Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (124-son)

12.04.2010

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” BOShLIGʻINING

BUYRUGʻI

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan. 2010-yil 19-may 6-24/13-3882/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, 5-son, 223-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-yil, 7-son, 39-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2010-yil 12-aprel,

124-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2010-yil 12-apreldagi 124-sonli buyrugʻiga ILOVA

Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda xavfsizlik

QOIDALARI

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) muvofiq polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda xavfsizlik qoidalari tartibini belgilaydi.

I.Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoidalar polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlovchi tashkilotlar (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

II. Umumiy xavfsizlik talablari

1-§. Xodimlarni oʻqitish va yoʻl-yoʻriq berish ishlarini tashkil etish

4. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

5. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) muvofiq ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

2-§. Jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash

6. Tashkilot rahbariyati xodimlarni maxsus kiyim, poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan Kimyo ishlab chiqarishi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1958, 2009-yil 14-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-y., 19-20-son, 248-modda) muvofiq taʼminlashi shart.

3-§. Xodimlarning salomatligini nazorat qilish

7. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish “Xodimlarni ishga qabul qilishda dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi buyruq (roʻyxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 12-son) asosida amalga oshirilishi lozim.

4-§. Sanitariya va gigiyena

8. Ishlab chiqarish xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq boʻlishi kerak.

9. Noqulay omillar taʼsiriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq tashkil qilish lozim.

10. Ishlab chiqarish xonalari tabiiy va sunʼiy yorugʻliligi darajasi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yorugʻlik” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

11. Ishlab chiqarish binolarida SanQvaM 0203-06 “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimi sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

12. Ish joylari ishlab chiqish jarayonlari xususiyatlariga muvofiq tik turib va oʻtirib ishlash uchun GOST 12/5.032-78 “Ishlarni oʻtirib bajarishdagi ish joyi. Umumiy ergonomik talablar” va GOST 12.2.033-78 “Ishlarni tik turib bajarishdagi ish joyi. Umumiy ergonomik talablar”ga muvofiq moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

5-§. Mehnat va dam olish yuzasidan talablar

13. Tashkilotlarda xodimlarning ish vaqti, dam olish vaqti, shuningdek qisqartirilgan ish vaqti Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 11-martdagi 133-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 1997-y., 3-son, 11-modda) bilan tasdiqlangan Mehnat sharoiti oʻta zararli va oʻta ogʻir ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan muddati asosida belgilanadi.

III. Ishlab chiqarish (texnologik) jarayonlariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Polimer kompozitsiyali materiallardan qoplamalarni ishlab chiqarishda texnologik hujjatlarda hisobga olinishi lozim boʻlgan xavfsizlik talablari

14. GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi va ratsional texnologik rejalashtirishda quyidagilarni moʻljallab qoʻyish lozim:

a) texnologik jarayonning hamma operatsiyalari boʻyicha detallarning ketma-ket oʻtishi;

b) transport uchun oʻtish joylari, yoʻllarini, ish joylarining kattaligini;

v) boshqaruv pulti bilan konveyerni ishlashi va detallarni osish uchun uchastkalarni tashkil qilish, ish joylarini ixtisos olish;

g) sex jihozlari xizmat qilishining qulayligi;

d) yongʻinga qarshi va sanitar-profilaktik tadbirlar.

15. Polimer kompozitsiyali qoplamalarning sexi yoki uchastkasi, qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga va quyidagilarga javob berishi lozim:

a) binoning harorati, havoning nisbiy namligi SanQvaM 0203-06 “Ishlab chiqarish binolarining mikroiqlimi sanitar meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi shart;

b) oqib keluvchi-soʻruvchi shamollatishning borligi, havo almashinuvining tezligi, qoʻllaniladigan polimer va texnologiyaning koʻrinishiga koʻra qoʻyiladi;

v) chang hosil boʻladigan joylarda mahalliy shamollatishning borligi, hamda ish joylarida zararli moddalarni, yuqori konsetratsiyani taʼminlaydigan uchuvchan mahsulotlarda (pech, boʻrtish kameralar, quritish kameralari) bugʻlanishi; ish joyida havoning tezligi 0,4 m/vdan kam boʻlmagan.

16. Qoplamalarni ishlab chiqarishda eng xavfli uchastkalar quyidagilar: kukunni surtish uchastkalari, bu yerda kukun aerodispersiya holatida boʻladi va havo u bilan changlanishi mumkin.

17. Xodimlarning sogʻligʻini saqlash uchun sexlarda sanitariya-gigiyena va yongʻinga qarshi tadbirlar bajarilishi zarur.

18. Muallaq qatlamning vannalari bortli soʻrma boʻlishi shart. 0,8 m dan koʻp boʻlgan kenglikdagi vannalar ikki tomonli bortli soʻrma bilan jihozlanadilar. Soʻriladigan havoni chang, aralashma kukundan siklonlarda va matodan qilingan filtrlarda ajratib, yigʻilgan kukunni ishlab chiqarishga qaytadan qaytarish kerak.

19. Vanna soxta suyuqlashtirishni tinch tartibda ishlashi shart: kukunli polimerning vanna bortidan chiqishi va favvoraning paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

20. Vannaning tepasida, oldindan isitilgan detallar bilan qaynoq qatlamda kukunni surtishda, umumiy shamollatish tizimiga yoqilgan qalpoq oʻrnatish tavsiya etiladi.

21. Detallarni oldindan qizdirish va polimerlarni qotishtirish uchun pechlar, uchuvchi moddalar va nurlanadigan issiqlikni bartaraf qilish uchun shamollatish qalpogʻi bilan taʼminlanishi shart.

22. Qoplamali detallarning ortiqcha qizib ketishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. Gaz ajralishi va ish hududi zararli moddalar ifloslanishining sababi — yuqori haroratdir.

23. Gaz hosil boʻlishini kamaytirish uchun qoplamali detallarni suv bilan vannada sovutish tavsiya qilinadi. Suvli vanna yoʻqligida sovutish doirasi (hududi) shamollatish bilan taʼminlanishi shart.

24. Yaroqsiz qoplamalarni kuydirib yumshatishni ishlab chiqaradigan pechlar, changlash uchastkasidan (joy) tashqari joylashishi shart va kuchaytirilgan tortish ventilatsiyasi boʻlishi zarur, chunki kuydirib yumshatish jarayonida, havo bilan portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning hosil boʻlishi va zaharli moddalar chiqishi mumkin.

2-§. Polimer kompozitsiyali materiallar va ularning qoʻllanishi toʻgʻrisida umumiy maʼlumotlar

25. Polimer kompozitsiyali materiallar — kimyoviy tarkibi bir xil boʻlgan monomerlarning koʻp marta takrorlanishidan hosil boʻladigan yuqori molekulali birikmalar: oqsillar, nuklein kislotasi, tabiiy kauchuk (va sunʼiy), polietilen, poliamid va epoksid smolasi.

26. Polimer kompozitsiyali materiallar polimerizatsiya va polikondensatsiya yoʻli bilan olinadi.

27. Polimer kompozitsiyali materiallar — plastmassa, kimyoviy tolalar, rezina, boʻyoq tayyorlash materiallari, yelimlarning asosini tashkil qiladi.

28. Odatda polimer kompozitsiyali materiallar toʻldiruvchi armaturalovchining koʻrinishi boʻyicha aniqlanadi:

tolasimonda — tolasimon struktura armaturalovchi boʻlib xizmat qiladi;

toʻyintirilgan plastiklarda — turli qismlar armaturalovchi boʻlib sanaladi.

29. Turli organik, anorganik, metall materiallar yoki keramik tolalari, kukunlari, mikrosferalari, kristallari va “moʻylovlari” armaturalovchi komponentlar sifatida ifodalanishi mumkin.

30. Poliefirlar, fenollar, epoksid kompaundlar, silikonlar, alkoidlar, polietilen, polistirol — armaturalangan plastiklarda foydalaniladigan keng tarqalgan bogʻlovchilar hisoblanadi.

31. Ayni vaqtda polimer kompozitsiyali materiallar tuzishda shisha poliamidlar, asbest tolalar, qogʻoz, paxta, sizol, jut va boshqa tabiiy tolalar armaturalovchi komponentlar sifatida keng ishlatiladi.

32. Armaturalovchi toʻldiruvchini tanlash armaturalangan plastik xossalariga qoʻyiladigan narx, tarkib va texnologik talablar bilan aniqlanadi.

33. Bogʻlovchilar termoplastlar (harorat oʻzgarganda yumshatish va qotirish xususiyatiga ega) va reaktoplastlar yoki termoreaktiv qatronlar (ularni qizdirishda tarkibiy va kimyoviy takrorlanmas oʻzgarishlar roʻy beradigan toʻldiruvchilar) ga boʻlinishi mumkin.

34. Polimer kompozitsiyali materiallar oʻz tarkibida zarur miqdordagi qoʻshimchalar: stabilizatorlar, plastifikatorlar, antipirenlar va boshqalarni saqlashi mumkin.

35. Polimer kompozitsiyali materiallarni qoʻllash sanoatda juda yuqori: aerokosmik ishlab chiqarishda, kemasozlikda, transportda, qurilishda, maishiy texnikada va hokazo.

