Elektr uskunalaridan foydalaniladigan himoya vositalarini qoʻllash va sinash (374-son)

29.11.2001

QOIDALARI

1. UMUMIY NIZOMLAR

1.1. Qoidalarning maqsadi va qoʻllanilishi

1.1.1. Ushbu Qoidalar “Oʻzbekenergo” Davlat aksionerlik kompaniyasi qaramogʻidagi barcha qurilish-montaj tashkilotlari, trestlar, zavodlar, mexanizatsiyalashgan kolonnalar va boshqa korxona hamda tashkilotlar uchun taalluqlidir.

Ushbu Qoidalarni elektr uskunalarini taʼmirlovchi, foydalanuvchi, quruvchi va montaj qiluvchi muhandis-texnik xodimlar va ishchilar egallab turgan lavozimi yoki kasbi hajmida bilishlari shart.

1.1.2. Qoidalarda himoya vositalarining tasniflari, ularga qoʻyiladigan talablar bayon qilingan, foydalanish usullari va sinov meʼyorlari boʻyicha koʻrsatmalar keltirilgan.

Mazkur Qoidalar talablariga javob bermaydigan himoya vositalarini ishlatish man qilinadi.

1.1.3. Himoya vositalari, ularni amalga tatbiq qilish xarakteriga qarab ikki turga boʻlinadi: kollektiv himoya vositalari va shaxsiy himoya vositalari (GOST 12. 4. 011-75).

Elektr uskunalari konstruksiyalarining himoya vositasi funksiyasini bajaruvchi (muntazam toʻsiqlar, statsionar yerga ulagich pichoqlar va hokazolar) qismlari himoya vositalari tushunchasiga kirmaydi.

1.1.4. Elektr himoya vositalariga quyidagilar kiradi:

izolatsiyalovchi shtangalar (operativ, oʻlchov, yerga ulagichni oʻrnatish uchun), izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar (saqlagichlar bilan ishlash operatsiyalari uchun), kuchlanish koʻrsatgichi, fazalarni sozlash uchun kuchlanish koʻrsatgichi va hokazolar;

1000 V dan yuqori kuchlanish ostida taʼmirlash ishlarini olib borish uchun ishlatiladigan izolatsiyalovchi vositalar va moslamalar, 1000 V gacha kuchlanish ostidagi elektr uskunalarida ish olib borish uchun ishlatiladigan izolatsiyalovchi dastakli chilangarlik-yigʻuv asboblari;

dielektrik qoʻlqoplar, etiklar, kalishlar, gilamchalar, izolatsiyalovchi qoplamalar va izolatsiyalovchi tagliklar;

shaxsiy ekranlovchi komplektlar;

koʻchma yerga ulagichlar;

toʻsiq qurilmalari va dielektrik qalpoqlar;

xavfsizlik plakatlari va belgilari.

Yuqorida keltirilgan elektr himoya vositalaridan tashqari, elektr uskunalarida ish olib borilganda himoya koʻzoynagi va kaskalar, protivogazlar, qoʻlqoplar, montyorning himoya belbogʻlari va xavfsizlik arqonlari kabi shaxsiy himoya vositalarini qoʻllash mumkin.

1.1.5. 1000 V kuchlanishdan yuqori elektr uskunalarida ish bajarish mobaynida ishlatiladigan asosiy himoya vositalariga quyidagilar kiradi:

izolatsiyalovchi shtangalar, izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar, kuchlanish koʻrsatgichlari, fazalarni sozlash uchun aniqlovchi kuchlanish koʻrsatgichlari;

elektr montyorlar havo elektr uzatish tarmoqlarida bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib turib taʼmirlash ishlarini olib borishda koʻllaniladigan izolatsiyalovchi qurilma va asbob-uskunalar (izolatsiyalovchi narvonlar, havozalar, bevosita simlarga tegib turadigan izolatsiyalovchi tortqilar, arqonlar, teleskopik minoralar savatchasi, simlarda ishlash uchun moʻljallangan koʻchma minoralar va hokazolar).

1.1.6. Asosiy himoya vositalarining izolatsiyalovchi qismi dielektrik xususiyati chidamli boʻlgan materiallardan (chinni, qogʻozbakllet quvurlari, ebanit, getinaks, yogʻoch qatlamli plastiklar, plastik va shisha epoksid materiallar va hokazolardan) tayyorlanishi zarur.

Oʻziga nam tortuvchi materiallar (qogʻozbakelit quvurlar, yogʻoch va boshqalar) namga chidamli lok bilan qoplangan va bu materiallar yorilmagan, darz ketmagan, tekis yuzali va tirnalmagan boʻlishi kerak.

1.1.7. 1000 V kuchlanishdan yuqori elektr uskunalarida qoʻllaniladigan qoʻshimcha elektr himoya vositalariga quyidagilar kiradi:

dielektrik qoʻlqoplar;

dielektrik etiklar;

dielektrik gilamchalar;

shaxsiy ekranlovchi komplektlar;

izolatsiyalovchi tagliklar va qoplamalar;

dielektrik qalpoqlar;

koʻchma yerga ulagichlar:

toʻsiq qurilmalari;

xavfsizlik plakatlari va belgilari.

1.1.8. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida qoʻllaniladigan asosiy elektr himoya vositalariga quyidagilar kiradi:

izolatsiyalovchi shtangalar;

izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar;

kuchlanish koʻrsatgichlari;

dielektrik qoʻlqoplar;

izolatsiyalovchi dastakli chilangarlik-yigʻuv asboblari.

1.1.9. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalari uchun qoʻshimcha elektr himoya vositalariga quyidagilar kiradi:

dielektrik kalishlar;

dielektrik gilamchalar;

koʻchma yerga ulagichlar;

izolatsiyalovchi tagliklar va qoplamalar;

toʻsiq qurilmalari;

xavfsizlik plakatlari va belgilari.

1.1.10. Elektr uskunalarini operativ holda almashlab ulashlarda va boshqa ishlarni bajarish uchun zarur himoya vositalarini tanlab olish mazkur Qoidalar asosida, “Elektr uskunalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”, “Sanoat chastotasida ishlayotgan oʻzgaruvchan tokli 500 kV kuchlanishli elektr uzatish havo tarmoqlari va podstansiyalarida ish bajarish jarayonida mehnatni muhofaza qilish meʼyorlari va qoidalari” hamda boshqa tegishli meʼyoriy texnik hujjatlar bilan, shuningdek, mazkur hujjatlarda talab etilganidek mahalliy sharoitga qarab aniqlanadi.

1.1.11. Asosiy himoya vositalaridan foydalanilganda qoʻshimcha himoya vositalarining birini ishlatish kifoyadir, bundan faqat elektr uskunalari tokidan shikastlangan odamlarni qutqarish holati mustasnodir. Bunday hollarda qadam kuchlanishdan saqlanish uchun shuningdek, dielektrik etik yoki kalish ham ishlatiladi.

1.1.12. Himoya vositalari elektr uskunalari ishchi kuchlanishning1 eng yuqori qiymatida ishlatishga moʻljallangan boʻlishi zarur (GOST 1516.1-76 va 20690-75).

1 Bu yerda va bundan keyin kuchlanish deganda himoya vositalari uchun moʻljallangan kuchlanish sinfi tushuniladi.

1.2. Himoya vositalaridan foydalanish tartibi

Umumiy nizomlar

1.2.1. Elektr uskunalariga xizmat koʻrsatuvchi xodim xavfsiz ish bajarilishini taʼminlovchi barcha zarur himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

Himoya vositalari inventar sifatida taqsimlovchi uskunalar, elektrostansiya sexlari, elektr tarmoqlarini taqsimlovchi punktlari va transformator podstansiyalarida saqlanishi yoki tezkor harakatdagi brigada, markazlashgan taʼmirlash brigadasi, koʻchma laboratoriya va hokazolarning inventar mulkiga kiritilishi hamda shaxsiy foydalanish uchun berilishi mumkin.

1.2.2. Inventar himoya vositalari ishlatishni tashkil qilish sistemasi, mahalliy sharoitlar va keltirilgan komplektlash meʼyorlari (6-ilova) asosida obyektlar, tezkor chiqadigan brigadalar va boshqalar oʻrtasida taqsimlanadi. Himoya vositalarining saqlanish joyini koʻrsatgan holda ushbu taqsimlanish roʻyxatlarda qayd etilgan boʻlishi va u korxona bosh muhandisi yoki tuman elektr tarmoqlari boshligʻi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

1.2.3. Xodimlarni oʻz vaqtida himoya vositalari bilan taʼminlash va elektr uskunalarini meʼyorlariga muvofiq sinovdan oʻtkazilgan himoya vositalari bilan komplektlash, ularni toʻgʻri saqlashni tashkil qilgan va zarur zaxirani hosil qilish, muntazam kuzatuv va sinovlarni oʻz vaqtida olib borish, yaroqsiz himoya vositalarini chiqarib tashlash hamda himoya vositalarini hisobga olishni tashkil qilish javobgarligi sex, xizmat joyi, podstansiya, elektr uzatish tarmoqlari uchastkasi boshligʻi va uchastka ustasi zimmasida boʻladi, umumiy korxona boʻyicha esa masʼuliyat bosh muhandisga yuklatiladi.

1.2.4. Alohida elektr uskunalari uchun berilgan himoya vositalari yaroqsiz boʻlib qolganligi aniqlangan taqdirda, ushbu uskunani ishlatuvchi xodim himoya vositasini ishlatishdan darhol chiqarib tashlashi, 1.2.3-bandda koʻrsatilgan shaxslardan biriga maʼlum qilishi va himoya vositalari qayd etiladigan jurnalga yoki operativ hujjatlarga yozib qoʻyishi zarur.

1.2.5. Himoya vositalarini yakka oʻzi ishlatish uchun olgan shaxslar ushbu himoya vositalarini toʻgʻri ishlatishga va oʻz vaqtida yaroqli-yaroqsizligini aniqlashga javob beradilar.

Himoya vositalarini saqlash tartibi

1.2.6. Himoya vositalarining sozligi va ishlatishga yaroqliligi taʼminlanadigan sharoitda saqlash va tashish zarur. Shuning uchun ular namlikdan, ifloslanishdan va mexanik buzilishlardan himoyalangan boʻlishi kerak.

1.2.7. Himoya vositalari berk xonalarda saqlanishi zarur.

Rezinadan qilingan himoya vositalari maxsus shkaf, tokcha, quti va hokazolarda alohida saqlanishi kerak. Ular yogʻ, benzin va rezinani emiradigan boshqa moddalardan hamda toʻgʻridan toʻgʻritushadigan quyosh nuri va isitkich asboblari taʼsirini himoyalangan boʻlishi lozim. Ombordagi zaxiraga olib qoʻyilgan rezinadan tayyorlangan himoya vositalarining harorati 0 — 25° S boʻlgan quruq xonalarda saqlanishi kerak.

1.2.8. Izolatsiyalovchi shtanga va qisqichlar xona devorlariga tegmaslik hamda egilmaslik choralari koʻrilgan holatda saqlanishi zarur. Kuchlanish koʻrsatgichi va elektr oʻlchovchi qisqichlar jild yoki gʻiloflarda saqlanishi lozim. Koʻchma yerga ulagichlarni saqlashga moʻljallangan maxsus joylarga tartib raqami qoʻyiladi, ularning raqamlari koʻchma yerga ulagichlardagi raqamlarga mos kelishi kerak.

1.2.9. Protivogazlar maxsus sumkalarga joylangan boʻlib, quruq xonalarda saqlanishi shart.

1.2.10. Ishlatilayotgan himoya vositalari maxsus ajratilgan joylarda, odatda, xonalarning kirish joylarida va elektr uskunalarini boshqaruv shitlarida joylashtiriladi. Ushbu joylarda himoya vositalarining roʻyxati boʻlishi kerak. Saqlanish joylarida shtangalar, qisqichlar, koʻchma yerga ulagichlar, xavfsizlik plakatlari va belgilari uchun kronshteyn yoki ilgaklar boʻlishi, shuningdek, dielektrik qoʻlqop, dielektrik kalish, dielektrik etik, dielektrik gilamcha, dielektrik qalpoq, izolatsiyalovchi taglik va qoplama, qoʻlqop, himoya belbogʻi va arqonlari, himoya koʻzoynagi, protivogaz va kuchlanish koʻrsatgichlar va boshqalar uchun shkaflar hamda tokchalar bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

1.2.11. Tezkor chiqadigan va taʼmirlash brigadalari, laboratoriyadagi yoki shaxsiy foydalanishda boʻlgan elektr himoya vositalari quti, sumka yoki jildlarda saqlanishi lozim.

1.2.12. Kuchlanish ostida taʼmirlash ishlarini olib borishda ishlatiladigan izolatsiyalovchi vositalar quruq va havosi shamollatiladigan xonalarda saqlanishi, ularni tashqarida va ochiq havoda vaqtinchalik saqlaganda jildlarga solingan boʻlishi zarur. Izolatsiyalovchi qurilmalar va moslamalarni ishlatishdan oldin quruq latta bilan artish, ishlatish mobaynida namlanishiga yoʻl qoʻymaslik talab qilinadi. Izolatsiyalovchi vositalar namiqqan boʻlsa, ularni quritish va navbatdan tashqari elektr sinovidan oʻtkazish darkor.

Himoya vositalari holatini nazorat qilish va ularning hisobini olib borish

1.2.13. Raqamlanishi zarur boʻlmagan gilamchalar, tagliklar hamda xavfsizlik plakatlari va belgilaridan tashqari, ishlatilayotgan barcha izolatsiyalovchi himoya vositalari, himoya belbogʻlari ham raqamlangan boʻlishi zarur. Elektrostansiya, elektr tarmoqlari va podstansiyalarda har bir himoya vositasi uchun alohida raqamlanadi. Inventar raqamlar bevosita himoya vositasiga yozib qoʻyiladi.

Agar himoya vositalari bir necha boʻlaklardan iborat boʻlsa (kuchlanish koʻrsatgichlari, izolatsiyalovchi shtangalar va hokazolar), ushbu vosita uchun umumiy boʻlgan raqam jami boʻlaklarga alohida yozilishi zarur. Himoya vositalarining raqami barcha boʻlaklarda bir xilda boʻlsa, zavod raqamini koʻllash mumkin.

1.2.14. Elekrostansiya sexlari, podstansiya (markazlashtirilgan xizmat koʻrsatilganda boʻlim va uchastkada), laboratoriya, qurilish-montaj tashkilotlari uchastkalari va boshqa joylarda himoya vositalarini hisobga oluvchi va holatini nazorat qiluvchi, ularning nomi va raqami qayd qilingan, saqlanish joyi koʻrsatilgan, vaqti-vaqti bilan sinash va koʻrikdan oʻtkazish muddati koʻrsatilgan qayd etish jurnali olib borilishi zarur. Jurnal tavsiya qilingan shaklda (1-ilovaga qaralsin) toʻldirilib borilishi va har 6 oyda bir marta himoya vositalari holatiga javobgar maʼmuriy texnik xodim tomonidan nazorat qilib turilishi zarur. Shaxsiy foydalanishda boʻlgan himoya vositalari ham, himoya vositalarini hisobga olish va saqlash jurnalida qayd qilinishi, ularning berilgan vaqti va xodimning vositani olganligi toʻgʻrisidagi imzosi boʻlishi zarur.

1.2.15. Himoya vositalari tayyorlangandan soʻng har bir himoya vositasi namunasini qabul qilish va topshirish, davriy (vaqti-vaqti bilan) va namunaviy sinovlardan oʻtkazish talab qilinadi (GOST 16504-81). Ishlatilayotgan himoya vositalari davriy va navbatdan tashqari (taʼmirlashdan keyin oʻtkaziladigan) sinovlardan oʻtkazilishi lozim.

