Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun xavfsizlik meʼyorlarini tasdiqlash haqida (339-son)

29.11.2010

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qaʼrini geologik oʻrganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish Davlat inspeksiyasi BOShLIGʻINING

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan. 2010-yil 4-dekabr, 6-24/11-11701/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-son “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlari toʻplami, 2004-y., 7-son, 64-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun xavfsizlik meʼyorlari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilib, normativ texnik hujjat sifatida eʼtirof etilgan kundan boshlab kuchga kiritilsin va koʻpaytirilsin.

Inspeksiya boshligʻi B. GʻULOMOV

Toshkent sh.,

2010-yil 29-noyabr,

339-son

Oʻzbekiston Respublikasi “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2010-yil 29-noyabrdagi 339-sonli buyrugʻiga ILOVA

Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun

XAVFSIZLIK MEʼYoRLARI

“Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun xavfsizlik meʼyorlari” Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) muvofiq ishlab chiqilgan va koʻmir shaxtalarida dizel yuritmali mashinalarni konstruksiyalashtirish, ishlab chiqarish va ekspluatatsiya qilish boʻyicha toʻplangan tajribalarning umumlashtirilishi asosida tayyorlangan.

Mazkur “Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun xavfsizlik meʼyorlari” kuchga kirishi bilan, “Koʻmir va slanetsli shaxtalar uchun dizel yuritmali transport vositalarini ishlab chiqarish qoidalari” (MakNII, 1974-y) oʻz kuchini yoʻqotadi.

I. BOʻLIM. UMUMIY TALABLAR

1. Mazkur “Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun xavfsizlik meʼyorlari” gaz yoki chang boʻyicha xavfli boʻlgan shaxtalar uchun RV (konda qoʻllaniladigan portlash chiqarishdan xavfsiz) tarzda bajarilgan dizel yuritmali transport mashinalari (er usti dizelevoz va osma yakka relsli yoʻllar)ni konstruksiyalash va ishlab chiqarish uchun joriy etiladi.

2. Dizel yuritmali transport vositalari va komplektlovchi uskunalar konlarda portlash chiqarishdan xavfsiz tarzda ishlangan jihozlarga qoʻyiladigan talablarga mos kelishi kerak. Dizel yuritmali transport vositalarida toksiklik darajasi kam boʻlgan va portlash xavfidan himoyalangan dizel dvigatellari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

3. Yuritmalar uchun portlash xavfidan himoyalangan, ishlash jarayonida eng kam miqdorda gaz ajratuvchi, ikki bosqichli yonish kamerasiga ega boʻlgan toʻrt taktli dizel dvigatellar qoʻllanilishi lozim.

4. Mashinalarni konstruksiyalashtirish vaqtida silindrlarning bir qismi oʻchiq holatda ham ishlay oladigan dizel dvigatellarini, yaʼni chiqindi gazlarni hajmi va toksikligini kamaytirish uchun dvigatel salt rejimda ishlaganida va yuklama oz boʻlgan vaqtda dvigatel silindrlarining faqat bir qismi ishlashini taʼminlay oladigan dvigatellar va yoqilgʻi apparaturalarining konstruksiyalarini tanlash tavsiya etiladi.

5. Dizel mashinalari 5-toifa, u bajarilishi uchun iqlimiy omillarni taʼsir etish qismida (GOST 15510-69) quyidagi:

nisbiy namlikning:

atrof-muhit haroratining yuqori koʻrsatkichi +40° S, quyi koʻrsatkichi –35° S gacha boʻlgan ekspluatatsiya sharoitlarida yaxshi ishlashi kerak.

6. Dizel yuritmali transport vositalari chiqindi gazlarni tozalovchi ikki bosqichli tizim — katalitik va suyuq neytrallovchilar bilan jihozlangan boʻlishlari kerak.

7. Dizel dvigatelining soʻrib olish kollektori mashinist kabinasidan turib boshqariladigan toʻsma qopqoq (zaslonka) bilan jihozlanishi lozim. Ushbu moslama metan-havoli muhitda ishlayotgan dvigatelni favqulodda tartibda toʻxtatish uchun (5 soat dan koʻp boʻlmagan vaqt oraligʻida) silindrlarga boruvchi havo oqimini toʻsib qoʻyadi.

8. Transport mashinasining dizel dvigatelidagi eng koʻp qiziydigan qismining harorati 150° S dan, chiqindi gazlarning harorati — tozalanib sovutilganidan soʻng kon atmosferasiga yuborilayotgan vaqtda — 70° S dan past boʻlishi lozim. Gidrouzatmaning ishchi suyuqligining harorati 85° S dan, sovutish tizimidagi suvning harorati — 95° S dan, motor moyining harorati — 115° S dan ortmasligi kerak.

9. “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishuvga asosan, chiqindi gazlarni bir bosqichli tozalash yoki tozalanmaydigan, gidrouzatmaning ishchi suyuqligi haroratini nazorat qiluvchi qurilmasi boʻlmagan, shuningdek, ishchi suyuqlik sifatida mineral moylarning qoʻllanishi mumkin boʻlgan dizel dvigatellarini ishlab chiqarish va ulardan foydalanishga ruxsat etiladi. Bunda mashinaning barcha ish rejimlarida chiqindi gazlardagi zararli komponentlarning miqdori ruxsat etilgan qiymatdan ortib ketmasligi va ishchi suyuqlikning qizib ketishining oldini olish boʻyicha konstruktiv choralar koʻrilgan boʻlishi shart.

