Materiallarni plazmali ishlov berishda qoʻllaniladigan uskunalarni oʻrnatish va ishlatish boʻyicha sanitariya qoidalari va gigiyenik talablar (0206-06-son)

29.05.2006

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

1-bob. Umumiy qoidalar. Qoʻllanish sohasi

1. Ushbu sanitariya meʼyorlari va qoidalari ishchilarning sogʻligʻini muhofaza qilish maqsadida oʻrnatilgan boʻlib, ishlab chiqarishdagi mehnat gigiyenasi va sanoat sanitariyasiga oid asosiy talablarni belgilaydi.

2. Mazkur sanitariya normalari va qoidalari Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolar sogʻligʻini muhofaza qilish toʻgʻrisida”, “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”, “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining “Sanitariya qoidalarini ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga muvofiq ishlab chiqilgan.

3. Ushbu sanitariya qoidalari past haroratli plazmani hosil qiluvchi barcha turdagi plazma qurilmalariga (UPU, UMP, UPR, UPN, UPR-401, 403, “Kristall”, “Zenit”, “Plazma-4” UMPO va boshqalar) taalluqli boʻlib, ular qoʻlda, yarim avtomatik, avtomatik rejimlarda, shu jumladan raqamli dasturiy boshqaruv bilan ishlashga moʻljallangan.

4. Qoidalar plazma texnologiyasi bilan bogʻliq zararli ishlab chiqarish omillarining taʼsirini cheklash boʻyicha chora-tadbirlar roʻyxatini belgilaydi hamda texnologiya qurilmalarini loyihalash va oʻrnatish, materiallar, ish joylarini tashkil etish, shamollatishga oid gigiyenik talablarni tartibga soladi.

5. Qoidalar changlatish, kesish, eritib qoplash, plazma-mexanik ishlov berish (PMI), plazma-kimyoviy texnologiya, plazma metallurgiyasi, payvandlash uchun texnologik plazma qurilmalarini loyihalashtiruvchi, ishlab chiqaruvchi va ulardan foydalanuvchi barcha korxonalar hamda tashkilotlar uchun majburiydir.

6. Ushbu qoidalarning talablari plazma qurilmalariga qoʻyiladigan konstruktiv, texnologik va ekspluatatsion talablarni tartibga soluvchi meʼyoriy-texnik hujjatlarni (GOST, OST, TU, yoʻriqnomalar va boshqalar) ishlab chiqishda inobatga olinishi shart.

2-bob. Plazma qurilmalarini ishlatishda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari

7. Plazma qurilmalaridan foydalanishda ishchilarga xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari taʼsir etishi mumkin (1-ilovaga qarang).

Fizik omillar:

doimiy yuqori chastotali shovqinning ortiq darajasi;

past chastotali ultratovushning yuqori darajasi;

ultrabinafsha, koʻzga koʻrinadigan, infraqizil va yuqori chastotali diapazonlarda elektromagnit nurlanishning yuqori darajalari;

havoning ortiqcha ionlashuvi;

inson tanasi orqali qisqa tutashuv sodir boʻlishi mumkin boʻlgan elektr zanjiridagi xavfli kuchlanish darajasi;

harakatlanuvchi mahsulotlar, zagotovkalar, materiallarni siljituvchi ishlab chiqarishning harakatlanuvchi qismlari.

Kimyoviy omillar:

ish joyi havosining plazmaning ishlov berilayotgan materiallar bilan oʻzaro taʼsiri mahsulotlari bilan yuqori darajada ifloslanishi. Bularga qattiq faza sifatida turli metallar, ularning oksidlari, karbidlari, silitsidlari, boridlarini oʻz ichiga olgan aerozollar kiradi;

ish joyi havosining uning radioliz mahsulotlari (ozon, azot oksidlari), shuningdek, plazma-kimyoviy texnologiya va plazma metallurgiyasidagi reaksiya mahsulotlari bilan ifloslanishi.