1.2.16. Izolatsiyalovchi tagliklar, dielektrik gilamchalar, koʻchma yerga ulagichlar, toʻsiqlar, plakat va belgilardan tashqari, zavodlardan yoki omborlardan ishlatish uchun olingan hamma himoya vositalari ishlatish sinovlari meʼyorlari boʻyicha sinovdan tekshirilishi shart.

1.2.17. Izolatsiyalovchi dastakli uskuna va 1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichlaridan tashqari, sinovga bardosh bergan barcha himoya vositalariga quyidagi shakllarda keltirilgan shtamplardan biri qoʻyilishi zarur.

Elektr himoya vositalari uchun shtamp namunasi:

Elektr uskunalari kuchlanishidan qatʼiy nazar ishlatiladigan himoya vositalari va saqlagich moslamalari (dielektrik qoʻlqoplar, protivogazlar, montyorning himoya belbogʻlari, xavfsizlikni taʼminlovchi xavfsizlik arqonlari va h.k.lar) uchun shtamp namunasi:

Shtamp rezina mahsulotlari chetiga, saqlagich moslamalari va elektr himoya vositalarining izolatsiya qismidagi chegaralovchi halqa yoniga chidamli hamda yuvilib ketmaydigan boʻyoq bilan bosilgan boʻlishi yoki yelimda yopishtirilishi kerak. Bir necha boʻlakdan iborat boʻlgan himoya vositasiga shtamp himoya vositasining faqat bir boʻlagiga bosilishi lozim. Ishga yaroqsiz deb topilgan himoya vositasining eski shtampi qizil boʻyoq bilan oʻchirib tashlanishi zarur.

1.2.18. Himoya vositalarini sinovdan oʻtkazuvchi laboratoriya elektr va mexanik sinov natijalarini ixtiyoriy shakldagi jurnalda qayd qiladi. Dielektrik rezinadan qilingan koʻp miqdordagi himoya vositalarining sinov natijalarini alohida jurnalda qayd qilish mumkin (2-ilova). Begona tashkilotlarga tegishli himoya vositalariga ham shtamp bosiladi va bundan tashqari, buyurtmachiga sinov bayonnomasi beriladi (3-ilova).

Himoya vositalaridan foydalanishning umumiy qoidalari

1.2.19. Maʼlum kuchlanishga moʻljallangan elektr himoya vositalaridan kuchlanishi ushbu miqdordan katta boʻlmagan elektr uskunalaridagina belgilangan maqsadda foydalanish lozim.

1.2.20. Asosiy elektr himoya vositalari yopiq xonalarda oʻrnatilgan elektr uskunalarida qoʻllash uchun moʻljallangan, ochiq elektr uskunalari va havo elektr uzatish tarmoqlarida esa faqat quruq havo sharoitlarida ishlatishga moʻljallangan. Ochiq havodagi namgarchilik paytlarida ushbu sharoitlarga moʻljallangan himoya vositalaridan foydalanish lozim.

Himoya vositalarini tayyorlash, sinash va ishlatish, faqat belgilangan davlat standartlari, texnik shartlar va yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshiriladi.

1.2.21. Himoya vositalarini ishlatishdan oldin, ishchi ushbu himoya vositalarini ishga yaroqliligi, tashqi tomonida shikastlangan joyi yoʻqligi, changdan tozalab artilgan holda, unga bosilgan shtampga asosan, yaroqlilik muddatini tekshirishi lozim. Dielektrik qoʻlqoplar ishlatishdan oldin ularni barmoqlari tomon burab, teshigi bor-yoʻqligini tekshirib olish zarur. Ishga yaroqlilik muddati oʻtib ketgan himoya vositalaridan foydalanish man qilinadi.

2. AYRIM TURDAGI HIMOYa VOSITALARIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR VA ULARDAN FOYDALANISh QOIDALARI

2.1. Elektr himoya vositalari

Umumiy nizomlar

2.1.1. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr uskunalarida ishlatiladigan himoya vositalarining izolatsiyalovchi qismi dastak tomonidan elektr izolatsiyalovchi materialdan qilingan ajratgich halqa yoki tirgovich bilan ajratiladi. Ajratgich halqaning tashqi diametri dastakning tashqi diametridan kamida 10 mm ga ortiq boʻlishi kerak. Izolatsiyalovchi qism bilan dastak chegarasini faqat boʻyoq bilan ajratib qoʻyish man qilinadi. Ajratgich halqa esa izolatsiyalovchi qismning bir boʻlagi hisoblanadi. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida ishlatiladigan himoya vositalaridagi tirgovichning balandligi texnik shartlarda keltirilgan talablarga mos kelishi lozim.

Himoya vositalarini ishlatish jarayonida ularning ajratgich halqa yoki tirgovichni tashqarisidagi izolatsiyalovchi qismiga tegish man qilinadi.

2.1.2. Elektroizolatsiyalovchi trubkadan qilingan himoya vositalari konstruksiyasida trubka ichiga chang va suv kirishiga qarshi chora koʻrilgan boʻlishi zarur. Ushbu talab izolatsiyalovchi chang tortuvchi shtangalarga taalluqli emas.

2.1.3. Shtanga va kuchlanish koʻrsatgichlarning konstruksiyasi va ishchi qismining oʻlchamlari uskunalarning (qutblari) fazalari orasida va ularni yerga ulangan qismiga nisbatan tutashuviga imkon bermasligi darkor.

2.1.4. Izolatsiyalovchi himoya vositalarining loklangan yuzasi buzilgan yoki boshqa nosozliklar aniqlangan taqdirda ularni ishlatish man qilinadi.

2.1.5. 1000 V dan yuqori kuchlanishli elektr uskunalarida izolatsiyalovchi shtangalar (oʻlchov shtangalaridan tashqari) yerga ulash uchun, izolatsiyalarni changdan tozalash uchun izolatsiyalovchi qisqichlar, elektr oʻlchovchi va kuchlanish koʻrsatgichlaridan dielektrik qoʻlqop kiyib foydalanish zarur. Oʻlchov shtangalari bilan ishlaganda dielektrik qoʻlqopdan foydalanish zarur emas.

Izolatsiyalovchi operativ shtangalar va yerga ulagich shtangalari

2.1.6. Izolatsiyalovchi operativ shtangalar va yerga ulagich shtangalariga qoʻyilgan umumiy texnik talablar GOST 20494-75 da qayd etilgan.

2.1.7. Izolatsiyalovchi shtangalar operativ ishlarni, oʻlchov ishlarini (izolatsiya holatini va elektr uzatish tarmoqlari va podstansiyalardagi ulagichlarni tekshirish uchun), razryadnik detallarini oʻrnatish va boshqa ishlarni bajarish uchun moʻljallangandir. Izolatsiyalovchi shtangalar, har xil vazifalarni bajarish uchun almashtirib olib qoʻyishga moʻljallangan kallakli (ishchi qismli) universal boʻlishi mumkin.

2.1.8. Izolatsiyalovchi shtangalar ishchi, izolatsiyalovchi qismlardan va dastakdan iborat. Ishchi qismining konstruksiyasi ushbu shtanga bilan bajariladigan ishlarga muvofiq aniqlanadi. Oʻlchov shtangasining ishchi qismi oʻlchov qurilmasidir.

Shtanganing izolatsiyalovchi qismi 1.1.6-bandda koʻrsatilgan materiallardan yasalishi zarur. Dastak esa shtanga bilan yaxlit yoki alohida boʻlak holida yasalishi mumkin.

2.1.9. Elektr yoyini oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan shtangalar 110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarining fazalarini alohida taʼmirlashda oʻchirilgan fazani yerga ulash uchun moʻljallangan. Bundan tashqari, shtanga ushbu fazani yerga ulash jarayonida hosil boʻladigan elektr yoyini oʻchirish vazifasini ham bajaradi. Hamma shtangalar yerga ulagich shtangalariga qoʻyilgan talablarni qondirishi zarur.

Elektr yoyini oʻchiruvchi qurilmalar bilan jihozlangan shtangalar izolatsiyalovchi qismdan, dastak, elektr yoyini oʻchiruvchi qurilmali ishchi qism va ilgak (pantografik va boshqa konstruksiyadagi), hamda strubsinali yerga ulovchi simdan tashkil topgan. Izolatsiyalovchi qism va dastakning uzunligi 2.1-jadvalda keltirilgan.

Yerga ulovchi simning koʻndalang kesimi mexanik mustahkamligi boʻyicha 25 mm2 dan kam boʻlmasligi lozim. Elektr yoyini oʻchiruvchi qurilmali shtangada ishlatilishi moʻljallangan elektr uzatish tarmogʻini kuchlanishi va elektr yoyini oʻchiruvchi qurilmaning nominal toki koʻrsatilgan boʻlishi zarur.

2.1.10. Izolatsiyalovchi shtangalar oʻlchami 2.2-jadvalda keltirilgan uzunlikdan kam boʻlmasligi, yerga ulagich shtangalar oʻlchami esa 2.1-jadvalda keltirilgan uzunlikdan kam boʻlmasligi shart. 15 kV kuchlanishgacha moʻljallangan chinni izolyatorli va elektroizolatsiyalovchi materialdan qilingan uzaytirgichlar shtangalarning minimal izolatsiyalovchi qism uzunligiga (2.2-jadval) izolyator uzunligi va uzaytirgichning izolyatordan dastakkacha boʻlgan qismi kiradi.

2.1.11. Shtangalar ishchi qismining konstruksiyasi ajratgichlar bilan ishlash jarayonida sirgʻanib ketishdan holi boʻlishi lozim. Izolatsiyalovchi shtanga va yerga ulagich shtangalarning umumiy uzulishi yerdan, poldan, havo elektr uzatish tarmoqlarida esa tayanchdan turib, erkin ishlatishni taʼminlashi zarur.

2.1.12.Izolatsiyalovchi shtangalarning umumiy uzunligi uning ishlatish sharoitlariga qarab belgilanadi. Bu shtangalar elektroizolatsiyalovchi material yoki metall bilan ulangan bir necha zvenolardan iborat boʻlishi mumkin. Teleskopik konstruksiyalarni qoʻllashga ruxsat etiladi. Biriktiruvchi metall qismlari, ularning uzunligi izolatsiyalovchi qism uzunligining 5 foizidan ortiq boʻlmagan taqdirda shtanganing uzunligini 2.2-jadvalga asosan aniqlashda olib tashlanmaydi.

2.1.13. Shtanganing massasi, agar u bilan bir odam ishlasa, bir qoʻlga (chegaralovchi halqa yonida ushlab turuvchi) tushadigan eng katta kuch oʻlchov shtangalari uchun 80 N (8 kgs) dan, qolganlari uchun esa (erga ulagich shtangasi uchun ham) 160 N (16 kgs) dan oshmasligi zarur. Kuch bundan ortiq boʻlgan taqdirda ikkinchi odamning qatnashishi va koʻtarib turadigan uskuna ishlatilishi talab qilinadi.

2.1.14. Izolatsiyalarni kuchlanish ostida tozalash uchun qoʻllaniladigan izolatsiyalovchi kovak shtangalar ishdan oldin va vaqti-vaqti bilan changtortgich yordamida puflab, tozalab turilishi lozim.

2.1.15. Oʻlchov shtangalari tuzilish prinsipi yerga ulashni taqozo etuvchi hollardan tashqari, boshqa barcha holatlarda yerga ulanmaydi.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida elektromontyorni bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib ishlashi uchun moʻljallangan izolatsiyalovchi qurilma va moslamalar

2.1.16. Izolatsiyalovchi qurilma va moslamalar 110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga (simga, armaturaga) tegib ishlashda odamni uskunalarning yerga ulangan qismidan va boshqa kuchlanishga ega boʻlgan qismlardan izolatsiya qilish uchun moʻljallangandir.

Izolatsiyalovchi qurilmalarga elektr izolatsiyalovchi (bakelit, shishaplastik va boshqa) materiallardan tayyorlangan shtangaldar, narvonlar, tortqilar, arqonlar kiradi.

Moslamalarga koʻtaradigan savatlar, sim oldida ishlash uchun maxsus xonalar, simda harakat qiluvchi aravachalar, tortuvchi qurilmalarning qoʻshimcha qismlari. domkratlar, bloklar va hokazolar kiradi. Moslamalar elektroizolatsiyalovchi materiallardan yoki metalldan yasalishi mumkin.

2.1.17. Tok oʻtkazuvchi qismlarga odam tegishidan oldin uning shaxsiy ekranlovchi komplekti tok oʻtkazuvchan qismlarga maxsus shtanga yordamida (potensiallarni tenglashtirish uchun) ulanishi zarur. Ulovchi oʻtkazgichning koʻndalang kesimi 4 mmgdan kam boʻlmasligi lozim.

2.1.18. Simga yaqinlashish va unga keyinchalik tegish izolatsiyalovchi narvon yoki izolatsiyalovchi shtanga yoki arqonlarga osilgan kabina yordamida amalga oshirilishi mumkin. Izolatsiyalovchi narvonga alohida boʻlaklardan yigʻish mumkin. Narvonning yuqori qismi ustunni traversiga mahkamlash uchun qisqich va sharnir bilan jihozlanadi. Bu oʻz navbatida narvonni oʻzaro perpendikulyar bir yoki ikki tekislikda (maydonda) erkin harakatlanishini taʼminlaydi.

2.1.19. Izolatsiyalovchi tortqi simlar va osilgan ilgaklar ogʻirligini oʻziga olish uchun xizmat qiladi. Simga yaqinlashish uchun kabina ishlatilgan taqdirda izolatsiyalovchi tortqilarni ushbu kabina hamda undagi elektromontyor ogʻirligini oʻziga olish uchun ishlatish mumkin.

2.1.20. Izolatsiyalovchi arqonlar asboblarni yuqoriga olib chiqish, narvon va koʻchma minoralarni joyidan qoʻzgʻatish hamda ishchi holatiga keltirish, montyorning simda, narvonda hamda kabinada turgan vaqtda xavfsizligini taʼminlashga moʻljallangandir. Izolatsiyalovchi arqonlar sintetik toladan (masalan polipropilendan) tayyorlangan boʻlib, uning tarkibiga tabiiy tola aralashtirmagan boʻlishi kerak.

2.1.21. Izolatsiyalovchi arqonlardan tashqari barcha izolatsiyalovchi qurilma va moslamalarda kuchlanish sinfi, ruxsat etilgan yuk koʻtarish qobiliyati va keyingi sinov muddati aniq koʻrinishi zarur. Agar narvon alohida boʻlaklardan yigʻilgan boʻlsa, belga har bir boʻlagiga bosiladi.

Izolatsiyalovchi arqonlarda yoki ularga bogʻlangan sinov muddati toʻgʻrisidagi belgilarda aniq koʻrinadigan “Faqat kuchlanish ostida ishlatish uchun” yozuvi boʻlishi lozim.

Izolatsiyalovchi qisqichlar

2.1.22. Izolatsiyalovchi qisqichlar saqlagichlar bilan ishlash uchun, izolatsiyalovchi qoplamalar va toʻsiqlarni oʻrnatish hamda olish va shunga oʻxshash ishlarni bajarishda qoʻllaniladi1.

1 Izolatsiyalovchi qisqichlar oʻrniga zaruriy hollarda universal kallakli izolatsiyalovchi shtangalarni qoʻllash lozim.

2.1.23. Qisqichlar ishchi (qisqich tishlari), izolatsiyalovchi qismdan va dastakdan tashkil topgan. Izolatsiyalovchi qisqichning gabarit oʻlchamlari 2.3-jadvalda keltirilgan.

