Suyuq ammiakni qoʻllashda xavfsizlik qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (82-son)

25.02.2010

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” BOShLIGʻINING

BUYRUGʻI

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2010-yil 23-mart, 6-24/12-2245/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Suyuq ammiakni qoʻllashda xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2010-yil 25-fevral,

82-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2010-yil 25-fevraldagi 82-sonli buyrugʻiga ILOVA

Suyuq ammiakni qoʻllashda xavfsizlik

QOIDALARI

Mazkur Qoidalar “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) muvofiq suyuq ammiakni qoʻllashda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

I. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoidalar suyuq ammiakni qoʻllovchi barcha turdagi tashkilotlar (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

II. Suyuq ammiakni qoʻllashda xavfsizlik talablari

1-§. Umumiy talablar

4. Ammiak rangsiz boʻlib, oʻziga xos oʻtkir (nashatir spirt) hidga ega.

5. Atmosfera bosimida va harorati 33,4° S dan yuqori boʻlganda, ammiak gazsimon holatda boʻladi. U siqilgan gaz toifasiga kiradi va sanoatda, suyuq koʻrinishda ishlab chiqariladi. Atmosferaga suyuq ammiak bugʻlanganda, uning harorati minus 67° S gacha pasayib ketishi mumkin.

6. Suvli ammiak (ammiak suvi) gazsimon ammiakning suvdagi eritmasidir. Suvli ammiak yonmaydigan, portlamaydigan suyuqlik. Biroq gazsizlantirishda ammiak bugʻlari xonada xavfli portlovchi konsentratsiyani vujudga keltirishi mumkin. Meʼyoriy sharoitda suvli ammiakdan ajralib chiqayotgan amiak gazlari — oʻtkir hidli, xavfli portlovchi, zaharli va yonuvchi gazdir.

7. Suvli eritma IShON ammoniy gidrooksidi hosil qilib ishqorli reaksiyaga kirishadi. Ammiakning 28-29% suvli eritmasi sotuvga chiqariladi. Ammiakning suvdagi 10% li eritmasi nashatir spirti boʻlib undan tibbiyotda foydalaniladi.

8. Suvli ammiak past haroratda muzlaydi. Muzlash harorati suvli eritmadagi ammiak miqdoriga bogʻliq:

10% ammiak suvining muzlash harorati manfiy 12° S ni;

20% ammiak suvining muzlash harorati esa — manfiy 35° S ni;

25% ammiak suvining muzlash harorati esa — manfiy 56° S ni tashkil etadi.

9. Gazsimon ammiak yonuvchi gazlar qatoriga kiradi. Ammiak-havo bilan ammiak-bugʻi aralashmasining xona haroratidagi va havo bosimidagi 14,5 dan 26,8% gacha boʻlgan hajmiy miqdori boʻyicha portlashga xavfli hisoblanadi va xavflilik darajasi GOST 12.1.005-88 boʻyicha 4-sinf gazlariga kiradi.

10. Harorat koʻtarilishi bilan xavfli portlovchi aralashmadagi ammiak miqdorining chegarasi kengayadi va 100° S da ammiakning 14,5 — 29,5% oraligʻida boʻladi.

11. Ammiak bilan havo aralashmasining yuqori portlash bosimi 0,45 MRa ni tashkil qiladi.

12. Ammiakning havodagi hajmiy miqdori 11% dan yuqori va yaqin joyda yongʻin yonayotgan boʻlsa u yona boshlaydi.

13. Suyuq ammiak qiyin yonuvchi moddalar qatoriga kiradi. Atmosfera bosimi taʼsirida, suyuq ammiak ustida yonayotgan, ammiak bugʻining issiqlik nurlari, yonib turishni saqlash uchun yetarli emas.Yonish ammiak qaynashi tugaganidan keyin toʻxtaydi.

14. Suyuq ammiakni portlash xavfi boʻlgan boshqa kimyoviy moddalar: xlor, yod, brom, kumush oksidi, simob va kalsiy bilan birga saqlanishi qatiyan man etiladi.

15. Suyuq ammiakning oz miqdordagi toʻkilishlarini suv miqdorining yuvilayotgan ammiak miqdoriga 10:1 nisbatda boʻlishi sharoitida, uni yuvib tashlanishiga ruxsat etiladi, hamda ammiakning oz miqdordagi toʻkilishlarini uglekislota bilan neytralizatsiya qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

16. Ammiakning suvda erishi natijasida ajralib chiqayotgan issiqlikning taʼsiridagi ammiakning bugʻlanishi hisobiga ammiakning havodagi konsentratsiyasi koʻpayishi bois ammiakning koʻp miqdordagi sonini yuvish va suv bilan aralashtirishga ruxsat etilmaydi.

17. Ammiakning koʻp miqdordagi oqib (sirqib) chiqishida, sirqib chiqish joyi seksiyalash klapanlari bilan darhol izolatsiya qilinadi va sirqish joyidan yuqorida joylashgan nasos stansiyalari tokdan ajratiladi. Taʼmirdan keyin quvur uchastkasini azot, keyin ammiak bugʻlari vositasida bosim ostida tozalanib, tozalashdan chiqqan gazlarni fakelga tashlash lozim.

2-§. Suyuq ammiak qoʻllanishining qisqacha tavsifi

18. Mazkur Qoidalar suyuq ammiakni qoʻllovchi korxonalar uchun moʻljallanadi.

19. Suyuq ammiak azot kislotasi, nitrat va sulfat ammoniy, suyuq oʻgʻitlar, mochevina, soda ishlab chiqarishda, shuningdek organik sintezda, matolarni boʻyashda, rang koʻchirishda, maishiy kimyoda (suyuq yuvish vositalari olishda), sovutish qurilmalarida sovuqlik tashuvchi komponent sifatida ishlatiladi.

20. Sanoat va qishloq xoʻjaligining turli tarmoqlarida ishlatiladigan suyuq ammiak GOST 6221 (ST SEV 6380), “Texnik sharoitlarga” muvofiq boʻlishi kerak.

21. Belgilanishiga qarab, suyuq ammiak quyidagi uch xil markada ishlab chiqariladi:

A-azot kislotasi ishlab chiqarish, azotlash, himoya atmosferasini hosil qilish uchun qoʻllaniladi va sovuqlik tashuvchi komponent sifatida ishlatiladi;

Ak-eksport qilish uchun va magistral ammiak oʻtkazgich quvurlari yordamida tashish (uzatish) uchun;

B-oʻgʻitga qayta ishlash va azot oʻgʻiti sifatida qishloq xoʻjaligi uchun.