Psixofiziologik omillar:

jismoniy ortiqcha yuklanish;

asab-ruhiy zoʻriqish;

koʻrish va eshitish analizatorlarining haddan tashqari zoʻriqishi.

8. Zararli ishlab chiqarish omillarining darajasi texnologiya turiga, uskunalarning quvvatiga, qurilmalarni ishlatish tartibi va sharoitlariga, ishlov beriladigan materiallarning fizik va kimyoviy xossalariga, plazma hosil qiluvchi gazlarga, uskunalarning texnik holatiga bogʻliq boʻladi.

3-bob. Plazma qurilmalarining tuzilishi va jihozlanishiga qoʻyiladigan talablar

9. Plazma qurilmalari rejimlarni avtomatik ravishda saqlab turishni va xavfsiz xizmat koʻrsatishni taʼminlaydigan ishga tushirish-rostlash, nazorat va himoya apparaturasiga ega boʻlishi kerak.

10. Plazmotronni harakatlantirish mexanizmlari bilan toʻldirilgan yangi ishlab chiqilayotgan uskunalar chang va gazlarni soʻrib olish uchun oʻrnatilgan qurilmalar, elektromagnit nurlanishdan himoyalanish va shovqin tarqalishining oldini olish uchun ekranlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

11. Yarim avtomatik va avtomatik plazma qurilmalari ichki soʻrgʻichlarga ega boʻlishi kerak. Mahalliy soʻrgʻichlar mexanizatsiyalashgan qoʻshimcha va konveyer liniyalarining texnologik jihozlariga oʻrnatilishi shart.

12. Avtomatlashtirilgan plazma bilan kesish qurilmalari (raqamli dasturiy boshqariladigan mashinalar) ergonomik talablarga javob beradigan operatorning ish oʻrindigʻi bilan jihozlanishi lozim.

13. Texnologik hujjatlarda texnologik jihozlarning asosiy va yordamchi vositalari, shu jumladan himoya, transport qurilmalari va xavfsiz ishlash sharoitlarini taʼminlaydigan vositalar koʻrsatilishi shart.

14. Plazma qurilmalarining pasport hujjatlari uskunalarni joylashtirish va ish joylarini zararli hamda xavfli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish boʻyicha tavsiyalarni oʻz ichiga olishi kerak.

15. Pasportda quyidagilar koʻrsatilishi lozim:

optimal texnologik rejimda plazmotron hosil qiladigan shovqin parametrlari;

optik nurlanish va shovqindan himoyalanish vositalari roʻyxati;

zararli moddalarni cheklash va chiqarib tashlash uchun tavsiya etilgan himoya turi;

mahalliy shamollatish samaradorligi;

taʼminot manbaining salt ishlash kuchlanishi (qoʻlda bajariladigan jarayon uchun — 180V dan oshmagan, yarim avtomatik jarayon uchun — 300V, avtomatik jarayon uchun — 500V).

4-bob.Texnologiyaga, asbob-uskunalarni joylashtirish va ish oʻrinlarini tashkil etishga qoʻyiladigan talablar

16. Plazma bilan ishlov berish texnologik jarayonlarini ishlab chiqish va tashkil etishda “Texnologik jarayonlarni tashkil etishning sanitariya qoidalari va ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar” talablarini inobatga olish lozim.

17. Plazma texnologiyasining rejimlari (tok kuchi, kuchlanish, plazmatron soplosi diametri, plazma hosil qiluvchi gaz turi) texnologik hujjatlar talablariga mos kelishi kerak.

18. Plazma qurilmalarini ishlab chiqish va ishlatishda jarayonni mexanizatsiyalashtirilgan yoki avtomatlashtirilgan tarzda boshqarishni taʼminlash zarur. Plazma bilan ishlov berishni mexanizatsiyalashtirish imkoni boʻlmagan hollarda, sanitariya-epidemiologiya xizmati muassasalari bilan kelishilgan holda ishlarni qoʻlda bajarishga ruxsat beriladi.