Elektr oʻlchovchi qisqichlar

2.1.24. Elektr oʻlchovchi qisqichlarga qoʻyilgan umumiy texnik talablar GOST 9071-79 da keltirilgan.

2.1.25. Elektr oʻlchovchi qisqichlar elektr uzatish tarmoqlarida ularning yaxlitliligini buzmasdan tarmoqdagi tok, kuchlanish va quvvatni oʻlchash uchun ishlatiladi.

2.1.26. 10 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida ishlatiladigan elektr oʻlchovchi qisqichlar ishchi, izolatsiyalovchi qismlar va dastakdan tashkil topgan. Qisqichning ishchi qismi ochilib-yopiladigan magnit oʻtkazgichdan, choʻlgʻamdan va olib qoʻyiladigan yoki ichiga oʻrnatilgan oʻlchov asbobidan tashkil topgan. Izolatsiyalovchi qismi va dastagi esa elektroizolatsiyalovchi materialdan tayyorlanishi va minimal uzunligi 380 mm, dastagi 130 mm boʻlishi lozim.

2.1.27. 1000 V kuchlanishdan yuqori elektr uskunalari zanjirlarida oʻlchovchi qisqichlar bilan foydalanilganda chiqariladigan asboblarni ishlatish, shuningdek, oʻlchov chegarasini tok oʻtkazuvchi qismlardan qisqichlarni olmay turib almashlab ulash man qilinadi. Oʻlchash ishlari olib borilayotganda qisqichni osilib turgan holda ushlash lozim.

2.1.28. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalari uchun qoʻllaniladigan qisqichlar ishchi qismdan (ajratgichli magnit oʻtkazgich, choʻlgʻam va oʻlchov asbobidan) hamda bir vaqtning oʻzida izolatsiyalovchi qismli tayanch va dastak vazifalarini bajaruvchi korpusdan iborat.

1000 V dan yuqori kuchlanishni koʻrsatuvchi gazorazryadli indikator lampali asboblar

2.1.29. 1000 V gacha va undan yuqori kuchlanish koʻrsatgichlariga qoʻyilgan umumiy texnik talablar GOST 20493-75* da keltirilgan.

2.1.30. Elektr uskunalarda kuchlanish bor yoki yoʻqligini aniqlashga moʻljallangan koʻrsatkichlar qoʻlda olib yuriladigan kuchlanish koʻrsatgichlaridir. Kuchlanish koʻrsatgichlarining ishlashi gazorazryadli indikator lampadan sigʻim toki oʻtganda yonish prinsipiga asoslangan.

2.1.31. Kuchlanish koʻrsatgichi ishchi, izolatsiyalovchi qismlar va dastakdan tashkil topgan. Ishchi qismga uchlik - kontakt, gazorazryadli lampa va kondensatorlar kiradi. Izolatsiyalovchi qism ishchi qism bilan dastak oraligʻida joylashgan boʻlib, bir necha elementdan yasalgan boʻlishi mumkin. Teleskopik konstruksiyalarni ishlatishga ham ruxsat beriladi.

2.1.32. Kuchlanish koʻrsatgichining oʻlchamlari 2.4-jadvalda keltirilgan oʻlchamlardan kam boʻlishi mumkin emas.

2.1.33. Kuchlanishi 10 kV dan yuqori boʻlgan elektr uskunalarida 2.2-jadvaldan uzunlikka mos boʻlgan izolatsiyalovchi shtangalarga mahkamlangan. 2 — 10 kV kuchlanish uchun moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichidan foydalanish mumkin.

2.1.34. Kuchlanish koʻrsatgichining sezgirligi uning lampasi minimal kuchlanishida yonishi bilan, yaʼni signal lampasining barqaror nurlanishi bilan xarakterlanadi.

1000 V dan yuqori kuchlanishda qoʻllaniladigan koʻrsatgichning yonish kuchlanishi ushbu elektr uskunalari nominal kuchlanishining 25 foizini tashkil qilishi zarur.

2.1.35. Kuchlanish koʻrsatgichini ishlatishdan oldin uning ishga yaroqliligi maxsus asboblar bilan yoki yaqin yerda joylashgan va oldindan kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarga yaqinlashtirish bilan tekshiriladi.

2.1.36. Kuchlanish koʻrsatgichini ishlatish jarayonida, uni tok oʻtkazuvchi qismlarga lampasida nurlanish paydo boʻladigan masofaga qadar yaqinlashtirish kerak. Yaqinlashtirilgan vaqtda lampada nurlanish paydo boʻlmagan hollardagina asbobni tok oʻtkazuvchi qismga bevosita tegizish mumkin. Kunduzgi yorugʻ vaqtda ochiq, taqsimlovchi uskunalarda, havo elektr uzatish tarmoqlarida va hokazolarda ishlash jarayonida lampa nurlanishini yaxshi kuzatish uchun ular oftobdan toʻsuvchi moslamalar bilan taʼminlanishi lozim.

2.1.37. Qoida boʻyicha havo elektr uzatish tarmoqlarida kuchlanish yoʻqligi UVNB tipidagi kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichi bilan tekshirilishi lozim. Kuchlanish yoʻqligi havo elektr uzatish tarmoqlarining tayanchlaridan yoki teleskopik minora (gidrokoʻtargach)dan UVN-10 va shunga oʻxshash kuchlanish koʻrsatgichlari bilan tekshirilganda, ularning ishchi qismi tayanchdagi tushirilgan yerga ulagichning boʻlishidan va teleskopik minora (gidrokoʻtargich) shassisi yerga ulanganligidan qatʼi nazar, yerga ulanishi kerak (metall tayanchlarda ishlashdan tashqari). Kuchlanish koʻrsatgichining ishchi qismi uning ishchi koʻndalang kesimi 4 mm2 boʻlgan yumshoq misli sim bilan tunukadan tayyorlangan maxsus halqasimon uchlikka ega boʻlgan mis sim yordamida yerga ulanadi. Kuchlanish koʻrsatgichining yerga ulagich simini havo elektr uzatish tarmogʻi simlarini yerga ulashda foydalanilgan, avvaldan yerga ulangan koʻchma yerga ulagichga va havo elektr uzatish kuchlanishi indekatsiyasi uchun ustundan tushirilgan yerga ulagichga ulash uchun ruxsat beriladi. Kuchlanish yoʻqligini tekshirish va himoya yerga ulagichni oʻrnatishda yerdagi ulagich simiga (tushirilgan yerga ulagichga) tegish mumkin emas.

1000 V dan yuqori kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichlari

2.1.38. Kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichlarining ish prinsipi elektrostatik induksiya prinsipiga asoslangan. Asbobning choʻgʻlanish lampasi uning signal elementi hisoblanadi. Ushbu asbob 6 — 35 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida, 6 — 35 kV kuchlanishli ochiq va yopiq taqsimlovchi elektr uskunalarida kuchlanish bor-yoʻqligini tekshirish uchun moʻljallangan.

2.1.39. Ushbu kuchlanish koʻrsatgichi ishchi qism, zaryadlovchi uskuna va 110 kV kuchlanishli izolatsiyalovchi teleskopik shtangadan tashkil topgan. Kuchlanish koʻrsatgichi kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismi a yaqinlashtirilgan sari chastotasi koʻpayib boruvchi uzuq-uzuq yorugʻlik signali bera boshlaydi. Kuchlanish koʻrsatgichi uning sozligini tekshiruvchi biriktirilgan qurilma va tok manbaiga ega hamda zaryadlovchi uskuna bilan jihozlangan boʻladi.

2.1.40. Kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichi hamda gazorazryadli lampali kuchlanish koʻrsatgichi bilan kuchlanish bor-yoʻqligini tekshirish tartibi bir xildir. Ushbu asbobni yerga ulash talab qilinmaydi.

Fazalarni sozlash uchun kuchlanish koʻrsatgichlari

2.1.41. Ushbu asboblar havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari hamda 3 — 110 kV kuchlanishli transformatorlarning ishchi kuchlanish ostida fazalarini sozlash uchun moʻljallangan.

2.1.42. Asbob konstruktiv jihatdan izolatsiyasi kuchli egiluvchan sim bilan bir-biriga ulangan elektr izolatsiyalovchi trubkada ikki korpusni tashkil qiladi. Uning elektr sxemasi gazorazryadli indikator lampa, kondensator va rezistrlardan iborat. Asbobning izolatsiyalovchi qismi minimal uzunligi 2.4-jadvalga mos kelishi zarur.

2.1.43. Ushbu asboblarni ishlatish tartibi ishlatish yoʻriqnomasi asosida aniqlanadi.

1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichlari

2.1.44. 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida kuchlanish bor-yoʻqligini tekshirish uchun nazorat lampasi (choʻgʻlanuvchi lampali va ikki oʻtkazuvchi simli patron)dan foydalanish man etiladi. Chunki nazorat lampasidan foydalanilganda fazalararo kuchlanishga ulanish natijasida uning portlashi va buning natijasida ishchilarning elektr yoyi va shisha boʻlaklaridan jarohat olish xavfi bor.

2.1.45. 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida kuchlanish bor-yoʻqligini tekshirish uchun 2 tipdagi asbobdan: oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tokli elektr uskunalari uchun - aktiv tok taʼsirida ishlaydigan ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichidan, oʻzgaruvchan tokli elektr uskunalari uchun sigʻim toki taʼsirida ishlaydigan bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichidan foydalaniladi.

2.1.46. Ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichi elektr sxemasi elementlari joylashgan ikki korpusdan tashkil topgan. Korpuslar bir-biri bilan havo elektr uzatish tarmoqlarida ishlatish uchun uzunligi 1 m dan kam boʻlmagan, qolgan elektr uskunalari uchun uzunligi 0.6 m dan kam boʻlmagan mustahkam izolatsiyali egiluvchan mis sim bilan ulangan. Bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichi bir korpusga joylashgan. Ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichi esa stryelkali asbob turida ham bajarilishi mumkin (masalan, choʻntakda olib yuriladigan IN-92 turidagi voltmetr).

2.1.47. Ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichining elektr sxemasi gazorazryadli indikator lampadan, lampaga parallel ulangan rezistor, qoʻshimcha rezistorlar va kontakt-uchliklardan tashkil topgan.

Bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichining elektr sxemasi qoʻshimcha rezistorli gazorazryadli indikator lampadan, kontakt-uchlikdan va operatorning qoʻli tegib turuvchi korpusning yon tomoniga joylashgan kontaktdan iborat.

2.1.48. 1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichida indikator lampasining yonish vaqtidagi kuchlanishi 90 V dan oshmasligi lozim.

2.1.49. 1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichining konstruksiyasi kontakt-uchlikning oʻqi boʻylab harakatlanishiga yoʻl qoʻymasligi zarur. Kontakt-uchlikning izolatsiya qilinmagan qismi uzunligi 20 mm dan oshmasligi lozim. Ikkilamchi zanjirlarda ish bajarish jarayonida uchlikning izolatsiya qilinmagan qismidan 5 mm gacha qoldirib, qolgan qismiga elektr izolatsiyalovchi materialdan qilingan trubka kiygizib qoʻyish tavsiya qilinadi.

2.1.50. Bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichini ikkilamchi zanjir sxemalarini tekshirganda, elektr schyotchiklarni ulaganda faza simini aniqlashda, elektr lampa patronlarini, oʻchirgichlar, saqlagichlar va boshqalarni ulash uchun ishlatish tavsiya qilinadi. Bunda, kuchlanish bor-yoʻqligini tekshirish jarayonida indikator lampasi tashqi kuchlanish taʼsiri doirasida ham yonishi mumkinligini eʼtiborga olish zarur.

Rezinali dielektrik qoʻlqoplar

2.1.51. Elektr uskunalarida ishlash mobaynida texnik shartlar talabi bilan tayyorlangan maxsus dielektrik qoʻlqoplardan foydalanishga ruxsat etiladi. Kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida dielektrik qoʻlqoplar asosiy himoya vositasi sifatida, 1000 V dan yuqori boʻlgan elektr uskunalarida esa qoʻshimcha himoya vositasi sifatida ishlatiladi.

2.1.52. Qoʻlqopning uzunligi 350 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Ish jarayonida dielektrik qoʻlqopni shimarib qoʻyish man qilinadi. Qoʻlqopga yeng ustidan kiyish zarur. Ishlatishda boʻlgan qoʻlqoplar (mahalliy sharoit boʻyicha) sovunli yoki sodali suyuqlik bilan davriy dizenfeksiyadan oʻtkazib turilishi lozim. Sovuq ob-havo sharoitlarida binodan tashqarida dielektrik qoʻlqoplar ishlatilganda yupqa jun yoki ip-gazlama qoʻlqop ustidan kiyishga ruxsat etiladi.

Dielektrik etik va kalishlar

2.1.53. Dielektrik etik va kalishlar yopiq joylarda hamda yogʻingarchilik boʻlmaganda ochiqda joylashgan elektr uskunalarida qoʻshimcha himoya vositasi sifatida ishlatiladi. Dielektrik etik va kalishlar ishlayotganlarni qadamlar orasidagi (odim) kuchlanishdan saqlaydi.

2.1.54. Elektr uskunalarida faqat GOST 13385-78 talablariga asosan tayyorlangan dielektrik etik va kalishlarni ishlatishga ruxsat etiladi. Dielektrik etik va kalishlar tashqi koʻrinishiga (rangi, maxsus belgi yoki loklanmaganligiga) qarab boshqa maqsadlar uchun moʻljallangan etik va kalishlardan farq qilishi zarur. Elektr uskunalari har xil razmerli dielektrik oyoq kiyimlari bilan jihozlanishi lozim.

Dielektrik rezinali gilamlar va izolatsiyalovchi tagliklar

2.1.55. Dielektrik rezinali gilamlar oʻta zax xonalardan tashqari boshqa barcha yopiq joylarda joylashgan 1000 V gacha va undan yuqori kuchlanishli elektr uskunalarida qoʻshimcha himoya vositasi sifatida ishlatiladi. Gilamlar vazifasi va ishlatish sharoitiga qarab, GOST 4997-75 talablariga asosan quyidagi 2 guruhda tayyorlanishi zarur:

1-guruh — oddiy tayyorlangani — - 15° S, + 40° S haroratda ishlatish uchun;

2-guruh — moy va benzinga chidamli — - 50° S, + 80° S haroratda ishlatish uchun.

Gilamni ishlatishda uning markirovkasiga ahamiyat berish lozim. Koʻzga tashlanadigan, mexanik ravishda yirtilgan joylari boʻlsa, uni albatta, chiqitga chiqarish zarur.

2.1.56. Zax va tez ifloslanuvchi xonalarda izolatsiyalovchi tagliklarni qoʻllash zarur. Izolatsion taglik balandligi 70 mm dan kam boʻlmagan izolyatorlarga oʻrnatilgan toʻshamadan tashkil topgan. Tagliklar uchun maxsus ishlab chiqarilgan SN-6 turidagi izolyatorlarni ishlatish tavsiya qilinadi. Toʻshama oʻlchami 50 x 50 sm boʻlgan, qalinligi 30 mm dan kam boʻlmagan quruq, koʻzsiz, buralmagan yogʻoch taxtachalardan yasalishi zarur. Qoqilgan taxtachalar oraligʻi 3 sm dan oshib ketmasligi lozim. Yaxlit toʻshamalarni ishlatish tavsiya qilinmaydi, chunki ular izolyatorlarda tasodifiy shuntlanishni yoʻqligini tekshirishni qiyinlashtiradi. Toʻshama hamma tomonidan boʻyalgan boʻlishi lozim.

2.1.57. Izolatsiyalovchi tagliklar mustahkam va barqaror boʻlishi zarur. Olib qoʻyiladigan izolyatorlar ishlatilganda, toʻshamani izolyator bilan ulaganda uning sirgʻanib ketishini bartaraf etish kerak. Taglik agʻdarilib ketmasligi uchun toʻshama chetlari izolyatorning tayanch yuzasidan tashqariga turtib chiqmasligi zarur.

