviy vakilning viloyat prokuratura, ichki ishlar, adliya organlari, sogʻliqni saqlash muassasalari, kasaba uyushmasi tashkilotlari va xotin-qizlar qoʻmitalari bilan hamkorlikdagi ishchi guruhlari tuzilgan.

Fuqarolarning shikoyatlarini qabul qilish va koʻrib chiqish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) mintaqaviy vakillarining faoliyatida ustuvor yoʻnalishlardan biri boʻlib, u amaldagi qonun hujjatlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. Hisobot yilida Ombudsmanning mintaqaviy vakillari tomonidan 893 ta shikoyat koʻrib chiqildi.

Fuqarolarning shikoyatlarini oʻrganish ular shikoyatlar mintaqalar boʻyicha notekis taqsimlanganligini koʻrsatadi, bu esa aholining oʻz konstitutsiyaviy huquqlari buzilishini idrok etish darajasi bilan belgilanadi va buzilgan huquqlarni tiklash chora-tadbirlarini koʻrish zarurligini anglatadi.

2014-y. 2013 y. 2012-y. 2011-y. 2010-y. Jami murojaatlar 893 979 895 749 888 Qoraqalpogʻiston Respublikasi — — — — 9 Andijon viloyati 127 85 113 122 115 Buxoro viloyati 37 26 22 19 20 Jizzax viloyati — 45 39 48 41 Qashqadaryo viloyati 99 81 91 99 87 Navoiy viloyati 34 43 42 13 64 Namangan viloyati 23 21 29 16 40 Samarqand viloyati 145 192 104 42 84 Surxondaryo viloyati 45 56 34 44 22 Sirdaryo viloyati 29 32 39 50 50 Toshkent viloyati 90 16 — — 25 Fargʻona viloyati 33 120 133 22 26 Xorazm viloyati — 26 35 25 64 Toshkent shahri 231 236 214 249 241

Shuni taʼkidlash kerakki, bir qator mintaqalarda fuqarolarning mintaqaviy vakillarga, chunonchi Toshkent shahri, Andijon, Samarqand viloyatlaridagi vakillarga shikoyatlari sonining oʻsib borayotganligi kuzatildi. Qator viloyatlarda (Fargʻona, Surxondaryo viloyatlarida) fuqarolarning shikoyatlari soni pasayayotganligi aniqlandi, bu mintaqaviy vakillar faoliyatining tashkiliy masalalari bilan bogʻliq boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillari tomonidan koʻrib chiqilgan fuqarolar shikoyatlarining xususiyati shunga eʼtibor qaratish imkonini beradiki, shikoyatlarning aksariyat qismi fuqarolarning uy-joy huquqlari, mehnat va ijtimoiy-iqtisodiy huquqlari taʼminlanishiga taalluqlidir. Fuqarolar shikoyatlarining katta qismini uy-joy huquqlari buzilishi haqidagi shikoyatlar (umumiy miqdorning 16 foizi) tashkil etadi. Ularda kommunal xizmatlar, uy-joy mulkdorlari shirkatlarining qoniqarsiz ishlayotganligi, uy-joy olish yoki qurilish uchun yer ajratish masalalari ifodalangan. Mehnat huquqlari sohasidagi shikoyatlarda (12 foiz) fuqarolar xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi noqonuniy bekor qilinganligidan shikoyat qiladilar, korxonalar, tashkilotlar va muassasalar maʼmuriyatining harakatlaridan (harakatsizligidan) norozilik bildiradilar. Murojaatlarning yana bir qismini ijtimoiy huquqlar sohasidagi shikoyatlar (8,8 foiz) tashkil etadi, ularda pensiya toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilmayotganligi, moddiy yordam va nafaqa olishdagi muammolar bayon qilinadi.

Ombudsmanning mintaqaviy vakillari ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlikka alohida eʼtibor qaratmoqdalar, bunday hamkorlik doirasida mahalliy televideniye va radio orqali doimiy ravishda fuqarolar huquqlarini himoya qilishga doir faoliyatga bagʻishlangan chiqishlar tashkil etib borildi. Shuningdek, Internet tarmogʻi imkoniyatlaridan ham keng foydalanildi.

