Sotib olish, sotish, aksionerlik jamiyatiga va javobgarligi cheklangan jamiyatga aylantirish mumkin boʻlgan davlat korxonalari va tashkilotlarining mulki qiymatini baholash toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida (171-son)

26.06.1991

Oʻzbekiston SSJ Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

Sotib olish, sotish, aksionerlik jamiyatiga va javobgarligi cheklangan jamiyatga aylantirish mumkin boʻlgan davlat korxonalari va tashkilotlarining mulki qiymatini baholash toʻgʻrisidagi ilova qilinayotgan Nizom tasdiqlansin.

Oʻzbekiston SSJ Vitse-Prezidenti Sh. MIRSAIDOV

Toshkent sh.,

1991-yil 26-iyun,

171-son

Vazirlar Mahkamasining 1991-yil 26-iyundagi 171-sonli qarori bilan TASDIQLANGAN

Sotib olish, sotish, aksionerlik jamiyatiga va javobgarligi cheklangan jamiyatga aylantirish mumkin boʻlgan davlat korxonalari va tashkilotlari mulki qiymatini baholash toʻgʻrisida

NIZOM

I. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom sotib olish summasini aniqlash, mol-mulk mehnat jamoasi aʼzolari tomonidan sotib olinganda yoki boshqa subyektlarga sotilganda, shuningdek, aksiyalanganda sotib olish natijalarini rasmiylashtirish uchun dastlabki miqdor sifatida davlat korxonalari va tashkilotlari (bundan keyin — korxona) mulki qiymatini baholashning usullari va tartibini belgilaydi.

2. Korxona mulki qiymatini baholash roʻyxatdan oʻtkazish natijalariga, haqiqatda shakllangan narxlarga, shuningdek, baholash qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi boshqa omillarga koʻra belgilanadigan mulkning mavjudligi va haqiqiy holatidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.

II. Mulkni baholashni oʻtkazishni tashkil etish

1. Korxonalarning mulkini sotib olish, sotish bilan bogʻliq ishlarni, shu jumladan, mol-mulk qiymatini baholashni ham oʻz ichiga olgan ishlarni tashkil etish davlat mulkini boshqarishga vakil qilingan organ tomonidan tashkil etiladigan komissiya zimmasiga yuklatiladi.

2. Komissiya tarkibiga davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan organning, moliyaviy organlarning va bank muassasalarining, shuningdek, mehnat jamoasining vakillari kiradi. Komissiya ishiga ixtisoslashtirilgan maslahat beruvchi (auditor) tashkilotlar ham jalb etilishi mumkin.

3. Komissiya belgilangan tartibda korxona mulkini roʻyxatdan oʻtkazishni va baholashni tashkil etadi hamda uning oʻtkazilishini nazorat qiladi.

III. Asosiy va oborot mablagʻlarni baholash

1. Baholanayotgan mulk tarkibiga:

asosiy vositalar: binolar, inshootlar, uzatish qurilmalari, mashina va asbob-uskunalar, hisoblash texnikasi, oʻlchash, boshqarish asboblari, transport vositalari, instrument, ishlab chiqarish va xoʻjalik inventari, ishchi va mahsuldor mollar, koʻp yillik oʻsimliklar hamda boshqa asosiy vositalar;

moliyaviy aktivlar: kassa va banklarning schyotlaridagi pul mablagʻlari, qimmatbaho qogʻozlar, korxona balansidagi omonatlar va boshqa moliyaviy mablagʻlar, debitorlik qarzi;

oborot mablagʻlar: ishlab chiqarish zaxiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, boʻlgʻusi davrlar sarflari, tayyor mahsulot, mollar, arzonbaho va tez ishdan chiqadigan buyumlar va boshqa boyliklar;

tugallanmagan qurilish kiradi.

Ijara korxonasi aʼzolari tomonidan davlat mulkini sotib olishda uning tarkibiga ijaraga berilgan mol-mulk ham, ijara davrida ijarachining mablagʻlari va budjetdan ajratilgan mablagʻlar hisobidan yaratilgan mulk ham kiradi.

2. Ham ishlab turgan (vaqtincha kapital tuzatishda va modernizatsiyada boʻlgan inshootlar ham shu jumlaga kiradi), ham boshqa korxonalar va tashkilotlarga foydalanishga, ijaraga berilgan, konservatsiyada, zaxirada yoki rezervda turgan tugallanmagan kapital qurilishning texnik holatidan, yaʼni fizik ishdan chiqish darajasidan qatʼi nazar, korxona balansida boʻlgan asosiy vositalar baholanadi.

3. Sotib olinadigan (sotiladigan) asosiy vositalarning qiymatini baholash quyidagilarni izchil aniqlash asosida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi:

a) asosiy vositalarning dastlabki (tiklash) qiymati;

b) asosiy vositalarning qoldiq qiymati;

v) asosiy vositalarni baholash qiymati, ammo qoldiq qiymatidan kam emas.