Izolatsiyalovchi qoplamalar

2.1.58. Izolatsiyalovchi qoplamalarni 20 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida tok oʻtkazuvchi qismlarga bexosdan tegib ketishining oldini olish uchun ish joyini toʻsiqlar bilan ajratish imkoni boʻlmagan hollarda qoʻllash ruxsat etiladi. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida izolatsiyalovchi qoplamalar uzgichlarni yanglishib ulab yuborishga yoʻl qoʻymaydigan vosita sifatida ham qoʻllaniladi.

2.1.59. Kuchlanish ostida boʻlgan va kuchlanishi olingan tok oʻtkazuvchi qismlar orasidagi (masalan, qoʻzgʻalmas kontaktlar va ajratgich pichoqlari oʻrtasidagi) izolatsiyalovchi qoplamalar mexanik mustahkam, konstruksiyasi va oʻlchami tok oʻtkazuvchi qismlarni toʻliq yopadigan boʻlishi zarur. Qoplamalarni bevosita tok oʻtkazuvchi qismlar ustiga oʻrnatish mumkin.

2.1.60. Kuchlanishi 20 kV gacha boʻlgan elektr uskunalarida qattiq elektr izolatsiyalovchi materiallardan (getinaks, shishatekstolit va boshq.) yasalgan qoplamalar ishlatiladi. Kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida dielektrik rezinadan yasalgan qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan elastik qoplamalarni ishlatish mumkin. Ular bilan kuchlanishni olmasdan ishlashda tok oʻtkazuvchi qismlar yopiladi.

2.1.61. Konstruksiyasida izolatsiyalovchi dastak yoki tutqich koʻzda tutilmagan tok oʻtkazuvchi qismlar ustiga qoplamalarni asosiy himoya vositalaridan foydalangan holda oʻrnatish zarur.

2.1.62. Izolatsiyalovchi qoplamalarni ishlatishdan avval ularning changini artish, yuzasida yoriq va darz ketgan joylari yoʻqligini, lok qoplamasi buzilmaganligi va boshqa kamchiliklar yoʻqligini tekshirish zarur. Izolatsiyalovchi qoplamalarni namlanish va ifloslanishdan saqlash lozim.

Izolatsiyalovchi dastakli chilangarlik-yigʻuv asboblari

2.1.63. Izolatsiyalovchi dastakli asboblar 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida kuchlanish ostida ishlash uchun asosiy himoya vositasi sifatida qoʻllaniladi.

2.1.64. Faqat GOST 11516-79* talablari asosida tayyorlangan izolatsiyalovchi dastakli asboblarni ishlatishga ruxsat etiladi. Izolatsiyalovchi dastaklar gʻiloflar shaklida yoki tayanch bilan mahkamlangan nam oʻtkazmaydigan, moy va benzin taʼsiriga chidamli, moʻrt boʻlmagan, elektr izolatsiyalovchi materialdan yasalgan echilmaydigan qoplama shaklida tayyorlanadi. Izolatsiya dastakni batamom qoplashi va uning halqa-tayanch oʻrtasigacha boʻlgan uzunligi 100 mm dan kam boʻlmasligi kerak. Otvyortka oʻzagining izolatsiyasi uning uchiga 10 mm qolgunga qadar davom etishi lozim. Izolatsiyalovchi dastaklar yuzasi va qalinligi nuqsonsiz boʻlishi hamda gʻovaklar, singan va shishgan joylari boʻlmasligi shart.

Shaxsiy ekranlovchi komplektlar

2.1.65. Shaxsiy ekranlovchi komplektlar xodimlarni 50 Gts chastotali kuchlanishi 500 kV boʻlgan elektr uskunalari yuzaga keltiradigan, kuchlanganligi 500 kV/m gacha boʻlgan elektr maydoni taʼsiridan shaxsiy himoya qilish uchun moʻljallangandir.

2.1.66. Kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarga tegish mumkin boʻlgan hollarda, chunonchi panellarda, elektr yuritmalarda, ishlab turgan yigʻmalarda va 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan zanjirlarda ishlashda, elektr asbob-uskunalarni profilaktik sinashda (bevosita sinov oʻtkazayotgan shaxslar uchun), elektr payvandlash ishlarida shaxsiy ekranlovchi komplektlardan foydalanish man qilinadi. Havo harorati 42° S dan yuqori boʻlganda ekranlovchi komplektlarni ishlatish tavsiya qilinmaydi. Bunday hollarda statsionar yoki koʻchma ekranlovchi uskunalarni ishlatish maqsadga muvofiqdir.

2.1.67. Ekranlovchi komplektga maxsus ish kiyimi, maxsus poyabzal, qoʻl va boshni himoya qiluvchi vositalar, yuzni himoya qiluvchi ekran (kerak boʻlgan taqdirda), strubsinali yerga ulagich simlari kiradi.

2.1.68. Ekranlovchi komplektlar 3 xilda tayyorlanadi:

EPR podstansiya va havo elektr uzatish tarmoqlarini taʼmirlash ishchilari uchun (yozgi);

EPX podstansiyaning navbatchi ishchilari uchun (yozgi);

EPZ havo elektr uzatish tarmoqlarini taʼmirlovchi ishchilar uchun (qishgi).

2.1.69. EPR ekranlovchi komplektga kapyushonli kurtka va yarimkombinezon, elektr oʻtkazuvchi qoplamali kaska yoki uning ustidan kiyiladigan elektr oʻtkazuvchi toladan toʻqilgan jild, elektr oʻtkazuvchi tagi charm poyabzal, elektr oʻtkazuvchi rezinadan qilingan rezina etik, elektr oʻtkazuvchi qoʻlqop (2 juft), strubsinali yerga ulagich simlari kiradi.

2.1.70. EPX ekran komplekti EPR komplektiga oʻxshash boʻlib, ekranlovchi ish kiyimi bilan farq qiladi (kurtka, yarimkombinezon oʻrniga elektr oʻtkazuvchi toladan qilingan kapyushonli xalat ishlatiladi).

2.1.71. EPZ ekranlovchi komplekt tarkibiga kapyushonli kurtka va issiq astarli shim, elektr oʻtkazuvchi qoplamali yoki jildli kaska, kigiz etik ustidan kiyish uchun elektr oʻtkazuvchi rezinali kalish; elektr oʻtkazuvchi rezinadan qilingan rezinali etiklar, elektr oʻtkazuvchi qoʻlqoplar yoki yengli qoʻlqoplar, strubsinali yerga ulagich simlari kiradi.

2.1.72. Yilning sovuq vaqtlarida EPR va EPX yozgi ekranlovchi komplektlarni qishgi umumiy foydalaniladigan ishchi kiyim ustidan kiyib ishlatish mumkin.

2.1.73. Ekranlovchi komplektlarning barcha elementlari oʻzaro ishonchli ulanishi hamda oyoq kiyim yoki strubsinali sim orqali ekranlovchi ishchi kiyimlar yerga ulanganda elektr zanjiri hosil qilishi uchun kontaktli chiqish tugmalari bilan taʼminlanadi.

2.1.74. Har bir ekranlovchi komplekt inventar raqami bilan belgilangan boʻlishi zarur. Ekranlovchi komplektlarni ishlatish “Shaxsiy ekranlovchi komplektlarni ishlatish yoʻriqnomasi” talablari asosida olib borilishi lozim.

2.1.75.EPR va EPZ ekranlovchi komplektlari shaxsiy foydalanish uchun berilishi va aniq ishchilarga biriktirilishi lozim. EPX ekranlovchi komplektlari umumiy foydalanishga moʻljallangan boʻlishi mumkin, lekin komplektga kiruvchi maxsus oyoq kiyimlar esa alohida har bir ishchiga biriktirilgan boʻlishi zarur.

2.1.76.Ekranlovchi komplektlar havo harorati 2° S — 30° S, namligi 80 foizdan oshmagan, quruq isitiladigan xonalardagi maxsus javonlarda saqlanishi kerak. Ekranlovchi kiyimlar ilgaklarda, oyoq kiyimlar va kaskalar esa taxta tokchalarda saqlanishi zarur.

2.1.77. Komplektlarni kontaktlar chiqishlari orqali koʻtarib yurish va osib qoʻyish man qilinadi.

2.1.78. Maxsus kiyim va poyabzallarni muntazam ravishda tozalab, oʻz vaqtida taʼmirlab turish lozim.

2.1.79. Ekranlovchi komplektdagi maxsus kiyim elementlarini, elektr oʻtkazuvchanligini tiklash va tashqi koʻrinishini yaxshilash uchun (kurtka, shim, xalat, choʻntaklardagi soʻkilgan choklarni hamda yirtilgan joylarini yoʻqotish va kontaktli chiqarishlarni tiklash), shuningdek, kaska jildi va ekranlovchi qoʻlqoplarni taʼmirlashga ijozat beriladi. Taʼmirlash jarayonida elektr oʻtkazuvchi gazlamani elektr oʻtkazmaydigan gazlama bilan almashtirish man qilinadi. Ekranlovchi poyabzalni elektr oʻtkazuvchanligini tiklash maqsadida taʼmirlash man qilinadi. Faqat uning tashqi koʻrinishini yaxshilash uchun taʼmirlash ishlariga (tagcharmni qoqish, soʻkilgan choklarni tikish va boshq.) ruxsat etiladi.

2.1.80. Ekranlovchi komplekt bilan yomgʻir paytida plashsiz yoki ivib ketishga qarshi boshqa himoya vositasiz ishlash man etiladi. Ivigan maxsus ishchi kiyimni siqib quritish man qilinadi, ularni ilgakga osib quritish zarur.

Koʻchma yerga ulagichlar

2.1.81. Koʻchma yerga ulagichlar odamlarni oʻchirilgan tok oʻtkazuvchi qismlarda ishlayotganda xatolik bilan berilgan yoki tashqi elektr kuchlanish taʼsirida paydo boʻlgan kuchlanishdan himoya qilish uchun ishlatiladi.

2.1.82. Koʻchma yerga ulagichlar yerga ulovchi simlarga ulash uchun xizmat qiluvchi qisqich (qisma)dan, yerga ulovchi va uskunaning barcha fazalari tok oʻtkazuvchi qismlarini oʻzaro tutashtiruvchi simdan hamda yerga ulashga yoki yerga ulangan konstruksiyaga ulashga moʻljallangan uchlik yoki strubsinadan tashkil topgan. Har bir fazaga alohida koʻchma yerga ulagichni qoʻllashga ruxsat beriladi.

2.1.83. Koʻchma yerga ulagichlar quyidagi talablarni qondirishi shart:

1) Ular yalangʻoch egiluvchan koʻp tolali mis simdan tayyorlanishi va kesimi bir fazali yoki fazalararo qisqa tutashuv jarayonida termik bardoshlik talablarini qoniqtirishi kerak, lekin kuchlanishi 1000 V dan yuqori boʻlgan elektr uskunalari uchun 25 mm2 dan, kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalari uchun esa 16 mm2 dan kam boʻlmasligi zarur. Mis simlar kesimini termik bardoshligi boʻyicha tanlab olishda boshlangʻich haroratni 30° S, yakuniy haroratni 850° S qabul qilishga ijozat beriladi. Koʻchma himoya yerga ulagachlarni qisqa tutashuv tokidan qizishini hisoblashda quyidagi sodda formuladan foydalanish tavsiya qilinadi:

Bunda: Smin — simning minimal koʻndalang kesimi; Iust — qisqa tutashuv tokining eng yuqori miqdori, tf — fiktiv vaqt.

Amaliyotda tf uchun ushbu elektr uskunasini asosiy releli himoyasining eng katta oʻrnatilgan ishlash vaqti olinishi kerak. Qisqa tutashuv tokining qiymati yuqori boʻlgan holda bitta yerga ulashning termik mustahkamligi yetarli boʻlmasa, bir nechta parallel yerga ulash oʻrnatishga ruxsat beriladi.

2) Bir-biri bilan tutashtiruvchi simlarni shinalarga ulovchi qisqich (qisma)ning konstruksiyasi shunday boʻlishi kerakki, koʻchma yerga ulagich qisqa tutashuv toki oʻtganda dinamik kuch taʼsirida oʻrnatilgan joyidan chiqib ketmasligi kerak. Qisqich (qisma)lar yerga ulagichlarni tok oʻtkazuvchi qismlarga shtanga yordamida oʻrnatish va olishga moʻljallangan moslama bilan jihozlangan boʻlishi zarur. Egiluvchan mis sim qisqich (qisma)ga bevosita yoki mustahkam presslangan mis uchlik yordamida ulangan boʻlishi zarur. Sim ulangan joylaridan sinmasligi uchun uni egiluvchan poʻlat simli prujina shaklidagi qobiqqa joylashtirish tavsiya qilinadi. Egiluvchan mis sim tolalarini mexanik shikastlanishlardan saqlash maqsadida simni aniq koʻrinadigan qobiqqa solib qoʻyish ham tavsiya qilinadi.

3) Simdagi yerga ulash uchun moʻljallangan uchlik, strubsina koʻrinishida yoki yerga ulangan konstruksiya yoxud yerga ulagich simiga mahkamlanuvchi qisqich konstruksiyasiga (barashkasiga) mos holda bajarilishi zarur.

4) Koʻchma yerga ulagich elementlarining kontakt yuzalari qalaylab oqartirilgandan soʻng presslash, payvandlash yoki bolt bilan mustahkam va qattiq ulanishi shart. Buning uchun kavsharlash man qilinadi.

2.1.84. Havo elektr uzatish tarmoqlari simlarini yerga ulash uchun ishlatiladigan koʻchma yerga ulagich uskunalarini metall ustunlar konstruksiyasiga, yogʻoch ustunlarni yerga ulash qurilmasiga yoki maxsus vaqtinchalik yerga ulagichga ulashga ruxsat etiladi.

2.1.85. Sinash sxemalarida ishlatiladigan koʻchma yerga ulagich simining koʻndalang kesimi kamida 4 mm2, elektr uzatish tarmoqlaridagi ustundan izolatsiyalangan yashin qaytargich troslari hamda koʻchma uskunalarni (laboratoriya va h. k) yerga ulashda esa mexanik mustahkamligiga qarab kamida 10 mm2 boʻlishi shart.

2.1.86. Har bir koʻchma yerga ulagichda uning raqami va yerga ulovchi simlarning koʻndalang kesimi koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Bu maʼlumotlar yerga ulagichga mahkamlangan birkaga yoki strubsinaga (uchlikka) oʻyib yozilgan boʻlishi lozim.

2.1.87. Har bir koʻchma yerga ulagich har 3 oyda bir marta hamda ishlatishdan oldin va qisqa tutashuv toki taʼsirida boʻlgan hollarda koʻzdan kechirilishi shart. Simlarning ulangan kontaktlari emirilganda, mexanik mustahkamligi pasayganda, ular erib tushganda, 5 foizdan koʻp sim tolalari uzilganda va shunga oʻxshash holatlarda koʻchma yerga ulagichlar ishlatishdan olib tashlanishi kerak.

Toʻsiq qurilmalari va dielektrik qalpoqlar

2.1.88. Toʻsiq qurilmalari ishchilarning bexosdan kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarga xavfli masofagacha yaqinlashishdan saqlash hamda taqsimlovchi uskunalar uchastkalariga kirish yoʻllarini toʻsish uchun qoʻllaniladi. Toʻsiq qurilmalariga shchitlar kiradi.

2.1.89. Shchitlar alif shimdirilgan va rangsiz lok surtilgan quruq taxtadan yoki tiniq elektr izolatsiyalovchi materialdan qilinishi lozim. Ularga xavfsizlik texnikasi plakatlari mahkamlanishi yoki “Elektr uskunalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”ga muvofiq yozuvlar yozib qoʻyilishi lozim. Shchit konstruksiyasi mahkam, qulay, qiyshayishi va agʻanashiga imkon bermaydigan choralar koʻrilgan, ogʻirligi esa bir kishi koʻtarib oʻrnatadigan boʻlishi darkor. Shchit balandligi kamida 1,7 m, pol bilan pastki qismi oraligʻi koʻpi bilan 10 sm boʻlishi kerak.