22. Texnik suvli ammiak belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik reglament boʻyicha, GOST 9 talablariga muvofiq ravishda tayyorlanishi kerak:

A-sanoatning turli tarmoqlari uchun;

B-azot oʻgʻiti tarmoqlari uchun;

A-markali suvli ammiak olish uchun bugʻ kondensat yoki kimyoviy tozalangan suv qoʻllanilishi kerak. Ammiakni massa ulushi 25% dan kam boʻlmasligi kerak.

23. Suyuq ammiak bilan ishlovchi ishchi-xodimlar tomonidan xavfsizlik texnikasi, yongʻin xavfsizligi qoidalari, texnologik rejim tartibi buzilishi, quyidagi oqibatlarga olib keladi:

portlash,yonib ketish;

ammiak bugʻi bilan zaharlanish;

teri yoki koʻzga suyuq ammiak tushganda kimyoviy kuyish va boshqalar.

3-§. Suyuq ammiakni saqlash

24. Korxonalarda suyuq ammiak joʻnatish, foydalanish, saqlash bilan bogʻliq ishlarni tashkil etish, saqlash uchun moʻljallangan rezervuarlar “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan 1995-yilda tasdiqlangan “Suyuq ammiak yer usti omborlari uchun xavfsizlik qoidalari”, standartlar va amaldagi boshqa meʼyoriy-texnik hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

25. Korxona rahbari suyuq ammiakdan foydalanish va saqlashni toʻgʻri tashkil etish boʻyicha javobgar hisoblanadi.

26. Suyuq ammiakni saqlovchi har bir alohida turgan rezervuarlar yoki har bir rezervuarlar guruhi yaxlit toʻsiqqa (erli kir, temir beton devor) ega boʻlishi lozim.

27. Suyuq ammiak saqlovchi rezervuarlar balandligi, toʻkilgan suyuq ammiakning hisoblangan sathidan 0,3 m ga balandroq, ammo 1 m dan past boʻlmasligi kerak. Izotermik rezervuarlar uchun esa 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak. Yer vali hamda kotlovan yon bagʻri (otkos) atmosfera suvlari bilan yuvilishidan himoyalangan boʻlishi kerak.

28. Suyuq ammiak saqlovchi rezervuarlar ishchi maydonchalarga ega boʻlishi lozim. Omborga olib boruvchi va uning hududi boʻylab, bino hamda inshootlarga qarab harakatlanishi uchun avtomobil yoʻllarining kengligi kamida 3,5 m boʻlishi lozim.

29. Ishlab chiqarishda (korxonada) foydalaniladigan suyuq ammiak, omborlarda yoki maxsus chekka binolarda yaxshi saqlanishini taʼminlagan holda saqlanishi kerak.

30. Suyuq ammiak yertoʻla va yarim yertoʻla binolarda saqlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

31. Ombor binolari eshiklari yopiq holda boʻlishi kerak. Ish vaqti tugaganidan soʻng eshiklar qulflanishi va muhrlanishi kerak, kalit, muhr va plomba moddiy javobgar shaxsda boʻlishi kerak. Barcha omborlarda koʻrinadigan joylarida GOST 12.4.026.-76 ga muvofiq “Signal ranglari va xavfsizlik belgilari”, omborda saqlanuvchi materiallarni omborlarga joylash texnik xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma, baxtsiz hodisalardagi birinchi yordam koʻrsatish xavfsizlik belgilari osilgan boʻlishi kerak.

32. Seysmik (zilzilali) aktiv zonalarga joylashtirilgan rezervuarlar, qoʻshimcha seysmik yuklanishlarga hisoblangan boʻlishi lozim.

33. Silindri tikka rezervuarlar suyuq ammiak toʻlqinini bosish uchun qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim (suzuvchi pantonlar).

34. Rezervuarlardagi ammiak sathi ruxsat etilgandan oshib ketishiga qarshi quyidagi himoyaga ega boʻlishi kerak:

10 m3 gacha (qoʻshib) hajmdagi rezervuarlar uchun — parametrlar nazorat tizimlarini takrorlash;

50 m3 gacha hajmdagi rezervuarlar uchun — parametrlar nazorat tizimlarini takrorlash, hamda soz holat indikatsiyasi bilan oʻz-oʻzini tashxis qilish tizimi mavjudligi;

50 m3 va undan koʻp hajmdagi rezervuarlar uchun — parametrlar nazorat tizimlarini takrorlash, oʻz-oʻzini tashxis qilish tizimi mavjudligi hamda texnologik bogʻlangan parametrlarni taqqoslash.

35. Suyuq ammiakli izotermik rezervuarlarning texnik tekshiruvi, mazkur rezervuarlarning soz holati va xavfsiz ishlashiga masʼul etib korxona rahbari buyrugʻi bilan tayinlangan shaxs tomonidan oʻtkazilishi lozim.

36. 1,0 MRa ishchi bosimga hisoblangan suyuq ammiakli rezervuarlar va izotermik rezervuarlar issiqlik izolatsiyasi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim. Issiqlik izolatsiyasining qalinligi va issiqlik oqimini quyosh radiatsiyasi taʼsirini hisobga olgan holda aniqlash kerak.

4-§. Suyuq ammiakni saqlash uchun sisterna va bochkalar

37. Suyuq ammiak tashish uchun temir yoʻl sisternalari “Suyuq ammiak tashish uchun temir yoʻl sisternalarini qoʻllashda xavfsizlik texnikasi qoidalari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

38. Suyuq ammiak uchun sisterna va bochkalar, 50° S haroratda ularning ichidagi mumkin boʻlgan bosimga hisoblangan boʻlishi kerak. Sisternalar transportda tashish vaqtida, dinamik yuklanishdan kelib chiqqan kuchlanishni hisobga olgan holda hisoblangan boʻlishi kerak.

39. Toʻldirish oxirida minus 25° S dan oshmaydigan haroratli , suyuq ammiak bilan toʻldiriladigan sisternalar issiqlik izolatsiyasi yoki quyoshdan himoyalangan boʻlishi lozim.

40. Suyuq ammiak tashish uchun moʻljallangan sisternalarni, ombor sifatida va boshqa mahsulotlarga ishlatish taqiqlanadi.

5-§. Suyuq ammiakni saqlash uchun ballonlar

41. Suyuq ammiakli ballonlar maxsus xonalarda atmosfera yogʻinlari va quyoshning nurlaridan himoyalangan ayvonli ochiq maydonlarda saqlash mumkin.

42. Xonalarga oʻrnatilgan suyuq ammiakli ballonlar isitish radiatorlari va boshqa issiqlik asboblaridan 1 m dan kam boʻlmagan masofada, ochiq alangali issiqlik manbalaridan 5 m dan kam boʻlmagan masofada boʻlishi lozim.

43. Suyuq ammiakli ballonlar sariq boʻyoqli rangda, “Ammiak” yozuvi esa qora rangda boʻlishi lozim.

44. Ballonlardan foydalanishda ichidagi ammiakni toʻliq sarflash man etiladi. Ballondagi qoldik gaz bosimi 0,05 MRa dan kam boʻlmasligi kerak.

