Neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (164-son)

23.06.2014

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

“Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 15-moddasiga muvofiq, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Qonunlarning havolaki normalarini amalga oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy va boshqa hujjatlarni ishlab chiqish rejalarini tasdiqlash toʻgʻrisida” 2013-yil 15-iyuldagi PQ-2003-son qarorini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. “Oʻzdavneftgazinspeksiya”, “Oʻzbekneftgaz” MXK manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsinlar.

Vazirliklar va idoralar oʻzlari tomonidan qabul qilingan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar.

3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Gʻ.I. Ibragimov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2014-yil 23-iyun,

164-son

Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 23-iyundagi 164-son qaroriga ILOVA

Neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish

qoidalari

I bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoida “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan hamda qonunchilikka muvofiq, tashkiliy-huquqiy shakllari va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, yuridik shaxslar tomonidan neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish tartibini belgilaydi.

Neftni qayta ishlash mahsulotlarining yetkazib beruvchilari va isteʼmolchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar ilovaga asosan sxema boʻyicha amalga oshiriladi.

1-§. Asosiy tushunchalar

2. Ushbu Qoidalarda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

avtomatik quyish estakadasi — avtomobil sisternalariga neft mahsulotlari quyish operatsiyalari bajarilishini taʼminlaydigan qurilmalar bilan jihozlangan inshoot;

avtomatik toʻkish estakadasi — avtomobil sisternalaridan neft mahsulotlarini toʻkish operatsiyalari bajarilishini taʼminlaydigan qurilmalar bilan jihozlangan inshoot;

sifatini tiklash (tuzatish) — konditsiya talablariga javob bermaydigan neft mahsulotlarining sifat koʻrsatkichlarini, tegishli sifat zaxirasi boʻlgan shu markali konditsiyali neft mahsulotlari bilan aralashtirish hisobiga, talab darajasiga yetkazish;

temir yoʻl toʻkish-quyish estakadasi — neft mahsulotlarini temir yoʻl sisternalaridan toʻkish yoki (va) ularni temir yoʻl sisternalariga quyish operatsiyalari bajarilishini taʼminlaydigan toʻkish-quyish qurilmalari bilan jihozlangan maxsus temir yoʻllardagi inshoot;

sifat zaxirasi — haqiqiy sifat koʻrsatkichlari va normativ sifat koʻrsatkichlari qiymatining tafovuti boʻyicha aniqlanadigan miqdori;

neft mahsulotining sifati — neft mahsulotining belgilangan maqsadga muvofiq muayyan ehtiyojlarni qondirishga yaroqligini taʼminlaydigan xususiyatlar majmui;

konditsiyali neft mahsuloti — normativ hujjatning barcha talablarini qanoatlantiradigan neft mahsuloti;

neft mahsuloti — uglevodorod (neft, gaz kondensati, tabiiy gaz va boshqalar) yoki organik sintez xom ashyosining boshqa turlarini qayta ishlashda olinadigan tayyor mahsulot;

ishlatilgan neft mahsuloti — normativ hujjatlar bilan belgilab berilgan belgilangan muddatda ishlatilgan yoki foydalanish jarayonida sifatini yoʻqotgan va jihozlarning ish tizimidan (neft moyi) toʻkilgan, shuningdek tozalash inshootlari va tarkibida neft boʻlgan suvlardan chiqarib olinadigan (neftli yuvib tozalash suyuqligi, neft va neft mahsulotlari aralashmasi) saqlash va tashish vositalarini yuvib tozalash, tozalash uchun foydalanishda oʻzining foydalanish xususiyatlarini yoʻqotgan neft mahsuloti;

konditsiya talablariga javob bermaydigan neft mahsuloti — normativ hujjatlar talablarini qanoatlantirmaydigan neft mahsuloti;

neft mahsulotini yetkazib beruvchi — isteʼmolchiga neft mahsuloti yetkazib berishni amalga oshiradigan neft mahsuloti mulkdori yoki uning tomonidan vakolat berilgan shaxs;

neft mahsuloti isteʼmolchisi — maqsadli ravishda foydalanish uchun yetkazib beruvchidan neft mahsulotini sotib oladigan yuridik shaxs;

sifat koʻrsatkichi — neft mahsulotini yaratish va foydalanish yoki isteʼmol qilishning muayyan shartlariga muvofiq ravishda koʻrib chiqiladigan neft mahsulotining sifatini tashkil qiladigan uning bir yoki bir nechta xususiyatlarining miqdoriy tavsifi.

2-§. Neft mahsulotlarini sotish

3. Neft mahsulotlarini sotish faoliyati faqat yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

5. Neft mahsulotlaridan foydalanishning asosiy yoʻnalishlari va hajmlari Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 28-iyundagi 124-son qarori bilan tasdiqlangan Moddiy balanslarni ishlab chiqish va tasdiqlash uchun kiritish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan moddiy balanslarda belgilanadi.

6. Davlat ehtiyojlari, uzoq muddat saqlash korxonalari, ishlab chiqaruvchilarning ichki tarmoqlari ehtiyojlari, isteʼmolchilar uchun neft mahsulotlarini sotish birjalar va kim oshdi savdolarida toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar, komissiya shartnomalari boʻyicha, shuningdek eksportga sotish Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 5-fevraldagi 57-son qarori bilan tasdiqlangan Moddiy-texnika resurslarining strategik turlarini sotishning maxsus tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

7. Neft mahsulotlarini sotish va ulardan foydalanish boʻyicha qonun hujjatlariga va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

II bob. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilish

1-§. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilishning umumiy qoidalari

8. Neft mahsulotlarini yetkazib berish yoki oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha yetkazib beruvchilar beradilar, oluvchilar esa qabul qiladilar, shartnomada koʻrsatilgan ikkala tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligidan tashqari quyidagilar kelishib olinishi kerak: berish va qabul qilish shoxobchalari, ikkala tomon vakillarining ishtirok etishining zaruriyati, namuna olish joyi va metodi, oʻlchash metodining nisbiy xatolik chegaralari koʻrsatilgan holda neft mahsulotlari miqdorini oʻlchash metodlari, Inkoterms (franko-zavod, franko-tashuvchi va boshqalar) qoidalarini qoʻllash.

9. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilish texnologiyasi neft mahsuloti yetkazib beriladigan va yuklab joʻnatiladigan transport vositalarining turiga, toʻkish-quyish operatsiyalarining jadalligiga, iqlim sharoitlariga va neft mahsulotlarining fizikaviy-kimyoviy xossalariga bogʻliq boʻladi.

10. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilish quyidagi statsionar toʻkish-quyish qurilmalari:

temir yoʻl vagonlari-sisternalariga va konteyner-sisternalariga — maxsus estakadalarda, alohida ustunlar yoki toʻkish qurilmalari orqali;

avtomobil sisternalariga va konteyner-sisternalariga — quyish stansiyalarida, avtoestakadalarda alohida ustunlar orqali;

bochkalar, bidonlar va boshqa idishlarga — quyish va qadoqlash boʻlimlari orqali amalga oshirilishi kerak.

Statsionar toʻkish-quyish qurilmalari mavjud boʻlmaganda neft mahsulotlarini qabul qilish va berish boʻyicha operatsiyalarning maxsus koʻchma haydash vositalari tomonidan bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi.

11. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilishda ularning miqdori yetkazib berish yoki oldi-sotdi shartnomasida koʻrsatilgan oʻlchash metodlari bilan hamda sifat tavsifini muayyan neft mahsulotiga belgilangan normativ hujjat bilan aniqlanadi.

12. Neft mahsulotlarini berish “GOST 1510-84 (keyinchalik — GOST 1510) Neft va neft mahsulotlari. Markirovkalash, oʻrash, transport vositasida tashish va saqlash”ga, transportning har bir turida amalda boʻlgan yoʻriqnomalar, qoidalarga muvofiq tayyorlangan hamda qiyoslash sertifikatiga ega boʻlgan temir yoʻllar, avtomobil sisternalari va ixtisoslashtirilgan konteyner-sisternalarda, shuningdek kichik isteʼmol idishlarida amalga oshiriladi.

13. Neft, mazut, moylar, bitum va fizikaviy-kimyoviy xossalari ularga oʻxshash neft mahsulotlarini “Benzin” trafaret yozuviga ega boʻlgan sisternalarga berishga yoʻl qoʻyilmaydi.

14. Neft mahsulotlarini ilova hujjatlarisiz sisternalarga berishga yoʻl qoʻyilmaydi.

15. Aviatsiya texnikasida foydalaniladigan neft mahsulotlari alohida tanlangan sisternalarga beriladi. Ushbu sisternalarga boshqa neft mahsulotlarini berishga ruxsat berilmaydi.

16. Neft mahsuloti neft mahsulotining markasi va massasi koʻrsatilgan holda belgilangan shakllardagi temir yoʻl yoki tovar-transport nakladnoyi, shuningdek sifat pasporti va muvofiqlik sertifikati bilan birga beriladi.

17. Neft mahsulotlarini qabul qilish jarayonida yuklash miqdori va sifatining joʻnatish hujjatlariga nomuvofiqligi aniqlanganda idoraviy texnikaviy normalar va qoidalar bilan belgilangan tegishli hujjatlar rasmiylashtiriladi.

18. Neft mahsulotlari omborlari, temir yoʻl va avtomobil toʻkish-quyish estakadalari, quyiladigan, qadoqlanadigan, tarqatiladigan va boshqa binolar, inshootlar hamda asbob-uskunalar amaldagi qurilish normalari, qoidalari va standartlari talablariga javob berishi kerak.

19. Neft mahsulotlarini berish va qabul qilishda Davlat reyestriga kiritilgan va qiyoslash sertifikatlariga ega boʻlgan, belgilangan tartibda qoʻllashga ruxsat berilgan asbob-uskunalar va oʻlchov vositalaridan foydalanilishi kerak.

20. Qiyoslashdan va davlat metrologiya attestatsiyasidan oʻtmagan oʻlchov vositalaridan foydalanish taqiqlanadi.

2-§. Neft mahsulotlarini temir yoʻl vagonlari-sisternalari va konteyner-sisternalariga berish hamda ulardan neft mahsulotlarini qabul qilish

21. Neftni qayta ishlash zavodlarida va neft bazalarida temir yoʻl vagonlari-sisternalari (konteyner-sisternalar)da tashiladigan neft mahsulotlarini berish va qabul qilish operatsiyalari, qoidaga koʻra, maxsus bir va ikki tomonlama estakadalar, quyish yoki toʻkish qurilmalari, tozalash va havo-vakuumli kollektorlar, mazut va moylar uchun oraliq rezervuarlar, neft mahsulotini hisobga olish bogʻlanmalari, qizdirish priborlarini koʻtarish va tushirish hamda sisternalarni maydonlar boʻylab koʻchirish vositalari bilan jihozlangan kirish yoʻli mavjud boʻlgan temir yoʻllarda amalga oshirilishi kerak.

Isteʼmolchilarning omborlari va bazalarida temir yoʻl vagonlari-sisternalari (konteyner-sisternalar)da tashiladigan neft mahsulotlarini berish va qabul qilish operatsiyalari, qoidaga koʻra, xavfsizlik choralariga rioya qilgan holda ushbu operatsiyalar uchun moʻljallangan kirish yoʻli mavjud boʻlgan temir yoʻllarda amalga oshirilishi mumkin.

22. Boshi berk temir yoʻllarning toʻkish-quyish estakadalari yongʻin holatida vagon-sisternalarni uzib qoʻyish va yongʻin hududidan uzoqlashtirish imkonini beradigan qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

23. Neft mahsulotlarini quyish uchun qoʻyiladigan vagon-sisternalar va konteyner-sisternalar soz holatda boʻlishi, ilgari tashilgan neft mahsulotlaridan tozalangan boʻlishi, GOST 1510 va idoraviy texnik normalar va qoidalar talablariga javob berishi kerak.

Konteyner-sisternalar texnik pasportga yoki davriy ravishda tekshiruvdan oʻtkazilganligini tasdiqlaydigan sertifikatga ega boʻlishi kerak

Vagon-sisternalarning neft mahsulotlari quyish uchun yaroqliligi yuk joʻnatuvchi tomonidan aniqlanadi.

24. Quyish oldidan barcha sisternalar xavfli yuklarni tashishning texnik normalari va qoidalarida belgilangan tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtirilgan holda texnik koʻrikdan oʻtgan boʻlishi kerak.

Neft mahsulotlarini quyish uchun texnik koʻrikdan oʻtmagan va bunday neft mahsulotlarini tashish uchun ularning yaroqliligi eʼtirof etilmagan sisternalardan foydalanish taqiqlanadi.

25. Neft mahsulotlarini quyish avtomatlashtirilgan sharnirli biriktirilgan yopiq shlangsiz tizim boʻyicha yoki sisternalarga toshirib quyilishining bartaraf etilishini taʼminlaydigan quyishning avtomatik cheklagichlari bilan jihozlangan teleskopik qurilmalar, shuningdek bugʻlarni regeneratsiya qurilmasi yoki gaz yigʻish tizimiga chiqarib yuborish bilan quyishni germetizatsiya qilish (zichlash) qurilmalari bilan amalga oshirilishi kerak. Quyish qurilmasining pastki boʻgʻini zarba boʻlganda uchqun yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymaydigan metalldan tayyorlangan boʻlishi lozim.