36. Kompozitsiyali materiallarni ishlab chiqaruvchilar va xaridorlar materiallar sifatini baholashda aynan oʻxshash usullardan foydalanishlari uchun kompozitsiyali materiallardan mahsulot tayyorlashni shakllantirishda avtomatlashtirish, kompyuterlashtirish jarayonlari, qatʼiy nazorat metodlari va qoʻllaniladigan metodlarni standartlash asosiy ustuvor boʻlishi lozim.

3-§. Kompozitsiyali polimerlarni qoʻllovchi ishlab chiqarishlar

37. Polimer kompozitsiyali materiallardan buyumlarni olish uchun sexlarning tashkil qilishda, ularni qizdirish natijasida yaxlitlanish, presslash, yoyish va sirtini silliqlash va boshqalar boʻyicha texnologik uskunalarni ishlab chiqarish turlari boʻyicha guruhlash maqsadga muvofiqdir.

38. Xom ashyo materiallari ularga qoʻshimcha ishlov berishda ish va tashkilot hududining ifloslanishiga olib kelmasligi lozim.

39. Mashina kameralarida buyumlarga ishlov berish (buyumlarni qizdirish, boʻyash, yuvish, pardozlashda) vaqtida kameralarning ichida xodimlarning boʻlishi taqiqlanadi.

40. Kukunsimon materiallardan boʻshagan qoplarni omborda joylash va presslash ventilatsiyasi boʻlgan pana joylarda (alohida xonalar, kameralarda) amalga oshirilishi kerak.

41. Elimlarning ishchi qorishmalarini tayyorlash yopiq apparatlarda (aralashtirgich, reaktorlarda) yoki ulardan ifloslangan havoni yoʻqotuvchi pana joylarda amalga oshirish kerak.

42. Polimer buyumlarni yelimlab ulashda zaharliligi kamroq boʻlgan yelimlar va qorishmalarni ishlatish kerak.

43. Bunkerlarga 10 kg dan koʻproq miqdorda donador, maydalangan yoki sochiluvchi polimerlarni yuklash mexanizatsiyalashgan boʻlib, pnevmatik yoki shnekli qurilmalar bilan amalga oshirish kerak.

44. Eritilgan polimeri (ekstruzion, quyma va vakuum mashinalari) boʻlgan uskuna, undan material sizib chiqmasligi uchun zich yopilgan boʻlishi lozim.

45. Yuqori chastotali tok (generatorli blok, kondensator) elementlarining elektromagnit maydoni kuchlanishi ish hududida ruxsat etilganidan oshmasligi uchun magnit maydonidan saqlash uchun ekran qoʻyilgan boʻlishi lozim.

46. Ftoroplastlarning qizdirish natijasida yaxlitlanish jarayoni germetik pechlarda amalga oshirilishi kerak.

47. Ftoroplast quvurlarining razbortovkasini faqatgina mexanik usul bilan bajarish kerak. Ftoroplastning termik oksidlovchi destruksiyasi vaqtida xavfli mahsulotlar paydo boʻlgani uchun ochiq olovni ishlatish man etiladi.

4-§. Changning hosil boʻlishi va ajratilishi bilan taʼriflanadigan ishlab chiqarish jarayonlari

48. Xom ashyo va materiallarni ishlab chiqarishda ishlatishda va qayta ishlashda chang ajralib chiqsa, changning ajralib chiqishini mumkin qadar chegaralaydigan yoki yoʻqotadigan (suv, bugʻ bilan namlash, granulatsiyalash, briketlash) holatiga keltirish kerak.

49. Changlanuvchi materiallarni maydalash, talqon qilish, elash va aralashtirishni ishlab chiqarish uskunasini joylash, transportda tashish va yoʻl masofasini maksimal qisqartirish hisobiga amalga oshirish lozim.

50. Ishlaganda koʻp miqdorda chang hosil qiluvchi mashinalar, apparatlar va boshqa uskunalar maksimal zichlangan va aspiratsiya qurilmalari bilan taʼminlangan yopmalarga ega boʻlib, ishlab chiqarish xonalariga changlangan havoning kirishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.

51. Atmosferaga chiqariladigan havo sanitar meʼyorlari talablariga javob berishi lozim.

52. Ishlaganda chang chiqaruvchi va konstruksiyasining oʻzida (tegirmon, dastgoh) oʻrnatilgan soʻrmalar bilan ishlaydigan apparatlar va mashinalar pasportlarida, ajratiladigan chang va qirindining miqdori haqidagi maʼlumotlar va texnologik jarayonda ulardan soʻriladigan havo hajmi boʻyicha koʻrsatmalar boʻlishi kerak.

53. Aspiratsiya, hamda sugʻorish va changni gidrobosimda bosish tizimlari texnologik uskunaning ishga tushirish qurilmalari bilan blokirovka qilingan boʻlishi kerak.

54. Mashinalar, buyumlar va uskunalarni siqilgan havoning puflab tozalash taqiqlanadi.

55. Ish xonalarini changdan tozalashni changning xususiyatiga qarab mexanizatsiya vositalari, nam usul (changni suv bilan yuvish, pollarini nam holatda saqlash) yoki pnevmatik usulni (statsionar va harakatlanadigan chang yutgichli qurilmalar) qoʻllash orqali amalga oshirish lozim.

5-§. Issiqlik ajratilishi bilan bogʻliq ishlab chiqarish jarayonlari

56. Ishlab chiqarish jarayonlari va alohida operatsiyalar, konveksiyali va nurli issiqlik ajratilishi bilan hamroh boʻlgan uzluksiz jarayonlarning borishi va ularning boshqaruvini avtomatlashtirish yoki masofadan kuzatish bilan amalga oshirish kerak.

57. Ishlab chiqarishni hamma issiqlik manbalari (eritish, qizdirish, yondirish va boshqa pechlar, quritish kameralari, issiqlik ajratadigan hamma uskunalarning turlari) ish xonasiga konveksiyali va nurli issiqlikning ajralishini oldini oluvchi va chegaralovchi qurilma va moslamalar bilan taʼminlash kerak.

58. Qizdirish pechlarining ish tuynuklari hamda ularga xizmat koʻrsatish uchun uskunaning eshiklari ochiq boʻlganida xodimlarni nurlanishdan samarali himoyalash uchun qurilma va moslamalar bilan taʼminlash kerak(suvli pardalar, aks etuvchi plyonka bilan qoplangan yoki suv bilan sovutilgan shaffof ekranlar, suv sochadigan ventilyatorlar va b.). Koʻrsatilgan moslamalar uskunaning loyihasiga kiritilishi va bir vaqtning oʻzida montaj qilinishi kerak.

59. Qizdirish pechining eshikchalari va qopqoqlarini ish teshiklari issiqdan izolatsiya qiluvchi moslamalar bilan taʼminlanib, ularning tashqi sirtidagi harorati 45°S dan baland boʻlmasligini taʼminlashi kerak.

60. Pechkalarda mahsulotlarni aralashtirish, yuklanishi va yukni tushirish jarayonlari mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

61. Uskunadan issiq mahsulotni tushirish vaqtida xodimlarning bu mahsulotlar bilan bevosita tutashuvi bartaraf etilgan boʻlishi kerak. Mahsulotlarni sovutish yopiq, pana joylar yoki soʻrma mexanik shamollatish bilan jihozlangan maxsus binolarda amalga oshirish kerak.

62. Pechkalardan mahsulotlarni tushirish, ularni pechkalarda 40° S gacha sovutilganidan keyin bajarish zarur. Mahsulotlarni 150° S haroratda, aspiratsion moslamasi tagida joylashgan maxsus konteynerlarga tushirish mumkin.

63. Ish vaqtida pechkalarga xizmat koʻrsatish, ularda ishlovchi xodimlar masofadan boshqarish uchun moslama bilan taʼminlangan va maksimal mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

64. Issiq pechkalarning taʼmirlovini oʻtkazish vaqtida xodimlarni issiq nurlanishdan himoyalovchi vositalar bilan taʼminlash kerak.

65. Sanoat pechlarini va boshqa isitish agregatlarini “sovuq” taʼmirlash jarayonida, ularda xodimlarning boʻlish vaqtini qisqartirish va mehnatni yengillashtirish maqsadida maksimal mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

66. Isitish va quritish pechlaridan is gazining chiqarilishi man etiladi. Issiq va zararli gazlarning ajralishiga yoʻl qoʻymaslik uchun quritgichlar zichlangan boʻlishi lozim.

67. Gazda ishlaydigan isitish va quritish pechlari shamollatgich toʻxtaganda, ularda tortish toʻxtagan holatlarda, avtomatik oʻchirish uchun qurilmalar bilan taʼminlanishi kerak.

68. Ftoroplastlarni qovushtirish jarayoni germetizatsiya qilingan pechlarda, ularning nazorat oʻlchagich va isitish apparaturasi, shamollatish motorlarini, yuritgichlarning oʻqini, yuklash eshiklarining shtutserlarini oʻrnatish joylarini zichlashtirish orqali amalga oshirilishi kerak.

69. Ftoroplastlarning qovushtirish pechlari, siyraklashtirish darajasini nazorat qilish uchun asboblar va pechni yuqori doirasida, siyraklashtirishni taʼminlaydigan ichki shamollatish bilan jihozlanishi lozim.

70. Ftoroplastlarni issiqlik ishlovini berish uchun atalgan qurilma, harorati oshirilgan holatda ovozli ogohlantirish berish bilan elektr qizdirgichlarni avtomatik oʻchirishi shart.