45. Past ishchi bosimda ballondan ishchi gaz berilganida shu bosimga moʻljallangan reduktor ishlatish lozim.

46. Suyuq ammiak ballonlarini portlovchi aralashmalarni hosil qiluvchi moddalar (azotli nordon kaliy, kalsiy va bariy, bertolet tuzlari), yonishni qoʻllovchi gazlar (qisilgan va suyuq holatdagi kislorod va havo).

47. Zaharli va kuchli taʼsir etuvchi moddalar (xlor, xlorpikrin, fosgen, margumishsimon angidrid, sinil kislotasi), yengil alangalanuvchi moddalar (paxta, somon, oltingugurt, djut, penka) bilan saqlash taqiqlanadi.

III. Ishlab chiqarish asbob-uskunalariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Uskunalarga qoʻyiladigan asosiy talablar

48. Ishlab chiqarish uskunalari butun xizmat qilish davrida xavfsizlik talablariga GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish uskunasi. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq javob berishi va ammiakni mis, rux va ularning qorishmalari, alyuminiy birikmalari bilan oʻzaro taʼsir qilishini hisobga olgan holda boʻlishi kerak.

49. Suyuq ammiakni qoʻllovchi tashkilotlar uchun ishlab chiqarish uskunalarni loyihalashtirish, konstruksiyasi boʻyicha montajda, ishlatishda, taʼmirlashda, transportirovka qilishda va qoʻllashda dastlabki maʼlumotlar meʼyoriy hujjatlar talablariga, tayyorlovchi-zavod pasporti maʼlumotlari va mazkur Qoidalarga muvofiq boʻlishi kerak.

50. Kattaligi ammiakni yonishini minimal energiyasidan ortiq boʻlgan energiya manbalarini keltirib chiqaruvchi va portlovchi muhit hosil boʻlishini yoʻqotib boʻlmaydigan, suyuq ammiak qoʻllovchi tashkilotlar jihozi uchun (apparatlar, quvur, oʻtkazgich, armatura) portlash himoyasi va yongʻinni cheklash boʻyicha usul va vositalar nazarda tutilgan boʻlishi lozim.

51. 0,07 MPa (0,7 kgs/sm2 ) dan koʻp bosim ostida ishlayotgan idishlar, sisternalar va bochkalarning foydalanilishi, taʼmirlovi, montaji, tayyorlanishi, tuzilishi 10-dekabr 1997-yilda “Sanoatkontexnazorat” tomonidan tasdiqlangan “Bosim ostida ishlayotgan idishlar xavfsiz foydalanilishi va tuzilishi qoidalari” ga muvofiq boʻlishi shart.

52. Suyuq ammiakni saqlash va qoʻllashda tez alangalanuvchi suyuqliklarni tashib chiqishga moslanmagan qurilmalar va toifalashtirilmagan binolarda saqlash taqiqlanadi.

53. Avariya yoki yongʻin holatida — qurilmalar, surma qopqoqlar, apparatdan yoki sigʻimlardan tez alangalanuvchi suyuqlikni avariyada toʻqish liniyasi soz holatda boʻlishi hamda taniqli belgilarga ega boʻlishi ularga kirish yoʻllari boʻsh boʻlishi kerak.

54. Toʻkish operatsiyalarining ketma-ketligi yoʻriqnoma bilan oldindan koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

55. Tez alangalanuvchi suyuqliklar bugʻlari bino havo muhitiga kirmasligi uchun ishlab chiqarish sharoitlarida toʻkish va quyish jarayonlarining apparatlari, qurilmalari, zichlanganligiga rioya qilish kerak.

56. Rezbali birikmalar zichligiga — kerakli zichlovchi mastika va oʻrovchi materiallardan foydalanish bilan erishish kerak.

57. Tez alangalanuvchi suyuqliklar bilan aloqada ishlaydigan — texnologik uskunalarning harakatlanuvchi birikmalari zichlanishi uchun qirrali zichlanishdan foydalanish lozim.

58. Muntazam va mukammal koʻrik va nazoratdan hamma agregatlarning zichlov moslamalari oʻtkazilishi kerak. Zichlanganlik buzilganda nuqsonli uchastkalar tuzatilishi lozim.

59. Uskunalarga texnikaviy xizmat qilish va uning foydalanishni aniq sharoitlar hisobi bilan taʼmirlash-texnikaviy xizmat qilish va texnologik uskunalarni taʼmirlashi boʻyicha sohaviy nizomlar bilan aniqlanadi.

60. Uskunada — pasport va inventar raqami boʻlishi kerak. Tayyorlovchi zavodning pasporti yoʻqligida, u korxona egalari tomonidan tuziladi.

61. Inventar raqami boʻyicha uskunalar maxsus hisob va davriy koʻrik jurnallariga kiritiladi.

62. Har bir texnologik uskunaga texnologik sxemaning raqamiga muvofiq boʻlgan raqam qoʻyilgan boʻlishi kerak.

63. Xavflilik manbai boʻlgan uskunalarning hamma harakatlanuvchi va aylanuvchi qismlari — konstruktiv toʻsiq bilan toʻsilgan boʻlishi kerak. Moʻljallanishiga qarab va tez-tez foydalaniladigan toʻsuvchi jihozlar, ochiladigan yoki koʻchirib olinadigan butun qoplamalar koʻrinishida bajarilishi kerak.

64. Toʻsuvchi jihozlar yetarlicha mustahkam va mahkamlab qoʻyilgan boʻlishi kerak, ishlab chiqarish ishlari, yigʻishtirish va uskunalarni sozlashga xalaqit bermasligi kerak.

65. Ishlab chiqarish uskunalarining va kommunikatsiyasining joylanishi yongʻin yoki avariya holatida odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilish uchun qulay va xavfsiz sharoit yaratib berish kerak.

66. Ish joyidan katta masofada joylashgan harorat, bosim va boshqa parametrlarni kuzatishni talab qiluvchi texnologik jarayonlar uskunasini nazorat qilish va boshqarish uchun distansion asboblar va pultlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

2-§. Ammiakli kompressor uskunalari

67. Ammiakli kompressor uskunalaridan foydalanish “Sovutish uskunalaridan xavfsiz foydalanish va qurilma Qoidalari”, kompressorni pasporti va mazkur Qoidalar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

68. Kompressorni ishga tushirish va ishlayotgan vaqtida, silindrlarga suyuq ammiakning oʻtib ketishini bartaraf etish kerak.

69. Kompressor bilan soʻriladigan ammiak bugʻlarini qizishi, bir pogʻonali va ikki pogʻonali kompressorlarning, yuqori bosimli pogʻonasi uchun 5° S dan kam boʻlmasligi kerak.