4. Narxlarning yangi preyskurantlari mavjud boʻlgan asosiy vositalarni tiklash qiymati koʻrsatib oʻtilgan preyskurantlar asosida aniqlanadi. Yangi preyskurantlar mavjud boʻlmaganda asosiy vositalarni tiklash qiymati amaldagi preyskurantlar asosida fizik holatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

5. Asosiy vositalarning maʼnaviy ishdan chiqishini hisobga olish maqsadida ularning dastlabki qiymati ayrim hollarda asbob-uskunalarning maʼnaviy ishdan chiqishi koʻrsatkichi bilan aniqlashtirilishi mumkin. Bu koʻrsatkich ishning texnika-ishlab chiqarish koʻrsatkichlari yoki baholanayotgan asbob-uskunaning, shu jumladan, import asbob-uskunaning konstruktiv parametrlari (ish unumi, energiya sigʻimi va boshqalar)ning ana shunday vazifani bajaruvchi birgalikdagi asbob-uskuna koʻrsatkichlariga nisbatan aniqlanadi.

6. Asosiy vositalarning qoldiq qiymati ular qiymatini baholashning negizi hisoblanadi. Qoldiq qiymat balans (tiklash) qiymatini ishdan chiqish summasi qiymatiga kamaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Ishdan chiqish summasi asosiy vositalarni toʻla tiklash amortizatsiyasi normalari va ulardan foydalanish muddatlaridan kelib chiqqan holda hisoblab chiqiladi. Komissiyaning qaroriga koʻra ishdan chiqish darajasi asosiy fondlarning dastlabki isteʼmol xossalarini yoʻqotish darajasiga bogʻliq ravishda aniqlashtirilishi mumkin.

Ishdan chiqish darajasiga mashina va asbob-uskunalardan vaqt eʼtibori bilan foydalanish darajasi hisobga olingan holda tuzatish kiritilishi mumkin. Bunday holda tuzatuvchi koeffitsiyent smenalikning haqiqiy va reja koʻrsatkichi nisbati asosida aniqlanishi mumkin.

Bunda asosiy fondlar qiymati ularning qoldiq balans qiymatidan, materiallar, xomashyo va boshqa moddiy boyliklar qiymati esa ularga baho berish davrida amal qiluvchi doimiy narxlardan past miqdorda belgilanishi mumkin emas.

7. Davlat mulkini boshqarishga vakil qilingan organ bilan kelishilgan holda komissiyaning taklifiga koʻra sotib olinadigan mulkni baholash mulkning ayrim turlarini (yuqori samarali, yangi va import asbob-uskuna, tovar-moddiy boyliklarning taqchil zaxiralari va mulkning boshqa turlari) baholash xususiyatlari hisobga olingan holda mulkning guruhlari boʻyicha yiriklashtirilgan metodlar bilan amalga oshirilishi mumkin.

8. Davlat tomonidan muhofaza qilinadigan va meʼmorchilik, badiiy yoki tarixiy qimmatga ega boʻlgan, ishlab chiqarish yoki boshqa maqsadlar uchun foydalaniladigan hamda korxona balansida boʻlgan inshootlar boʻyicha qiymatni qayta baholash faqat yangi smeta narxlari joriy etilishi munosabati bilan oʻtkaziladi. Sotib olishning imkoniyatlari va aniq shartlari hamda bunday inshootlarni baholash masalalari tarix va madaniyat yodgorliklarini muhofaza qilish masalalari bilan shugʻullanuvchi organlar bilan kelishilgan holda hal etilishi kerak.

9. Oborot vositalarga tegishli boʻlgan tovar-moddiy boyliklarga hamda arzonbaho va tez ishdan chiqadigan buyumlarga dastlabki baho berish amaldagi ulgurji yoki chakana narxlar boʻyicha amalga oshiriladi. Boyliklarning ayrim turlariga yangi narxlar belgilanganligi hisobga olinib, ularning qiymati aniqlashtiriladi.

10. Mulkning sotish qiymatini aniqlashda qoʻshimcha ravishda: korxonaning moliyaviy ahvoli, ishlab chiqarilayotgan mahsulotga (koʻrsatilayotgan xizmatlarga) boʻlgan talab, ishlab chiqarishning rentabelligi, rivojlanish istiqbollari va iqtisodiy koʻrsatkichlarning oʻzgarishi, korxonaning mavqei va boshqa omillar hisobga olinadi.

Korxona mulki chet xaridorlarga sotilgan hollarda uning mulki chakana narxlar boʻyicha, ular mavjud boʻlmaganda esa ana shunga oʻxshash mulkni kooperativlarga sotishda OʻzSSJ Davlat narxlar qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan oshiriladigan koeffitsiyentlar bilan ulgurji narxlar boʻyicha baholanishi mumkin.

Mulkning sotish qiymatini aniqlashtirish toʻgʻrisidagi qaror davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan organ tomonidan qabul qilinadi.