6-§. Zararli gazlar, bugʻlar va suyuqliklarning hosil boʻlishi yoki qoʻllanishi bilan ifodalanadigan ishlab chiqarish jarayonlari

71. Texnologik jarayonlarning tashkil qilinishi va ishlab chiqarish jihozlar, xodimlarni zararli moddalar bilan bevosita tutashishini va ish hududiga zararli moddalarning ajralib chiqishini bartaraf etishi lozim.

72. Zararli moddalar hosil boʻlishi yoki qoʻllanilishi bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish jarayonlarni, kompleks avtomatlashtirishni keng qoʻllab, zararli ajralishlarni chegaralaydigan texnologik jarayonlarda tabiiy undash oqimidan maksimal foydalanish zarur.

73. Sex idishlariga va apparatlarga xomashyo, yarim mahsulot, suyuq mahsulotlarni (monomerlar, forpolimer, penopoliuretan, fenol, toluol, aldegid, kislotalar, ishqorlar, eritgichlar va boshqalar) uzatish quvurlari yopiq tarmogʻi boʻyicha oʻzatilishi shart. Polimerizatsion aralashmalarning kukunsimon tarkiblari va har xil qoʻshimchalari esa, zararli moddalar bilan ishlaydigan xodimlarning tanasi va maxsus kiyimi hamda ish hududi havosining ifloslanishiga yoʻl qoʻyilmaydigan zich usul bilan uzatilishi kerak.

74. Polimer kompozitsiyali materiallarni tayyorlash apparatlarning shtutserlar va lyuklari ularni zich va oson yopish uchun moslamalar nazarda tutilishi kerak.

75. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlaganda qoldiqni bartaraf qilish, tozalash, zararsizlantirish, yuvish, flyagalarni, bochkalarni, barabanlarni, ishlab chiqarish apparatlarini va boshqa idishlarning bugʻlanishi, himoyalangan binoda (maxsus yuvish punkti) amalga oshirilishi kerak.

76. Davriy zararsizlantirishga tozalash, yuvishga duchor boʻlgan statsionar apparatlarga, bugʻ, suv va boshqa vositalar yuborilishi shart, oqava suvlarni tozalash uchun jihoz va yopiq novlarning moslamalari oldindan nazarda tutilishi kerak.

77. Apparatlar va idishlarni tozalash, taʼmirlash vaqtida xodimlar apparatdan tashqarida boʻlishi kerak.

78. Ftoroplastlarni qayta ishlash boʻyicha ishlab chiqarishni boshqa turdagi polimer kompozitsiyali materiallarni qayta ishlash bilan bitta binoda joylashtirilmaydi.

79. Xavfli 1 va 2-guruh moddalari boʻlgan polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlaganda hamda ularning qayta ishlash boʻyicha avtomatlashtirilgan tizimlar bilan ishlaganda himoyalangan binolarda joylashgan boshqaruv pulti oldindan nazarda tutilishi kerak.

7-§. Yongʻin va portlash xavfsizligi talablari

80. Ishlab chiqarish jarayonlarining yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirish, tashkillashtirish va olib borish GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablar.” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablar” iga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim.

81. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining soni, ularning joylanishi QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” va ShNQ 2.01.02-04 “Binolar va inshootlarni — yongʻin xavfsizligi” talablari boʻyicha eng uzoq ish joylaridan ulargacha boʻlgan masofa, shuningdek eng koʻp sonli smenadagi ishlovchilarning soniga bogʻliq holda aniqlanadi.

82. Eng uzoq ish joyidan eng yaqin evakuatsiya chiqish yoʻligacha ruxsat etilgan masofa QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” boʻyicha evakuatsiya qilinadigan xonaning yongʻinga chidamliligi toifasi va hajmida hamda bu chiqish yoʻli orqali evakuatsiya qilinayotgan odamlar oqimining zichligidan kelib chiqqan holda belgilanadi.

83. Yonuvchi aralashmalarni transportirovka qilinishida yongʻinga xavfli manbaalarini oldini olish uchun pnevmotransport bilan donalangan xomashyoni uzatish paytida, quvurlar va tashiydigan qurilmalarda statik elektrning paydo boʻlishini oldini olish uchun, jihozlar yerga ulangan boʻlishi lozim. Quvurlarni davriy tozalash tavsiya etiladi.

84. Tez alangalanuvchi suyuqliklar omborxonalardan xomashyoni lift bilan manzarali pardoz va boʻyoqlarni tayyorlash maydonlariga, portlashdan himoyalangan qoʻl arava bilan zichli idishda tashish oldindan koʻriladi.

85. Manzarali pardoz maydonlariga tayyor mahsulotlarni berishda portlashdan himoyalangan qoʻl arava bilan zichli idishda tashish nazarda tutiladi.

86. Xom ashyoni saqlash omborida qatron bilan bochkalarni aravaga qoʻyish, hamda bosmani qoʻyganda plyonka rulonlarini yigʻish va berish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

87. Tashqi siloslarda termoplastlarni saqlaganda yongʻin xavfining oldini olish uchun, xomashyo bilan tutashadigan qarshilik termometri oldindan koʻriladi. Xom ashyoni harorati atrof muhit haroratidan 5 — 10° S dan koʻtarilganda, pnevmoatransport operatorining taxtasiga signal uzatiladi, shu signal boʻyicha operator tashkilotning yongʻin xizmatini chaqirtirishi shart.

88. Tayyor mahsulot omborlarida va ishlab chiqarish binolarida evakuatsiya yoʻlaklari tepasidan osma konveyerlar oʻtish joylarida yongʻin tarqalishining oldini olish uchun — 0,75 soat yongʻinga bardoshlilik darajasi bilan toʻsuvchi qurilmalar oldindan qurilishi lozim.

89. Devorlarda va ora yopmalarda osma konveyerlarning ochiq oʻrinlari boshqa binolarga yongʻinning tarqalishini ogohlantiradigan — 0,75 soat yongʻin bardoshlilik darajasi qopqoqlar bilan jihozlangan boʻlishlari shart. Ishlab chiqarish binolarini va omborlarni avtomatik yongʻinni oʻchirish yoki avtomatik yongʻin signalizatsiya tizimi ishlaganda, konveyerlarning yuritgichlarini oʻchiradigan elektrblokirovkalar nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

90. Barcha polimer kompozitsiyali materiallar ishlab chiqarish binolari, omborxonalar va boshqa turdagi polimer materiallarni qayta ishlash binolari sanoat tarmoqlarida qabul qilingan. Yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari hamda yongʻin oʻchirish asbob-anjomlari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

91. Yongʻin xavfi yoʻriqnomasi ishlab chiqarishdagi oʻqitish tizimiga kiritilgan boʻlishi lozim.

92. Har bir tashkilotda maʼmuriyat tomonidan tayinlangan barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yongʻin xavfsizligiga masʼul xodim boʻlishi lozim. Yongʻin xavfsizligiga masʼul shaxs familiyasi, yongʻin xavfsizligi xizmati qutqaruv telefonlari yozilgan peshtaxtalar koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim.

93. Yongʻin xavfsizligiga masʼul shaxs majburityalari yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnomada belgilangan boʻlishi lozim.

94. Har bir tashkilotda yongʻinga qarshi asboblar toʻplami, yongʻin oʻchirish vositalari, soni va joylashtirilishi mahalliy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishgan boʻlishi lozim.

95. Barcha xodimlar ishlab chiqarishni oʻqitish tizimida yongʻin xavfsizligi qoidalarini keng oʻrganish maqsadida, tashkilot, sex, ishlab chiqarish uchastkasi, qurilma, bino yoki inshoot uchun yongʻin xavfsizligi boʻyicha maxsus tayyorgarlikdan oʻtadilar. Xodimlarning yongʻinga qarshi tayyorgarligi yongʻinga qarshi yoʻriqnomadan oʻtkazish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha mashgʻulotlar tashkil etishdan iborat.

8-§. Xodimlar himoyasini va ishlab chiqarish uskunalari avtomatik oʻchishini taʼminlovchi nazorat va texnologik jarayonlarni boshqarish tizimlari

96. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ish olib boruvchi barcha ishlab chiqarishlar xavfsizligini taʼminlash maqsadida, nazorat oʻlchagich asboblari, jarayonni avtomatik boshqaruv tizimlari, texnologik jarayonlarni normal yuritish uchun yetarli hajmdagi tahlili va blokirovkalashlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

97. Idishlarni qabul qilish operatsiyalari, shu jumladan ularning dastlabki qizdirilishi, qizdirilgan aralashmalarni qoliplarga joylash, jarayonlarni boshqarish, qoliplardan ishlovlarni chiqarib olish, qoliplarni tozalash, dastlabki qayta ishlov berish (litniklarni yoʻqotish) mexanizatsiyalashgan (avtomatlashtirilgan) boʻlishi lozim.

98. Texnologik jarayonlar nazorat tizimlari, avtomatik avtomatlashtirilgan va masofali boshqaruvga ega avariyaga qarshi avtomatik himoya tizimlari (AQAH tizimlari) hamda aloqa va avariyali vaziyatlardan ogohlantiruvchi (aloqa va ogohlantirish tizimlari), shu jumladan moslamalarni komplekt bilan yetkazilishi, kimyoviy portlash xavfsizlik qoidalari, neft-kimyo ishlab chiqarishning amaldagi texnik-meʼyoriy hujjatlar, loyihalar, reglamentlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

99. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda ishlab chiqarish avtomatizatsiyasi avariyali, ogohlantiruvchi va texnologik signalizatsiyali va blokirovkali, hamda texnologik parametr yutuqlari boʻyicha imkoni boricha yoʻl qoʻyilgan muhim himoya tadbirlari va texnologik moslamalarni avariyali uzib qoʻyishga moʻljallanilishi lozim.