2.1.90. Shchitlarni shunday oʻrnatish kerakki, ular xavf paydo boʻlganda xodimlarning xonadan chiqib ketishiga xalaqit bermasligi zarur.

2.1.91. Shchitlarning kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib turishiga ruxsat berilmaydi. Ish joyini toʻsuvchi shchitdan kuchlanish ostidagi tok oʻtkazuvchi qismlargacha boʻlgan masofa “Elektr uskunalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”da qayd etilgan masofaga mos kelmogʻi shart. (“Elektr uskunalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi qoidalari”, “Sharq”, 1995-yil, 14-bet).

2.1.92. Toʻsiqlarni mustahkam oʻrnatish yoki mahkamlash uchun moʻljallangan shchitlarni ishlatishdan oldin ularning ulangan qismlari mustahkamligini, barqarorligini va detallarning chidamliligini tekshirish lozim.

2.1.93. Elektr tokiga ulab yuborishning oldini olish uchun qalpoqlarni bir qutbli ajratgich pichoqlariga kiygiziladi. Qalpoqlar elektr xavfsizligi shartlari boʻyicha koʻchma yerga ulagichni oʻrnatishning iloji boʻlmagan elektr uskunalarining ulangan joylarida qoʻllaniladi. Qalpoqlar ajratgich pichoqlariga bemalol kiygizilishi va unda mustahkam turishi zarur. Qalpoqlar rezinadan yoki plastmassadan tayyorlanadi. Ularni oʻrnatish va echib olgan asosiy himoya vositalarini qoʻllagan holda amalga oshirilishi zarur. Qalpoqlarda yoriqlar, darz ketgan joylar, begona jismlar mavjudligi va boshqa buzilishlarning yoʻqligi har 12 oyda bir marta tekshirilishi lozim.

Xavfsizlik plakatlari va belgilari

2.1.94. Xavfsizlik plakatlari va belgilari (bundan keyin plakatlar va belgilar) xatolik bilan ish joyiga kuchlanish berish mumkin boʻlgan kommutatsion apparatlar harakatini taqiqlash, kuchlanish ostida boʻlgan tok oʻtkazuvchi qismlarga yaqinlashish xavfli ekanligini ogohlantirish, mehnat xavfsizligining muayyan talablari bajarilgandan keyingina maʼlum harakatlarni amalga oshirishga ruxsat berish, turli obyektlar, qurilmalar va ularning joylashgan oʻrnini koʻrsatish uchun qoʻllanilishi zarur. Plakatlar va belgilar ogohlantiruvchi, taqiqlovchi, koʻrsatmali va koʻrsatuvchi guruhlarga boʻlinadi.

2.1.95. Plakat va belgilar qoʻllash xarakteriga qarab muntazam hamda koʻchma boʻlishi mumkin. Muntazam plakat va belgilarni elektr izolatsiyalovchi materiallardan (tekstolit, getinaks, polistirol va h.k.) tayyorlash tavsiya qilinadi, beton va metall yuzalariga (havo elektr uzatish tarmogʻi ustunlari, kamera eshiklari va h.k.) esa, trafaretlar yordamida boʻyoqlar bilan tushiriladi. Metall plakat va belgilar oʻrnatishga ham ijozat beriladi. Koʻchma plakatlar elektroizolatsiyalovchi materiallardan (plastmassadan, kartondan) tayyorlanishi lozim. Ochiq elektr uskunalarida metalldan qilingan koʻchma plakat va belgilarni qoʻllashga ijozat beriladi.

Xavfsizlik plakatlari va belgilarining roʻyxati, oʻlchami, shakli, ishlatish joyi va sharti 7-ilovada keltirilgan.

2.2. Shaxsiy himoya vositalari

Himoya koʻzoynagi

2.2.1. Himoya koʻzoynagi metall va boshqa materiallarni qayta ishlash mobaynida mayda zarrachalar, eritilgan mastika tomchilari, kislotalar, ishqorlar, elektrolitlar va boʻyoqlarning koʻzga tushishidan, saqlagichlarning kuyishi natijasida sachrovchi metall zarrachalari hamda uchqunlari, kavsharlash vaqtidagi gaz goryelkalarining alangasi, yoyi va hokazolardan koʻzni himoya qilish uchun ishlatiladi.

2.2.2. Himoya koʻzoynaklari belgilangan vazifasiga qarab, standart va texnik shartlar (GOST 12.4.003-80, 12.4.013-85 va boshq.) talablariga javob berishi kerak. Uzoq muddatli ishlarda oynasi terlaydigan koʻzoynaklarning ichki yuzasi terlashdan saqlovchi maxsus tarkib bilan moylanishi lozim.

Qoʻlqoplar

2.2.3. Qoʻlqoplar qoʻlni uchqunlardan, erigan metall zarrachalarining sachrashidan, toʻponidan, yuqori haroratdan, neftdan, ishqordan, kislotadan, suvdan, mexanik taʼsirlanishdan saqlash uchun moʻljallangan.

2.2.4. Erigan metallar, kabel mastikalari bilan ishlaganda qiyin yonuvchi asbest, spilka va boshqa gazlamalardan tikilgan qoʻlqoplardan foydalanish shart.

2.2.5. Qoʻlqoplar GOST 12.4.010-75 talablari asosida tayyorlanishi zarur. Qoʻlqoplar 6 tipda ishlab chiqariladi: baxyalab tikilgan, barmogʻi choklab ulangan; barmoqli, qoʻlqopning pastki qismi toʻla Qoʻlqoplar kuchbichilgan; barmogʻi qoʻlqop bukilishining yon tomonida joylashgan; 2 ta barmoqli; elastik lenta bilan bilaklarga bogʻlangan, qoʻnjlari uzaytirilgan — 4 ta oʻlchamli.aytiruvchi va himoya qoplamalariga ega. Qoʻnjlari uzaytirilgan qoʻlqoplar 420 mm dan kam boʻlmasliga kerak. Erigan metall, mastika va boshqa moddalar oqib ketishining oldini olishda qoʻlqoplar kiyim yenglarini zich qoplab olgan boʻlishi kerak.

Protivogazlar, respiratorlar

2.2.6. Protivogazlar (masalan, PSh-1, PSh-2) nafas olish aʼzolarini kislorod etishmaslikdan yoki yopiq taqsimlovchi qurilmalarda avariya holati tufayli metallarning erishi va elektr izolatsiyalovchi materiallarning yonishi natijasida paydo boʻladigan oʻta xavfli gazlar bilan ifloslangan havo bilan zaharlanishdan himoya qilish uchun ishlatiladi.

2.2.7. Kavsharlash ishlarida kavsharlash aerozollaridan himoya qilish uchun aerozolga qarshi filtrlovchi respiratorlar (U-2 k, F-62 sh va h.k.) ishlatiladi.

2.2.8. Havoni filtrlovchi fuqaro protivogazlarini (masalan, GP-5) faqat uglerod oksididan saqlovchi gopkalit patron bilan ishlatishga ruxsat etiladi. Gopkalit patroni havo harorati 6° S va undan yuqori boʻlganda ishlatishga ijozat beriladi, bundan past havo haroratida uning himoya xususiyati yoʻqoladi.

2.2.9. Protivogaz va respiratorlar GOST va texnik shartlar talablari asosida tayyorlanishi va ishlatilishi lozim.

2.2.10. Xodimlar protivogaz va respiratorlardan foydalanishga oʻqitilib, oʻrgatilgan boʻlishi zarur. Shlangli protivogazlar bilan ishlash jarayonida ishchilar, xavfsiz zonada boʻlgan, kerak boʻlganda yordam berishga qurbi etadigan va tayyor turgan, yordamchi xodimlar nazoratida boʻlishi lozim. Respiratorlar faqat shaxsiy foydalanish uchun moʻljallangan boʻlib, boshqa kishilarga dizenfeksiya qilingandan keyin ishlatishga ruxsat etiladi.

Kaskalar

2.2.11. Kaskalar boshni mexanik shikastlanishdan, yogʻingarchilikdan, elektr toki urishidan saqlash uchun xizmat qiladi. Elektrostansiya va podstansiyalardagi ishlab turgan elektr uskunalarida (boshqaruv, releli va shunga oʻxshash shchitlardagi ishlardan tashqari), yopiq va ochiq taqsimlovchi elektr uskunalarida, tunellar va quduqlarda hamda havo elektr uzatish tarmoqlarida taʼmirlash ishlarini bajarish jarayonida hamma ishchilar kaskadan foydalanishlari majburiydir.

2.2.12. Kaskalar 12.4.091-80; 12.4.087-84-sonli GOSTlar va texnik shart talablari asosida tayyorlanishi zarur. Kaskalar belgilangan maqsadiga qarab bir necha turda ishlab chiqariladi: cheti soyabonli, fara ushlagichli, olib qoʻyiladigan pelerinali tomchi oʻtadigan joylarda ishlash uchun qoʻllaniladigan, qish mavsumida kiyish uchun moʻljallangan issiq shlemli. Kaskaning barcha detallari oʻtkir qirralar va tomonlardan hamda boʻrtiqlardan holi boʻlishi zarur. Kaska engakdan oʻtkazib bogʻlash uchun kamar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Kaska materiali metall buyumlar bilan urilganda uchqun chiqarmasligi kerak. Kaska korpusi ikki tomoni ochiq tok oʻtkazuvchi detallardan holi boʻlib, 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida elektr toki urishidan himoya qilishi shart. Kaskaning tashqi yuzasi tekis, silliq, darz ketmagan va pufaksiz boʻlishi zarur.

Montyorning saqlagich kamari va xavfsizlik arqonlari

2.2.13. Montyorning saqlagich kamari havo elektr uzatish tarmoqlarida, elektrostansiya va podstansiyalarda, taqsimlovchi uskunalarda balandlikda ishlovchi ishchilarning xavfsizligini taʼminlash uchun xizmat qiladi. Kamarlar GOST 14185-77, 5718-77 talablariga mos kelmogʻi lozim.

2.2.14. Ishlab turgan elektr uskunalarida ish bajarishda (kavsharlash ishlaridan tashqari) texnik kapronli lentadan yoki shunga oʻxshash materialdan qilingan osma arqonli moityorning saqlagach kamarini ishlatish lozim. Elektr uskunalarining tok oʻtkazuvchi qismlaridan kuchlanishni olib yoki tok oʻtkazmaydigan qismlaridan kuchlanishni olmasdan kavsharlash ishlarini bajarish jarayonida osma zanjirli saqlagich kamarini ishlatish lozim.

2.2.15. Kamar karabini qulflab berkitilishi va qimirlamaydigan moslama bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

2.2.16. Dinamik siltanishga duchor boʻlgan kamar ishlatishdan olib qoʻyilishi zarur.

2.2.17. Xavfsizlik arqoni qoʻshimcha himoya vositasi sifatida ishlatiladi. Ish joyi montyorning saqlagich kamarini osma arqoni bilan uskunalar konstruksiyasiga mustahkam oʻrnashib olish imkonini taʼminlay olmaydigan masofalarda xavfsizlik arqonidan foydalanish shart. Buning uchun uzunligi kamida 10 m va diametri 15 mm dan kam boʻlmagan paxtadan qilingan arqondan yoki maxsus toʻqilgan kapron arqondan foydalanish zarur. Arqonning statik uzilish yuklamasi 10000 N (1000 kgs)1 dan kam boʻlmasligi shart. Xavfsizlik arqonining saqlagich kamari aylanasiga mahkamlash uchun bogʻlagich tuguni 2.1-chizmada koʻrsatilgan. Xavfsizlik arqonlari karabinlar (prujinali qisqichlar) bilan jihozlangan boʻlishi mumkin.

1 Elka kamari montyorning saqlagich kamarlari qanday meʼyorlar bilan sinovdan oʻtkazilsa, xuddi shu meʼyorlarda sinalishi kerak.

2.1-chizma. Xavfsizlik arqonining saqlagich kamari.

3. HIMOYa VOSITALARINI SINASh

Himoya vositalari ishlab chiqarilgandan keyin namunaviy va qabul qilish-topshirish sinovlaridan oʻtkaziladi (GOST 16504-81). Qabul qilish-topshirish sinovi — bu tayyorlovchi tomonidan qabul qilish nazorati paytida tayyor mahsulot uchun oʻtkaziladigan nazorat sinovidir. Mahsulotning namunaviy sinovi, yaʼni nazorat sinovi — bu himoya vositasiga tegishli konstruksiyasiga, retsepturasiga yoki tayyorlash texnologiyasiga oʻzgartirishlar kiritilgandan keyin himoya vositasining samaradorligi va muvofiqligini baholashdan iboratdir. Ishlatish mobaynida himoya vositalari davriy ishlatish va navbatdan tashqari sinovdan oʻtkazib turiladi.

Davriy sinovlar — tegishli hujjatlarda belgilangan hajmda va muddatlarda davriy ravishda oʻtkazilib turiladigan mahsulotning nazorat sinovlaridir. Navbatdan tashqari sinovlar esa himoya vositalarini taʼmirlash natijasida uning asosiy elektr va mexanik xarakteristikalari oʻzgarmaganligini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Navbatdan tashqari sinov hajmi himoya vositasining nosozligi xususiyatiga va taʼmirlash turlariga qarab aniqlanadi. Taʼmirlangandan keyin himoya vositalarini sinash qabul qilish-topshirish sinovlari meʼyorida oʻtkaziladi.

Sinovlarning barcha turlarida himoya vositalarining elektr va mexanik xarakteristikalari tekshiriladi (4 va 5-ilovalar).

3.1. Elektr sinovlari

Umumiy nizomlar

3.1.1. Himoya vositalari elektr sinovlaridan oldin ularning oʻlchami, but va rasoligi, jihozlanganligi, izolatsion yuzasining holatini tekshirish uchun tashqi koʻrikdan oʻtkazilishi zarur. Ushbu Qoidalar talablariga toʻgʻri kelmagan kamchiliklar bartaraf qilinmaguncha himoya vositalari sinovdan oʻtkazilmaydi.

3.1.2. Hamma sinovlar, odatda, 15° S — 20° S haroratda 50 Gts chastotali oʻzgaruvchan tok bilan oʻtkaziladi.

Kuchlanishni koʻpaytirish tezligi sinov kuchlanishini 1/3 qismiga qadar ixtiyoriy, undan keyin kuchlanishni koʻpaytirish tez va bir meʼyorda olib borilishi lozim, lekin sinov kuchlanishi 3/4 qismdan oshganda oʻlchov asbobining koʻrsatgichi hisobini olib borish uchun imkoniyat tugʻilsin. Kuchlanish talab qilingan darajaga koʻpaytirilgandan keyin maʼlum vaqt oʻtishini kutmasdan (bir maromda koʻpaytirish) yoki maʼlum vaqt saqlab turib (1 minut mobaynida) kuchlanish zudlik bilan nolgacha pasaytirilishi yoxud kuchlanish 1/3 miqdorga yoki sinov kuchlanganidan kam miqdorga etganda oʻchirilishi zarur (GOST 1516.2-76). Rezinadan yasalgan himoya vositalarini oʻzgarmas (toʻgʻrilangan) tok bilan sinovdan oʻtkazish mumkin. Oʻzgarmas tok bilan sinov oʻtkazganda sinov kuchlanishi miqdori oʻzgaruvchan tok kuchlanishining 2,5 barobariga teng boʻlishi darkor. Bunda mahsulotdan oʻtayotgan tok aniq belgilanmaydi. Sinov vaqti esa oʻzgaruvchan tok bilan sinash vaqtiga teng.