Zarba boʻlganda uchqun yuzaga kelishiga yoʻl qoʻymaydigan metalldan tayyorlangan yerga ulangan simga ega boʻlgan uchlik shlang rukavalarni qoʻllashga ruxsat beriladi. Rukavalarning uchlik bilan uzunligi sisternaning tubigacha uning tushishini taʼminlashi lozim.

26. Neft mahsulotini quyish jarayonida temir yoʻl sisternasida (konteyner-sisternada) uning oqishi aniqlanganda oqishni toʻliq bartaraf etgunga qadar quyish zudlik bilan toʻxtatib turilishi kerak. Oqishini bartaraf etishning imkoni boʻlmaganda sisternani quyilgan neft mahsulotidan boʻshatish hamda joʻnash stansiyasiga qaytarib yuborish lozim.

27. Sisternalarni toʻkish-quyish estakadalari hududida taʼmirlash taqiqlanadi.

28. Temir yoʻl sisternalariga (konteyner-sisternalarga) neft mahsulotlarini quyish suyuq qatlam ostida toʻldirish darajasi belgilangunga qadar sachratmasdan va toʻkmasdan, borayotgan yoʻlda harorati oshishidan kengayishi imkonini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

29. Yuqori qovushqoqli neft mahsulotlarining muzlashiga yoʻl qoʻymaslik uchun quyish kommunikatsiyalarida neft mahsulotining unda aylanib turishi (sirkulyatsiyasi)ni amalga oshirish lozim. Aylanib turishni taʼminlash uchun nasoslarni oshirish berish quyish uchun talab qilinadigan balandlikdan 30 foiz yuqori boʻlishi kerak.

30. Quyish tugallangandan keyin quyish qurilmalari (rukavalar) faqat undan neft mahsuloti toʻliq oqib boʻlgandan keyin sisternalar tuynuklari ogʻzidan chiqarib olinishi kerak.

31. Neft mahsuloti qoldiqlaridan quyish qurilmalari va kollektorlarni boʻshatish drenaj quvurlar va soʻrish nasoslari yordamida amalga oshirilishi kerak.

32. Sisternadagi (konteyner-sisternadagi) quyilgan neft mahsuloti sathi oʻlchangandan keyin uning tuynugining qopqogʻi germetik zich (prokladkalarda) yopilishi kerak. Qopqoq ehtiyotlik bilan zarbalarsiz yopilishi lozim.

33. Sisternalardan neft mahsulotini toʻkishdan oldin temir yoʻl va maxsus tashkilotlar (shartnomaga asosan) vakillari bilan yuk joʻnatuvchining plombalari butunligini va ilova qilingan hujjatlari mavjudligini tekshirish, amaldagi normativ hujjatlarga muvofiq namunalar olish, yetkazib berish yoki oldi-sotdi shartnomasida koʻrsatilgan metod bilan neft mahsulotining massasini aniqlash kerak.

34. Neft mahsulotlarini toʻkish, qoidaga koʻra, yopiq (germetik) usulda sisternalarning pastki toʻkish priborlari va pastki toʻkish qurilmalari orqali amalga oshirilishi kerak, ular nosoz boʻlganda yoki toʻkish mavjud boʻlmaganda tez alanga oluvchi neft mahsulotlarini vakuum-nasoslar va neft mahsulotining toʻliq toʻkilishini taʼminlaydigan boshqa vositalarni qoʻllagan holda sisternalar ogʻzi orqali amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Chaqnash harorati 1200 S dan yuqori boʻlgan neft mahsulotlarini va mazutlarni toʻkish uchun rels oraligʻi ochiq toʻkish qurilmalari yoki qopqoqlari yechiladigan yon kollektorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

35. Toʻkish jarayonida neft mahsulotining bugʻlanib ketishdagi yoʻqotishlarni qisqartirish, elektrlanishini va koʻpik hosil boʻlishini kamaytirish maqsadida toʻkish qurilmasi pastki boʻgʻinining uzunligi uning sisternaga tushirilishi sisterna qozonining pastki hosilasidan 200 mm.dan ortiq boʻlmagan masofada boʻlishi taʼminlanishi kerak.

36. Temir yoʻllar sisternalaridan neft mahsulotlarini toʻkish qabul qilish rezervuarlarga majburiy usulda (nasoslar yordamida) yoki oʻz oqimi bilan amalga oshirilishi kerak. Toʻyingan bugʻlar bosimi yuqori boʻlgan benzinlarni toʻkish uchun yuqoridan toʻkish uchun oʻzi soʻrmaydigan markazdan qochuvchi nasoslar qoʻllanilganda yoki rezervuardagi neft mahsuloti sathi va nasos oʻqi oʻrtasidagi belgining kichik farqi boʻlganda ishonchli soʻrilishi va neft mahsulotining temir yoʻllar sisternalaridan toʻliq toʻkilishini taʼminlaydigan qurilmalardan (vakuumli nasoslar, choʻkuvchi ejektorlardan) foydalanish kerak.

37. Chuqurlashtirilgan oraliq rezervuarlarida oʻz oqimi bilan toʻkilishida ulardan neft mahsulotini yer usti rezervuarlariga bir vaqtda tortib chiqarib olinishini taʼminlash zarur.

Oraliq rezervuarlari sisternalardan bir vaqtda toʻkiladigan sigʻim summasining 75 foiziga teng boʻlgan sigʻimga ega boʻlishi kerak. Ushbu rezervuarlardan neft mahsulotini nasos bilan tortib chiqarish unumdorligi ularni toʻldirish unumdorligining kamida 50 foizini tashkil qilishi kerak. Bunda sigʻim toshib ketishdan himoyaga ega boʻlishi kerak.

38. Sisternalar va toʻkish-quyish qurilmalaridagi qotib qolgan neft mahsulotlarini qizitish zaruriyati boʻlganda bugʻ, issiq suv yoki elektr isitgichlar qoʻllaniladi. Ochiq alangadan foydalanish taqiqlanadi.

39. Temir yoʻllar sisternalarini toʻkish va ularga quyish uchun keltirish faqat avvalgi sisternalarga quyish va ulardan toʻkishda temir yoʻllar toʻkilgan neft mahsulotlaridan puxta tozalab tashlangandan keyin ruxsat beriladi. Toʻkish-quyish operatsiyalarini bajarish vaqtida toʻkilgan neft mahsulotlari yigʻib olinadi, tozalab olingan joyga qum sepiladi.