19. Plazma bilan ishlov berish ishlarini tashkil etish jarayonida uchastkada bir vaqtning oʻzida yonuvchi va tez alangalanuvchi suyuqliklarni (boʻyash, qoplash va boshqalar) qoʻllash bilan bogʻliq operatsiyalarni oʻtkazishni istisno etishi kerak.

20. Uchastkada bir nechta plazma qurilmalarini joylashtirish chogʻida toʻsiqlar, kabinalar qoʻllash, plazmotron zonasini qobiq bilan oʻrash, shuningdek uchastkani oqilona rejalashtirish orqali noqulay omillar darajalarining jamlanish imkoniyatini istisno qilish zarur.

21. Doimiy ish oʻrinlari shovqindan va spektrning ionlashtirmaydigan qismidagi elektromagnit maydon nurlanishidan himoyalovchi jamoa vositalari — ekranlar bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

22. Avtomatlashtirilgan plazma qurilmalarini boshqarish maxsus kabinalarda oʻrnatilgan boshqaruv pultlaridan masofadan turib amalga oshirilishi lozim.

5-bob. Boshlangʻich materiallar, yordamchi jarayonlar, tayyor mahsulotni saqlash va tashishga qoʻyiladigan talablar

23. Plazma bilan ishlov berishda qoʻllaniladigan materiallar (kukunlar, simlar, elektrodlar, quyma boʻlaklar, prokat mahsulotlari, gazlar) texnologik yoʻnalishlarda koʻrsatilgan sertifikatlarga mos kelishi va sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari bilan kelishilgan meʼyoriy-texnik hujjatlar talablariga javob berishi shart.

24. Gigiyenik baholanmagan materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi. Zaharli xususiyatlari oʻrganilmagan moddalarni oʻz ichiga olgan tarkiblarni qoʻllash taqiqlanadi.

25. Materiallarga dastlabki ishlov berish (presslash, fraksiyalarga ajratish, isitish, kuydirib quritish, quritish, eritmalar tayyorlash, tarkiblar tayyorlash) atmosferaga chiqarilayotgan havoni tozalash tizimi bilan taʼminlangan, samarali shamollatish uskunalari oʻrnatilgan maxsus tashkil etilgan boʻlimlarda amalga oshirilishi kerak.

26. Ishlov berilayotgan materiallar va buyumlar yuzalarini yogʻsizlantirish mahalliy soʻrgʻichlar bilan jihozlangan doimiy joylarda amalga oshirilishi lozim. Yogʻsizlantirish uchun trixloretilen, dixloretan va ozon bilan oʻzaro taʼsirlashganda fosgen hosil qilishi mumkin boʻlgan boshqa xlorlangan vodorod xloridlarni qoʻllash man etiladi. Teri qoplamlarini yogʻsizlantirish uchun ishlatiladigan zararli moddalarning kirib kelishidan himoya qilish choralari koʻrilishi kerak.

27. Yogʻsizlantiruvchi eritmalar uchun idish hajmi 200,0 ml dan oshmasligi, eritmani majburan yetkazib berishni taʼminlaydigan egiluvchan materialdan yasalishi lozim. Ishlatilgan materiallar (latta, salfetka) sinmaydigan va yonmaydigan materialdan tayyorlangan, qopqogʻi zich yopiladigan idishlarga yigʻilishi kerak.

28. Ishlatilgan latta-puttalarni yoqish orqali yoʻq qilish lozim.

29. Zagotovkalar qizdirilganda ularni mexanizatsiyalashtirilgan holda yuklash va tushirishni taʼminlash, ishchilarni issiqlik nurlanishidan ekranlar oʻrnatish va havo bilan dushlash orqali himoya qilish choralarini koʻrish zarur.

30. Sochiluvchan materiallarni yuklash va tushirish ish zonasi havosiga chang tushishini oldini oladigan pnevmomexanik usullar bilan amalga oshirilishi shart.