Ombudsman institutining faoliyati haqidagi materiallar Ombudsman mintaqaviy vakillarining faol koʻmagida viloyat, tuman va shahar matbuotida, koʻp tirajli va idoraviy bosma nashrlarda muntazam ravishda berib boriladigan boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) mintaqaviy vakillari inson huquqlari sohasidagi xalqaro hamkorlikda faol ishtirok etmoqda. Bunday hamkorlik xorijda oʻtkazilgan konferensiyalar, seminarlar, treninglarda maʼruzalar bilan ishtirok etish, shuningdek xorijiy sheriklar hamda xalqaro tashkilotlarning vakillari bilan mamlakatimiz mintaqalarida uchrashuvlar va suhbatlar tashkil etish shaklida amalga oshirildi. Mintaqaviy vakillar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan tashkil etilgan inson huquqlari masalalariga doir seminarlar va tadbirlarda ishtirok etib, xorijiy ombudsmanlarning ish tajribasi bilan tanishish imkoniyatiga ega boʻlmoqda.

V. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) inson huquqlari sohasida fuqarolar ijtimoiy ongini oshirishga koʻmaklashish borasidagi faoliyati

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) fuqarolarni qabul qilish va ular shikoyatlarini koʻrib chiqish, inson huquqlarining turli toifalarini monitoring qilish borasidagi faoliyati aholining huquqiy madaniyatini yanada rivojlantirish tadbirlarini amalga oshira borish zarurligini tasdiqlaydi.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) huquqiy maʼrifat sohasidagi faoliyatida davlat organlari mansabdor shaxslarining, huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalar xodimlarining va umuman aholining huquqiy madaniyatini oshirishga qaratilgan axborot-maʼrifiy tadbirlarni oʻtkazish ustuvor yoʻnalish boʻldi.

Aholining huquqiy savodxonligini oshirish, uni davlat organlarining samarali jamoatchilik nazoratini taʼminlash borasidagi faoliyati haqida xabardor qilishga doir ustuvor vazifalarni aniqlash, shuningdek mazkur vazifalarni amalga oshirishda Ombudsman va fuqarolik jamiyati institutlarining oʻzaro hamkorligini mustahkamlash boʻyicha tajriba almashish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tashabbusiga koʻra Konrad Adenauer nomli fondning Oʻzbekistondagi vakolatxonasi bilan birgalikda “Inson huquqlari va erkinliklarining ishonchli himoya qilinishini taʼminlashda jamoatchilik nazorati: Oʻzbekiston va xorijiy mamlakatlar tajribasi” mavzuida seminarlar turkumi oʻtkazildi (2014-yil 5-6-mart kunlari — Toshkent shahrida, 21-22-aprel kunlari — Buxoro shahrida, 20-21-noyabr kunlari — Fargʻona shahrida).

Seminarlar ishtirokchilarining fikriga koʻra, demokratik institutlar yordamida tuzilgan davlat hokimiyati devonining barqaror va mutanosib faoliyat koʻrsatishi uchun jamiyat davlat hokimiyati organlari va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari faoliyati ustidan mustaqil nazorat qilishning zamonaviy va samarali vositalariga ega boʻlishi darkor. Bu konstitutsiyaviy qonun hujjatlari darajasida mavjud boʻlgan hokimiyat tarmoqlarining boʻlinishi, qonun ustuvorligi, xalq hokimiyati, inson huquqlari ustuvorligi prinsiplarini jiddiy ravishda mustahkamlash imkonini beradi.

Davra suhbatida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatlari va senatorlari, Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti, “Mahalla” jamgʻarmasi, Oʻzbekiston Xotin-qizlar qoʻmitasi, kasaba uyushmalari, “Kamolot” Yoshlar ijtimoiy harakati, advokatlar palatasi vakillari, Ombudsmanning ekspert guruhi aʼzolari va mintaqaviy vakillari hamda ommaviy axborot vositalarining vakillari ishtirok etdilar.

Oʻzbekiston Respublikasida olib borilayotgan ijtimoiy hayotning barcha tomonlarini modernizatsiya qilish ishlari Oʻzbekiston Respublikasining huquq tizimi hamda insonning barcha huquqlari hurmat qilinishini ragʻbatlantirish va rivojlantirish sohasidagi xalqaro huquqning yaqinlashuvi uchun obyektiv shart-sharoitlar yaratish zarurligini belgilab berdi.