3.1.3. Sinovlarda yuqori kuchlanish himoya vositasining izolatsiyalovchi qismiga berkitadi. Himoya vositasini toʻliq sinash uchun kerakli yuqori kuchlanish manbai boʻlmaganda, uning izolatsiyalovchi boʻlaklarini alohida sinashga ijozat beriladi. Bunda himoya vositasini izolatsiyalovchi qismi koʻpi bilan 4 boʻlakka boʻlinadi; har bir boʻlakka uning uzunligiga proporsional boʻlgan va 20 foiz qoʻshilgan miqdordagi toʻliq sinov kuchlanishining qismi berilishi lozim.

3.1.4. 1000 V dan 110 kV kuchlanishgacha boʻlgan yuqori kuchlanishli elektr uskunalarida qoʻllaniladigan asosiy izolatsiyalovchi himoya vositalari tarmoq kuchlanishining 3 hissasiga teng boʻlgan kuchlanish bilan sinaladi, lekin bu 40 kV dan kam boʻlmasligi lozim. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr uskunalari uchun moʻljallangan asosiy himoya vositalarini sinash kuchlanishi esa faza kuchlanishining 3 hissasiga teng boʻlishi lozim. Elektr uskunalarida foydalanishi kerak boʻlgan qoʻshimcha izolatsiyalovchi himoya vositalari elektr uskunalaridagi kuchlanishdan qatʼi nazar, kuchlanish sinovidan oʻtkaziladi.

3.1.5. Chinnidan va baʼzi bir oʻziga nam tortmaydigan materiallar uchun (masalan, shishaplastika) berilgan toʻliq sinov kuchlanishi davomiyligi 1 minutni va qattiq organik materiallardan qilingan izolatsiyalar uchun (masalan, bakelitdan) esa 5 minutni tashkil qiladi. Rezinaga izolatsiyalar uchun ishlatish sinovlarida berilgan kuchlanish davomiyligi 1 minutni tashkil qiladi, qabul qilish-topshirish sinovlarida esa texnik shartlar bilan aniqlanadi.

3.1.6. Teshilish, elektr yoy bilan chokni qoplab oʻtish va yuzadagi razryadlar oʻlchov asboblari koʻrsatishi hamda koʻrik natijalari boʻyicha aniqlanadi. Buyum orqali oʻtuvchi toklar kuchlanish koʻrsatgichlari uchun meʼyorlanadi, rezinali buyumlar va izolatsiyalovchi uskunalar kuchlanish ostida ishlashga moʻljallangan kuchlanish bilan meʼyorlanadi.

3.1.7. Qattiq organik materiallardan tayyorlangan izolatsiyalovchi vositalar darhol sinovdan keyin dielektrik yoʻqotish natijasida mahalliy qizish yoʻqligi ushlab koʻrib tekshirilishi lozim.

3.1.8. Teshilish, elektr yoy bilan chokni qoplab oʻtishlar va yuzadagi razryadlar sodir boʻlganda, sizib kamayish toki qiymati meʼyordan oshganda, dielektrik yoʻqotish natijasida mahalliy qizishlar sodir boʻlsa, himoya vositasi yaroqsiz deb topiladi.

3.1.9. Elektr sinovlarining meʼyori va davriyligi 5-ilovada keltirilgan.

Izolatsiyalovchi shtangalar

3.1.10. Operativ va oʻlchov shtangalarining izolatsiyalovchi qismi qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlarida 3.1.4-bandga asosan, yuqori kuchlanish bilan oʻtkaziladi. Bunda kuchlanish shtanganing ishchi qismi va dastakni izolatsiyalovchi qismidan ajratib turuvchi ajratgich halqaning izolatsiyalovchi qismi tomoniga oʻrnatilgan vaqtinchalik elektrod boʻlagiga beriladi. Agar izolyator chinnidan qilingan boʻlsa kuchlanish bevosita uning har ikki tomoshaga beriladi.

3.1.11. Namunaviy sinovlarda 500 kV kuchlanishli elektr uskunalari uchun moʻljallangan shtangalarning izolatsiyalovchi qismiga 0,3 minut mobaynida 850 kV, keyin 5 minut mobaynida 650 kV kuchlanish beriladi.

3.1.12. Izolyatorlarni nazorat qilish uchun moʻljallangan oʻlchov kallaklarini qabul qilish-topshirish sinovi vaqtida 35 kV, ishlatish sinovi jarayonida esa 30 kV kuchlanish beriladi.

3.1.13. Qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlarida yoy oʻchirish moslamali shtangalar 40 kV kuchlanish bilan kontaktlar ajratilgan holda 5 minut davomida sinaladi. Sinov kuchlanishi pantografik qamrash va yerga ulagichni birlashtirish uchun moʻljallangan qisqichli kontakt plastina orasiga beriladi. Sinash davrida yuza orqali elektr yoy bilan chokni qoplab oʻtish, kontaktlar orasidagi havo oraligʻining teshilishi boʻlmasliga kerak. Agar yoy oʻchirish moslamali shtanga ishlatilgan boʻlsa, ishlatish sinovlaridan oldin, yoy oʻchirish moslamasi kontakt qismlarini tozalash va yoy oʻchirish materiali holatini tekshirish uchun qismlarga boʻlinadi.

3.1.14. Yerga ulagich shtangalari har bir ishlatilishidan oldin iflosligi, mexanik shikastlanish bor-yoʻqligi va hokazolarni tekshirish maqsadida koʻzdan kechiriladi. 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulagich yigʻma metall shtangalarning izolatsiyalovchi qismlari qabul qilish - topshirish va ishlatish sinovlari paytida 100 kV kuchlanish bilan 5 minut mobaynida sinaladi. Izolatsiya sifatida ishlatilishi mumkin boʻlgan yerga ulagich ajraladigan shtangalarning elektr sinov muddati va meyorlari izolatsiyalovchi shtanga muddati va meʼyorlari kabidir. Qolgan yerga ulagich shtangalari uchun ishlatish elektr sinovlari oʻtkazilmaydi.

3.1.15. 1000 V gacha boʻlgan operativ shtangalarni qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari 5 minut davomida 2 kV kuchlanish bilan sinaladi.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida elektromontyorning bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib ishlashi uchun moʻljallangan izolatsiyalovchi uskuna va moslamalar

3.1.16. Qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlarida har bir izolatsiyalovchi uskunaning elektr xarakteristikalari tekshirilishi zarur. Sinovdan oldin tozalangan va quritilgan izolatsiyalovchi uskunalarni kamida 24 soat davomida namligi 70 foiz, 20° S ± 5° S boʻlgan havo haroratida saqlash lozim.

3.1.17. Elektr sinovlari 5-ilovada qayd qilingan meʼyorlarda oʻtkaziladi. Sinovlar izolatsiyalovchi uskunalarga kuchlanish berish va undan oʻtayotgan tok miqdorini oʻlchashdan iborat. Sinov kuchlanishi berilayotgan solishtirma sinov kuchlanishidan kelib chiqqan holda aniqlanadi: qabul qilish-topshirishda 2,5 kV va ishlatish sinovida esa izolatsiyalovchi uskunaning har 1 sm uzunligiga 2,2 kV. Sinov izolatsiyalovchi uskunaning butun uzunligiga yoki kamida uning 20 sm uzunligiga kuchlanish berish bilan amalga oshiriladi. Izolatsiyalovchi arqonlar elektrodlar orasidan kamida 4 m/minut tezlikda tortib oʻtkazish yoʻli bilan sinaladi. Bunda elektrodlarni shunday qoʻyish kerakki, ular arqon bilan kamida 25 sm uzunlikda kontaktda boʻlishi lozim. Elektrodlar arqonni iflos qilmasligi va unga shikast yetkazmasligi zarur. Arqonlar har gal tozalangandan va quritilgandan keyin qoʻshimcha sinovdan oʻtkazilishi lozim. Elektr sinovlarida (yaxlit yoki qismlari) uskunadan oʻtayotgan tokning miqdori 500 mkA dan oshib ketmasligi zarur. Sinov kuchlanishi miqdoriga etganidan soʻng, 60-sekunddan boshlab tokning miqdori 60 sekund mobaynida nazorat qilib turiladi.

3.1.18. Agar sinov vaqtida teshilish, izolatsiyalovchi qurilma yuzasida elektr yoy bilan chokni qoplab oʻtish va toza razryadlari boʻlmaganda, tokning qiymati meʼyordagidan oshmaganda, dielektrik yoʻqotishlardan mahalliy qizishlar yoʻqligida sinovlar qoniqarli oʻtgan hisoblanadi.

3.1.19. Arqondan tashqari, har bir izolatsiyalovchi vosita isteʼmolchiga topshirishdan va ishlatishdan avval silikon moyi bilan ishlov berilishi lozim.

Izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar

3.1.20. Kuchlanishi 1000 V dan yuqori boʻlgan elektr uskunalarida qoʻllaniladigan izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar 5-ilovada keltirilgan meʼyorlarga asosan sinaladi.

3.1.21. Kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida qoʻllaniladigan izolatsiyalovchi va elektr oʻlchovchi qisqichlar qabul qilish-topshirishda 3 kV va ishlatish mobaynida esa 2 kV kuchlanishda sinaladi.

3.1.22. Izolatsiyalovchi qisqichlarga sinovda kuchlanish ishchi qism tagiga simdan oʻrnatilgan bandajlarga va ajratgich halqaning yoniga izolatsiyalovchi qismi tomonidan beriladi.

3.1.23. 10 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr oʻlchovchi qisqichlarga sinashda kuchlanish magnit oʻtkazgichga va folgali elektrodlarga yoki simli bandajlarga ajratgich halqaning yoniga izolatsiyalovchi qismi tomonidan, 1000 V gacha boʻlgan qisqichlarga esa dastak tagiga beriladi.

1000 V dan yuqori kuchlanishda gazorazryadli indikator lampali kuchlanish koʻrsatgichlari

3.1.24. Kuchlanish koʻrsatgichlarini qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari yuqori kuchlanishni izolatsiyalovchi va ishchi qismlarga alohida berish va uning gazorazryad lampasining yondiruvchi kuchlanishini aniqlashdan iboratdir. Agar kuchlanish koʻrsatgichning ishchi qismining konstruksiyasi boʻyicha yuqori kuchlanish bilan sinovdan oʻtkazishga hojat boʻlmasa, faqat uning izolatsiyalovchi qismi sinovdan oʻtkaziladi va gazorazryad lampaning yondiruvchi kuchlanishi aniqlanadi.

3.1.25. Ushbu Qoidalarning 2.1.31-bandiga asosan, yasalgan kuchlanish koʻrsatgichining ishchi qismini sinovdan oʻtkazishda, kuchlanish kontakt-uchlikka va vintli ajratgichga beriladi. Bunda signal lampa va kondensatorlarning ishga yaroqliligi tekshiriladi. Sinovlar 5-ilovaga asosan oʻtkaziladi. Agar kuchlanish koʻrsatgichining ishchi qismi elektr sxema boʻyicha ulangan vintli ajratgich bilan jihozlanmagan boʻlsa, unga sinov uskunasining simini ulash uchun ishchi va izolatsiyalovchi qism yuzasiga vaqtinchalik elektrod oʻrnatiladi. Kuchlanish koʻrsatgichining yondiruvchi kuchlanishi xuddi uning ishchi qismini sinovdan oʻtkazish sxemasi boʻyicha aniqlanadi.

3.1.26. 35 — 220 kV kuchlanishga moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichlarining ishchi qismi sinovdan oʻtkazilmaydi.

3.1.27. Namunaviy va davriy sinovlarda gazorazryad lampali kuchlanish koʻrsatgichlarini quyidagi masofalarda turgan bir xil kuchlanishli qoʻshni kuchlanish taʼsiridan yonmasligi tekshiriladi, mm hisobida: 6 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida — 150, 10 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida — 220, 10 kV dan 35 kV kuchlanishgacha — 500, 110 kV da — 1500, 220 kV da — 2300.

1000 V dan yuqori kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichlari

3.1.28. Kuchlanish koʻrsatgichlarini qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari ularning sezuvchanligini, taʼsir etish yoʻnalishi va tashqi elektr kuchlanish taʼsiridan paydo boʻlgan kuchlanishni tekshirishdan, shuningdek, izolatsiyalovchi shtangani sinashdan iborat.

3.1.29. Kuchlanish koʻrsatgichining sezuvchanligini tekshirish uchun uni orqa tomoni bilan 1,5 kV kuchlanish ostida alohida turgan bitta simga yaqinlashtiriladi. Yonib oʻchuvchi signal kamida 40 — 60 mm yaqinlashtirilganda paydo boʻlishi lozim. Taʼsir etish yoʻnalishini tekshirish uchun kuchlanish koʻrsatgichini ushbu simga yon tomondan yaqinlashtiriladi. Bunda yonib oʻchuvchi signalning paydo boʻlish oraligʻi, orqa tomonidan yaqinlashtirilgandagi masofadan 3-marta kam boʻlishi zarur. Ishlayotgan elektr uskunalari taʼsiridan paydo boʻlgan kuchlanishni tekshirish uchun kuchlanish koʻrsatgichining orqa tomoni bilan 6 kV kuchlanish ostida boʻlgan oʻtkazgichdan 1 m masofada parallel joylashtirilgan, yerga ulanmagan va uzunligi 1 m boʻlgan simga yaqinlashtiriladi. Bunda kuchlanish koʻrsatgichi signal bermasligi zarur.

3.1.30. Kontaktsiz kuchlanish koʻrsatgichining izolatsiyalovchi shtangasi 5-ilovaga asosan sinaladi.

Fazalarni sozlash uchun kuchlanish koʻrsatgichlari

3.1.31. Fazalarni sozlash uchun kuchlanish koʻrsatgichlarini qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari 3.1.24-bandga asosan ulovchi simning izolatsiyasini sinash hamda kuchlanish koʻrsatgichini bir xil fazalarga ulashda va qarama-qarshi (alohida 2 fazaga ulash) sxemalariga ulanganda yaroqliligini tekshirishdan iboratdir.

3.1.32. 3 — 10 kV kuchlanishga moʻljallangan asbobning ishchi qismi 20 kV bilan, 6 — 20 kV kuchlanishligini 40 kV bilan, 35 kV kuchlanishligini 70 kV kuchlanish bilan, 110 kV kuchlanishligini esa 140 kV bilan bir minut davomida sinaladi. 3 — 10 va 6 — 20 kV kuchlanishga moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichlarning izolatsiyalovchi qismi 40 kV bilan, 35 — 110 kV kuchlanishligini esa 190 kV bilan 5 minut davomida sinaladi.

3.1.33. 3 — 10 kV va 6 — 20 kV kuchlanishga moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichlarning egiluvchan simi alohida 20 kV kuchlanishda, 35 — 110 kV kuchlanishga moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichlarining simi 30 kV kuchlanish bilan 1 minut davomida sinaladi. Sim suvli vannaga tushirilib, suvning sathi metall uchlikdan 50 mm past boʻlishi zarur. Sinov transformatorining bir chiqish simi metall uchliklarning simiga, ikkinchi simi esa metall vannaning korpusiga yoki suvga tushirilgan elektrodga ulanadi.

3.1.34. Kuchlanish koʻrsatgichining ishga yaroqliligi bir xil fazaga va qarama-qarshi (alohida 2 fazaga ulash) ulash sxemalarida sinalib (3.1-chizma), gazorazryad lampaning bir xil fazalarga ulangan sxemada yonmasligini tekshirish va qarama-qarshi sxemada gazorazryadli lampa yonishi uchun eng kam kuchlanishni belgilash (3.1-jadval) maqsadida sinaladi.