31. Yilning sovuq davrida plazmali ishlov beriladigan metall, zagotovkalar va buyumlar sexdagi havo haroratidan past boʻlmagan haroratga ega boʻlishi kerak. Metall yoki zagotovkalarni saqlash uchun oraliq isitiladigan ombor tashkil etish tavsiya etiladi.

6-bob. Plazma uchastkalarini tashkil etishga qoʻyiladigan talablar

32. Plazma uchastkalari alohida xonalarda yoki sexning izolyatsiyalangan qismlarida joylashtirilishi lozim. Plazmali purkash, plazma-mexanik ishlov berish, qoʻlda va yarim avtomatik plazmali kesish uchun alohida xonalar koʻzda tutilishi kerak.

33. Uskunalar bilan band boʻlmagan erkin maydon har bir ishchi uchun kamida 1 m2 boʻlishi shart.

34. Yigʻish-payvandlash va mexanika sexlarida konveyer yoki oqim texnologiyasi qoʻllanilganda, plazma uchastkalarini balandligi 3,5 metrdan kam boʻlmagan toʻsiqlar bilan ajratish zarur.

35. Alohida xonalarning devorlari, shiftlari va ichki konstruksiyalari, shuningdek toʻsiqlari tovush yutuvchi qoplama bilan qoplanishi, ultrabinafsha nurlarni yutuvchi rux va titan belilalari yoki sariq kron qoʻllanilgan holda och ranglarga boʻyalishi kerak.

36. Ishlab chiqarish xonalarining pardozi chang toʻplanishiga yoʻl qoʻymasligi, qoplama materiallari bugʻ va gazlarni yutmasligi, yuzalarni nam usulda muntazam tozalash imkonini berishi lozim.

37. Tabiiy, sunʼiy va aralash yoritishga ruxsat etiladi. Tabiiy yoritish yon tomondan va yuqoridan boʻlishi mumkin. Plazma bilan ishlov berish jarayonlari II-III aniqlik darajasidagi ishlar toifasiga kiritilishi kerak.

38. Yoritish uchun past va yuqori bosimli gaz-razryadli lampalar yoki himoyalangan (changga va namga chidamli, yongʻin va portlashdan xavfsiz) ochiq yoritgichli choʻgʻlanma lampalar koʻzda tutilishi lozim.

7-bob.Shamollatishga qoʻyiladigan talablar

39. Plazma texnologik qurilmalarini foydalanishda xonalarning mexanik umumalmashinuv oqim-soʻrish ventilyatsiyasi va uskunalardan mahalliy soʻrish ventilyatsiyasi mavjud boʻlishi shart. Havo kiritish qurilmalari havo bilan isitish tizimiga ulanishi lozim.

40. Ventilyatsiyani hisoblashda zararli moddalarning solishtirma chiqishi asos qilib olinadi (2-ilova).

41. Umumalmashinuv ventilyatsiya tizimlari bilan havoni chiqarib yuborishni xonaning eng ifloslangan qismlarining yuqori zonasidan amalga oshirish zarur.

42. Kiritilayotgan havoni xonaning yuqori qismiga ixcham oqimlar bilan yoki ish zonasiga tarqoq oqimlar bilan yoʻnaltirish kerak.

43. Plazma texnologiyasida qoʻllaniladigan uskunalar mahalliy soʻrgʻichlar bilan jihozlangan boʻlishi shart. Kabinalar, yopqichlar, soʻrish shkaflari (purkash, payvandlash, kesish, PMO) kabi statsionar qurilmalar uchun mahalliy soʻrish moslamalarining samaradorligi kamida 90% va texnologik uskunalarga oʻrnatilgan koʻchma qurilmalar uchun kamida 75% boʻlishi lozim.

44. Plazmali purkash, payvandlash, shuningdek kichik oʻlchamli buyumlarni qoʻlda plazmali ishlov berishni pastki (panjarali taglikdan) yoki yon tomondan havo soʻrib olinadigan yopiq joylarda bajarish zarur. Yopiq joyning ishchi tirqishida havo harakati tezligi 1,5 m/s dan kam boʻlmasligi kerak.