Davlat organlarining inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha faoliyatida inson huquqlarini ragʻbatlantirish borasida oʻzaro hamkorlik qilish boʻyicha tajriba almashish maqsadida Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili tomonidan EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi bilan birgalikda “Inson huquqlarini ragʻbatlantirish: uni amalga oshirish yoʻllari borasidagi xalqaro va milliy tajriba” mavzusida seminarlar turkumi tashkil etildi. Ikkita seminar 16-aprel kuni Toshkent shahrida va 25-26-avgust kunlari Nukus shahrida boʻlib oʻtdi.

Seminarda shu narsa taʼkidlandiki, mustaqillikning ilk kunlaridanoq Oʻzbekiston Respublikasida aholining huquqiy madaniyatini oshirishga va inson huquqlarini himoya qilishni ragʻbatlantirishga qaratilgan keng koʻlamdagi tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Seminar ishtirokchilarining fikriga koʻra, inson huquqlarini himoya qilish va ragʻbatlantirish borasidagi amaliy vazifa milliy darajada huquqlarni himoya qilishni tegishli qonun hujjatlari, mustaqil sud hokimiyati, yakka tartibdagi himoya qilish kafolatlari va vositalarini qonuniy yoʻl bilan rasmiylashtirish va qoʻllash, shuningdek demokratik institutlarni, inson huquqlari sohasidagi taʼlim va maʼrifatni tashkil etish yordamida amalga oshirishni nazarda tutadi.

Oʻzbekistonda Ombudsman institutining faoliyat tartibotlarini takomillashtirish orqali inson huquqlari va erkinliklarining amalda huquqiy jihatdan taʼsirchan, haqiqiy faoliyat koʻrsatishi mexanizmini taʼminlash zarurligi haqidagi masala alohida dolzarblik va ahamiyat kasb etmoqda.

Ombudsmanning huquqiy maqomini, Parlament ombudsmani vakolatlarini yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar va tavsiyalar ishlab chiqish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi bilan birgalikda hisobot yilining 7-8-may kunlari “Ombudsman institutining faoliyati tartibotlarini takomillashtirish” mavzusida davra suhbati tashkil etildi.

Davra suhbatida taʼkidlandiki, hozirgi vaqtda Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning qonuniy manfaatlarini sud orqali va suddan tashqari himoya qilishni oʻz ichiga olgan inson huquqlarini himoya qilish tizimi yaratilgandir. Bunda inson va fuqaro huquqlari hamda erkinliklarini suddan tashqari himoya qilish institutlarining faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirishga alohida eʼtibor qaratiladi.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Oliy kurslar tinglovchilari bilan, Ichki ishlar organlari xodimlari bilan, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Yuristlar malakasini oshirish markazi tinglovchilari bilan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi tinglovchilari bilan “mahorat darslari” tashkil etildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hamda uning Kotibiyati xodimlarining turli davlat tuzilmalari va nohukumat tashkilotlari tomonidan oʻtkazilgan davra suhbatlari, seminarlar, konferensiyalarda faol ishtirok etish 2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) inson huquqlari sohasida fuqarolar ijtimoiy ongini oshirishga koʻmaklashish boʻyicha faoliyatida muhim yoʻnalish boʻldi.

VI. Inson huquqlari va erkinliklari himoya qilinishini taʼminlash sohasidagi xalqaro hamkorlik

“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 1-moddasiga, shuningdek “Oʻzbekiston Respublikasining Tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Ombudsman instituti xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga koʻmaklashadi. Bunday hamkorlikni amalga oshirishning asosiy prinsiplari inson huquqlarining hurmat qilinishi va unga rioya etilishini taʼminlash, shuningdek inson huquqlarini ragʻbatlantirish maqsadida uzoq muddatli oʻzaro hamkorlik oʻrnatish va uni rivojlantirishdan iboratdir.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) inson huquqlari sohasidagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga katta eʼtibor qaratmoqda, bunday hamkorlik chet ellik hamkasblar bilan ikki tomonlama asosdagi hamda xalqaro tashkilotlar doirasidagi aloqalarni rivojlantirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Hisobot davri mobaynida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) BMT Taraqqiyot Dasturi, YUNISEF, Yevropa Ittifoqi komissiyasi, EXHTning Demokratik institutlar va inson huquqlari boʻyicha byurosi, EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi, YuSAID, Konrad Adenauer va Fridrix Ebert nomli fondlar, “Mintaqaviy muloqot” xalqaro nohukumat tashkiloti kabi xalqaro tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorligi faol rivojlanib bormoqda.