100. Elektr energiyasi uzilgan yoki nazorat va boshqaruv tizimlariga siqilgan havo berilishi toʻxtatilgan taqdirda avariyaga qarshi himoya (AQH) tizimlari texnologik obyektni xavfsiz holatga oʻtkazishini taʼminlashi lozim.

101. Avtomatik tartibga solish, masofadan boshqarish, signalizatsiya vositalariga va blokirovka moslamalariga bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan, mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda foydalanish boʻyicha ijro sxemalari va yoʻriqnomalari tuzilgan boʻlishi kerak.

102. Hamma nazorat oʻlchov asboblari ishga yaroqli holatda boʻlishi, tashkilotning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan maxsus yoʻriqnomalar va grafik boʻyicha muntazam ravishda tekshirilishi kerak.

103. Texnologik jarayonlarning nazorati, boshqaruvi va AQH tizimida qatnashadigan tiqinlovchi va tartibga soluvchi armatura, nazorat tizimlari, ijro mexanizmlari taʼmirlanganidan soʻng sinovdan oʻtkazilishi lozim.

104. Nazorat oʻlchov asboblari, ulardan koʻrsatkichlar olish yoki asboblar almashtirilishi uchun qulay boʻlgan va xavfsiz joylarda joylashgan boʻlishi kerak.

105. Foydalanishda boʻlgan har bir asbobga pasport yoki hisobga olish jurnali yurgizilishi lozim.

106. Nazorat oʻlchov asboblari belgilangan muddatlarda qiyoslash sinovlaridan oʻtkazilishi zarur.

107. Avtomatlashtirish asboblari va vositalarini sozlash va tekshirish boʻyicha ishlarga shu binodagi xavfli ishlar oʻtkazilishi bilan bir vaqtda yoʻl qoʻyilmaydi.

108. Agar tekshiruvda oʻlchov vositalarining nosozligi, tashqi shikastlari borligi yoki oʻz vaqtida tekshirilmagani aniqlansa ularning ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi ular hisobdan chiqariladi va rasmiylashtiriladi.

109. Saqlagich klapanlar soni va ularning oʻtkazuvchanlik qobiliyati GOST 12.2.085 “Bosim ostida ishlovchi idishlar. Saqlagich klapanlar. Xavfsizlik talablari”ga muvofiq hisob boʻyicha tanlangan, sozlangan, qiyoslangan va tartibga solingan boʻlishi kerak.

110. Saqlagich klapan ishlab chiqaruvchi tashkilot tomonidan pasport va foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma bilan yetkazib berilishi kerak.

111. Saqlagich klapanlar xizmat koʻrsatish qulay boʻlgan joylarga oʻrnatilishi lozim.

112. Yoʻl qoʻyilgandan yuqori bugʻ va zararli gazlar kelishi oqibatida ishlovchilarga xavf paydo boʻlishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish binolari shaxsiy gaz analizatorlari bilan, ishga tushiriladigan avariyali, tovushli va yorugʻlik signalizatsiyasi bilan jihozlanishi lozim.

113. Analizatorlarning oʻlchov asboblari, avtomatik gaz analizatorlari va ularga tegishli boshqa asboblar shamollatiladigan shkaflar (kameralar) da joylanishi kerak.

114. Gaz analizatorlarining oʻrnatilish joyi, asbobga xizmat koʻrsatish va tartibga solish uchun erkin kirishni taʼminlashi lozim.

9-§. Boshlangʻich materiallar, yarim tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlar va ishlab chiqarish chiqindilarini saqlash va transportda tashishda xavfsizlik talablari

115. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlarni toʻgʻri tashkil etish va saqlash uchun tashkilot rahbari masʼuldir.

116. Omborlarning qurilma va uskunasi (ombor binolari, omborlarga joylash uchun maydonlar, rezervuarli parklar) texnologik loyihalashtirish va qurilish, sanitar meʼyorlari va qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

117. Yuklash-tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish “Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari” (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

118. Yuk ortish, tushirish va joyini oʻzgartirish bilan bogʻliq omborga joylash uchun omborlar va maydonlarda hamma operatsiyalar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart.

119. Sochiladigan yuklarni yuklash va tushirishni mexanizatsiyalashgan usul bilan amalga oshirish kerak.

120. Bunkerlar va sochiladigan yuklar boshqa idishlarning yuqori qismi, idishga xodimlarning tushishiga yoʻl qoʻymaydigan maxsus qurilmalar (panjaralar, lyuklar, toʻsiqlar) bilan jihozlanishi lozim.

121. Yordamchi materiallarni saqlash uchun omborlar moʻljallangan boʻlishi kerak.

122. Polimer plyonkalar va ular asosidagi buyumlarning alohida qadoqlanishi uchun karton va qadoqlaydigan qutilarni tayyorlash uchun rulonli materiallar omborida joylashtiriladi.

123. Polimerlardan tayyorlangan buyumlar ishlab chiqarilishi uchun xomashyo idishda saqlashga moʻljallangan omborlarda joylashtirilishi kerak..

124. Organik eritgichlar asosidagi boʻyoqlar, mum va yelim tez yonuvchan moddalar saqlanishi uchun moslashgan va ventilatsiya bilan uskunalangan, germetik yopilgan idishda, qorongʻi xonada saqlanishi lozim.

125. Yonish xavfi boʻlgani sababli moyli boʻyoqlar, alif moy, mum, yelimlar va moylash materiallari qogʻoz tolali materiallar bilan birga saqlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

126. Sintetik qatronlar, yumshatgichlar va suyuq qotirgichlar 15° S dan yuqori boʻlmagan ijobiy haroratda yopiq omborlarda saqlanishi kerak.

127. Polimerlar va undan tayyorlangan mahsulotlar 20° S dan yuqori boʻlmagan haroratda quruq, yopiq xonalarda saqlanishi lozim.

128. Kichik idishda (bochkalar, bidonlar, bankalar, shishalar) xomashyo va yordamchi moddalar saqlanishida omborning har bir boʻlinmasida mahsulotning aniq bir turi saqlanishi lozim.

129. Yuk ortuvchi-tushiruvchi mexanizmlarning oʻtishi uchun stellajlar va shtabellar orasidagi masofa 1,5 m dan kam boʻlmasligi, oʻtish joylari — 0,8 m dan to 1,0 m gacha boʻlishi kerak.

130. Polimer plyonkalar isitish asboblaridan kamida 1 m masofada 5° S dan to 30° S gacha boʻlgan haroratda gorizontal holatda, toʻgʻri quyosh nurlarining tegishini yoʻqotadigan yopiq ombor xonalarida saqlanishi shart.

131. Polimerdan tayyorlangan mahsulotlar — isitish asboblaridan 1 m dan kam boʻlmagan masofada quyosh nurlari tushmaydigan yopiq ombor binolarida saqlanishi shart.

132. Plastik qorishmalardan tayyorlangan suv sepadigan shlangalar gorizontal holatda saqlanishi shart. Shlangalarni shtabelda saqlaganda shtabel balandligi 2 m dan oshmasligi shart.

IV. Ishlab chiqarish uskunasiga qoʻyilgan talablar

1-§. Umumiy talablar

133. Konstruksiya boʻyicha ishlab chiqarish uskunasi montaj, foydalanish, taʼmirlash, transportda tashish va saqlash, alohida va texnologik sxemalar tarkibida foydalanishda xavfsizlik talablarini taʼminlashi lozim va GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish uskunasi. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

134. Ishlab chiqarish uskunasi va texnologik liniya joylashtirilganda va foydalanilganda ishlab chiqaruvchi zavodning foydalanish boʻyicha yoʻriqnomasi talabiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

135. Polimer kompozitsiyali materiallar bilan ishlashda ishlab chiqarishda falokat oldi holatida atrofni zaharlash avtomatik signalizatsiya vositalarini, shuningdek, blokirovka va meʼyoridan farq qilganda ishlovchi signalizatsiya qurilmalarini yuqori kafolatli ravishda oʻrnatish zarur.

136. Bugʻ, zaharli gazlar, chang chiqaruvchi manba sanaluvchi uskuna yoki uning bir qismi yuqori darajada germetizatsiyalangan boʻlishi kerak.

137. Toʻkish va toʻldirish jarayonlari, yengil alangalanadigan yohud yonuvchan suyuqliklarning bugʻlarini bino muhitiga chiqishining oldini olish uchun, ishlab chiqarish sharoitlarida uskunalar, apparatlar, toʻkish va toʻldirish jarayonlari germetizatsiyasiga rioya etish lozim.

138. Barcha agregatlarnint germetizatsiyalovchi moslamalari muntazam va puxta koʻrikdan va nazoratdan oʻtkazilishi zarur.