3.1-chizma. Fazalarni sozlash uchun kuchlanish koʻrsatkichini bir xil fazaga (a) va qarama-qarshi (b) ulash prinsipial shakli. 1 — sinov transformatori; 2 — kuchlanish koʻrsatgichi

1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichlari

3.1.35. 1000 V gacha boʻlgan kuchlanish koʻrsatgichlarini qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari izolatsiyani yuqori kuchlanishda sinash, sxemani yuqori kuchlanishda tekshirish, yonish kuchlanishini aniqlash va eng katta ishchi kuchlanishga moʻljallangan kuchlanish koʻrsatgichidan oʻtadigan tokni oʻlchashdan iboratdir.

3.1.36. Ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichi izolatsiyasini tekshirish uchun izolatsiyalangan qar ikki korpus butun uzunligi boʻyicha ajratgich halqaga folga bilan oʻraladi va korpuslarni ulovchi sim suvli vannaga, dastakka 5 — 10 mm qolguncha, toʻla koʻmilguncha tushiriladi. Sinov uskunasining bir simi kontakt-uchliklarga ulanib, ikkinchisi yerga ulangani esa, folgaga ulanib suvga tushiriladi (3.2-chizma).

3.2-chizma. Kuchlanish koʻrsatgichi dastagi va simi izolatsiyasining elektr mustahkamligini sinash prinsipial shakli: 1 — sinalayotgan kuchlanish koʻrsatgichi; 2 — sinalayotgan transformator; 3 — suvli vanna; 4 — elektrod sim.

3.3-chizma. Dielektrik qoʻlqoplar, etiklar va kalishlarni sinash prinsipial shakli. 1 — sinov transformatori; 2 — almashlab ulovchi kontaktlar; 3 — shuntli qarshilik (15 — 20 kOm); 4 — gazorazryadli lampa; 5 — drossel; 6 — milliampermetr; 7 — razryadlovchi qurilma; 8 — suvli vanna.

Bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichining izolatsiyalovchi korpusi butun uzunligi boʻyicha ajratgich halqasigacha uzunligi boʻyicha folga bilan oʻraladi. Folga bilan dastak boshidagi kontakt orasida kamida 10 mm ochiq joy qoldiriladi. Sinov uskunasining bir simi kontakt-uchlikka ulanib, ikkinchisi — yerga ulangan simi — folgaga ulanadi.

Sinovlarni dielektrik qoʻlqop, etik va kalishni sinash uchun moʻljallangan uskuna vositasida oʻtkazish tavsiya qilinadi (3.3-chizma).

500 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida qoʻllaniladigan kuchlanish koʻrsatgichi uchun sinov kuchlanishi 1 kV ni, 660 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida — 2 kV ni tashkil qiladi. Sinovning davom etish muddati 1 minut.

Choʻntakda olib yuriladigan voltmetrning izolatsiyalovchi qismi ushbu asbobni ishlatishga moʻljallangan kuchlanish sinfida, asbobning oʻzi esa GOST 8.002-71 boʻyicha sinaladi.

3.1.37. Ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichi sxemasini tekshirish uchun sinov uskunasidan kontakt-uchliklarga kuchlanish beriladi, bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichi sxemasini tekshirish uchun esa kontakt-uchlikka va korpus boshidagi kontaktga kuchlanish beriladi.

660 V gacha elektr uskunalarida ishlatiladigan gazorazryad lampali kuchlanish koʻrsatkichi uchun sinov kuchlanishi 750 V ni, 500 V gacha boʻlgan elektr uskunalarida esa 600 V ni tashkil qiladi. Sinovning davom etish muddati 1 minut.

3.1.38. Yonish kuchlanishi ikki qutbli kuchlanish koʻrsatgichida kontakt-uchliklarga yoki bir qutbli kuchlanish koʻrsatgichida kontakt-uchlikka va korpus boshidagi kontaktga kuchlanish berish bilan aniqlanadi.

3.1.39. Ushbu Qoidalarning 3.1.37-bandiga asosan, sinovlar oʻtkazganda kuchlanish koʻrsatgichidan unga moʻljallangan eng katta ishchi kuchlanishda oʻtuvchi tok kuchi oʻlchanadi. Bu tok kuchi oʻzidan aktiv tok1 oʻtkazish prinsipi bilan ishlovchi kuchlanish koʻrsatgichlarida 4 mA dan oshmasligi hamda sigʻim toki oʻtkazish prinsipi bilan ishlovchi kuchlanish koʻrsatgichlarida esa 0,6 mA dan oshmasligi kerak.

1Bir vaqtning oʻzida kuchlanishni oʻlchovchi kuchlanish koʻrsatuvchi asboblar uchun bu tok 10 mA gacha oshirilishi mumkin.

3.1.40. Sinovdan oldin kuchlanish koʻrsatkichini tashqi koʻrikdan oʻtkazish va ishlatish jarayonida ularning oʻlchamlari, kuchlanish koʻrsatgichi himoya oynasi va lampalarining yaxlitligi, kontakt uchliklarning butunligi va korpuslarini bir-biriga ulovchi simning mustahkamligi tekshiriladi.

Dielektrik qoʻlqoplar, etiklar va kalishlar

3.1.41. Qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlarida dielektrik qoʻlqoplar, etiklar va kalishlar yuqori kuchlanish bilan sinaladi, bunda ushbu buyumdan oʻtayotgan tok oʻlchanadi.

3.1.42. Dielektrik qoʻlqoplar, etiklar va kalishlarni sinashda ular harorati 15° S — 35° S boʻlgan suvli metall vannaga tushiriladi. Suv ushbu buyumlarning ichiga ham quyiladi. Vannadagi hamda buyumlarning ichidagi suv sathi qoʻlqopning va etikning yuqori chetidan 50 mm, kalishning yuqori chetidan esa 20 mm pastda boʻlishi zarur. Sinalayotgan buyumlarning chiqib turgan qismi quruq boʻlishi kerak. Sinov transformatorining bir chiqish simi metall vannaga ulanadi, ikkinchisi yerga ulanadi. Buyum ichiga milliampermetr orqali yerga ulangan elektrod sim tushiriladi. Ushbu buyumlarni sinash sxemasidan biri 3.3-chizmada koʻrsatilgan. Sinash mobaynida P almashlab ulagichi buyumning elektr yoyi bilan teshilganligi yoki teshilmaganligini signal lampa orqali aniqlash uchun avval “a” holatiga oʻtkaziladi. Buyumda teshilishlar boʻlmasa almashlab ulagich buyumdan oʻtayotgan tokni oʻlchash uchun “b” holatga oʻtkaziladi.

Agar buyumdan oʻtayotgan tok meʼyordan oshib ketsa yoki milliampermetr stryelkasida kuchli tebranish kuzatilsa, ushbu buyum yaroqsizga chiqariladi.

Buyum elektr yoyidan teshilganligi aniqlangan taqdirda nuqsonli buyum yoki sinov uskunasi darhol oʻchiriladi.

Sinov tamom boʻlgandan soʻng buyum quritiladi.

3.1.43. Qoʻlqoplarni qabul qilish-topshirish sinovlari texnik shartlarga asosan, etiklar va kalishlar esa GOST ga asosan sinovdan oʻtkaziladi.

Dielektrik qalpoqlar

3.1.44. Dielektrik qalpoqlar tayyorlangandan keyin 2 minut mobaynida 10 kV kuchlanish bilan ularning elektr mustahkamligi sinaladi, ishlatish mobaynida esa har 3 yilda 1-marta 10 kV kuchlanish bilan bir minut davomida sinaladi. Dielektrik qalpoqlarning sinash uslubi dielektrik qoʻlqop, etik va kalishlar sinovi bilan bir xildir.

Izolatsiyalovchi tagliklar va dielektrik gilamlar

3.1.45. Izolatsiyalovchi tagliklarni qabul qilish-topshirish sinovlari ularga oʻrnatilgan tayanch izolyatorlarini 36 kV kuchlanish bilan sinashdan iboratdir. Izolatsiyalovchi tagliklarning tayanch izolyatorlarini alohida yoki taglik bilan birgalikda sinash mumkin. Bunda hamma izolyatorlarning metall qalpoqchalari bir-biri bilan hamda izolyatorlarning asoslari bir-biri bilan ulangan boʻlishi zarur. Sinov kuchlanishi qalpoqchalarga va izolyatorlar asosiga beriladi.

3.1.46. Sinov jarayonida izolyatorlarning holati kuzatib turilishi lozim; agar izolyator yuzasida sirgʻanuvchi razryadlar yoki elektr yoy bilan chokni qoplab oʻtish boʻlsa, izolatsiyalovchi taglik yaroqsizga chiqariladi.

Sinovdan soʻng tayanch izolyatorlar asosiga ularning sinalganligi toʻgʻrisida shtamp bosiladi. Yaroqsizga chiqarilgan izolyatorlar almashtiriladi.

3.1.47. Dielektrik gilamlarni qabul qilish-topshirish sinovlari GOST ga asosan oʻtkaziladi.

3.1.48. Taglik va gilamlar ishlatish jarayonida elektr sinovlaridan oʻtkazilmaydi. Ular koʻzdan kechirish jarayonida yaroqsizga chiqariladi. Gilamlar kamida har 6 oyda bir marta chiqindilardan tozalanishi va koʻzdan kechirilishi lozim. Agar teshiklar, yirtilgan joylar va shunga oʻxshash nosozliklar aniqlansa, ushbu himoya vositasi yangisi bilan almashtirilishi lozim. Tagliklar har 3 yilda 1-marta koʻzdan kechiriladi.

Izolatsiyalovchi qoplamalar

3.1.49. 3 — 10 kV kuchlanishli elektr uskunalarida qoʻllaniladigan qattiq elektroizolatsiyalovchi materiallardan tayyorlangan mustahkam izolatsiyalovchi qoplamalar 20 kV kuchlanish bilan, 15 kV kuchlanishli elektr uskunalarida 30 kV kuchlanish bilan, 20 kV kuchlanishli elektr uskunalarida qoʻllaniladigan qoplamalar 40 kV kuchlanish bilan sinaladi. Sinov davom etish muddati 5 minut.

3.1.50. Qoplamalarning elektr chidamliligini sinash uchun avval ularni chetlari qoplama chetlariga 50 mm etmagan plastinkasimon ikkita elektrodlar orasiga oʻrnatiladi, keyin qoplamalar elektrodlar orasiga turli tomonlari boʻyicha joylashtiriladi, bunda elektrodlar orasidagi masofa maʼlum kuchlanishda ishlatiladigan ajratgichlarning qutblari orasidagi masofadan ortiq boʻlishi kerak emas.

3.1.51. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida qoʻllaniladigan dielektrik rezinadan tayyorlangan izolatsiyalovchi qoplamalar bir minut davomida 2 kV kuchlanish bilan sinaladi. Suv bilan hoʻllangan tekis yoki taram-taram ariqchali (agar ular boʻlsa) qoplamalar qoplamalarning chetiga 15 mm ga etmagan ikki elektrod orasiga oʻrnatiladi. Qoplamadan oʻtayotgan tokni oʻlchash uchun transformatordagi kuchlanishni koʻtarib beruvchi choʻlgʻam zanjiriga milliampermetr ulanadi. Bunda qabul qilish-topshirish sinovlarida tok kuchi 5 mA dan oshmasligi, ishlatish sinovlari mobaynida esa 6 mA dan oshmasligi zarur. Sinov davom etish muddati 1 minut.

3.1.52. 1000 V kuchlanishgacha boʻlgan qattiq elektroizolatsiyalovchi materiallardan tayyorlangan izolatsiyalovchi qoplamalar rezinali qoplamalar uchun moʻljallangan meʼyorlarda sinaladi. Bunda izolatsiyalovchi qoplamalardan oʻtayotgan tok kuchining sizib kamayish toki oʻlchanmaydi.

Izolatsiyalovchi dastakli chilangarlik — yigʻuv asboblari

3.1.53. Asboblar izolatsiyasi qabul qilish-topshirish sinovlarida 6 kV kuchlanish va ishlatish mobaynida esa 2 kV kuchlanish bilan sinaladi. Sinash muddati bir minut.

3.1.54. Asbobni yuqori kuchlanish bilan sinash uchun asbob avval iflosliklar va yogʻlardan tozalanib, izolatsiyalovchi qismi 20° S ± 5° S vanna haroratidagi suvga izolatsiya chetiga 10 mm qolguncha tushiriladi. Sinov transformatorining bir chiqish simi asbobning metall qismiga ulanadi, ikkinchisi esa suvli vannaga ulanadi. Transformatorning vannaga ulangan ikkinchi simi esa yerga ulanadi. Sinashni qoʻlqop, etik va kalishlarni tekshirish uchun moʻljallangan uskunada oʻtkazish mumkin,

Shaxsiy ekranlovchi komplektlar

3.1.55. Shaxsiy ekranlovchi kiyim komplektlarini qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlari ularning texnik holatlarini tekshirishdan iboratdir (komplektlar tashqi holatini koʻzdan kechirish hamda kiyimlar va poyabzallarning alohida oʻzgarmas tokka nisbatan qarshiligini oʻlchash).

3.1.56. Ekranlovchi kiyimlar, bosh kiyimlar va poyabzallarni koʻzdan kechirish jarayonida gazlamaning holatiga, tikilgan choklariga, kontakt elementlariga, tagcharmiga ahamiyat berilishi lozim. Kiyimlarning elementlari yoki poyabzalda nuqsonlar topilsa (elementlararo uzilishlar, kontakt uskunalarining nosozligi, tagcharm yedirilgan yoki tushib qolganligi, poyabzal yirtiqligi yoki yuza qismida kuchli deformatsiya boʻlganligi va boshqa holatlarda) ular ishlatishdan olinib, yangisi yoki taʼmirlangani bilan almashtiriladi.

3.1.57. Oʻzgarmas tokka nisbatan qarshilikni oʻlchashda ekranlovchi kiyimlar ilgaklarga osiladi. Kurtka va shim kontakt chiqishlari yordamida elektr ulanadi. Qarshilik 500 V li megaometr yoki ommetr bilan oʻlchanadi. Oʻlchangan qarshilik 10 kOm dan oshmasligi, oshgan taqdirda ekranlovchi kiyim yaroqsizga chiqariladi.

3.1.58. Charmdan va rezinadan qilingan ekranlovchi poyabzallar oʻzgarmas tokka nisbatan qarshiligi 500 yoki 1000 V li megaometr bilan oʻlchanishi lozim. Poyabzal har bir poyining kontakt chiqishi va u joylashtirilgan metall vanna oʻrtasidagi qarshilik aniqlanadi. Poyabzal tagiga 1,5 foiz osh tuzi eritilgan suyuqlikda (suvda) yaxshilab hoʻllangan 2-3 qavatli paxtali gazlama qoʻyiladi. Bunda qarshilik 10 kOm dan oshmasligi, oshgan taqdirda poyabzal ishlatishdan olinishi va yangisi bilan almashtirilishi shart.

3.1.59. Ekranlovchi kiyimlar har bir komplektining texnik holati tekshiriladi:

ishlatishdan oldin;

ishlatish jarayonida har 3 oyda 1-marta;

komplekt yoki uning elementlari taʼmirlangandan keyin;

omborxonalarda saqlash jarayonida yilda 1-marta.

Tekshiruv natijalari himoya vositalarini tekshirish jurnaliga yozish bilan rasmiylashtiriladi.

3.2. Mexanik sinovlar

Izolatsiyalovchi shtangalar

3.2.1. Operativ shtangalar, oʻlchov, yerga ulagich shtangalarni mexanik sinovdan oʻtkaziladi. Izolatsiyalovchi himoya vositalarining mexanik sinovlari elektr sinovlaridan oldin oʻtkaziladi. Shtangalar namunaviy mexanik sinovlardan oʻtkaziladi. Ishlatish jarayonida shtangalar mexanik sinovlardan oʻtkazilmaydi.