45. Yirik oʻlchamli detallarni purkashni ventilyatsiyalanadigan kamerada bajarish lozim. Bunda havo pastdan, pol panjaralari orqali chiqarilishi va yuqoridan, teshikli havo oʻtkazgich orqali kiritilishi kerak. Havoni kiritish va chiqarish teng hajmda amalga oshirilishi shart.

46. Mexanizatsiyalashtirilgan va avtomatlashtirilgan plazma bilan kesish pastki (yon) seksiyali soʻrgʻichlar bilan jihozlangan bichish stolida amalga oshirilishi kerak. Bu soʻrgʻichlar drossel-klapanlarni avtomatik boshqarish tizimi orqali ishchi seksiyalarni yoqadi. Mashinada qirqishda soʻrish ventilyatsiyasi bichish ramalariga oʻrnatilishi lozim. Boshqariluvchi klapanli bichish ramasi boʻylab havo qabul qiluvchi moslamalardan yoki keskich mahkamlangan arava bilan birga stol boʻylab harakatlanuvchi oʻrnatilgan havo qabul qilgichlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

47. Soʻrgʻich konstruksiyasini tanlash bichilgan ramaning turi va oʻlchamiga qarab aniqlanadi. Keskich tekisligida havoning harakat tezligi 1,5 m/s dan kam boʻlmasligi lozim (stol yuzasi ochiq boʻlganda).

48. Plazma-mexanik ishlov berishda dastgoh va buyumga mos ishlab chiqilgan va zararli moddalarni mahalliylashtiruvchi soʻrish moslamalari koʻzda tutilishi kerak. Soʻrgʻichning ishchi kesimidagi tezlik 2,5 m/s dan kam boʻlmasligi lozim.

49. Mahalliy shamollatish tizimlari tomonidan chiqarib yuboriladigan havo tozalanishi shart.

8-bob. Plazma texnologiyasining ayrim turlariga qoʻyiladigan maxsus gigiyenik talablar

50. Plazmali purkalish kabina yoki kameralarda amalga oshirilishi lozim. Kabina devorlari qatlamli tuzilishga ega boʻlishi va tovush yutuvchi materiallardan tashkil topgan boʻlishi kerak. Kabinalarning old devorlari ichiga yorugʻlik filtrlari oʻrnatilgan eshikcha bilan yopilishi lozim.

51. Yirik oʻlchamli buyumlar yoki qismlarga materiallarni purkashda tovush oʻtkazmaydigan gʻiloflarni qoʻllash zarur.

52. Boshqariladigan atmosferada ishlash uchun kameralar yorugʻlik filtrlari bilan himoyalangan koʻrish oynalariga ega boʻlishi shart.

53. Nazorat qilinadigan atmosferada ishlash uchun kameralarning tuzilishi ichki devorlarni choʻkkan changdan pnevmatik-mexanizatsiyalashtirilgan usulda tozalashni taʼminlashi lozim.

54. Qoʻlda bajariladigan plazmali payvandlashni soyabonli bir tekis soʻruvchi panellar bilan jihozlangan stollarda amalga oshirish kerak. Zararli moddalar ajralib chiqayotgan hududda havo oqimi tezligi kamida 1,5 m/s boʻlishi lozim.

55. Qoʻlda bajariladigan statsionar plazma bilan list materiallarni kesishda pastki-yon soʻrgʻichli seksiyali bichish stollarini qoʻllash zarur. Stolning kengligi 1,5 m dan ortiq boʻlsa, soʻrish ikki tomonlama boʻlishi shart. Kesish tekisligidagi havo harakati tezligi kamida 1,5 m/s boʻlishi lozim.

56. Sharnirli va toʻgʻri burchakli turdagi mashinalarda mexanizatsiyalashtirilgan plazma bilan kesishda, keskichning ish joyi zararli ishlab chiqarish omillarining meʼyorlangan darajasini taʼminlaydigan kabinada tashkil etilishi shart.