139. Bugʻ va gazlarning oʻchoqlari maʼlum boʻlganda ish ular bartaraf etilgunga qadar darhol toʻxtatiladi.

140. Uskuna pasport va inventar raqamiga ega boʻlishi lozim.

141. Uskunaning xavf manbai boʻlgan barcha harakatlanuvchan va aylanuvchan qismlari konstruktiv toʻsiqlarga ega boʻlishi shart.

142. Ishlab chiqarish uskunasi va kommunikatsiyalari xavfsizlikni va ularga qulay xizmat koʻrsatishni, taʼmirlashni, demontajni va yongʻin yoki halokat vaqtida xodimlarni xavfsiz evakuatsiya qilishni taʼminlashi kerak.

143. Harorat, bosim va boshqa parametrlarni nazorat qilishni talab etadigan texnologik jarayonlarni olib borish uchun, ish oʻrnidan uzoqda joylashgan uskuna boshqaruv shitida koʻrsatkichlari mavjud boʻlgan distansion asboblar va oʻrnatilgan joyda nazorat asboblari bilan taʼminlanishi zarur.

144. Uskunaning konstruksiyasini tushirish, mahsulotni butunlay chiqarish va uskunaga sanitar ishlov berishni qiyinlashtirmasligi, muammosiz yuvish va turgʻun zonalarni tozalashni taʼminlashi lozim.

145. Elektrostatik zaryadlar toʻplanishi mumkin boʻlgan uskuna va qurilmalar statik elektrdan himoyalangan boʻlishi lozim.

146. Har bir ish oʻrni barcha operatsiyalarni bajarishda, uskunalarga xizmat koʻrsatish hududida harakatlanishda qiyinchilik tugʻdirmaydigan holda taʼminlanishi zarur.

147. Uskunaga xizmat koʻrsatish foydalanish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq bajarilishi kerak.

2-§. Quyish mashinasi

148. Quyish mashinalarining ish hududi (doirasi) himoya toʻsigʻi bilan taʼminlanib, ishga tushiriluvchi moslama bilan blokirovka qilingan boʻlishi lozim.

149. Quyish mashinasining silindr materiali issiqni oʻtkazmaydigan boʻlishi kerak.

150. Quyish mashinalarini ortish lampalari, xomashyoni vakuumda va siqilgan havoli tashish qurilmalari statik elektr tokidan himoyalovchi vositalar bilan taʼminlanishi shart.

151. Shaklni faqat toʻsiq eshigi toʻliq ochilganidan soʻng artish va tozalash zarur.

152. Soploni tozalash faqat isituvchi oʻchirilgandagina ruxsat etiladi.

153. Mahsulot tiqilib qolganda mashinani oʻchirish zarur va shundan soʻng ilgak yordamida tiqilgan mahsulotni chiqarish kerak.

154. Soplo va silindrni qizdirganda, ochiq olovdan foydalanish man etiladi.

155. Termoplast avtomatda ishlaganda quyidagilar man etiladi:

a) tuzatilmagan blokirovka qurilmalari bilan ishlash;

b) yomon mahkamlangan quyish shaklda ishlash;

v) ochiq qoplamalar va eshiklar bilan ishlash;

g) avtomatika shitlari eshiklarini ochish, elektr simlari tarmogʻiga tegish;

d) energiya ulanganida qizitish taʼmirlovini amalga oshirish;

e) mashinaning harakatlanadigan qismlariga tegish;

j) qizdirilgan massani bosish;

z) ochiq blokirovka qopqoqli massani bosish;

i) qizitish ulanmaganida soploni olish;

k) kalta chiviq bilan quyish jihozini urib chiqarish;

l) sovutishsiz ishlash;

m) tutashtirish va sepish bosimi koʻtarilishi bilan ishlash;

n) blokirovkani ochmasdan buyumni pastdan olish.

156. Shisha toʻldiruvchi termoplastlarni quyishda faqat ishga yaroqli asboblardan foydalanish lozim.

157. Yuqori bosim quyish mashinalari bilan ishlash ruxsat etilmaydi:

a) agar idishdagi bosim ruxsat etilgandan baland boʻlsa;

b) agar idishning asosiy elementlarida yoriqlar, shishgan joylar, payvandlangan choklarda va birikmalarda chakka oqishi, qistirmalar uzilishi topilgan boʻlsa;

v) monometr buzilganida;

g) yongʻin paydo boʻlishi yoki xavf - xatar holatida ;

d) quyish mashinasining buzilganligi;

e) yerga ulangan simlar va himoyalovchi toʻsiqlar shikastlanganligi;

j) press-formalar va qoʻl asbobi buzilganligi;

z) ballonlar, ularga tegishli armatura, ishga tushirish mexanizmlari, richaglar, tugma (knopka) lar, pedallar shikastlanganligi;

i) shaxsiy himoya vositalarisiz.

3-§. Quyib yasalgan buyumlar boʻyicha qurilma

158. Moslama elektr pechi, tsentrifuga va vulkanizatorni oʻz ichiga oladi.

159. Elektr isitish bilan taʼminlangan uskunaning qismlarga ajratilishi va taʼmirlovi boʻyicha har qanday ishlarni faqat elektr energiyasi oʻchirilganidan keyin olib borish ruxsat etiladi.

160. Sentrifugani ishga tushirishdan oldin blokirovkalovchi qurilmalar ishga yaroqliligi, baraban ichidagi va tsentrifugada begona narsalarning yoʻqligi, aylanadigan mexanizmlarda toʻsiqlarning borligini tekshirish zarur.

161. Sentrifuganing ishlash vaqti davomida barabanning aylanishini kuzatish zarur — koʻzga koʻrinadigan titrash (vibratsiya) paydo boʻlgan holda, tsentrifugani darhol toʻxtatish zarur.

162. Sentrifuga tormozlarining ishga yaroqliligi va tez harakatlanishini muntazam tekshirish shart.

4-§. Vakuum-qoliplash mashinasi

163. Vakuum-qoliplash mashinalarga pnevmatik quvurining montaji maxsus havo shlangi yoki kameraga ish joyiga qarama-qarshi tomonidan siqilgan havo, shlang yetkazilishi bilan bronlangan qoplamli shlang bilan amalga oshiriladi.

164. Vakuum-qoliplash mashinalarda ishlashdan oldin pnevmatik asbob-uskunasi mahkamlanishining mustahkamligini va havo tarmogʻida talab qilinadigan bosim borligini tekshirish zarur, topshirilgan havo bosimiga reduktorni aniq regulirovka qilish lozim.

165. Vakuum-qoliplash buyumlari ishlab chiqarishida asbob-uskuna texnologik tartib bilan topshirilgan bosimdan 1,5-marta oshiradigan, suv bosimi bilan gidravlik pressda sinovdan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

166. Vakuum-havoli mashinadagi asbob-uskunada buyumning emirilishi holatida uni olish uchun maxsus moslama moʻljallangan boʻlishi shart.

167. Vakuum-qoliplash mashinalarida elektr qizdirish qurilmalarini siljitilgan taglik, asbob-uskuna pichoqlarini yopib turishi holatida oʻrnatish zarur.

5-§. Vakuumli moslama

168. Qurilmani ishga tushirishdan oldin uning ishga yaroqliligiga amin boʻlish zarur.

169. Qurilma buzilishining bartaraf etilishi vakuum texnikasi bilan ishlash tajribasi va elektr qurilmaga xizmat koʻrsatadigan III-guruhdan past boʻlmagan xodimlar malakasiga ega boʻlgan shaxslarga ruxsat beriladi.

170. Elektr tarmogʻiga ulangan qurilmada taʼmirlov ishlarini amalga oshirish man etiladi.

171. Moslama toza saqlanishi lozim.

172. Yuqori haroratli qopqonni sovutish uchun faqat suyuq azot ishlatishga ruxsat etiladi. Shu maqsad uchun suyuq kislorod va havo ishlatish taqiqlanadi.

173. Tayyorlov laklash ishlarida quyidagi xavfsizlik qoidalariga rioya qilish zarur:

a) ish joyi va polga eritgichlar va lakni toʻkmaslik;

b) lakni kichik idishda tayyorlash, aralashtirish uchun taxta yoki shisha tayoqchani qoʻllash;

v) rezinali qoʻlqoplar va himoyalovchi koʻzoynaklarda ishlash.

6-§. Payvandlash mashinasi

174. Payvandlash mashinasi polietilen va boshqa polimerlardan tayyorlangan mahsulotlarni (qoplar, quvurlar va boshqalar) payvandlash va kesish uchun moʻljallangan.

175. Ishga tushirishdan avval uskuna, kommunikatsiya, yerga ulangan simlar, toʻsiqlar, nazorat oʻlchagich asboblari va avtomatika asboblarining ishga yaroqliligi va begona narsalarning yoʻqligiga qatʼiy ishonch hosil qilish kerak.

176. Himoyalovchi toʻsiqlarning yoʻqligida, maxsus kiyimsiz, va ishga yaroqsiz uskunada ishlash man etiladi.

177. Payvandlash mashinasida ishni beruvchi-soʻruvchi ventilatsiya ulanganida oʻtkazish lozim.

178. Ish paytida payvandlash gubkalariga qoʻl bilan tegish taqiqlanadi.

179. Oʻtish joylarini tayyor mahsulot va polietilen plyonkasi bilan oʻtish joylarini toʻsish taqiqlanadi.

7-§. Buyumlarning rotatsion qoliplash qurilmasi

180. Dozalovchi qurilmali rotatsion moslama va formalardan buyumlarni vakuumli chiqarish uchun moslamalar bilan polimer materiallardan buyumlar tayyorlash uchun moʻljallangan.