70. Kondensator va bugʻlatkich xamda bevosita sovutgichli akkumulyator va texnologik apparatlardagi bosim koʻtarilishini oldini olish uchun saqlovchi klapanlar orqali ammiak bugʻlarini yopiq tizimga qoʻyib yuborish nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

71. Ammiak sovutkichlariga beriladigan suvni, ishchi yoʻriqnomada belgilangan meʼyoridan ortiq qizib ketishining oldini olish uchun sovutish suvining oqimini doimo kuzatib turish kerak.

72. Kompressor karteridagi moy harorati tayyorlovchi-zavod yoʻriqnomasida koʻrsatilgan kattalikdan oshmasligi kerak.

73. Uskunadan foydalanishda ammiak tizimining germetikligi taʼminlangan boʻlishi kerak. Kompressor salniklari orqali ammiak qoʻyib yuborilayotganligini kimyoviy indikator orqali aniqlanganida, uni zudlik bilan bartaraf etish zarur.

74. Kompressorda taqillash paydo boʻlganida, mashinist zudlik bilan uni toʻxtatish va katta mashinistga xabar berishi hamda mashina boʻlimining sutkali jurnaliga kompressor toʻxtashining sababini yozib qoʻyishi kerak.

75. Sovituvchi ammiak kompressorlarini moylash uchun faqat ana shu maqsadlarga moʻljallangan , tayyorlovchi-zavod yoʻriqnomasida koʻrsatilgan marka moyini qoʻllash lozim.

76. Avtomatik rejimda ishlayotgan kompressor va nasoslarga “Ehtiyot boʻl! Avtomatik ravishda ishga tushadi” degan yozuv osib qoʻyish kerak.

3-§. Nasoslar

77. Suyuq ammiakni haydash uchun qoʻllaniladigan nasoslar, GOST 15110-78 “Kimyoviy ishlab chiqarishlar uchun markazdan qochma nasoslar” va GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarishli uskunalar. Xavfsizlikning umumiy talablari”.

78. Nasoslar, uchqun paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan konstruksiyada boʻlishi shart.

79. Suyuq ammiakni bir joydan boshqasiga oʻtkazish uchun — markazdan qochma salniksiz ikki chekkadan zichlangan yoki boshqa konstruksiyali zichlanadigan nasoslar ishlatish kerak.

80. Salniklar orqali — tez alangalanuvchi suyuqliklarni chiqib ketishi mumkin boʻlgan nasoslardan foydalanish man etiladi.

81. Qoidaga koʻra, soʻrib oladigan yoʻlni minimal masofasini taʼminlash uchun nasoslar texnologik tayinlash chizmasi boʻyicha guruhlar koʻrinishida joylashtirilgan boʻlishi kerak.

82. Nasoslarning tagliklarida, ularni ishlatish jarayonida suyuqliklarni yigʻish uchun hamda yuvish va taʼmirlash vaqtida drenaj sigʻimida qiyalik boʻlishi kerak.

83. Beruvchi-soʻruvchi ventilatsiya tizimi oʻchirilgan yoki buzilgan vaqtda atsetonni haydash nasos stansiyalaridan foydalanish man etiladi.

84. Nasoslarni ishlash vaqtida — ishqalanadigan sirtining moylanishi, salniklar va podshipniklarning harorati doim kuzatib turilishi kerak.

85. Nasoslar tagida moylanadigan materiallar va tez alangalanuvchi suyuqliklarning toʻplanishi man etiladi.

86. Nasoslarning normal ish tartibini buzadigan nosozliklar aniqlangach, nasosni toʻxtatish va nosozlikni bartaraf etish zarur. Nasos, agregat va quvurlarning ishini toʻxtatmay, suv bilan yuvmay va inert gaz bilan tozalamay taʼmirlash ishlarini olib borish taqiqlanadi.

87. Nasoslar texnologik qurilmalarning etajerkalarining ostida joylashganda ularni masofadan boshqarish moslamalari orqali toʻxtatilishi inobatga olinishi shart.

88. Nasoslarning poydevorlari, suv yigʻilish chuqurchalari, nov va pollari doimo tozalikda saqlanishi va toʻkilgan mahsulot va moylardan darhol tozalanishi shart.

89. Tez alangalanuvchi suyuqliklarni haydash uchun nasosxonalardagi havo muhitini nazorat qilish asboblari bilan jihozlanishi shart. Asboblarning nosozligida nasos stansiyalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

90. Nasosxonalarda tez alangalanuvchi suyuqliklar, alangalanuvchi suyuqliklar va shunga oʻxshash materiallarning saqlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Qopqogʻi zich yopiladigan maxsus metalldan tayyorlangan idishda ehtiyoji bir sutkalik boʻlgan moylash materiallari saqlanishi mumkin.

91. Nasos stansiyalarida yongʻinni oʻchirish birlamchi vositalarining mavjudligi va sozligini doimo nazorat qilish lozim.

92. Markazdan qochuvchi (tsentrobejniy) nasoslar uchun mumkin boʻlgan chegaralarda tebranma darajasi va uning saqlanishiga quyidagi qoʻshimcha choralar moʻljallash tavsiya etiladi:

a) agregat markazini sozlash, rotorning dinamik va statik muvozanatini, oqim pulsatsiyasining (pompaj, kavitatsiya) oldini olish, muftalarni muvozanatlashtirish;

b) ruxsat etilgan tebranma darajasini oʻzgarishida agregatni avtomatik ravishda toʻxtatish.

93. Nasos qismlarining materiallarida statistik elektrlarning koʻpayishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

4-§. Bosim ostida ishlovchi idishlar

94. Suyuq ammiak bilan ishlashda, qoʻllanadigan bosim ostida ishlaydigan idish va apparaturalar “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi tomonidan 1997-yil 10-dekabrda tasdiqlangan “Bosim ostida ishlaydigan idishlarning tuzilishi va xavfsiz foydalanish qoidalari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

95. Bosim ostidagi idishlarga xizmat koʻrsatish va ish tartibi Bosh muhandis tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma boʻyicha olib borilishi lozim.

96. Bosim ostida ishlaydigan idishlarni ishga tushirish chizmasi ish joylarida osib quyilgan boʻlishi lozim.

97. Bosim ostida ishlaydigan idishlarning texnik holatini va qoʻllanishini nazorat qiluvchi muhandis-texnik xodim (gurux), oʻz ishini korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan reja boʻyicha olib borishi lozim.

98. Bosim ostida ishlaydigan idishlarning soz holati va xavfsiz ishlashi boʻyicha masʼuliyat, idishlarga xizmat koʻrsatuvchi ishchilar boʻysundirilgan muhandis-texnikka buyruq bilan yuklatiladi. Masʼul shaxs tayinlanganligi haqidagi buyruq raqami va sanasi idish pasportiga kiritilgan boʻlishi kerak.