IV. Sotib olish summasiga taʼsir qiluvchi omillar

1. Korxona mehnat jamoasi aʼzolari tomonidan sotib olinadigan hollarda davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan organ korxonaning mulki ustav fondi miqdorida sotib olinishi toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin. Bunda mulkning qiymati ham qoplanmagan zararlar va xalq deputatlari mahalliy Sovetlari balansiga oʻtkazilmagan noishlab chiqarish inshootlari qiymati summasiga kamayadi, mehnat jamoasi esa sotib olinadigan korxona majburiyatlarini meros qilib olish huquqiga ega boʻladi.

2. Davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan organning qaroriga koʻra korxona mulkini sotib olish (sotish) boʻlib-boʻlib toʻlash haqida kelishilgan shartnoma boʻyicha amalga oshirilishi mumkin.

Korxona mulki boʻlib-boʻlib toʻlash sharti bilan sotib olinganda (sotilganda) har yilgi toʻlovlar miqdori narxlarning oʻsishiga bank krediti foizlariga, inflyatsiya va boshqa omillarga bogʻliq ravishda mulkning dastlabki qiymati oshib borishi hisobga olinishi kerak.

V. Mulkni baholash natijalarini rasmiylashtirish

1. Komissiya tomonidan asosiy va oborot mablagʻlar, tugallanmagan qurilish qiymatini baholash dalolatnomalari tuziladi. Ularda roʻyxatga olish va baholash natijalari aks ettiriladi (1—5-ilovalar). Koʻrsatib oʻtilgan dalolatnomalarga oʻtkaziladigan balans, roʻyxatga olish natijalari hujjatlari, ixtisoslashtirilgan maslahat berish tashkilotlarining xulosalari ilova qilinadi. Baho berish dalolatnomalari komissiya tashkil etish haqida qaror qabul qilgan organ tomonidan tasdiqlanadi.

2. Baholash qiymati mulkning sotish qiymatini (narxini) aniqlash uchun dastlabki miqdor hisoblanadi.

3. Mulkni sotish boʻyicha bitishuvlar miqdori va sotib olish summasining kelib tushishi toʻgʻrisidagi statistik hisobot mahalliy moliya organlari tomonidan SSJI va Oʻzbekiston SSJ Davlat statistika qoʻmitalari belgilagan tartibda va muddatlarda statistika boshqarmasiga taqdim etiladi.

4. Tegishli qonun qabul qilingunga qadar sotib olish summasi korxonadan maqsadli foydalanish uchun uni jumhuriyat mulkiga yoki boshqa mulkchilikka tegishli deb topishga bogʻliq holda budjet hisobiga oʻtkazilishi kerak.

Davlat korxonasi (tashkiloti) mulkini sotib olish toʻgʻrisidagi order korxonaning jumhuriyat mulkiga yoki boshqa mulkchilikka tegishli deb topilishiga bogʻliq holda 6-ilovaga muvofiq davlat organi tomonidan beriladi.

Korxona mulki boʻlib-boʻlib sotish sharti bilan sotib olinganda davlat korxonasi (tashkiloti) mulkini sotib olish toʻgʻrisidagi order davlat mulkini boshqarish vakolatiga ega boʻlgan organning qarori bilan sotib olish summasining kamida yarmi miqdoridagi mablagʻ budjetga oʻtkazilgandan keyin berilishi mumkin. Bunda orderga mablagʻning qolgan qismini budjetga oʻtkazish tartibi va muddatlarini belgilovchi hujjat ilova qilinadi.

5. Order berishda xaridor tomonidan inshootning sotish qiymatidan ortiqcha sotganlik uchun obyektni sotish qiymatining 1,5 foizi miqdorida davlat boji toʻlanadi.

VI. Davlat korxonasi (tashkiloti) mulkini sotish toʻgʻrisida qaror qabul qilish tartibi

1. Davlat korxonasi yoki tashkiloti mulkini sotish fuqarolarning, mehnat jamoasining, davlat boʻlmagan yuridik shaxsning, davlat mulki obyektlarini tasarruf etuvchining tashabbusi bilan amalga oshirilishi mumkin.

2. Davlat korxonasi mulkini sotish yuzasidan talabnoma:

Oʻzbekiston SSJ Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasiga yoki uning tomonidan jumhuriyat mulkini boshqarish vakolati berilgan organga;

Qoraqalpogʻiston MSSJ Vazirlar Kengashiga, tegishli xalq deputatlari mahalliy Sovetlari ijroiya qoʻmitalariga yoki Qoraqalpogʻiston MSSJ mulki yoki kommunal mulk boʻyicha uning tomonidan vakil qilingan organga beriladi.

Talabnoma 7-ilovadagi namuna boʻyicha tuziladi.

1-ILOVA

Sotib olish (sotish) mumkin boʻlgan asosiy vositalar qiymatini baholash

DALOLATNOMASI

2-ILOVA

199___yil 1_________________dagi holatiga koʻra oborot mablagʻlarining mavjudligini baholash

DALOLATNOMASI

3-ILOVA

Tugallanmagan qurilish qiymatini baholash

DALOLATNOMASI

4-ILOVA

5-ILOVA

6-ILOVA

7-ILOVA