40. Quyish va toʻkish jarayonida ushbu Qoidalarda nazarda tutilmagan qismlarda amaldagi idoraviy yoʻriqnomalarga, texnik normalar va qoidalarga amal qilinadi.

3-§. Neft mahsulotlarini avtomobil sisternalari, konteyner-sisternalarga berish va neft mahsulotlarini ulardan qabul qilib olish

41. Avtomobil sisternalariga neft mahsulotlarini berish (quyish) avtomatlashtirilgan quyish tizimi, avtomatik tarzda quyish estakadalari va yakka ustunlar orqali, shuningdek maxsus koʻchma haydash vositalaridan foydalangan holda amalga oshiriladi.

42. Avtomobil sisternalari, tirkamalar va yarim tirkamalar, konteyner-sisternalarga neft mahsulotlarini quyish uchun maxsus, shu jumladan avtomatlashtirilgan, hisobga olish-dozalash qurilmalari, masofadan boshqarish pulti bilan, quyish jarayonida toʻlib ketishini bartaraf etish va germetiklash (zichlab yopish) qurilmalari bilan jihozlangan, shuningdek quyilayotgan neft mahsulotlarining massa (hajm) birliklaridagi miqdorini avtomatlashtirilgan tarzda oʻlchash tizimlari bilan jihozlangan yuqori va pastki quyish qurilmalarini qoʻllash kerak.

43. Gidravlik zarbalarni kamaytirish, statistik elektr paydo boʻlishining oldini olish va neft mahsulotlarini quyish sathining juda aniq balandligiga erishish uchun quyish qurilmasi quyishning boshlangʻich va yakunlovchi bosqichlarida kamaytirilgan unumdorlik bilan neft mahsuloti berilishini taʼminlaydigan asbob-uskuna bilan jihozlanadi.

44. Neft mahsulotlarini quyish quyish rukavalari va quvurlarini sisternalarning tubigacha toʻliq tushirgan holda suyuq qatlam bilan, sachratmasdan amalga oshirilishi zarur. Rukavaning uchlarida zarba boʻlganda uchqun hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan metalldan tayyorlangan uchliklar bilan boʻlishi hamda yerga ulangan simi boʻlishi kerak.

45. Neft mahsulotining avtomobil sisternasiga (konteyner-sisternasiga) beriladigan miqdori suyuqlik hisoblagichlar yordamida avtomobil tarozilarida tortish yoki sisternalarning nominal sigʻimi boʻyicha aniqlanadi (planka boʻyicha). Avtomobil tarozilarining yuk koʻtarish quvvati avtomobil sisternalarining barcha turlari tortilishini taʼminlashi lozim.

46. Foydalaniladigan hisoblagichlar va filtrlar ularni neft mahsulotlarining bosimi, qovushqoqligi, unumdorligi va boshqa maʼlumotlar boʻyicha qoʻllash shartlariga mos kelishi kerak.

47. Neft mahsulotlarini quyish uchun qoʻyilayotgan avtomobil sisternalari (konteyner-sisternalari) GOST 1510 talablariga asosan tayyorlangan boʻlishi lozim.

48. Avtomobil sisternalari va konteyner-sisternalar neft mahsulotlari quyilgandan keyin tashishlarning amaldagi qoidalariga muvofiq plombalanishi kerak, neft mahsulotlari oluvchining avtotransporti bilan tashib ketish (oʻzi olib ketish) holatlari bundan mustasno.

49. Tarqatish rezervuarlaridan quyish qurilmalarigacha bogʻlovchi quvurlar avtotransportga yuklab joʻnatiladigan neft mahsulotining har bir markasi (turi) uchun alohida boʻlishi va amaldagi gradirovka (darajalash) jadvali boʻlishi kerak. Ular orqali turli markalar (turlar)dagi neft mahsulotlarini ketma-ket oqizishga ruxsat berilmaydi.

50. Yongʻinga qarshi inventarlari buzilgan va ular bilan butlanmagan avtomobil sisternalariga hamda konteyner-sisternalariga neft mahsulotlarini quyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

51. Atrof muhitning ifloslanishini bartaraf etish maqsadida quyish qurilmalari, quyish operatsiyalari tugagandan keyin, quyish qurilmalaridan neft mahsulotlari qoldigʻi oqishining oldini olish uchun tomchini tutadigan drenaj tizimiga ega boʻlishi kerak.

52. Avtomobil sisternalariga neft mahsulotlarini quyish dvigatel ishlamay turganda amalga oshirilishi lozim.

53. Avtomobil sisternalaridan neft mahsulotlarini qabul qilib oluvchining rezervuariga qabul qilish (quyish) haydash nasosi va toʻkish muftasi orqali yoki (konteyner-sisternalardan) oʻz oqimi bilan amalga oshiriladi.

54. Toʻkish rukavalari uchqun hosil qilmaydigan materiallardan tayyorlangan uchliklardan iborat boʻlgan, qatlamlarga ajralmagan va yoriqlar boʻlmagan, moy va benzinga chidamli materiallardan ishlangan boʻlishi, quvurlar va statik elektr energiyasini qaytarish tarmogʻining qabul qiluvchi qurilmalar bilan germetik birikishini taʼminlashi kerak.

55. Neft mahsulotini toʻkishda texnologik asbob-uskunalar, quvurlar, rezervuarlar, berkitish armaturasi soz holatda boʻlishi kerak.

56. Neft mahsulotlarini quyish va toʻkishda ushbu Qoidalarda nazarda tutilmagan qismlarida amaldagi idoraviy yoʻriqnomalar, texnik normalar va qoidalarga amal qilinadi.

4-§. Idishga neft mahsulotlarini quyib berish

57. GOST 1510 ga asosan idishga (bochkalar, bidonlar va boshqalarga) neft mahsulotlarini quyib berish quyib beradigan, qadoqlanadigan yoki tarqatiladigan boʻlimlar orqali, belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

58. Tarqatish qurilmasiga neft mahsulotlarini quyib berish oʻz oqimi bilan yoki berish toʻxtatilganda quvurda bosim oshib ketganda ishlab ketadigan saqlovchi klapanlar bilan jihozlangan nasoslar yordamida amalga oshirilishi mumkin.