99. Berkituvchi va berkitib-rostlovchi armatura, idishga bevosita ulangan yoki ishchi muhitni idishga olib keluvchi va olib ketuvchi quvur oʻtkazgichlarga oʻrnatilishi kerak.

100. Berkitish armaturasining maxovigida, armatura ochilishi yoki yopilishida, maxovikning aylanish yoʻnalishi koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

101. Armatura quyidagi markirovkaga ega boʻlishi kerak:

tayorlovchi-korxona nomlanishi yoki tovar belgisi;

shartli oʻtishi mm;

shartli bosim, MRa;

muhit oqimining yoʻnalishi;

material markasi.

102. Legirlangan poʻlat yoki rangli metalldan tayyorlangan, shartli oʻtishi 20mm dan ortiq boʻlgan armatura, pasport sertifikatga ega boʻlishi lozim.

5-§. Resiverlar

103. Suyuq ammiakni saqlashga moʻljallangan resiverlar maxsus xonada — mashinaxonada, apparat boʻlimi yoki ochiq maydonda oʻrnatilishi mumkin.

104. Suyuq ammiakni saqlashga moʻljallangan resiverlar quyosh nurlari va yogʻingarchiliklardan tom (ayvon) va jalyuza devorlar bilan himoyalangan boʻlishi lozim.

105. Sirkulatsion va himoyalovchi resiverlar ostiga tagjom (poddon) yoki xandaklar moʻljallangan boʻlishi lozim.

106. Chiziqli (lineyniy) va oqizish resiverlarini maxsus tagjomlarga (poddon) joylashtirish lozim.

107. Sovutgich qurilma, apparat, idish va texnologik bloklardan avariya holatida (taʼmirlash uchun) suyuq ammiakni boʻshatish, shuningdek issiq bugʻlar bilan sovituvchi qurilmalarni eritishda kondensatni chiqarib ketish uchun hajmi ammiak sigʻimli apparat, idish va blokdan ammiakni qabul qila oladigan, oqizish resiverini tayyorlab qoʻyish lozim.

108. Bevosita sovituvchi sovutish tizimlaridagi koʻchirilayotgan bugʻsimon-suyuqlik ammiak aralashmasidan, suyuq fazani ajratish uchun har bir qaynash haroratiga, suyuqlik ajratuvchi funksiyalarga ega sirkulatsion (yoki himoyalovchi) resiverlarni moʻljallash lozim.

109. Suyuqlik ajratuvchi vazifasini bajaruvchi tikka idish yoki apparatning bugʻ zonasi oʻlchami, bugʻ zonasi kesimida ammiak bugʻining 0,5 m/s dan ortiq boʻlmagan tezligini taʼminlashi lozim.

110. Bir yillik ammiak zaxirasini saqlash uchun qoʻshimcha resiverlarni moʻljallash mumkin. Bunda resiverlar geometrik hajmidan 80% ortiq boʻlmagan holda toʻldiriladi.

111. Sovutish uskunalaridagi chiziqli resiverlarni (unifikatsiyalanmagan) himoyalovchi, oqizuvchi yoki sirkulatsiyaviy resiver sifatida qoʻllash taqiqlanadi.

6-§. Ammiak sovituvchi uskunalar

112. Ammiak sovituvchi uskunalarni qoʻllash va loyihalashtirishda “Ammiak sovituvchi uskunalar tuzilmasi va xavfsiz qoʻllash qoidalari”, “Portlash-yonishga xavfli kimyoviy, neftkimyoviy va neftni qayta ishlovchi ishlab chiqarishlar uchun portlash xavfsizligining umumiy qoidalari” va “Bosim ostida ishlaydigan idishlarning tuzilishi va xavfsiz foydalanish qoidalari” hamda boshqa meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

113. Ammiakni sovitish uchun uskunalarni tayyorlovchi tashkilot tomonidan berilgan qoʻllash hujjatlari komplektida quyidagilar mavjud boʻlishi kerak:

kompressor, nasos, idish va boshqa jihozlar uchun pasport, qoʻllash va xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma;

kompressor va nasoslarning aylanib turuvchi qismlarida echiluvchi himoya toʻsiqlarining mavjudligi va ular ishonchli mahkamlanganligi;

nazorat asboblari, avtomatik himoya va saqlovchi qurilmalarni blokirovkalash vositalari mavjudligi va ulardan foydalanish shart-sharoitlarining tayyorlovchi tashkilot yoʻriqnomasi talablariga muvofiqligi.

114. Belgilangan xizmat muddati oʻtib ketgan jihozlar, ularning keyinchalik foydalanish uchun imkoniyati boʻyicha, maxsuslashtirilgan tashkilot xulosasiga ega boʻlishi kerak.

115. Xizmat koʻrsatish maydonidan 3 metrdan kam boʻlmagan balandlikka, (saqlagich klapanlardan) bino tomining (konyogi) dan 1 metrdan kam boʻlmagan balandlikka, hudud yer yuzasidan 6 metrdan kam boʻlmagan balandlikka gazsimon ammiakni chiqarish man etiladi.

116. Korxona texnik xizmati tomonidan kompressorning saqlagich klapanlar (1 yilda kamida 1-marta) va idishlarning (6 oyda 1-marta) sozligini davriy tekshirilganligini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlishi kerak.

117. Ammiakli sovituvchi uskunalar quyidagilarga ega boʻlishi kerak:

mavjud saqlagich klapanlarining ishlab ketish bosimiga sozlanganligi boʻyicha tayyorlovchi-korxonaning pasporti va yoʻriqnomalari;

saqlagich klapanlar rostlagichining sozligini tekshirish uchun stend;

saqlovchi klapanlardan foydalanish uchun korxona bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yoʻriqnoma;

xizmat koʻrsatuvchi xodimlar (ishchilar va mutaxassislar) oʻqitilganligini tasdiqlovchi hujjatlar;

saqlovchi klapanlar sinov koʻrsatkichlari va rostlanishini avtomatik ravishda yozib boradigan, oʻzi yozar asboblar tamba qulfini mustahkamligi va zichligiga.

7- §. Armatura va quvur oʻtkazgichlar

118. Quvur oʻtkazgichlar tuzilmasi, joylashtirish va ularni oʻtkazish (yotqizish) uslublariga qoʻyiladigan talablar QMQ 2.04.10-98 “10 MPa gacha bosim ostidagi texnologik poʻlat quvurlarni loyihalashtirish boʻyicha yoʻriqnoma” va QMQ 3.05.05-98 “Texnologik jihozlar va texnologik quvurlar” muvofiq boʻlishi lozim.

119. Quvurlarga material va ularning detal hamda armaturalarini tanlashda quvurlar klassifikatsiyasidan, ularning shartli oʻtish yoʻllari va ularda haydalanayotgan muhitning chegaralangan parametrlari, ularni agressiv va erozion tarkibini inobatga olish zarur.