Ombudsman institutining institutsional salohiyatini mustahkamlash va uning mintaqaviy vakillarini barqaror rivojlantirishga koʻmaklashish, shuningdek davlat organlari, shu jumladan sudlar va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalar bilan oʻzaro hamkorligining shakllari va usullarini takomillashtirish maqsadida Ombudsman tomonidan EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi bilan birgalikda 2014-2015-yillarga moʻljallangan “Oʻzbekiston Respublikasining Ombudsman instituti faoliyatini takomillashtirishda koʻmaklashish” loyihasi amalga oshirilmoqda.

2014-yil 7-8-may kunlari “Ombudsman instituti faoliyatini takomillashtirish tartibotlari” mavzusida davra suhbati boʻlib oʻtdi. Tadbirni EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi koʻmagida Oʻzbekiston Ombudsmani tashkil etdi. Davra suhbatida Polsha Respublikasining Inson huquqlari himoyachisi oʻrinbosari janob Stanislav Trotsuk va Niderlandiya Qirolligining Milliy Ombudsmani oʻrinbosari Adrian Stexauyer xonim ishtirok etdilar.

Yuqorida koʻrsatib oʻtilgan loyiha doirasida davlat organlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi bilan birgalikda 2014-yil 16-aprel kuni Toshkent shahrida va 24-25-avgust kunlari Nukus shahrida “Inson huquqlarini ragʻbatlantirish: uni amalga oshirish yoʻllari borasidagi xalqaro va milliy tajriba” mavzusida seminarlar oʻtkazildi. Tadbirni oʻtkazishdan asosiy maqsad davlat organlarining inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha faoliyatida inson huquqlarini ragʻbatlantirish borasida oʻzaro hamkorlik boʻyicha tajriba almashishdan iborat boʻldi.

Mazkur loyiha doirasida EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi koʻmagida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) tomonidan 2014-yil 21-25-iyul kunlari “Qiynoqlarga barham berish borasidagi xalqaro andozalar va milliy preventiv tartibotlar” mavzusida Yozgi maktab tashkil etildi.Ushbu treningning maqsadi qiynoqlardan holi boʻlish erkinligi huquqi sohasidagi xalqaro andozalarni, shuningdek milliy preventiv tartibot borasidagi oʻz modyelimizni ishlab chiqish uchun Polsha va Sloveniya hamda boshqa davlatlarning turli modellari misolida milliy preventiv tartibotlarni tashkil etish va ular faoliyatini yoʻlga qoʻyish amaliyotini oʻrganishdan iborat boʻldi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hamda EXHTning Oʻzbekistondagi loyihalari Muvofiqlashtiruvchisi oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik yoʻnalishlaridan biri chet el mamlakatlarining Ombudsman institutlari ish faoliyati bilan tanishishga qaratilgan oʻquv safarlarini tashkil etish va oʻtkazishdan iboratdir.

2014-yil 12-18-oktabr kunlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) S.Sh. Rashidova boshchiligidagi Oʻzbekiston delegatsiyasi Ombudsman Kotibiyati xodimlari va mintaqaviy vakilidan, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti, Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti vakillaridan iborat tarkibda Avstriya Respublikasida boʻldi.

Tashrifning maqsadi — Xalqaro va Yevropa Ombudsman institutlari bilan hamkorlikni yanada chuqurlashtirishdan hamda inson huquqlarini himoya qilishning xalqaro tizimi, Avstriya Parlament ombudsmani faoliyati, Mintaqaviy ombudsman va ixtisoslashtirilgan ombudsmanlar ish tajribasi, qiynoqlarga barham berishga doir Milliy preventiv tartibotning yaratilishi va taʼsis etilishi bilan tanishishdan iborat.