57. Raqamli dastur boshqaruvli mashinalarda avtomatlashtirilgan plazma bilan kesishda, boshqaruv pulti shovqin va optik nurlanishdan toʻsiqlar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

58. Quvurlarni plazma yordamida kesishda quvurdagi zararli moddalarni qoʻshimcha lokalizatsiya qilish bilan yuqori yarim halqali soʻrgʻichlardan foydalanishga ruxsat etiladi. Kesish hududidan aerozolni chiqarish tezligi kamida 1,6 m/s boʻlishi lozim.

59. Plazmali payvandlash va mayda buyumlarni qoplashning avtomatlashtirilgan jarayonlari buyumni oʻrnatish va olish uchun ochiladigan tirqishlari boʻlgan shamollatiladigan qoplamalarda bajarilishi shart.

60. Plazma-mexanik ishlov berish uchun ishlab chiqiladigan maxsus dastgohlar (karusel, tokarlik) ichki soʻrish qurilmalari, tovush va elektromagnit tebranishlar tarqalishini cheklovchi toʻsiqlar hamda zarur hollarda qirindini maydalash va mexanizatsiyalashgan tozalash moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.

61. Plazma-kimyoviy texnologiya va plazma metallurgiyasi uchun germetik uskunalar nazarda tutilishi lozim. Yuklash teshigi ustida mahalliy soʻrgʻich oʻrnatilishi zarur.

62. Plazma-kimyoviy texnologiyada tayyor mahsulotni bunkerlar, filtrlar va tozalash qurilmalaridan tushirish hamda tashish jarayonlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi, shuningdek chang hosil boʻlishi va zararli moddalar ajralib chiqishini oldini oladigan vositalar bilan taʼminlanishi kerak.

63. Plazma-kimyoviy uskunalarga mahalliy soʻrgʻichlar oʻrnatilgan boʻlishi shart. Plazma pechlari va choʻmichlarning shlak oynalari novlaridan soʻrish qurilmalari boʻlishi taʼminlanishi lozim.

64. Plazma pechlarining yuklash qismlari, gaz yoʻllari va quvurlari zich yopilgan va issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplangan boʻlishi kerak.

65. Plazma pechlari va plazma-kimyoviy uskunalar masofadan boshqarish paneliga chiqarilgan eritish jarayonining texnologik parametrlarini nazorat qiluvchi asboblar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

66. Plazma-kimyoviy va plazma-metallurgiya texnologiyasida taʼmirlash ishlari zararli moddalar oldindan tozalanib, zararsizlantirilgandan soʻng amalga oshirilishi shart.

67.Uskunalarni tozalash ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi va samarali shamollatish sharoitida bajarilishi lozim.

68. Plazma eritish pechlari, qayta tiklash pechlari va plazma-kimyoviy reaktorlardan chiqariladigan gazlarni tozalash va zararsizlantirishni taʼminlash zarur.

9-bob. Sanitariya-maishiy taʼminotga qoʻyiladigan talablar

69. Plazma sexlari yoki boʻlimlarining sanitariya-maishiy xonalari “Maʼmuriy va maishiy binolar” Qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak. Sanitariya-maishiy xonalar tarkibini ishlab chiqarish jarayonlarining sanitariya tavsifi boʻyicha guruhi hamda IIIa va IIIb guruhidan kelib chiqqan holda aniqlash lozim. Ushbu guruhlar uchun eng koʻp smenada ishlaydigan xodimlar soniga qarab, 1 ta dush setkasiga 7 kishi (IIIa guruhi uchun) va 3 kishi (IIIb guruhi uchun), 1 ta joʻmrakka 10 kishi hisobidan dushxonalar va yuvingichlar nazarda tutilishi kerak. IIIa guruhi uchun umumiy, 1 kishi uchun alohida, IIIb guruhi uchun har bir boʻlim uchun alohida kiyim almashtiradigan xonalar boʻlishi lozim. IIIv guruhi uchun maxsus kiyimlarni kimyoviy tozalash, maxsus kiyimlar uchun shkaflarni sunʼiy shamollatish va hidlarni yoʻqotish koʻzda tutilgan.