181. Moslamani ishga tushirishdan oldin uskuna, yerga ulangan sim, toʻsiqlar, nazorat oʻlchagich asboblari va avtomatika asboblarining ish yaroqliligini tekshirish zarur.

182. Rotatsion qurilmada ishlashga beruvchi-soʻruvchi ventilatsiya ulanganida ruxsat etiladi.

183. Yomon mahkamlangan formalarda ishlash taqiqlanadi.

184. Dastgohda begona narsalar va polimer asbob - uskunalarini qoldirish man etiladi.

185. Polimer formalarini toʻldirishda forma va disklar sirtiga toʻkish man etiladi.

186. Moslamani qismlarga ajratish faqat tarmoqdan oʻchirilgandan, mahsulotdan boʻshatilgandan, uskunani yaxshilab tozalash va yuvgandan soʻng amalga oshirilishi mumkin.

187. Ish vaqtida mashinaning aylanadigan qismlarini moylashni amalga oshirish taqiqlanadi.

188. Blokirovka moslamasini ishga yaroqsiz holatida ishni davom ettirish man etiladi.

8-§. Quritish kamerasi

189. Quritish kamerasi tashqi yuzasining harorati 45° S dan oshirmasligi kerak.

190. Kamera quritish xonasidan binoga eritgich bugʻlari bilan ifloslangan havo chiqishiga toʻsiq boʻladigan va portlash xavfi boʻlgan konsentratsiya paydo boʻlish ehtimolini mustasno qilinadigan ventilatsiya bilan jihozlangan boʻlishi shart.

191. Quritish kamerasini qizitish asboblarini boʻyalgan buyumlardan, lak-boʻyoqli materiallarning tomchilari tushishidan himoyalash zarur.

192. Quritish kamerasi avtomatik nazorat va jarayonni tartibga solish uchun asboblar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

193. Hamma nazorat - oʻlchagich apparaturasi va asboblari kuzatish uchun qulay joylarda joylashishi va muntazam tekshirilishi shart.

9-§. Nusxalovchi-tikadigan elektr eroziyali dastgohi

194. Dastgohning devor yuzida “Ish suyuqligi darajasiga rioya qil”, traversaning oʻng tomonida esa — “Diqqat! Yoqilgan generatorlarda, elektrodlarda yuqori kuchlanish!” yozuvli ogohlantirish belgilari oʻrnatilgan boʻlishi shart.

195. Dastgoh yerga ulangan boʻlishi kerak.

196. Generatorlarning boʻsh yoqilishi yoki eroziyali jarayonda kuchlanish ostida boʻlgan tokli qismlariga tegish man etiladi.

197. Moy bilan singdirilgan tozalash uchun ishlatiladigan materialni yopiq temir qutida saqlash lozim. Vanna va bakka tozalash uchun ishlatiladigan materialning tegishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

198. Dastgoh va generator yonida dielektrik rezinali gilamchalar qoʻyilgan boʻlishi lozim.

10-§. Maydalagichlar

199. Bir vaqtning oʻzida materiallar quritilishi bilan amalga oshiriladigan talqon qilishda va yengli filtrlarning talqon qilingan mahsulotning tutilishi uchun ishlatilganda yenglar uchun material agressiv muhit taʼsiri va yuqori haroratga bardoshli boʻlishi shart.

200. Tegirmondan tortiladigan gazlar harorati shira nuqtasidan pastroq va mato buzilganida undan yuqoriroq boʻlmasligi kerak. Englar butun matoli boʻlishi, tikilgan boʻlmasligi lozim.

201. Chang tutqichlarining oʻz vaqtida boʻshatilishi, filtrlar qarshiligi nazorati uchun asboblar va avtomatik signalizatorlar oʻrnatilishi kerak.

202. Chiqindi va nuqsonlar qayta ishlovi uchun maydalagichlar ventilatsiya bilan jihozlangan alohida binoda joylashishi kerak.

203. Maydalagichning ish kamerasi qopqogʻi, dvigatel ishga tushirilish qurilmasi bilan blokirovka qilingan boʻlishi kerak.

204. Maydalagich ishonchli yerga ulangan boʻlishi, yon qopqoq ochilganida elektr dvigatelni oʻchiradigan blokirovkali moslamaga ega boʻlishi lozim.

205. Maydalagichni ish jarayonida sozlash, tozalash, artish taqiqlanadi. Taʼmirlov va tozalash faqat tozalaydigan punktda navbatchi elektrik tomonidan elektrdvigateli oʻchirilganidan keyin va “Yoqmaslik kerak! Odamlar ishlayapti!” yozuvli taqiqlovchi belgi osilgan holda amalga oshiriladi.

206. Ishga yaroqsizligi topilganida darhol shu haqida ustaga (smena boshligʻiga) xabar berib, ishni toʻxtatishi shart.

207. Ish boshlanishidan oldin maydalagichning yerga ulanganligining yaroqliligi va blokirovkali qurilmalar harakati tekshirilishi lozim.

11-§. Press

208. Presslar tuzilishi, ularning xavfsiz foydalanilishini taʼminlashi lozim.

209. Presslarning ish hududi ishga tushirish qurilmasi bilan blokirovka qilingan toʻsiqlar yoki pressning ish jarayonida ish hududiga xodimning qoʻllari tegishi ehtimolini yoʻqotadigan ikkita tugma (knopka) li moslama bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

210. Buyumlarning boʻshatilish hududi tuzilishi buyumlarni olganda himoyalovchi blokirovkaga qaramasdan unga xodimlarning qoʻllari tegishi ehtimolini yoʻqotishi lozim.

211. Shikastlanishning yoʻl qoʻyilmasligi uchun pressning ishlayotgan vaqtida tozalash, moylash, yigʻishtirish, sozlash ishlarini amalga oshirish man etiladi.

212. Presslar gidrotizimda bosimning tushish holatida oʻz ogʻirligi taʼsiri ostida harakatlanuvchan traversning ixtiyoriy tushirilishiga qarshi moslamalar bilan jihozlanishi kerak.

12-§. Ekstruder

213. Agregatni ishga tushirishdan oldin, uning aylanadigan qismlari hududida begona narsalarning yoʻqligini, elektr energiyasi, suv, havo borligini, mashina (reduktor) ning hamma uzellari moylanganligini yaxshilab koʻrib chiqish kerak.

214. Ekstruderning ishlash vaqtida quyidagilar zarur:

a) issiqlik avtomatikasi asboblari ishini kuzatish;

b) uskunaning harakatlanadigan tugunlarida begona shovqin va gʻichirlashining yoʻqligini kuzatish;

v) yuklash voronkasida material doimiy darajasini saqlash.

215. Shikastlanishning yoʻl qoʻyilmasligi uchun olingan kojuxlar va ochiq qopqoqlarda ishlash, mashinaning aylanadigan qismlariga qoʻl bilan tegish, ish jarayonida agregatning koʻrigi va taʼmirlovini amalga oshirish, ishlayotgan agregat orqali har qanday narsalarni berib yuborish, ishga yaroqsiz asbob bilan ishlash taqiqlanadi.

216. Ekstruziyali boshchalar va shneklarning tozalash ishlari oʻz vaqtida amalga oshirilishi shart.

217. Kesuvchi moslamaning ochiq toʻsigʻida quvurlarni kesish, uskunaning tokli qismlariga, agregatning issiq va harakatlanadigan qismlariga tegish man etiladi.

218. Ekstruder taʼmirlovidan oldin bunkerni xomashyo qoldiqlaridan boʻshatish, silindrda joylashgan polimer eritilishi qoldiqlarini ishlab chiqish zarur, faqatgina shundan keyin ekstruderni elektr va suv quvurlari tarmoqlaridan oʻchirish kerak.

219. Taʼmirlovga kirishish ekstruderning sovishi va ogohlantiruvchi plakatlarning osilishidan keyin ruxsat etiladi.

220. Ekstruderlar odatda formalarni yuklash uchun osmaga oxirgi tuynukdan chiqadigan ekstrudatni kesish uchun gilotinli pichoqlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ishchining qoʻli jarohatlashining yoʻl qoʻyilmasligi uchun shikastlanishdan himoyalovchi kojuxlar bilan himoyalanishi shart.

13-§. Pnevmatik transport

221. Pnevmatik koʻtargichlar va pnevmatik nasoslar foydalanishida elektr energiyasi ishlatilishi, aylanadigan detallar va aralashtirgichli kamerada bosimning borligi bilan bogʻliq boʻlgan xavflilik mavjuddir.

222. Uskuna va pnevmatik transportli vositalar hududida begona shaxslarning boʻlishi taqiqlanadi.

223. Pnevmatik koʻtargichda shnekning aylanish yoʻnalishini koʻrsatuvchi belgi qoʻyilishi lozim.

224. Olib boruvchi havo quvurlari va aralishtirgichli kamerada manometrlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

225. Nazorat-oʻlchagichli apparaturaning joylashuvi xizmat koʻrsatish va kuzatish uchun qulay va maydon (pol)dan 1,5 m dan baland boʻlmagan holda joylashishi shart.

226. Ishga yaroqsiz manometrlar bilan ishlash man etiladi.

227. Ulangan elektr dvigatelida qismlar va mexanizmlarning moylash, tozalash, hamda har qanday tuzatishlarni bajarish man etiladi.