120. Suyuq ammiakni haydash uchun quvurlarning konstruktiv rasmiylashtrilishi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

a) meʼyoriy muddat chegaralarida ularni xavfsiz va ishonchli ishlatishni;

b) loyiha parametrlari bilan muvofiqlikda texnologik jarayonlarni yuritishni;

v) texnologik tugunlar (bloklar)ga qurilma rejasini tuzishda ularning portlash xavfining optimal darajasini, montaj va taʼmirlash ishlarini amalga oshirish qulayliklarini;

g) koʻtarma-transport vositalarini belgilangan loyihada foydalanish qulayligi va bevosita texnik holatini kuzatishni;

d) quvurlarning payvand choklarini termik qayta ishlashni va ularning sinovini;

e) quvurlarni nurashdan, takroriy paydo boʻluvchi chaqmoq va statik elektrdan izolatsiyalash va himoyalashni;

j) quvurlardagi tiqinlarning oldini olishni;

z) quvurlardagi eng qisqa uzunlikni;

i) turgʻun zonalarning paydo boʻlishi va osilishiga yoʻl qoʻymaslikni;

k) quvurlarda deformatsiya haroratini oʻz oʻzidan kompensatsiyalanishi mumkinligini;

l) koʻtarma mexanizmlar, moslama va yongʻin oʻchirish vositalarining erkin joylashtirish mumkinligini.

121. Ichki maʼmuriy, maishiy, xoʻjalik binolari va elektr taqsimlash moslamali binolarda, elektrqurilmalarda, avtomatizatsiya shitlarida, transformator binolarida, shamollatgich kameralarda, issiqlik punktlarida, xodimlar evakuatsiya yoʻllarida (narvon qafaslari, yoʻlak) hamda moʻljallangan barcha binolarda tranzit orqali atsetonni transportlashda texnologik quvurlar yotqizilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

122. Devor, bostirma va pardevor, A va B toifadagi ajratuvchi qoʻshni binolar orqali suyuq ammiakli texnologik quvurlar yotqizilishi, faqat ayrim hollarda, yaʼni texnologik jarayonlarda talab qilinsa ruxsat etiladi. Quvurlarning devordan oʻtish joylari yonmaydigan germetik qurilmaga ega boʻlishi va quvurlarning yotqizilishiga qulaylikni taʼminlashi kerak.

123. Quvurlarning sexga kiritilgan texnologik tugunlari va qurilmalariga qulfli armatura oʻrnatish kerak.

124. Quvurlarni boʻyash va tamgʻalash, muhitning harakat yoʻnalishlari koʻrsatkichlari GOST 14202-69 “Sanoat tashkilotlari quvurlari. Taniqli boʻyoqlari, ogohlantiruvchi belgilar va markalash shitlari” talablariga muvofiq boʻlishi kerak. Suyuq ammiak quvurlari oʻtgan joylarida ogohlantiruvchi belgilar qoʻyish kerak.

125. Portlash xavfi bor boʻlgan texnologik sxemalarda, qoidaga koʻra, suyuq ammiakni transportda tashish uchun statsionar quvurlar sifatida egiluvchan shlanglarni qoʻllash taqiqlanadi. Bunday hollarda maxsus metalli egiluvchan shlanglar qoʻllanilishi kerak.

126. Suyuq ammiakni, statsionar boʻlmagan uskunalarga (temir yoʻl sisterna) toʻkish va quyish operatsiyalari uchun hamda yordamchi operatsiyalar bajarish uchun egiluvchan shlang qoʻllanishiga ruxsat etiladi.

127. Yordamchi operatsiyalarni bajarish (quvurlarni havo oqimi bilan tozalash, nasoslarni, puflovchi gaz va bugʻlarni qaytarish) uchun egiluvchan shlanglarni ulash, faqat ushbu ishlarni oʻtkazish paytida ruxsat etiladi. Shlanglarni quvur bilan ulashda standart boʻlinmalar yordamida amalga oshiriladi.

128. Shlanglarni tanlash, qoʻllash tartibi, ishlatish muddati, tekshirib chiqish, taʼmirlash, tamgʻalash belgilangan tartibda texnik hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

IV. Suyuq ammiakni toʻkish-toʻldirish ishlarida xavfsizlik qoidalari

129. Suyuq ammiak toʻkish-toʻldirish amallari “Suyuq ammiakni tashish uchun temir yoʻl sisternalarini ishlatishda xavfsizlik texnikasi qoidalari” va “Portlovchi, yonuvchi kimyoviy , neftekimyoviy va neftni qayta ishlovchi ishlab chiqarishlar uchun portlash xavfsizligi boʻyicha umumiy qoidalar”, shuningdek boshqa meʼyoriy hujjat, ammiak ombori yoki quyish punktining texnologik reglamentiga qatʼiy muvofiqlikda bajarilishi kerak.

130. Suyuq ammiak toʻkish-toʻldirish ishlarini bajarishda, atmosferali va statik elektrdan himoya choralari oldindan koʻrilgan boʻlishi kerak.

131. Ammiak quyish va toʻkishni tekshirish, sisternalar germetikligini tekshirish, yeng va armaturalarni ulash hamda echish boʻyicha barcha amallar KD markali gaz niqoblarga ega boʻlgan ishchilar tomonidan bajarilishi kerak. Suyuq ammiak kommunikatsiyalaridagi ajratuvchi birikmalarni tortish va qismlarga ajratish boʻyicha ishlarni rezinali qoʻlqoplar va maxsus himoyalovchi kiyimda bajarish kerak.

132. Toʻkish-toʻldirish ishlarini chaqmoq vaqtida bajarish man etiladi.

133. Tez alangalanuvchi suyuqlikli temir yoʻl sisternalarini boʻshatish joyida, estakada chegaralaridagi relslar yerga mustahkam ulangan boʻlishi kerak.

134. Toʻkish-toʻldirish qurilmalari joylashgan temir yoʻllarda teplovoz va parovozlarning harakati man etiladi.

135. Toʻkish-toʻldirish estakadalari yon tomonida yonmaydigan materialli zinapoyalar boʻlishi hamda uzunligi boʻyicha bir-biridan 100m dan koʻp boʻlmagan masofada boʻlishi kerak. Vagon-sisternalarni ajratish, ulash va tartiblanishi toʻkish-toʻldirish punktlaridan tashqarida amalga oshirilishi lozim.

136. Suyuq ammiakni toʻkish va toʻldirish uchun temir yoʻl sisternalarini uzatish va ularni chiqarish, sekin, siltanishsiz va silkinishsiz amalga oshirilishi lozim.

137. Toʻkish-toʻldirish qurilmalari hududida temir yoʻl sisternalarini metalli boshmoq bilan toʻxtatish mumkin emas. Toʻxtatish uchun toʻxtash vaqtida uchqun bermaydigan material ishlatilishi shart.