70. Plazmali purkash, kesish, eritib qoplash, plazma-mexanik ishlov berish qurilmalariga xizmat koʻrsatuvchi ishchilarning maxsus kiyimi har kuni changdan tozalanishi shart.

71. Maxsus kiyimlarni kimyoviy tozalash oyiga kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.

72. Plazma texnologiyasi boʻlimlarida shaxsiy himoya vositalarini (himoya koʻzoynaklar, niqoblar, respiratorlar, qoʻlqoplar, dielektrik gilamchalar) saqlash uchun shkafli xonalar mavjud boʻlishi shart.

73. Plazma boʻlimlarining ishlab chiqarish xonalarini nam usulda tozalash lozim.

10-bob. Xodimlarni tibbiy-profilaktik xizmat bilan taʼminlashga qoʻyiladigan talablar

74. Plazma qurilmalarida ishlashga 18 yoshga toʻlgan va tibbiy qarshi koʻrsatmalari boʻlmagan shaxslar qoʻyiladi. Ayollarning mehnatiga potok va konveyer liniyalaridagi avtomatlashtirilgan uskunalarni boshqarishda ruxsat beriladi.

75. Plazma qurilmalariga xizmat koʻrsatuvchi shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining buyrugʻiga muvofiq dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart. Davriy tibbiy koʻrik quyidagicha oʻtkaziladi:

metallar va ularning qotishmalari bilan munosabatda boʻlganda 2 yilda 1-marta terapevt, otolaringolog, oftalmolog (koʻrsatmalarga koʻra dermatovenerolog) ishtirokida, yirik kadrli flyuorografiya va FVD oʻtkazish bilan;

ionlashtirmaydigan nurlanish bilan aloqada boʻlganda yiliga 1-marta terapevt, nevropatolog, oftalmolog, akusher-ginekolog (koʻrsatmalarga koʻra dermatovenerolog) ishtirokida, laboratoriya tekshiruvlarini oʻtkazish bilan:

eritrotsitlar, trombotsitlar, qondagi leykotsitar formula, EKG;

81 dBA dan 99 dBA gacha boʻlgan shovqin bilan aloqada boʻlganda 2 yilda 1-marta va 100 dBA va undan yuqori boʻlganda yiliga 1-marta terapevt, otolaringolog, nevropatolog ishtirokida audiometriya oʻtkazish va vestibyulyar apparatni tekshirish bilan.

76. Plazma qurilmalarida ishlashga xavfsizlik texnikasi va sanoat sanitariyasi boʻyicha oʻqitilgan, bilimlari tekshirilgan, shaxsiy himoya vositalarini qoʻllash va shaxsiy gigiyena qoidalari boʻyicha yoʻriqnomadan oʻtgan shaxslar qoʻyiladi.

77. Plazma qurilmalarida ishlovchilar elektr toki urganda, oʻtkir zaharlanganda, teri va shilliq qavatlar kuyganda birinchi yordam koʻrsatish usullarini bilishlari zarur.

11-bob. Shaxsiy himoya vositalarini qoʻllash talablari

78. Plazma qurilmalarida ishlovchilar “Maxsus kiyim, maxsus poyabzal va himoya moslamalarini bepul berish boʻyicha namunaviy tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq maxsus kiyim, maxsus poyabzal va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanishlari shart.

79. Ishchilar (payvandchilar, keskichlar, PMOli dastgohlarda ishlaydigan dastgohchilar, plazma qoplamalari metallizatorlari, eritib qoplovchilar) himoya uchli issiqqa chidamli materiallardan tayyorlangan maxsus poyabzal (yopiq klapanli va tugmali yarim etik) bilan taʼminlanishlari lozim.