228. Qabul qilish kamerasi sochiladigan xomashyo bilan toʻldirilganda shnekning elektr dvigatelini ulash taqiqlanadi.

229. Shnekning toʻliq toʻxtatishi siqilgan havo berilishining toʻliq toʻxtashi va aralashtirgichli kamerada bosimning nolgacha tushirilishigacha pnevmatik koʻtargichning aralashtirgichli kamerasida qabul qilinadigan lyuklarni ochish man etiladi.

230. Agar boltli birikmalar, armaturali qismlar, zichlash va boshqa elementlar orqali sochiladigan xomashyoning toʻkilishi, hamda olib boruvchi quvurda siqilgan havoning chiqib ketishi aniqlangan boʻlsa, pnevmatik koʻtargichni ishlatish taqiqlanadi.

231. Aralashtirgichli kamerada bosimning ruxsat etilganidan yuqori koʻtarilishida pnevmatik koʻtargichni ishlatish man etiladi.

14-§. Tasmasimon konveyerlar

232. Tasmasimon konveyerlardan foydalanish, taʼmirlash, alohida va texnologik sxemalar tarkibida foydalanishda xavfsizlik talablarini taʼminlashi lozim va GOST 12.2.022-80 “Konveyerlar. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

233. Toʻsiqlar, gʻildirak tayanchlari, konveyerning boshqa konstruktiv elementlariga konveyerli tasmaning ishqalanishi tasmaning ishqalanishi tasmaning qizishi va yonishiga olib keladi.

234. Donali yuklar qabul qilinishi uchun konveyerning maxsus qabul qiluvchi moslamasi boʻlishi lozim (maydonlar, voronkalar va boshqalar).

235. Bevosita lentadan yuklarni qoʻlda qabul qilishni amalga oshirish man etiladi.

236. Tasmasimon konveyerlarda odamlarni tashish taqiqlanadi.

237. Ish vaqtida koʻchma konveyerning joyini oʻzgartirish man qilinadi.

15-§. Kompozitsiyali materiallarga mexanik ishlov berish dastgohlarida ishlashda xavfsizlik talablari

238. Dastgohlarda ishlaganda ishchi xavfsizlik qoidalari va ish joyi boʻyicha yoʻriqnomalar talablarini bajarishi shart.

239. Ishga yaroqsiz va toʻsiqlari boʻlmagan dastgohda ishlash taqiqlanadi.

240. Tishli gʻildiraklar toʻsiqlari, uzatmali kamarlar, valiklar, uzatmalar, shuningdek elektr apparaturasi tokli qismlari (ishga tushiruvchi moslama, rubilniklar va tugmalar) ishga yaroqli boʻlishi lozim.

241. Hamma dastgohlar quyidalarga ega boʻlishi shart:

a) yerga ulovchi moslamalar, qirindilar va sovutuvchi suyuqliklardan himoyalash uchun saqlaydigan moslamalar;

b) asbobni mahkamlash uchun qurilmalar, qirindi(chang)ni qaytarish uchun qurilma.

242. Kesuvchi asbob ishlov beriladigan materialga muvofiq toʻgʻri charxlashga ega boʻlishi kerak. Ishga yaroqsiz asbob va moslamalarning qoʻllanilishi man etiladi.

243. Sovutuvchi suyuqlikni keltiradigan shlanglarni shunday joylashtirish kerakki, ularning kesuvchi asbob va dastgohlarning harakatlanadigan qismlariga tegishini bartaraf etish kerak.

244. Termoplastlarni arralash uchun qattiq qotishmalardan tayyorlangan tishli disksimon va tasmasimon arralar qoʻllaniladi. Bunda kesish tezligi 610-2020 m/min boʻlishi va shiddatli sovutish tizimini ishlatish zarur.

16-§. Qotirilmagan kompozitsiyali materiallarning asosiy bichish (kesish) texnikasi (Tezoqar suv bilan kesish)

245. Ushbu usul > 408MRa (kesish tezligi 7,6 m/min) bosimi ostida yuqori tezligi boʻlgan tezoqar suv bilan amalga oshiriladi va har xil yoʻnaltirilgan varaq simon kompozitlar kesilishi uchun moʻljallangan. Kompozitsiyali materiallar chetlari kesilishi va ishlov berilishi 420MRa bosimi ostida tezoqar suv bilan amalga oshirilishi mumkin (kesishning ushbu turida yupqa ugleplastiklar qatlamlarga ajralishi mumkin).

246. Ushbu jarayon avtomatlashtirilgan boʻlishi mumkin.

247. Kesishda juda kuchli shovqin paydo boʻladi, shuning uchun shovqinni pasaytiruvchi chora-tadbirlar belgilanishi lozim (tovush izolatsiyali kabinalar).

17-§. Lazerli kesish.

248. Kesish uchun lazerli uskuna qotirilmagan kompozitsiyali materiallarning hamma turlari uchun universal hisoblanadi va ularning qattiqligi, abrazivligidan bogʻliq boʻlmaydi. Odatda kesish uchun 7,6 — 5,2 m/min tezligi, 250 — 500W quvvati bilan lazerli tizimlar qoʻllaniladi. Lazerli kesish jarayoni aniq dastur boʻyicha avtomatik ravishda oʻtkaziladi.

249. Bitta binoda bir qancha lazerlar joylashtirilishida har xil qurilmalarda ishlovchi operatorlarning oʻzaro nurlanish ehtimolini yoʻqotish kerak. Lazerlar joylashgan binoda ularning foydalanishiga daxli boʻlmagan shaxslar qoʻyilmaydi.

18-§. Pichoqli shtamp yordamida kesish.

250. Ushbu usul materialning bitta yoki bir nechta qatlamlardan tuzilgan butun tana bor chet qismi kesilishi uchun ishlatiladi.

251. Pressga shtamplarning oʻrnatilishidan oldin pressning ishga yaroqliligini tekshirish (toʻxtatgich tizimi, tugma va pedalni ulanishi, himoyalovchi qurilmalar) lozim.

252. Berilgan operatsiyaga faqat texnologik kartada koʻrsatilgan pressga shtamplarni toʻgʻri oʻrnatish zarur.

253. Shtamplarni oʻrnatishda shtampovkachining ishlashi uchun ishonchli va xavfsiz shtamplarning mahkamlanishini taʼminlash kerak.

254. Ushbu operatsiyaning bajarilishiga texnologik kartaga koʻra shtampda himoyalovchi qurilmalar va xavfsizlik vositalari borligini tekshirish lozim.

255. Pressdan olingan katta shtamplarni shtabelda saqlash mumkin, ammo uchta yarusdan baland boʻlmasligi va majburiy shartda, tepadagi yaruslarda joylashgan shtamplar oʻlchamlar boʻyicha pastdagilardan katta boʻlmasligi lozim.

19-§. Silliqlash

256. Qavatli plastiklar silliqlanishi uchun 30 — 240 donador teri qoʻllanilishi bilan tasmasimon yoki barabanli silliqlovchi dastgohlar qoʻllaniladi.

257. Oddiy silliqlash kremniy karbidi yoki alyuminiy oksididan tayyorlangan abrazivli aylanalarda bajariladi.

258. Yuqori modulli kompozitsiyali materiallarni silliqlash uchun olmosli aylana qoʻllaniladi.

259. Abrazivli aylanalarda silliqlash va charxlash jarayonida quyidagilar asosiy xavf hisoblanadi:

a) abrazivli aylananing buzilishi;

b) kojuxlar bilan abrazivli toshlarning yetarlicha yopilmasligi;

v) chang va abrazivli qismlarning paydo boʻlishi;

g) eyilib ketgan abrazivli toshlarning foydalanishi natijasida ishlov berilayotgan buyum tosh va tirgak orasida ponalanishi;

d) abrazivli aylanaga boshqaruvchi asbobning baravar berilmasligi;

e) yerga ulangan simning yoʻqligi.

260. Silliqlovchi dastgohda ishlagan paytda quyidagilar man etiladi:

a) abrazivli aylananing yon tomoniga buyumning haddan tashqari bosimi;

b) abrazivli aylananing qizishi.

261. Abrazivli aylananing ish yuzasi butun eni boʻyicha eyilishini kuzatish zarur.

262. Detallarning quruq charxlanishi va silliqlanishida, silliqlovchi dastgohlarda ishlarni bajarilishi tortuvchi ventilatsiya ishlayotgan paytida amalga oshiriladi.

263. Turli xil diametr aylanalari bilan ishni amalga oshiradigan har bir dastgoh yoki dastgohlar guruhida ishlatiladigan aylanalar ruxsat etilgan aylanma tezligi va 1 daqiqada dastgohning shpindeli aylanish chastotasini koʻrsatish jadvallari koʻrinadigan joyga osilgan boʻlishi kerak.

264. Abrazivli asboblar va silliqlovchi tasmalar, shpindel va mahkamlovchi detallar aylanuvchi chiqadigan uchlari himoyalovchi kojuxlar bilan toʻsilgan boʻlishi kerak.

265. Ichki silliqlash ishlarida silliqlovchi buyumdan tashqarida joylashgan aylanalar himoyalovchi kojuxlar bilan toʻsilgan boʻlishi kerak.