59. Neft mahsulotlarini kichik idishlarga quyishda quyidagi talablarni bajarish zarur:

metall, yogʻochdan yasalgan, polimer idish amaldagi normativ hujjatlar talablariga javob berishi hamda neft mahsulotlarining sifati va miqdori saqlanishini taʼminlashi kerak;

quyish oldidan idish toza va quruq boʻlishi kerak, zarur hollarda u yaxshilab bugʻlanadi, yuviladi, quritiladi;

neft mahsulotlarini bir marta tashish uchun ishlatiladigan yogʻoch bochkalar va yashiklar, metall fanerli va fanerli bidonlar va barabanlar yangi va toza boʻlishi kerak;

neft mahsulotini bevosita idishga quyishdan oldin idishning ichi portlashdan himoyalovchi yoritgich yordamida koʻzdan kechiriladi hamda chet buyumlar, kir va loylar aniqlanganda — brak qilinadi;

neft mahsuloti quyilgandan keyin idish qopqoq bilan zich yopiladi.

60. Tez alanga oluvchi neft mahsulotlari faqat qopqogʻi maxsus kalitlar bilan burab qotiriladigan va burab boʻshatiladigan metall idishga quyiladi. Idish va kalitlar uchqun hosil qilmaydigan metalldan tayyorlangan boʻlishi kerak.

III bob. Neft mahsulotlarini saqlash, tashish va aralashtirish

1-§. Neft mahsulotlarini saqlash

61. Neft mahsulotlari turiga qarab, GOST 1510ga asosan metall, temir-beton (vertikal, gorizontal) rezervuarlarda, shuningdek tashish (bochkalar, kanistrlar, barabanlarda) va isteʼmol idishlarida (bidonlar, bankalar, shisha idishlarda) qadoqlangan holda saqlanadi.

62. Neft mahsulotlarini saqlash rezervuarlari GOST 31385-2008 “Neft va neft mahsulotlari uchun silindrsimon poʻlat vertikal rezervuarlar”, GOST 17032-2010 “Neft mahsulotlari uchun gorizontal poʻlat rezervuarlar”, idoraviy texnik normalar va qoidalar talablariga mos boʻlishi, amaldagi gradirovka jadvaliga ega boʻlishi hamda belgilangan tartibda qiyoslashdan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

63. Neft mahsulotlarini saqlashda rezervuarlarning ichki yuza qismini zanglardan tozalash, himoya qilishning GOST 1510 va rezervuarlardan foydalanish boʻyicha amaldagi yoʻriqnomalarda belgilangan talablariga rioya qilinadi.

64. Idishga solingan tez alanga oluvchi neft mahsulotlari va yonilgʻi-moylash materiallari amaldagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq bostirma tagida va maydonchalarda, maxsus jihozlangan binolarda saqlanishi kerak.

2-§. Neft mahsulotlarini tashish

65. Neft mahsulotlari neft mahsuloti quvurlari, pastki quyish va toʻkish qurilmalari bilan jihozlangan temir yoʻllar hamda avtomobillar sisternalari va konteyner-sisternalarda, shuningdek solib joylangan tashish idishida tashiladi.

66. Neft mahsulotlarini tashish quyidagi tegishli transportda GOST 1510 va yuklarni tashish qoidalari talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak:

temir yoʻl vagon-sisternalari va konteyner-sisternalarda — xavfli yuklarni tashishning texnik normalari va qoidalariga muvofiq;

avtomobil transportida — Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 16-fevraldagi 35-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasida xavfli yuklarni avtomobil transportida tashish qoidalariga muvofiq.

67. Neft mahsulotlarini tashishda GOST 1510 va amaldagi transportning muayyan turi bilan yuklar tashish qoidalari talablariga rioya qilinadi.

3-§. Neft mahsulotlarini aralashtirish

68. Neft mahsulotlarini aralashtirish: bitta quvur orqali turli xil va turli markali neft mahsulotini haydashga, tegishli ravishda tozalamasdan turli markali neft mahsulotini idishga quyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

69. Sifatini tiklash uchun turli markali neft mahsulotlarini aralashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

70. Neft mahsulotlarini gʻayriqonuniy aralashtirish hollari aniqlanganda maxsus tuzilgan komissiya tomonidan neft mahsulotlarini aralashtirish sabablari, ularning miqdori va sifatini tiklash imkoniyati yoki boshqa markaga (turga) oʻtkazish sabablari koʻrsatilgan holda tegishli dalolatnoma tuziladi.

71. Neft mahsulotlarini gʻayriqonuniy aralashtirishda aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.

IV bob. Neft mahsulotlarini hisobga olish, sifatini nazorat qilish va tiklash

1-§. Neft mahsulotlarini hisobga olish

72. Kelib tushayotgan, saqlanayotgan, tashilayotgan va berilayotgan barcha neft mahsulotlari ularning miqdori boʻyicha hisobga olinishi lozim.

73. Neft mahsulotlarini hisobga olish Oʻlchov vositalari davlat reyestriga kiritilgan va qiyoslash sertifikatiga ega boʻlgan, belgilangan tartibda qoʻllanishga ruxsat berilgan oʻlchov asbob-uskunalari va vositalari bilan ularning miqdorini oʻlchash yoʻli bilan amalga oshiriladi.

74. Qiyoslashdan yoki davlat metrologiya attestatsiyasidan oʻtmagan oʻlchov vositalaridan foydalanish taqiqlanadi.

75. GOST 8.587-2006 “Neft va neft mahsulotlari massasi. Oʻlchovlarni bajarish metodikalariga umumiy talablar”da belgilangan neft mahsulotlari miqdorini oʻlchash metodlari qonuniy jihatdan bir xil hisoblanadi va metodlarni amalga oshirishning texnik imkoniyatlarini hisobga olgan holda texnologik operatsiyalarga muvofiq ravishda ularning aniqligini baholash asosida tanlab olinadi.

76. Neft mahsulotlarini qabul qilish, saqlash, berishda, shuningdek xatlovdan oʻtkazishda ularni hisobga olish amaldagi buxgalteriya hisobi boʻyicha milliy standartlarga muvofiq amalga oshiriladi.

2-§. Neft mahsulotlari sifatini nazorat qilish

77. Neft mahsulotlari sifatini nazorat qilish transport vositasiga berishda, saqlashda, shu jumladan uzoq muddat saqlashda va ularni qabul qilishda amalga oshiriladi.

78. Neft mahsulotlari sifatini nazorat qilish amaldagi normativ hujjatlarga hamda standartlarda va idoraviy texnik normalar va qoidalarda koʻrsatilgan hajmlarga muvofiq olingan namunalar boʻyicha amalga oshiriladi.

79. Neft mahsulotlari sifatini nazorat qilish qonunchilikda belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan va attestatsiyadan oʻtgan laboratoriyalarda amalga oshiriladi.

Arbitraj namunalar boʻyicha neft mahsulotlari sifatini nazorat qilish manfaatdor tomonlarning kelishuvi boʻyicha tanlab olingan mustaqil laboratoriyada amalga oshiriladi.