Tashrif chogʻida Avstriya Oliy sudida, Avstriya Respublikasi parlamentida, Avstriya Xalq huquqni himoya qilish hayʼati ofisida, Avstriya Ichki ishlar federal vazirligida, Avstriya Tashqi ishlar vazirligida, Avstriya Adliya vazirligida, Avstriya Qamoqxonalari xizmatida, Bola huquqlari boʻyicha ombudsman va Bemorlar huquqlari boʻyicha ombudsman ofislarida uchrashuvlar oʻtkazildi. Tashrif doirasida EXHT Bosh kotibi oʻrinbosari, EXHT kotibiyatining mojarolarga barham berish boʻyicha markazi direktori elchi Adam Koberatski bilan uchrashuv boʻlib oʻtdi.

Tashrif davomida Oʻzbekiston delegatsiyasi Tirol Federal yerining Insbruk shahridagi Mintaqaviy ombudsmani faoliyatini oʻrgandi, shuningdek Tirol Federal yerining jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlar huquqlarining taʼminlanishi shart-sharoitlari bilan tanishdi.

Uchrashuvlar chogʻida fuqarolik jamiyati barpo etish, sud-huquq tizimini isloh qilish, inson huquqlari hamda erkinliklariga rioya etish va uning himoya qilinishini taʼminlash, inson huquqlari boʻyicha milliy institutlarni rivojlantirish va ularning inson huquqini himoya qilish tartibotidagi rolini oshirish, ozodlikdan mahrum etish joylarida mustaqil monitoring oʻtkazishning dolzarb masalalari yuzasidan oʻzaro atroflicha fikr almashuvlar boʻlib oʻtdi.

Hisobot yilida Konrad Adenauer nomli fondning vakolatxonasi bilan yaqin hamkorlik davom ettirildi. Mamlakatimiz mintaqalarida seminarlar, davra suhbatlari oʻtkazish, birgalikda tadbirlarda ishtirok etish bunday oʻzaro hamkorlikning asosiy yoʻnalishlari boʻldi.

2014-yilda “Inson huquqlari va erkinliklarining ishonchli himoya qilinishini taʼminlashda jamoatchilik nazorati” mavzusidagi yangi turkum seminarlar oʻtkazildi. Shunday mavzudagi seminarlar respublikamizning 3 ta shahrida — Toshkent, Buxoro va Fargʻona shaharlarida boʻlib oʻtdi. Seminarlarning ishtirokchilarini tanlashda tuman miqyosidagi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari xodimlariga alohida eʼtibor qaratildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) Konrad Adenauer nomli fondning Markaziy Osiyo boʻyicha vakolatxonasi bilan hamkorlik qilishiga Konrad Adenauer nomli fondning markaziy rahbariyati tomonidan alohida eʼtibor qaratilmoqda. Tarkibida: Saksoniya Yeri (Landtag)Parlamenti Raisi — doktor Mattias Ryossler, Tyuringiya Yeri sobiq Bosh vaziri, Konrad Adenauer nomli fond Markaziy Boshqaruvi aʼzosi, Magna/Folksvagen konserni Boshqaruvi Raisi — janob Diter Altxaus, Konrad Adenauer nomli fond Bosh Kotibining oʻrinbosari, Fondning Xalqaro hamkorlik Bosh boshqarmasi boshligʻi — doktor Gerxard Valers (Berlin shahri), Konrad Adenauer nomli fondning Markaziy Osiyo boʻyicha Mintaqaviy vakolatli vakili, Fondning Oʻzbekiston Respublikasidagi vakolatxonasi rahbari — doktor Tomas Kunselar boʻlgan Germaniya delegatsiyasining tashrifi ana shundan dalolat beradi.

Xorijiy sheriklar bilan oʻzaro hamkorlik qabullar va uchrashuvlar tashkil etish orqali ham izchil rivojlanib bormoqda. 2014 hisobot yilida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) xalqaro tashkilotlar, boshqa mamlakatlarning ombudsmanlari, shuningdek diplomatiya missiyalari bilan hamkorligi faol rivojlandi.

Germaniya Federativ Respublikasining Oʻzbekiston Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi janob Naytxard Xyoster-Vissing, Niderlandiya Qirolligining Oʻzbekiston Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi janob Ronald Van Dartel, Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligining Oʻzbekiston Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi janob Jorj Edgar bilan uchrashuvlar boʻlib oʻtdi.