266. Himoyalovchi kojux poʻlatdan tayyorlangan boʻlishi va dastgohga mustahkam mahkamlangan boʻlishi shart.

267. Dastgoh, agar elektromagnit plitaga elektr energiyasining berilishi toʻxtatilsa, stol harakati va silliqlovchi aylana aylanishini oʻchiradigan blokirovka qiluvchi moslamaga ega boʻlishi lozim.

268. Podruchniklar cheti va silliqlovchi aylana ish yuzasi orasidagi oraliq silliqlovchi buyum qalinligi yarmidan kichikroq, ammo 3 mmdan koʻp boʻlmasligi kerak.

269. Podruchniklar, ishlov beriladigan buyum turgʻun holati uchun yetarli maydoni boʻlishi kerak va shunday oʻrnatilishi kerakki, buyumning yuqori tegish nuqtasi silliqlovchi aylana bilan aylana markazi orqali yoki undan yuqori, ammo 10 mm dan koʻp boʻlmagan oʻtadigan gorizontal tekislikda joylashishi lozim.

270. Silliqlovchi dastgohda ishlash quyidagi hollarda taqiqlanadi:

a) aylana urganda;

b) podshipniklar qizib ketganda;

v) dastgoh titraganda;

g) aylananing himoyalovchi kojuxi yoki uzatma toʻsigʻi yoʻqligi yoki buzuqligida;

d) uzatmali kamar uchlarining tikilishi ishonchli boʻlmaganda;

e) yoki dastgohning ishga tushirish qurilmasi shikastlanganda;

j) aylanada chuqur joʻyaklarning paydo boʻlishida;

z) aylana ishlab boʻlgan va almashtirilishi lozim boʻlganda;

i) dastgohni yer bilan ulanganligi buzilganida.

271. Qoʻlqop bilan charxlovchi silliqlovchi dastgohda detallarga ishlov berishni amalga oshirish taqiqlanadi.

20-§. Pardozlash va polirovkalash

272. Kompozitsiyali materiallarning pardozlanishi quyidagi operatsiyalar bilan amalga oshiriladi: qum purkaydigan ishlov berish, detalga maxsus ishlov berish, meʼyoriga yetkazish va polirovkalash.

273. Dastgohning ishlashida quyidagilarni kuzatish kerak:

binoda dastgohning ishga tushirilish vaqtidan ishning tugallanishiga qadar mahalliy tortib olish va umumiy ventilatsion qurilmaning ishlashi;

chang qabul qilgichdan ularning birikmalari (qistirma borligi bilan) zichligi bilan havo quvurining germetikligini.

274. Mahalliy tortib olishning chang qabul qilgichlari va havo quvurlarini changdan usta bilan koʻrsatilgan vaqt oraliqlari orqali oʻz vaqtida tozalash.

275. Quyidagilar taqiqlanadi:

a) aylanayotgan aylanani qoʻllar bilan bosib toʻxtatish;

b) boʻshliqlar, yorliqlar yoki nuqsonning boshqa turlari boʻlgan detallarga ishlov berish;

v) aylanaga haddan tashqari bosimni amalga oshirish, ayniqsa aylana oʻlchamini oshiradigan buyumlarga ishlov berilganida.

V. Taʼmirlash ishlarini bajarishda mehnat xavfsizligi talablari

276. Ishlayotgan tashkilot hududida ishlab chiqarish (sex)ni yoki ishlayotgan sexda qurilma, agregat, ayrim asbob-uskunalarni taʼmirlashga toʻxtatish uchun tashkilot (sex) boʻyicha chiqarilgan buyruq (farmoyish) asos boʻladi. Buyruq pudratchilardan bevosita ish rahbari, shuningdek koʻrsatilgan ishlarga uskunalar va obyektni toʻliq tayyorlash, bu ishlarning xavfsizligini taʼminlash uchun zaruriy tadbirlarni oʻtkazish va pudratchilar yoki buyurtmachining taʼmirlash xizmati bilan tezkor aloqalar uchun javobgar shaxs koʻrsatiladi.

277. Barcha asbob-uskunalarda tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha belgilangan muddatlarda rejali-ehtiyot taʼmirlashi oʻtkaziladi.

278. Qayta taʼmirlash, tayyorlash, tamgʻalash , sinash, foydalanish, taʼmirlash va texnik hujjatlarga talablar O'zDst 1138:2007 “Idishlar va apparatlarni payvandlangan poʻlat. Umumiy texnologik shartlar” ga muvofiq boʻlishi lozim.

279. Bosim ostida boʻlgan texnologik zanjir elementlari “Bosim ostida ishlaydigan idishlarning tuzilishi va xavfsiz foydalanish qoidalari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

280. Taʼmirlash ishlarida band boʻlgan pudratchining barcha ishchi va mutaxassislari taʼmir boshlanishidan oldin, ushbu sexning xavfsizlik texnikasi, ishlab chiqarish sanitariyasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma talablari hajmida yoʻl - yoʻriq oʻtishlari kerak.

281. Buyurtmachi tomonidan pudratchi ishlayotgan zonada zararli va portlash xavfi boʻlgan moddalarning paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan meʼyoriy sanitariya-gigiyenik sharoitlar yaratilishi lozim.

282. Asbob-uskunani taʼmirga tayyorlashda quyidagi ishlar bajarilishi kerak:

a) elektr energiya oʻchirilishi, yigʻma va shchitlardagi kuchlanishni uzish, taʼmirlanadigan obyektni zaglushkalar yordamida obyektga barcha kelayotgan va undan ketayotgan kommunikatsiyalardan uzish;

b) asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob-uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz va mahsulotlardan (yuvish, bugʻlash, puflash va shamollatish) boʻshatish;

v) taʼmirlanadigan asbob-uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillar oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish;

g) zaglushka oʻrnatiladigan joylarni tayyorlash va ularni oʻrnatish.

283. Asbob-uskunani taʼmirga tayyorlash texnologik sexning ekspluatatsion va navbatchi taʼmirlovchi xodimi tomonidan bajariladi.

284. Balandlikdagi ishlarda faqat tayanch yoki rezinali qoplamalar bilan taʼminlangan soz narvonlardan foydalanish kerak. Narvonlar xavfsizlik texnikasi talablariga mos, sinalgan, soz boʻlishi lozim.

285. Maydonchalar va zinalardagi toʻsiqlarni soz holatda ushlab turish zarur. Xavfli joylarda ogohlantiruvchi plakatlar mavjudligi koʻzda tutilishi kerak.

286. Tashkilot hududida qazish ishlarini bajarishda buyurtmachi pudratchiga topshiriq-ruxsatnoma bilan birga tegishli sex va xizmatlar bilan kelishilgan ruxsatnomani yozma tarzda topshirishi kerak.

287. Pudratchilar kuchlari bilan sex ichida ish bajarishda, qazilgan kotlovan va chuqurliklari xavfsizlik toʻsiqlari bilan toʻsiladi, sexda va tashkilot hududida qazilgan transheyalar orqali odamlar oʻtadigan joylarga panjarali koʻprikchalar oʻrnatiladi. Toʻsiqlarga ogohlantiruvchi yozuv va belgilar, tungi vaqtda maxsus chiroqlar oʻrnatiladi.

288. Pudratchining transport vositalari va yuk koʻtaruvchi mashinalari harakati shuningdek, yirik gabaritli asbob-uskunalarni tashish ichki zavod yoʻriqnomalari bilan reglamentlanadi.

289. Taʼmir ishlarini bajarish uchun statsionar yuk koʻtaradigan transport vositalari va amaldagi siqilgan havo, bugʻ, suv va kislorod tarmoqlaridan foydalanish topshiriq ruxsatnomada tegishli yozuv bilan bevosita pudratchining ishlar boʻyicha rahbarining buyurtmasiga binoan taʼmir oʻtkazilayotgan sex boshligʻining ruxsati bilan ruxsat etiladi. Ulash va uzishni buyurtmachi oʻtkazadi.

290. Pudratchining ehtiyojlari uchun elektr energiyani ulash, shuningdek ish tugaganidan keyin uzish sex boshligʻining ruxsati boʻyicha buyurtmachining bosh energetik xizmati tomonidan bajariladi.

291. Agarda sinov oʻtkazilgandan soʻng, taʼmirlash jarayonida meʼyoriy-texnik hujjatlarning barcha talablariga rioya etilganligi, tasdiqlanganda va ishonchlilik koʻrsatkichlari pasport maʼlumotlariga mos boʻlsa, asbob-uskunalarni qabul qilish dalolatnomasi ikki tomonlama imzolanib, ushbu asbob-uskunalar uchun ish rejimi taʼminlansa, asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni ishga tushirish haqida farmoyish chiqqandan soʻng taʼmirlangan asbob-uskunalar ekspluatatsiyaga qoʻyiladi.

VI. Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzganligi uchun javobgarlik

292. Ushbu Qoidalarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq ishlarda va taʼmirlashda, qurilishida, loyihalashda band boʻlgan muhandis-texnik xodimlarning, barcha mansabdor shaxslarning bajarishi shartdir.

VII. Yakuniy qoidalar

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti va “Oʻzkimyosanoat” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri v.b. A. XAITOV

Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi raisi D. JAHONGIROVA

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisi B. XODJAYEV

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri B. MATLYUBOV

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi A. IKRAMOV

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasining Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti rahbari S. RAShIDOVA

“Oʻzkimyosanoat” DAK Boshqaruv raisi G. IBRAGIMOV