3.2.2. Laboratoriya va sinov uskunalarida yerga ulash uchun moʻljallangan yerga ulagich shtangalardan tashqari (taqsimlash qurilmalari va havo elektr uzatish tarmoqlari uchun) operativ shtangalar va boshqa hamma turdagi yerga ulagichlar shtangalari uzilish sinovidan oʻtkaziladi. 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlarida yerga ulagich, operativ va oʻlchov shtangalari (chinni izolyatorli operativ shtangalardan tashqari) egilish sinovidan oʻtkaziladi.

3.2.3. Uzilish darajasini aniqlash sinovida shtanganing ishchi qismi mahkamlanadi, dastakka esa taqab qilingan kuch qoʻyiladi (osilgan yuk, dinamometr orqali lebedka trossi). Operativ va yerga ulagich shtangalari 1500 N (150 kgs) boʻlgan kuch bilan 1 minut mobaynida uzilishi sinaladi. Chinni izolyatorli operativ shtangalar uchun sinash kuchi 800 N (80 kgs)ni tashkil qiladi. 10 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida ishlatiladigan yerga ulagich shtangalari esa 1 minut mobaynida 1000 N (100 kgs) uzilish kuchiga bardosh berishi zarur.

3.2.4. Shtangalarning egiluvchanligini aniqlash sinovida shtangalar gorizontal oʻrnatilib ikki joyidan, yaʼni dastak uchidan va ajratgich halqa oʻrnatilgan joydan mahkamlanadi (3.4-chizma). 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari simlariga yerga ulagich shtangalari, oʻlchov va universal operativ shtangalar ishchi qismi ogʻirligiga 2 hissa katta boʻlgan kuch bilan sinaladi. Operativ (oddiy) shtangalar egiluvchanligi oʻzining sof ogʻirligi taʼsirida sinaladi. Sinov muddatining davomiyligi 1 minut.

Egiluvchanlik — shtanganing yuk osilgan qismidagi egilish miqdoriga, uning izolatsiyalovchi qismining uzunligiga nisbatan foiz hisobida hisoblanganda 220 kV kuchlanishgacha boʻlgan shtangalar uchun 10 foizdan, ushbu kuchlanishdan yuqori boʻlgan shtangalar uchun esa 20 foizdan oshmasligi zarur. Egilish miqdori ushbu koʻrsatkichdan yuqori boʻlgan shtangalar yaroqsizga chiqariladi. 220 kV kuchlanishgacha boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari va taqsimlash uskunalarida yerga ulagich shtangalar egaluvchanlikka sinalmaydi.

3.4-chizma. Shtanganing egiluvchanligini sinash. 1 — mahkamlash nuqtasi; 2 — yukni osish nuqtasi; 3 — yuk osilgan nuktadagi shtanganing egiluvchanligi.

3.2.5. Sinovdan soʻng shtangalar koʻzdan kechirilib, qoldiq deformatsiyalar, yoriqlar, ulangan joylar boʻshashganligi aniqlansa, ushbu shtanga yaroqsizga chiqariladi.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlarida elektromontyorning bevosita tok oʻtkazuvchi qismlarga tegib ishlashi uchun moʻljallangan izolatsiyalovchi qurilma va moslamalar

3.2.6. Qabul qilish-topshirish va ishlatish sinovlarni boshlashdan avval, oldindan tozalangan va quritilgan izolatsiyalovchi qurilma va moslamalar kamida 24 soat davomida namligi 70 foizdan koʻp boʻlmagan, 20° S ± 5° S haroratda saqlanishi lozim.

3.2.7. Izolatsiyalovchi qurilma va moslamalar statik, narvonlar esa bundan tashqari, dinamik sinovlarga qoʻyiladi. Izolatsiyalovchi qurilma va moslamalarni statik sinovdan oʻtkazganda, ularga pasportda koʻrsatilgan yuklamaning 1,25 miqdori taʼsir etiladi. Bir elektromontyorga moʻljallangan izolatsiyalovchi narvon, kabina va aravacha uchun ruxsat etilgan yuklamani 1000 N (100 kgs)ga teng deb qabul qilish lozim. Arqonlar mexanik sinovdan oʻtkazilmaydi.

3.2.8. Bir elektromontyorga hisoblangan izolatsiyalovchi narvonni mexanik sinovdan oʻtkazish tartibi quyidagicha:

statik sinovda narvon vertikal holatda osilib, uning pastki zinasiga mahkamlangan arqon yordamida vertikal holatiga nisbatan 40° atrofida burchak hosil qilish maqsadida tortiladi. Narvonning pastdan 4-zinasiga 125 kg miqdordagi yuk 5 minut muddatga qoʻyiladi. Dinamik sinovda esa, narvon statik sinovi holatidagidek vaziyatda yuklatiladi va unga qoʻshimcha tebranish harakati beriladi. Buning uchun narvonga osilgan yuk 100 mm yuqoriga koʻtarilib, erkin qoʻyib yuboriladi. Sinov 5 marotaba qaytariladi.

3.2.9. Izolatsiyalovchi arqonlardan tashqari, izolatsiyalovchi qurilmalar va moslamalarning mustahkamlik zaxira koeffitsiyenti 3 dan, odamlarni koʻtarish uchun moʻljallangan, osilgan montyorlar oʻtirgich joyini oʻzgartirish yoki simlar boʻyicha elektromontyorli aravani yurgizishga moʻljallangan izolatsiya arqonlari uchun 12 dan, boshqa arqonlar uchun esa 6 dan kam boʻlmasligi kerak.

3.2.10. Agar sinovlarda yorilish, sinish, deformatsiya yuz bermasa, ulovchi elementlarda rang oʻzgarishi sodir boʻlmasa va narvonlar sinovdan soʻng oʻzining birinchi holatiga qaytsa, mexanik sinovlar qoniqarli oʻtgan hisoblanadi.

Montyorning saqlagich kamarlari va xavfsizlik arqonlari

3.2.11. Kamarlarning statik va dinamik yuklama bilan mexanik mustahkamligining namunaviy sinovlari GOST 5718-77 talablari asosida oʻtkaziladi. Saqlagich kamarlari va xavfsizlik arqonlarini qabul qilish-topshirish va 12 oyda 1-marta ishlatish sinovlarida mexanik mustahkamligi statik yuklama bilan tekshiriladi. Sinashga olingan kamarlar avval koʻzdan kechirilib, kamar tasmasida mahalliy shikastlar yoʻqligi (kuygan, kesilgan va shunga oʻxshash), parchinli ulangan joylarda lyuftlarning yoʻqligi, belbogʻ, kamar choklari va qoplamaning toʻla saqlanganligi, kamar charmi yogʻ bilan shimdirilganligi va qayirganda yorilmasligi, kapron arqonlar iplarida uzilgan joylarining yoʻqligi, zanjir boʻlaklaridagi kavsharlangan chokli joylari va halqalari tekis hamda gʻadir-budur joylari yoʻqligi, prujinali karabin kalitining buzilmaganligi, karabin yuzasining silliqligi, teshilgan, tirnalgan va boshqa shunga oʻxshash kamchiliklar yoʻqligi, kamarning hamma metall boʻlaklari (parchinli ulangan joylaridan tashqari) rux bilan qoplanganligi aniqlanishi kerak.

3.2.12. Kamarning tashqi yuzasi koʻzdan kechirilgandan va mustahkamligiga taʼsir qiluvchi mayda kamchiliklar bartaraf qilingandan soʻng, u statik yuklama bilan sinaladi. Buning uchun kamar diametri 300 mm boʻlgan qattiq tayanchga (3.5-chizma) mahkamlanib, ishlatishga qabul qilishda karabinga 300 kg, davriy ishlatish sinovlarda esa 225 kg ogʻirlikdagi yuk 5 minut mobaynida osib qoʻyiladi. Karabinni ildirish uchun moʻljallangan yarim halqa va xavfsizlik arqonni mahkamlash uchun moʻljallangan halqa ham shu tartibda sinaladi. Sinov yuki kamarni vertikal yoki gorizontal holatlarida dinamometr orqali beriladigan tortish kuchi bilan almashtirilishi mumkin. Sinov tamom boʻlgandan soʻng kamar va uning detallarida buzilish alomatlari boʻlmasligi zarur, karabin qulfi (zulfini) toʻgʻri va toʻliq uning oʻyilgan joyiga tushishi shart.

3.5-chizma. Saqlagich kamarlarini statik kuchda sinash shakli: 1 — bikr tayanch; 2 — yuklama.

3.2.13. Xavfsizlik arqoni va yelkadan oʻtkaziladigan kamarlar ham himoya kamarlari kabi sinovdan oʻtkaziladi.

Izolatsiyalovchi tagliklar

3.2.14. Izolatsiyalovchi tagliklar barqarorligi va mustahkamligini tekshirish kabi namunaviy sinovlardan oʻtkaziladi.

3.2.15. Yigʻilgan izolatsiyalovchi tagliklarning chidamliligini tekshirishda unga bir tekisda taqsimlangan ogʻirligi 350 kg yuk 1 minut mobaynida taʼsir etiladi. Bunda izolatsiyalovchi taglik toʻshamasining egilishi va boshqa deformatsiyalar (yoriqlar, koʻtarib turuvchi izolyatorlar yaxlitligining buzilishi, toʻshama alohida boʻlaklarining bir-biriga ulangan joylari boʻshab ketganligi, singan joylar va h. k.) kuzatilmasligi shart.

3.2.16. Taglikning barqarorligini sinashda uning chetiga 80 kg ogʻirlikdagi yuk qoʻyilganda toʻntarilib ketmasligi tekshiriladi.

3.2.17. Ishlatish jarayonida tagliklar sinalmaydi.

Protivogazlar

3.2.18. Protivogazlar 3 oyda 1-marta koʻzdan kechirilib, uning sirtqi qismida buzilishlar yoʻqligi, klapanlarining sozligi va boshqalar tekshiriladi. Bundan tashqari, protivogazlar maxsus korxonalarda unda ishlatilgan filtrlarning turiga qarab, ishlatish yoʻriqnomasida koʻrsatilgan usul va muddatlarda davriy sinovlardan oʻtkaziladi va qayta zaryadlanadi. Har bir sinovda bayonnoma tuzilib, kuchlanishidan qatʼi nazar, ishlatiladigan himoya vositalariga bosiladigan shtamp protivogazga ham bosiladi. Protivogazlar koʻzdan kechirilganligi toʻgʻrisidagi xulosalar himoya vositalarini hisobga olish va saqlash jurnaliga yozib qoʻyiladi (1-ilova).

Eslatmalar.

1. Shaxsiy foydalanishda boʻlgan himoya vositalari uchun quyidagi ustunlar qoʻshiladi: “Berilgan sana” va “Himoya vositalarini shaxsiy foydalanish uchun olgan shaxs imzosi”.

2. Begona tashkilotlarga sinov bayonnomasi berilganda bayonnoma raqami “Eslatma” ustuniga yozib qoʻyiladi.

Eslatma: Kuchlanish yonishi va ulangan simni tekshirishdagi sinov natijalari bayonnomaga qoʻshimcha yozib qoʻyiladi.

1. Chinni izolyatorli shtangalar uchun 800 N (80 kgs)

2. 220 kV kuchlanishgacha boʻlgan elektr uskunalarida ishlatiladigan shtangalar izolatsion qismining egiluvchanligi 10 foizdan koʻp boʻlmasligi kerak.

3. Kamarlar GOST 5718-77 ga asosan namunaviy va davriy dinamik kuch bilan ham sinovdan oʻtkaziladi.

4. Izolatsion arqonlar sinovdan oʻtkazilmaydi.

Eslatma. 3 va 5-bandlarda eslatilgan himoya vositalari har 12 oyda 1-marta ekspluatatsiya sinovlari oʻtkazib turiladi.

16 oyda 1-marta kuzatuvdan oʻtkaziladi.

236 oyda 1-marta kuzatuvdan oʻtkaziladi.

Eslatma:

1. Barcha himoya vositalari, davriy kuzatuv muddatlaridan qatʼi nazar, ishlatishdan oldin koʻzdan kechirilishi shart.

2. Izolatsiyalovchi qismi chinnidan boʻlgan izolatsiyalovchi shtangalarning, elektr oʻlchovchi qisqichlarining sinov davomiyligi 1 minutgacha kamaytirilishi mumkin.

3. Kuchlanish ostida ishlatiladigan izolatsiyalovchi shtangalarni sinash qaysi kuchlanishda ishlatilsa, ushbu kuchlanishga taalluqli shtangalar meʼyori va muddatlarida sinalishi lozim.

4. 1000 V dan yuqori kuchlanish koʻrsatgichni namunaviy sinovlari, 3.1.27-bandga asosan, lampani kuchlanish ostida qolgan qoʻshni zanjirning (tarmoqning) taʼsirida yonmasligi tekshiriladi.

Eslatma:

1. Ushbu himoya vositalari bilan ish joylarini komplektlash minimal koʻrsatilgan. Korxona bosh muhandisiga mahalliy sharoitga qarab (elektr uskunalarning kuchlanishi va ularning joylashishi, tezkor va taʼmirlash xodimlarini elektr tarmoqlariga xizmat qilish sohasi, radiusiga va smena yoki brigadadagi xodimlar soniga va hokazolarga qarab) nomenklaturada koʻrsatilgan himoya vositalarning ayrimlarini kiritmaslik yoki ularning sonini koʻpaytirish hamda qoʻshimcha himoya vositalari bilan toʻldirish huquqi beriladi.

2. Bir xil (1000 V dan past yoki yuqori) kuchlanishli taqsimlash qurilmalari uskunalari bir-biridan eshiklar yoki boshqa xonalar bilan ajratilgan har xil qavatlarda yoki xonalarda joylashgan boʻlsa ham yuqorida koʻrsatilgan himoya vositalari soni bir butun hamma taqsimlash qurilmalariga taalluqlidir.

3. Korxona sexlariga, elektrostansiyalarga taalluqli bir bino ichida joylashgan (elektr stansiyasi, korxona sexi) va hamma siga bir brigada xodimlari xizmat koʻrsatuvchi bir xil kuchlanishli 4 ta dan ortiq boʻlmagan taqsimlash qurilmalari himoya vositalarining bir komplekti bilan taʼminlanishi mumkin.

4. KRUN, KTP tipidagi hamda ustunlarga oʻrnatilgan podstansiyalar himoya vositalari komplekti bilan mahalliy sharoitga qarab taʼminlanishi lozim.

Aholi yashaydigan joylarga — shaharlar, posyolkalar, qishloqlar, sanoat va qishloq xoʻjaligi korxonalari, portlar, pristanlar, temir-yoʻl bekatlari, parklar, xiyobonlar va plyajlarni kelgusidagi 10 yil muddat ichida moʻljallangan rivojlanish chegaralardagi hududlari kiradi.

Eslatma.

1. Katta hajmli elektr uskunalarida ilovada koʻrsatilgan plakatlarni 2:1, 4:1, 6:1 munosabatdagi oʻlchamlarda kattalashtirishga ruxsat etiladi.

2. Korxonalarda ishlatilayotgan Qoidalarning avvalgi nashrlarida keltirilgan 1 va 2-xavfsizlik belgilari, ushbu Qoidalar kuchga (amalga) kiritilgandan soʻng 2 yilgacha ishlatilishi mumkin, undan keyin esa ular ushbu Qoidalarda keltirilgan xavfsizlik belgilari bilan almashtirilishi lozim.

OGOHLANTIRUVChI BELGILAR VA PLAKATLAR

TAQIQLOVChI PLAKATLAR

KOʻRSATMALI PLAKATLAR

KOʻRSATUVChI PLAKATLAR