EXHT DIIHBning Oʻzbekiston Respublikasidagi ehtiyojlarini baholash boʻyicha missiyasi ekspretlarining Oʻzbekistonda boʻlishi dasturiga muvofiq 2014-yil 29-oktabr kuni EXHT DIIHBning Saylovlar boʻyicha departamenti boshligʻi oʻrinbosari Nikol Shmidt xonim va EXHT DIIHBning Saylovlar boʻyicha departamentining saylov boʻyicha maslahatchisi janob Aleksandr Shlik Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) S.Sh. Rashidova tomonidan qabul qilindi.

S. Rashidova Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) faoliyati haqida qisqacha axborot berdi. Taqdimotda asosiy eʼtibor Ombudsmanning inson huquqlarini himoya qilish tizimidagi roliga, axborot-maʼrifiy ishlariga, fuqarolar murojaatlarini qabul qilish va koʻrib chiqish, xalqaro hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha faoliyatiga qaratildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) faoliyatiga elchi Daana Everts qiziqish bildirdi, EXHT DIIHBning Oʻzbekiston Respublikasidagi saylovlarni kuzatish boʻyicha Cheklangan missiyasi ekspertlariga boshchilik qildi.

2014-yil 2-dekabr kuni Toshkentda Oʻzbekiston — Amerika siyosiy maslahatlashuvlari oʻtkazilishi bilan bir vaqtda Fuqarolik jamiyati forumi boʻlib oʻtdi. Forumni oʻtkazishdan maqsad — jazoni ijro etish muassasalarini boshqarish sohasida Hukumat bilan fuqarolik jamiyati oʻrtasidagi hamkorlik masalalarini muhokama qilishdan iborat boʻldi.

Fuqarolik jamiyati forumida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Tashqi siyosat masalalari qoʻmitasi raisi S. Safoyev, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) S. Rashidova, Inson huquqlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi milliy markazi direktori A. Saidov, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, IIVning Jazolarni ijro etish bosh boshqarmasi, Adliya vazirligi, Ombudsman ofisi, Inson huquqlari boʻyicha milliy markaz vakillari, shuningdek fuqarolik jamiyati instituti vakillari Sh. Gʻaniyev, A. Ergashev, T. Nikitina, S. Xoʻjayeva, V. Inoyatova ishtirok etdilar.

Amerika delegatsiyasi tomonidan uchrashuvda Davlat kotibi yordamchisi N. Bisval, elchi J. Krol, Davlat kotibi yordamchisining oʻrinbosari D. Rozenblyum, YuSAID mintaqaviy missiyasi direktori J. Edlton va boshqalar ishtirok etdilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) oʻz soʻzida Parlament ombudsmanining ozodlikdan mahrum etish joylarida boʻlgan shaxslar huquqlarini himoya qilish boʻyicha faoliyatining asosiy yoʻnalishlarini yoritdi.

Fuqarolik jamiyati forumi amaliy ishchan vaziyatda oʻtdi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) hamda uning vakillari hisobot yilida hammasi boʻlib 20 tadan ortiq elchilar, rasmiy delegatsiyalarni, chet el davlatlari hamda xalqaro tashkilotlarning, xorijiy nohukumat va huquqni muhofaza qiluvchi tashkilotlarning vakillarini qabul qildilar va qabul qilishda ishtirok etdilar.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) Xalqaro Ombudsman instituti, Yevropa Ombudsman instituti, Osiyo Ombudsmanlar assotsiatsiyasi faoliyatidagi oʻz ishtirokini axborot almashish, materiallar eʼlon qilish, rahbar organlarni saylash, shuningdek inson huquqlari masalalariga doir tadbirlarda va Ombudsmanlar faoliyatida ishtirok etish orqali davom ettirdi.

Mavjud davlatlararo hamkorlik aloqalari butunlay yangi gumanitar yoʻnalish, yaʼni xorijiy ombudsmanlar oʻrtasida inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish sohasidagi ikki tomonlama hamkorlik munosabatlari bilan boyimoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) Yevropa, Osiyo, MDH mamlakatlarining ombudsmanlari bilan oʻzaro amaliy aloqalar oʻrnatgan. Ayrim ombudsmanlar bilan rasmiy hamkorlik munosabatlari oʻtgan yillar davomida ishonchli va amaliy sherikchilik munosabatlariga aylandi, bunday munosabatlarning chuqurlashuvi esa insonning huquq hamda erkinliklarini himoya qilish masalalarida maslahatlashuv va tajriba almashishga xizmat qiladi.