80. Neft mahsulotlaridan namunalar olish, sifat tavsifini tahlil qilish boʻyicha barcha operatsiyalar tegishli dalolatnomalarda, shakllari idoraviy texnik normalar va qoidalarda belgilangan roʻyxatga olish daftarlarida aks ettiriladi.

81. Sifati boʻyicha ular uchun standartlar talablariga muvofiq boʻlmagan neft mahsulotlarini sotish va ulardan foydalanish taqiqlanadi.

3-§. Neft mahsulotlari sifatini tiklash

82. Aralashtirish, uzoq muddat saqlash jarayonida nobud boʻlgan yoki sifati buzilgan neft mahsulotlari neft mahsulotini tahlil etish natijalariga koʻra laboratoriya tavsiyanomalari asosida sifati mos kelmaganligi aniqlangan korxona rahbari qaroriga koʻra tiklanishi mumkin.

83. Neft mahsuloti sifatini tiklash uning talab qilingan koʻrsatkichlari boʻyicha zaxirasiga ega boʻlgan shunday markali neft mahsuloti bilan aralashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

84. Neft mahsuloti sifatini tiklash mumkin boʻlgan koʻrsatkichlar roʻyxati idoraviy texnik normalar va qoidalarda belgilanadi.

85. Aviatsiya texnikalarida qoʻllaniladigan neft mahsulotlari sifatini tiklash qoidalari aviatsiya texnikasidan foydalanadigan idoralar va tashkilotlarning tegishli hujjatlari bilan belgilanadi.

V bob. Ishlatilgan neft mahsulotlaridan foydalanish

1-§. Ishlatilgan neft mahsulotlarini toʻplash, saqlash va hisobga olish

86. Ishlatilgan barcha neft mahsulotlari toʻplanishi, saqlanishi va hisobga olinishi kerak.

87. Faoliyati natijasida ishlatilgan neft mahsulotlari hosil boʻladigan korxonalar ishlatilgan neft mahsulotlarini toʻplash, saqlash va tashishni tartibga soladigan amaldagi normativ hujjatlar talablari bajarilishini taʼminlashi shart.

88. Ishlatilgan neft mahsulotlarini toʻplash GOST 21046-86 “Ishlatilgan neft mahsulotlari. Umumiy texnik shartlar”da hamda Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 4-sentabrdagi 258-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlatilgan texnik moylarni topshirish, toʻplash, ular uchun hisob-kitob qilish, ularni saqlash va tashish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan guruhlar boʻyicha amalga oshiriladi.

89. Transport vositalari va texnologik asbob-uskunalardan ishlatilgan neft mahsulotlarini toʻkish maxsus qurilmalar va/yoki ularning toʻkilishiga yoʻl qoʻymaydigan moslamalar yordamida amalga oshiriladi.

90. Ishlatilgan suyuq neft mahsulotlarini toʻplash tasodifiy toʻkilgan neft mahsulotini toʻplash uchun maxsus metall taglikka oʻrnatilgan germetik sigʻimlarda amalga oshiriladi.

91. Ishlatilgan qattiq neft mahsulotlarini toʻplash qopqogʻi mahkam yopiladigan maxsus plastik va metall germetik sigʻimlar (bochkalar, yashiklar va boshqalar) joylashtiriladigan polimer plyonkadan tayyorlangan, toʻgʻri tushadigan quyosh nuridan, har qanday qizitish tarkibiy qismlari va isitish priborlaridan uzoqda joylashtirilgan pishiq germetik qoplarda amalga oshiriladi.

92. Ishlatilgan havo, yoqilgʻi, moy filtrlarini toʻplash faqat ishlatilgan suyuq neft mahsulotlari qoldiqlari oldindan yoʻq qilingandan keyin amalga oshiriladi.

93. Ishlatilgan neft mahsulotining har bir turi alohida sigʻimda yigʻilishi, unda ishlatilgan neft mahsulotining nomi va guruhi (boʻyoq bilan yoki stiker tarzida) yozib qoʻyilishi kerak.

94. Ishlatilgan neft mahsulotlari yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilinishini taʼminlaydigan, ularning toʻkilish va oqib ketish imkoniyatlarini cheklaydigan shartlarga rioya qilingan holda, shuningdek yuklash-tushirish ishlarini amalga oshirishda yuk koʻtarish mexanizmlarini qoʻllash imkoni boʻlgan, maxsus ajratilgan maydonchalardagi yopiq sigʻimlarda saqlanishi kerak.

95. Korxona hududida ishlatilgan neft mahsulotlarining toʻplanish joyi va saqlash uchastkalari chegaralari, shuningdek ishlatilgan neft mahsulotlarini toʻplash, saqlash va hisobga olish uchun masʼul mansabdor shaxs korxona rahbari buyrugʻi bilan belgilanadi.

96. Ishlatilgan neft mahsulotlaridan takror foydalanish yoki ularni ixtisoslashtirilgan shoxobchalarga topshirishdan oldin belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtgan va akkreditatsiya qilingan laboratoriyalarda fizikaviy-kimyoviy xossalarini tahlil qilish yoʻli bilan ularning sifati nazoratdan oʻtkazilishi kerak. Tahlillar natijasi keyinchalik foydalanish uchun neft mahsulotini muayyan yaroqlilik toifasiga kiritish maqsadida sifati toʻgʻrisidagi hujjat bilan rasmiylashtirilishi lozim.

97. Korxonalarda ishlatilgan neft mahsulotlarini miqdori (massasi va hajmi) boʻyicha hisobga olish buxgalteriya tomonidan ularni toʻplash, saqlash va hisobga olish uchun javobgar boʻlgan shaxs taqdim qilgan maʼlumotlar asosida moddiy boyliklarni hisobga olish hujjatlarida amalga oshiriladi.

2-§. Ishlatilgan neft mahsulotlarini topshirish va qabul qilish

98. Ishlatilgan neft mahsulotlari ixtisoslashtirilgan shoxobchalarga topshirilishi kerak.

99. Ixtisoslashtirilgan toʻplash, saqlash yoki qayta ishlash shoxobchalariga yuboriladigan ishlatilgan neft mahsulotlarining har bir partiyasi belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan miqdori va sifati toʻgʻrisidagi hujjatlar bilan birga yuboriladi.

100. Ixtisoslashtirilgan toʻplash, saqlash yoki qayta ishlash shoxobchalariga ishlatilgan neft mahsulotlarini topshirish-qabul qilish shartlari ishlatilgan neft mahsulotlarini yetkazib beruvchi korxonalar va ixtisoslashtirilgan toʻplash, saqlash yoki qayta ishlash shoxobchalari oʻrtasida tuziladigan shartnoma bilan belgilanadi.