138. Vagon-sisternalarni toʻkish-toʻldirish joyiga dumalatish va joyidan qoʻzgʻatish uchun dastak sifatida poʻlatli buyumlarni ishlatish man etiladi.

139. Agar vagon-sisternalarni toʻkish-toʻldirishga uzatish va chiqarish parovozlar bilan amalga oshirilsa, ikki qoʻsh oʻqli gʻovakdan qoplamalar yoki yonmaydigan yuk bilan yuklangan vagonlar (platformalar) boʻlishi kerak. Agar sisternalarning uzatilishi teplovozlar bilan amalga oshirilsa, qoplamalar talab qilinmaydi.

140. Toʻkish-toʻldirish qurilmalari hududida parovoz mashinistlarining sifonlash, oʻt qalashni ochish va jadallashtirish, oʻtxona teshigini ochiq tutish, mashʼal yoki yongʻinning boshqa turlaridan foydalanish man etiladi.

141. Toʻkish-toʻldirish ishlari vaqtida sisternani meʼyordan ortiq toʻldirib yuborish man etiladi. Sisternani meʼyordan ortiq toʻldirishga yoʻl qoʻymaslik uchun, toʻkib-toʻldirish punktlari ishonchli avtomatik qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

142. Texnik koʻrikni belgisiz, sizish alomatlari va boshqa nosozliklari mavjudligida vagon-sisternalarni toʻldirishga qabul qilinishi man etiladi. Toʻkib-toʻldirish ishlarini boshlashdan oldin, toʻkib-toʻldirish qurilmalarining sozligini, qoʻshuvchi ventillarni, yerga ulanishi tizimlarini, surilmalarni, shlanglarning zichligini va teleskopik quvurlarni tuzatilganligini tekshirish zarur. Nosozliklar aniqlanganda ularni tezda bartaraf etish kerak.

143. Temir yoʻl sisternalarini tez alangalanuvchi suyuqliklarni toʻkish va toʻldirishga oʻrnatish tartibi, ushbu ishlarni xavfsiz bajarilishini taʼminlashi kerak.

144. Statsionar, omborli (chiqimli) sigʻimlar sifatida temir yoʻllarda boʻlgan temir yoʻl sisternalaridan foydalanish man etiladi.

145. Toʻkib-toʻldiradigan punktlarda vosita va usullar oldindan koʻrilishi shart, shu bilan birga shikastlangan sisternalarni avariyaviy boʻshatish boʻyicha ishlarni bajarish uchun maxsus jihozlangan joylar oldindan koʻrilishi kerak. Ushbu ishlarni bajarishdagi xavfsizlik choralari korxonaning bosh muhandisi bilan tasdiqlangan yoʻriqnomada ifoda etiladi.

146. Toʻkib-toʻldirish tizimi sisternalari, saqlagichlari, quvurlari va boshqa moslamalari ishlatilishda zich, mustahkam, oddiy va qulay boʻlishi lozim.

147. Suyuq ammiakni juda kichik idishlarga (butil, flakon) qadoqlash jarayonlari xavfli va zararli omillari yaʼni ish zonasi havosida efir bugʻlarini chegaraviy ruxsat etilgan konsentratsiya (ChRK) tarkibi yuqori qoʻymaydigan shartlarda oʻtkazilishi lozim.

148. Suyuq ammiakni qoʻyish liniyalari idishdan (butl, flakon) suyuqlikni qaytaradigan vakuum soʻrgʻich qurilmalari bilan jihozlanishi lozim.

149. Suyuq ammiakni qadoqlash chiqim moslamalari, zaxira qaytarma toʻplamlari germetik boʻlishi kerak.

150. Suyuq ammiakni qoʻyish avtomatik va yarim avtomatik liniyalari, tiqinlash, etiketkalash toʻkilgan suyuqliklar tarmoq tizimi boʻlishi kerak.

151. Suyuq ammiakni shisha idishlarga (butil, butilka, flakon) qadoqlash, ishga tushirishi, konveyer liniyasining ishga tushirishi blokirovkalangan boʻlgan amaldagi mahalliy soʻruvchi shamollatgichda oʻtkazilishi lozim .

152. Avtomat va transportlovchi qurilmalar, mexanizatsiyalangan yordamchi liniyalar ishlash jarayonida paydo boʻladigan shisha siniqlari moslamalar (plastmass kurakcha, chyotka ilgak) yordamida maxsus idishlarga tozalanishi va toʻplanishiga qarab yoʻqotiladi.

V. Suyuq ammiakni qadoqlash, tamgʻalash va transportda tashish

153. Texnik suyuq ammiak yuqori toʻkish yoki universal toʻkish asbobli temir yoʻl sisternalariga, avtotsisternalarga, alyumin, poʻlat yoki ruhlangan bochkalarga, shisha idishlarga qoʻyiladi.

154. Yuklovchi sisternalar lyuki yopiladi va plombalanadi.

155. Texnik suyuq ammiakli butillarni qobiqli, yogʻochli, polietilen yoki shishali mahkam yopiladigan tiqin bilan tiqinlanadi, qobiqli va yogʻochli tiqinlar pergament bilan oʻraladi. Tiqinlar tepasi polietilen plyonka bilan qoplanadi va kanopda bogʻlanadi.

156. Butillar GOST 14861-91 “Ishlab chiqarish tarasi” boʻyicha yogʻoch qutilarga joylashtiriladi va payraha yoki polietilen amortizatorlar bilan zichlanadi. Yogʻoch qutilar va payrahalar yonmaydigan moddalar bilan (xlorli kalsiy yoki sulfat ammoniy eritmalarida toʻyingan) singdirilgan boʻlishi lozim.

157. Temir yoʻl sisternalarida ogohlantiruvchi “Xavfli” yozuvi boʻlishi lozim.

158. Bochka va butillar GOST 14192-96 “Yuklarni tamgʻalash” talablariga muvofiq tamgʻalanadi.

159. Suyuq ammiakli har bir bochkaga quyidagi qoʻshimcha belgilar qoʻyiladi:

a) mahsulot nomi va uning navi;

b) ishlab chiqarish sanasi;

v) brutto va netto vazni;

g) partiya raqami, joy raqami;

d) GOST 2768-84 ning “Texnik suyuq ammiak. Texnik shartlar” standarti belgilari;

e) GOST 26319-84 “Xavfli yuklar. Qadoqlash” 3 sinf, 3.2 quyi sinf boʻyicha xavfli belgilar.

160. Suyuq ammiakning har bir butilida koʻrsatilgan belgilar va “Ehtiyot boʻling, moʻrt” va “Yuqoriga, dumalatmang” qoʻshimcha manipulatsion belgilar yopishtiriladi.