2014-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) xalqaro tashkilotlar, boshqa mamlakatlarning ombudsmanlari, shuningdek diplomatik missiyalar bilan oʻzaro hamkorligi yangi shakl va mazmun kasb etdi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) xalqaro hamkorlik sohasidagi faoliyatini tahlil qilish — xorijiy mamlakatlarning inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro tashkilotlari va milliy muassasalari bilan inson huquqlariga rioya etilishini hamda uni himoya qilish va qoʻllab-quvvatlashni taʼminlash masalalari boʻyicha uzoq muddatli oʻzaro hamkorlik oʻrnatilganligidan dalolat beradi.

Xulosa

2014-yil mamlakatimizda siyosiy va iqtisodiy sohalarda islohotlarni yanada chuqurlashtirish, davlat hokimiyati va boshqaruvi tizimini demokratlashtirish hamda liberallashtirish, sud hokimiyati mustaqilligini taʼminlash, fuqarolik jamiyatini shakllantirish borasida keng miqyosdagi ishlar amalga oshirilganligini koʻrsatdi.

Mamlakatimiz parlamentiga saylovlar mamlakatimizni kelgusida rivojlantirish yoʻnalishini belgilab bergan, ijtimoiy-siyosiy barqarorlikni saqlab qolishga, Oʻzbekistonning taraqqiy etishi va gullab-yashnashiga erishishga xizmat qilayotgan demokratik siyosiy islohotlar jarayonining yanada olgʻa siljishini taʼminlovchi muhim siyosiy voqea boʻldi.

Inson huquqlari boʻyicha vakil institutining 2014-yildagi ish amaliyoti hamda faoliyati yakunlari shuni koʻrsatdiki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) turli sohalarda fuqarolar huquqlarini himoya qilish usullari va tartibotlari boʻyicha keng tushuntirish ishlarini olib borib, hokimiyat tuzilmalarining aholi bilan ish olib borish usullarini takomillashtirishga, fuqarolarning huquqiy ongi darajasi, davlat xizmatchilari, huquqni muhofaza qiluvchi organlar va fuqarolik jamiyati tuzilmalari xodimlarining huquqiy savodxonligini oshirishga oʻz hissasini qoʻshdi.

Mamlakatimizni barqaror rivojlantirish va uning iqtisodiy qudratini mustahkamlash, hayotning barcha jabhalarida islohotlarni chuqurlashtirish, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash hamda himoya qilishga doir davlat siyosatini hayotga faol tatbiq etish maqsadida davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari hamda ular mansabdor shaxslarining faoliyati ustidan parlament nazoratini kuchaytirish borasidagi hozirgi shart-sharoitlar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakilini (ombudsmanni) quyidagi vazifalarni bajarishga yoʻnaltiradi:

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari boʻyicha vakilining (ombudsmanning) huquqni taʼminlash funksiyalarini samarali amalga oshirish, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari mansabdor shaxslarining huquqni qoʻllash faoliyati ustidan parlament nazorati tartibotlarini, “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman) toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini takomillashtirish;

davlat va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatining barcha jabhalarini isloh qilishga koʻmaklashish, fuqarolarning jamoatchilik tashabbuslarini hamda fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, nodavlat notijorat tashkilotlari va ommaviy axborot vositalarining faolligini qoʻllab-quvvatlash;

2015-yil — “Keksalarni eʼzozlash yili” deb eʼlon qilinganligiga asoslanib, fuqarolarning pensiya huquqlarini, shuningdek ularga malakali tibbiy xizmat koʻrsatilishiga boʻlgan huquqlarini taʼminlash boʻyicha monitoring oʻtkazish.

2014-yil Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi”da bayon etilgan Oʻzbekiston Respublikasini rivojlantirish strategiyasi asosida mamlakatimiz fuqarolarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini taʼminlash va himoya qilish borasidagi davlat siyosatini hayotga tatbiq etishda Ombudsman instituti uchun muhim bosqich boʻldi.