101. Ixtisoslashtirilgan toʻplash, saqlash yoki qayta ishlash shoxobchalariga kelib tushgan ishlatilgan neft mahsulotlari belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan ishlatilgan neft mahsulotlarini qabul qilishni hisobga olish daftarida roʻyxatdan oʻtkaziladi.

3-§. Ishlatilgan neft mahsulotlarini ixtisoslashtirilgan toʻplash, saqlash yoki qayta ishlash shoxobchalariga qoʻyiladigan talablar

102. Korxonalar yoki ishlab chiqarishlardan tashqarida, ular oladigan ishlatilgan neft mahsulotlaridan foydalanish bilan bogʻliq faoliyatni amalga oshiradigan ixtisoslashtirilgan shoxobchalar quyidagilarga majbur:

qayta ishlash va foydalanish uchun ishlatilgan neft mahsulotlarini ularning yaroqliligini toifalar boʻyicha qabul qilish, tahlil qilish va turlarga ajratishni shartnomaga muvofiq amalga oshirish;

davlat ekologiya ekspertizasining ijobiy xulosasiga ega boʻlgan loyihalarga muvofiq qurilishi (rekonstruksiya qilinishi) amalga oshirilgan qurilmalarda ishlatilgan neft mahsulotlarini qayta ishlash yoki yoʻq qilish;

yoʻq qilinishi lozim boʻlgan tarkibida oʻta toksik komponentlar (yarimxlorlangan bifenillar, yarimxlorlangan terfenillar va shunga oʻxshashlar) mavjud boʻlgan ishlatilgan neft mahsulotlarini qayta ishlashga va ulardan foydalanishga yoʻl qoʻymaslik;

jarayonlarning ekologiyaligini oshirish va qoʻshimcha xom ashyo manbai sifatida ishlatilgan neft mahsulotlarini xoʻjalikda ishlatishga maksimal jalb qilish maqsadida qayta ishlash texnologiyasini takomillashtirish.

4-§. Ishlatilgan neft mahsulotlarini joylash, markalash, tashish

103. Ishlatilgan neft mahsulotlari II klass yongʻin xavfsizligi yonilgʻi-moylash materiallariga mansub boʻladi hamda har bir transport vositasi uchun belgilangan amaldagi xavfli yuklarni tashish qoidalariga va yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq tashilishi lozim.

104. Ishlatilgan neft mahsulotlarini joylash va markalash amaldagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. Idishda yoki yorligʻida quyidagi mazmundagi yozuv boʻlishi kerak:

ishlatilgan neft mahsuloti guruhining nomi;

yetkazib beruvchi korxonaning nomi;

“Yongʻindan xavfli” ogohlantiruvchi yozuvi.

105. Ishlatilgan neft mahsulotlarini tashish ularning normativ hujjatlar bilan belgilangan guruhlari boʻyicha alohida amalga oshirilishi lozim.

106. Ishlatilgan neft mahsulotlarining har bir partiyasi ularning miqdori va sifatini tasdiqlaydigan ilova qilingan hujjatlari mavjud boʻlganda tashiladi.

107. Transport vositasiga ishlatilgan neft mahsulotlarini yuklash vaqtidan tushirish vaqtigacha ularning xavfsiz olib yurilishi uchun javobgarlik ushbu transport vositasi tegishli boʻlgan transport korxonasiga yuklanadi.

VI bob. Xavfsizlik va atrof muhitni muhofaza qilish talablari

1-§. Neft mahsulotlarini qabul qilish, berish, saqlash va tashishda xavfsizlik

108. Temir yoʻl sisternalarida neft mahsulotlarini qabul qilish va berishda xavfsizlik quyidagicha taʼminlanadi:

avtomatlashtirilgan sharnirli biriktirilgan shlangsiz tizim yoki quyishning avtomatik cheklagichlari boʻlgan teleskopik qurilmalar bilan jihozlangan maxsus asbob-uskunalar bilan taʼminlangan toʻkish-quyish qurilmalarini, shuningdek mexanizatsiya vositalarini qoʻllash;

regeneratsiya qurilmasidagi bugʻlarni gaz yigʻish tizimiga chiqarib yuborgan holda neft mahsulotlari quyishni germetizatsiya qilish;

bitta va aynan oʻsha quyish qurilmasi orqali quyiladigan neft mahsulotlarining aralashib ketishiga yoʻl qoʻymaslik;

toʻkishning yuqoridagi hamda pastki germetiklangan qurilmalari bilan toʻkish-quyish estakadalarini (bosimning kichik qismi bilan yuqori qovushqoqli neft mahsulotlaridan tashqari) jihozlash;

keyinchalik tindirish va qabul qilish rezervuarlaridan boʻsh (tovar ostidagi) suvlarni chiqarib yuborish uchun qabul qilish rezervuarlariga pastki yoki yuqorigi toʻkish qurilmalari orqali aviatsiya yoqilgʻisini va boshqa ochiq rangli neft mahsulotlarini toʻkish;

drenaj tizimiga ifloslangan va toʻkilgan neft mahsulotlarini chiqarib yuborish qurilmalari bilan jihozlangan quyish va toʻkish zonalarini qattiq beton bilan qoplash;

asosan quyishning avtomatik tarzda tez harakatlanadigan bekitib qoʻyuvchi (neft mahsulotining belgilangan hajmiga, sisternani toʻldirish cheklangan sathiga yetganda) tizimlari va quvurlardagi tez harakatlanuvchi berkitish qurilmalarini oʻrnatish;

neft mahsulotini berish liniyasida berkitish-boshqarish armaturasi vositasi orqali neft mahsuloti sarfini tartibga solish yoʻli bilan xavfsiz chegaralargacha quyishning maksimal tezligini cheklash;

portlash xavfi boʻlgan aralashmalar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun inert gaz yoki bugʻni toʻkish va quyish quvurlari va kollektorlari tizimiga olib borish;

ishlab chiqarish ishlarini kecha-kunduz amalga oshirishni taʼminlaydigan holda (zaruriyatga koʻra portlashga xavfsiz boʻlganda) yoritish.

109. Avtomobil toʻkish-quyish stansiyalarida neft mahsulotlarini qabul qilish va berishda xavfsizlik quyidagicha taʼminlanadi:

neft mahsulotlari guruhlari boʻyicha avtomobil sisternalarining quyish maydonchasini birlashtirgan va yonmaydigan materiallardan ishlangan bostirma ostida ularni joylashtirish;

quyish uchun nasoslarni quyish qurilmalaridan alohida joylashtirish;

toʻkish-quyish qurilmalari mexanizmlarining ixtiyoriy harakatlanishiga yoʻl qoʻymaslik;

toʻkish-quyish qurilmalarini bugʻ chiqarish qurilmalari bilan taʼminlash;

belgilangan moʻljalga yetganda avtomatik tarzda quyishni toʻxtatish imkonini beradigan quyish sathini avtomatik ravishda cheklaydigan cheklagichlarni qoʻllash.