161. Suyuq ammiakni havo transportida tashishda faqat yuk samolyotlarida sigʻimi 200m3 dan koʻp boʻlmagan bochkalarda amalga oshiriladi.

162. Bochkalarni temir yoʻlda universal konteynerlarda va yopiq vagonlarda (vagonlab yoki kichik joʻnatmalarda) tashiladi.

163. Suyuq ammiakni butillarda faqat avtomobil transportida tashiladi. Suyuq ammiakni tashishda tashish qoidalariga rioya qilib, qabul qilingan transport turiga muvofiq amalga oshiriladi.

164. Chakana savdo uchun moʻljallangan suyuq ammiakni butil va flakonlarda hamda transport idishlarida quyidagi belgilar mavjud boʻlgan tamgʻalar bilan qoʻyiladi:

a) tayyorlovchi korxona nomi va tovar belgisi;

b) “Suyuq ammiak” mahsulotining nomi;

v) narxi;

g) netto vazni;

d) partiya raqami;

e) tayyorlash sanasi;

j) GOST 2768-84 “Texnik suyuq ammiak. Texnik shartlari” standarti belgisi;

z) “Suyuq ammiak lak, boʻyoq va emallarni eritish uchun moʻljallanadi” koʻrsatmasi;

i) “Yongʻindan saqlang!”, “Ehtiyot boʻling, moʻrt!” ogohlantiruvchi yozuvlari.

165. Qadoqning brutto vazni 20 kg dan oshmasligi kerak.

166. Uzoq masofaga tashish uchun temir yoʻl sisternalaridan va turli sigʻimli bochkalardan foydalaniladi.

167. Nisbatan uzoq boʻlmagan masofaga suyuq ammiakni avtotsisterna yoki bochkalarda avtotransportda tashiladi.

168. Sanoat korxonalarida suyuq ammiakni transportda tashish (yuklash joyidan, ombor hududidan, ombordan sexga, sexdan sexga) hamda texnologik sxemaga koʻra apparatlarga suyuq ammiakni yuklash mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

169. Shishali idishdagi suyuq ammiakning joyini oʻzgartirish, shuning uchun maxsus moslangan zambil va aravalarda, yaʼni transportda xavfsiz tashishni toʻliq taʼminlovchilarda amalga oshirish lozim.

170. Suyuq ammiakni transportda tashish uchun foydalaniladigan idish, GOST 12.3.010-82 ning “Ishlab chiqarish idishi. Foydalanishda xavfsizlik talablari” ga muvofiq boʻlishi lozim.

171. Suyuq ammiakni avtomashinada shisha idish bilan tashishda, harakat vaqtida, toʻxtashda va burilishlarda yuk siljishi va agʻdarilmasligi uchun yukni kuzovga mahkamlash kerak.

172. Suyuq ammiak yoki suyuq ammiak aralashmasini ochiq avtomobillarda yoki avtotsisternalarda tashish kerak.

173. Suyuq ammiak bortli avtomobilning yuk joyi kuzovida tashishda, suyuq ammiak va suyuq ammiak aralashmasiga belgilangan yorliq joylashtirilishi zarur.

174. Suyuq ammiakni avtomobil transportida tashish vaqtida baxtsiz hodisalarning oldini olish maqsadida, harakatlanish yoʻl varaqasida yozilib-belgilangan yoʻnalishda aniq amalga oshirish kerak.

175. Suyuq ammiak va boshqa tez alangalanuvchi suyuqliklar tashuvchi avtomobillar kabina va kuzovida, tashish uchun xizmat koʻrsatishga aloqador boʻlmagan shaxslarning boʻlishi man etiladi.

176. Suyuq ammiak tashuvchi avtotsisternalar quyidagilar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak:

a) ikkitadan kam boʻlmagan kukunli yongʻin oʻchirgichlar va lopatkalar;

b) sisterna korpusiga bir uchi payvandlangan yoki qalaylab ulangan va metall uchi boshqa uchida taʼminlangan metall yerga ulangan zanjir.

177. Sisterna yoki idishdan suyuq ammiak oqishi aniqlansa, darhol toʻxtash va ushbu yuklarni tashish boʻyicha maxsus yoʻriqnomaga muvofiq xavfsizlik choralarini koʻrish kerak.

178. Avtomobil qisqa vaqt toʻxtab turishi yoki toʻxtaganda qoʻl tormozida toʻxtatilgan boʻlishi kerak.

179. Suyuq ammiakni yuklash va tushirish vaqtida avtomobil dvigateli oʻchirilgan boʻlishi kerak.

180. Suyuq ammiak tashuvchi avtomobillar doimiy odamlar gavjum joylarda toʻxtashi taqiqlanadi.

181. Avtomobil transportida suyuq ammiak tashishda kabinada hamda yuklash va tushirish joylarida (10m dan kam boʻlmagan masofada) chekish taqiqlanadi.

182. Yuk joʻnatish maʼmuriyati har bir reysdagi avtomobilda, himoya va yongʻin oʻchirish vositalari mavjudligini tekshirishi lozim.

183. Suyuq ammiakni yuklash va tushirish, transportda tashish ishlarini amalga oshirish uchun xodimlar maxsus yoʻl-yoʻriq olishi kerak.

184. 50 kg dan ortiq va balandligi 2 qatordan yuqori boʻlgan yuklarni tushirish koʻtarma-transport moslamasi va kichik mexanizatsiya vositalari yordamida amalga oshirish kerak.

185. Moslama, qurilma va yuk koʻtarish moslamalarini ishlatish (tal, telfer, lebedka, barcha turdagi kranlar, almashinuvchi yuk ushlovchi organlar, yuk elektr aravalari) “Moslama va yuk koʻtarish kranlarini xavfsiz ishlatish qoidalari” ga muvofiq boʻlishi lozim.

186. Yuklash-tushirish ishlarini olib boradigan ishlab chiqarish joylarida xavfsizlik belgilari bilan jihozlangan va tungi vaqtda ishlarni bajarish uchun yetarlicha yoritilgan boʻlishi lozim.

187. Yuklarni korxona hududida joylashtirish jarayonlari GOST 12.3.020-80 ning “Yuklarni korxonada joylashtirish jarayonlari. Xavfsizlikning umumiy talablari” ga muvofiq boʻlishi lozim.

188. Yuklash-tushirish ishlari “Yuklash-tushirish ishlarida yuklovchilar uchun mehnat xavfsizligi qoidalari” (roʻyxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

VI. Yakuniy qoida

189. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va “Oʻzkimyosanoat” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri v.b. A. XAITOV

Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi raisi D. JAHONGIROVA

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisi B.XODJAYEV

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri B. MATLYUBOV

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vaziri A. IKRAMOV

“Oʻzkimyosanoat” DAK Boshqaruv raisi G. IBRAGIMOV