80. Plazma qurilmalarida ishlovchilar elektr payvandchilar uchun S-5-S-13 turidagi (tok kuchiga qarab) “S” seriyali yorugʻlik filtrlari oʻrnatilgan himoya niqoblari bilan taʼminlanishlari kerak.

81. Shovqindan himoyalanish quloqchinlar, shovqinga qarshi kaskalar yoki qistirma-antifonlarni qoʻllash orqali taʼminlanishi zarur.

82. Nafas olish aʼzolarini himoya qilish uchun quyidagi himoya vositalaridan foydalanish kerak: III B-1 “Lepestok” turidagi respiratorlar, “Snejok” respiratori.

83. Elektr tokidan shikastlanish xavfi yuqori boʻlgan sharoitlarda ishlarni bajarishda ishchilarni dielektrik vositalar (qoʻlqop, poyabzal, gilamchalar) bilan taʼminlash lozim.

12-bob. Ishlab chiqarish muhitidagi zararli omillarning sanitariya nazoratiga qoʻyiladigan talablar

84. Ish zonasi havosidagi moddalar miqdori ustidan sanitariya nazorati “SSBT. Ish joyi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari” davlat standarti, “SSBT. Ish zonasining havosi. Zararli moddalarni oʻlchash usullariga qoʻyiladigan talablar” davlat standarti hamda “Ish joyi havosidagi zararli moddalar miqdorini nazorat qilish” uslubiy koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

85. Ish joyi havosidagi zararli moddalar miqdorini nazorat qilish 3-ilovaga binoan olib borilishi kerak.

86. Korxonada mavjud meʼyoriy hujjatlarga muvofiq ish joylaridagi shovqin darajasini nazorat qilish (yiliga kamida 1-marta) tashkil etilishi shart.

87. Ishlab chiqarish xonalari va mashinalaridagi ish joylarida titrashni nazorat qilish ularni ishlatish jarayonida, shuningdek, taʼmirlashdan soʻng yiliga kamida 1-marta, mavjud meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

88. Elektromagnit nurlanishning ruxsat etilgan chegaraviy darajalarini nazorat qilish “Radiochastota diapazonidagi elektromagnit tebranishlar manbalari bilan ishlashning sanitariya meʼyorlari va qoidalari” hamda boshqa mavjud meʼyoriy hujjatlarga binoan bajarilishi kerak.

89. Ishlab chiqarish xonalaridagi mikroiqlimning zarur parametrlarini aniqlashda ishlarning ogʻirlik darajasi boʻyicha tasnifiga va ishlab chiqarish xonalari mikroiqlimining sanitariya meʼyorlariga amal qilish zarur.

90. Yoritishning majburiy nazorati yangi va qayta jihozlangan yoritish qurilmalarini ishga tushirishda amalga oshirilishi va yiliga kamida 1-marta oʻtkazilishi shart.

91. Yoritilganlik oʻlchovlari, yoritgichlarni tozalash, lampalarni almashtirish, shuningdek yoritish qurilmalariga kiritilgan oʻzgartirishlar haqidagi maʼlumotlar maxsus jurnallarga — yoritish qurilmalari pasportlariga yozib qoʻyilishi lozim.

92. Aeroionlar tarkibini nazorat qilish “Ishlab chiqarish va jamoat binolari havosining ruxsat etilgan ionlanish darajasining sanitariya-gigiyena meʼyorlari”ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

1-ILOVA

Materiallarga plazma bilan ishlov berishda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari

Izoh: (+) sanitariya meʼyorlaridan yuqori darajadagi omil mavjudligi; (-) omil yoʻqligi.

2-ILOVA

Metallarni plazmali ishlov berish usullarida mayda dispersli chang va gaz komponentlarining aerozollardan solishtirma ajralishi

3-ILOVA

Kimyoviy zararli ishlab chiqarish omilining tavsifi va nazorat usullari