110. Toʻkish-quyish estakadalari alohida turadigan yashin qabul qilish joyini tashkil etish yoʻli bilan yashinning toʻgʻridan-toʻgʻri urishidan va elektromagnit induksiyasidan himoya qilinadi.

111. Neft mahsulotlari bilan toʻkish-quyish texnologik operatsiyalarini bajarishda statitik elektr zaryadlari toʻplanishi hamda xavfli razryadlarning vujudga kelishi imkoniyatining oldini olish uchun sisternalar, quvurlar, quyish qurilmalarini yerga sim bilan ulanishi, shuningdek quyishning dastlabki va yakuniy bosqichlarida quyish tezligini cheklash nazarda tutiladi.

112. Temir yoʻl toʻkish-quyish estakadalarida, avtomobil stansiyalarida va toʻkish-quyish shoxobchalarida neft mahsulotlari toʻyingan bugʻlarining portlashdan oldin konsentratsiyasi signalizatorlari oʻrnatiladi.

113. Qotib qolgan va yuqori qovushqoq darajada boʻlgan neft mahsulotlarini qizdirish neft mahsulotini sirkulyatsiya usuli bilan, qizdirilgan bugʻ yoki portlashdan xavfsiz boʻlgan materiallardan tayyorlangan elektr isitgichlar yordamida amalga oshiriladi.

114. Elektr isitgichlar qoʻllanilganda qizdiriladigan neft mahsuloti bilan tutash boʻlgan yuzasidagi harorat 90 °C ga yetganda elektr energiyasi uzatishni toʻxtatadigan qurilma nazarda tutiladi.

115. Neft mahsulotlarini tashishda xavfsizlikni taʼminlash ishlab chiquvchilari tomonidan belgilanadigan himoyalovchi choralarga rioya qilgan holda neft mahsulotlarining muayyan turlari boʻyicha quyidagilarni hisobga olgan holda amalga oshiriladi:

tashilayotgan neft mahsulotlarining harorati va bosimiga qoʻyiladigan talablar;

neft mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan idishga qoʻyiladigan talablar;

bitta sigʻim yoki idishdagi tashilayotgan neft mahsulotlarining umumiy massasi normalari;

portlash xavfi va yongʻin xavfi boʻyicha maxsus chora-tadbirlar;

atrof muhit haroratiga bogʻliq ravishda neft mahsulotlari hajmining kengayishi oqibatida ular hajmining koʻpayishi imkoniyatini hisobga olgan holda temir yoʻl va avtomobil sisternalarini neft mahsulotlari bilan toʻldirish;

neft mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan idishlardan xavfsiz takroriy foydalanish yoki ularni yoʻq qilish choralari;

avariya holatlari, avariyalarning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish.

116. Neft mahsulotlarini berish, qabul qilish, saqlash, joylash va tashish, namunalar olish, rezervuarlarni tozalash bilan bogʻliq barcha operatsiyalarni bajarishda har bir korxonada amalda boʻlgan va ishlab chiqarish xususiyatini hisobga oluvchi texnika xavfsizligi, ishlab chiqarish sanitariyasi hamda yongʻin xavfsizligi yoʻriqnoma va qoidalariga, xavfli yuklarni tashish qoidalariga rioya qilinadi.

117. Neft mahsulotlari bilan ishlashda normativ hujjatlar bilan belgilangan individul himoya vositalarini qoʻllash zarur.

118. Neft mahsulotlaridan foydalanish asbob-uskunalaridan texnik foydalanish hamda ishlarni xavfsiz olib borish talablariga rioya etilishini nazorat qilish qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi tomonidan amalga oshiriladi.

119. Neft mahsulotlarini sotish va ulardan foydalanishda yongʻin xavfsizligi talablariga rioya etilishini nazorat qilish qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi.

2-§. Atrof muhitni muhofaza qilish

120. Neft mahsulotlaridan foydalanish ularning atrof muhitga taʼsir qilish xavfiga yoʻl qoʻymasligi kerak.

121. Neft mahsulotlarni ishlab chiqarish, saqlash, toʻkish-quyish operatsiyalari, tashishda texnologik asbob-uskunalar, gidravlik tizimlarning (rezervuarlar, quvurlar, shlanglar, kolonkalar va shu kabilarning) germetikligi taʼminlanadi.

122. Neft mahsulotlaridan foydalanishda atrof muhitni muhofaza qilishni taʼminlash quyidagilardan iborat boʻladi:

qonunchilikka, amaldagi normativ hujjatlarga, normalar va qoidalarga rioya qilish;

atmosfera havosi, suv obyektlari va tuproqning uglevodorodlar bilan ifloslanish darajasini nazorat qilish;

tarkibida neft mahsulotlari boʻlgan chiqindilarning utilizatsiya qilinishini va oʻz vaqtida yoʻqotilishini nazorat qilish;

bugʻlanish hisobiga neft mahsulotlari nobud boʻlishini qisqartirish tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish.

123. Tarkibida neft mahsulotlari boʻlgan chiqindilarning atrof muhitni ifloslantirishining oldini olish maqsadida quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

ishlatilgan neft mahsulotlarini ushbu maqsadlar uchun moʻljallanmagan suv, xoʻjalik-maishiy, yomgʻir suvlari va sanoat kanalizatsiyalari obyektlariga toʻkish;

ishlatilgan neft mahsulotlarini maishiy va sanoat chiqindilari poligonlarida, shuningdek ularni saqlash (koʻmish) uchun moʻljallanmagan joylarda joylashtirish;

belgilangan tartibda yoʻq qilinishi lozim boʻlgan tarkibida toksik moddalar boʻlgan ishlatilgan neft mahsulotlari hamda kelib chiqishi neftdan boʻlmagan mahsulotlardan takroriy foydalanish.

124. Neft mahsulotlaridan foydalanish natijasida atmosfera, tuproq, suv havzalarining ifloslanishini nazorat qilishni qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi amalga oshiradi.

VII bob. Neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik

125. Neft mahsulotlarining yetkazib beruvchilari, isteʼmolchilari, tashuvchilari va neft mahsulotlaridan foydalanuvchi boshqa tashkilotlar, korxonalar ushbu Qoidalarni buzganliklari uchun qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.

Neftni qayta ishlash mahsulotlaridan foydalanish qoidalariga ILOVA

Neftni qayta ishlash mahsulotlarining yetkazib beruvchilari va isteʼmolchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar

SXEMASI