10. Transport vositalarini ekspluatatsiya qilish davomida chiqindi gazlardagi uglerod (IV) oksidi va azot (IV) oksidi miqdorlari azot (I) oksidiga nisbatan hisoblanganida jadvalda keltirilgan qiymatlardan ortib ketmasligi lozim:

Yangi dizel dvigatellarining tozalangan chiqindi gazlaridagi uglerod oksidining hajmiy ulushi 0,05 % (500 rrm) dan ortib ketmasligi lozim.

11. Mashinalarning chiqindi gazlarni chiqarib tashlaydigan tuynuklari mashinist kabinasiga va mashina yonidagi odamlarning nafas olish zonasiga konsentratsiyasi yuqori chiqindi gazlar kirishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda joylashtirilishi zarur. Chiqindi gazlarning tezligi va yoʻnalishi konlardagi changni uyurmalanishiga olib kelmasligi lozim.

12. Chiqindi gazlarni sugʻorish tizimining suvli baki chiqindi gazlarni chiqarib yuboradigan quvurga suv yetkazib beruvchi nasos sathidan yuqoriroqda joylashgan boʻlishi kerak. Nasosga yuboriladigan gaz mexanik aralashmalardan filtr yordamida tozalangan boʻlishi lozim.

13. Portlash xavfidan himoyalangan dizel dvigatellarini ishga tushirish transport vositasiga oʻrnatilgan avtonom portlash xavfidan himoyalangan ishga tushirish moslamasi yordamida amalga oshiriladi.

Dizel dvigateli qoʻlda ishga tushirilganida ishga tushirish dastasi jarayon soʻnggida avtomatik ravishda boshlangʻich holatiga qaytishi lozim.

Sovuq dizel dvigatelini ishga tushirish uchun portlashdan himoyalangan statsionar moslamani qoʻllashga ruxsat etiladi.

14. Dvigatelda ishlab chiqaruvchi tomonidan tavsiya etilmagan yoqilgʻini ishlatish man etiladi.

15. Dizel dvigatellaridagi yoqilgʻini yetkazib berish va yoqilgʻini purkash burchaklarini sozlash mexanizmlarining tuzilishi, sozlashning oʻz-oʻzidan buzilishiga yoʻl qoʻymasligini taʼminlashi lozim, shuningdek dizel dvigatellaridagi chiqindi gazlar zaharliligining eng kam darajasini taʼminlovchi sozlanishning oʻzgarmasdan saqlanishini kafolatlovchi plomba va markirovkalar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

16. Klapanli shtok boʻylab alanga oʻchirishni taʼminlash uchun dizel dvigatellarining klapan yoʻnaltiruvchilari 13 mm dan kam boʻlmagan uzunlikka ega boʻlishlari kerak.

Dizel dvigatelining silindr kallaklari va chiqindi gazlar kollektori oʻrtasidagi birikma qalinligi 1,5 mm dan kam boʻlmagan metall yoki temir-asbestli qistirmalar yordamida zichlashtirilishi lozim.

17. Dizel dvigatelidagi karterning soʻrish tizimi bilan birlashtiruvchi ventilatsion teshiklar soni minimal boʻlishi kerak. Bu teshiklar hamda soʻrish va chiqarish tizimlaridagi tiqinlar alanga oʻchiruvchi moslamalar bilan jihozlanishi lozim.

18. Dvigatelning yoqilgʻi tizimidan havoni chiqarib yuborish uchun qoʻl nasosi, shuningdek havosi boʻlgan yoqilgʻini yoqilgʻi bakiga chiqarib tashlash uchun magistral koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

19. Portlash chiqish xavfsizligini taʼminlash maqsadida dizel yuritmali transport mashinasining soʻrish va chiqindi gazlarni chiqarib tashlash tizimlari alanga oʻchirish moslamalari bilan toʻsib qoʻyilgan boʻlishi kerak. Alanga oʻchirish moslamasining kirishdagi haqiqiy kesimi soʻruvchi quvur teshiklari yuzasidan kam boʻlmasligi, chiqishda esa — dvigatelning chiqindi gazlarni chiqarib tashlash quvuri teshigi yuzasidan kamida ikki martaga kattaroq boʻlishi kerak.

20. Plastinkasimon alanga oʻchirish moslamalarini qoʻllanilganida plastinalar eni (plastinalar oʻrtasidagi tirqish uzunligi) — 50 mm dan kam, qalinligi — 1,5 mm dan ortiq boʻlmasligi, plastinalar oʻrtasidagi masofa (tirqish kengligi) — soʻruvchi tizimlardagi alanga oʻchirish moslamalari uchun — 0,5 mm dan, chiqarib yuborish sistemalaridagi alanga oʻchiruvchilari uchun — 0,8 mm dan koʻp boʻlmasligi kerak.

Donador materiallardan tayyorlangan alanga oʻchiruvchi moslamalar qoʻllanilganda donalar diametri 4 mm dan katta boʻlmasligi, portlash chiqishidan himoya qiluvchi donalar qatlamining balandligi 18 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

Alanga oʻchiruvchi moslamalar doimiy ravishda tozalanib turilishi uchun oson echiladigan va mexanik shikastlanishlardan ishonchli tarzda himoyalangan boʻlishlari lozim.

21. Alanga oʻchirish moslamalarining konstruksiyasi dizel yuritmali transport mashinalari toʻliq yuklanish bilan 8 soat davomida almashtirilmasdan ishlashini taʼminlab berishi lozim.

Alanga oʻchirish moslamalarining korpuslari, ularning portlash chiqishidan himoyalovchi gardishlari (flanetslari), chiqindi gazlarni chiqarib tashlash kollektori va chiqarib tashlash quvuri, alanga oʻchiruvchi tirqish va kanallarni hosil qiluvchi moslamalarning qismlari faol korroziyaga uchramaydigan, ekspluatatsiya vaqtida vujudga kelishi mumkin boʻlgan issiqlik, kimyoviy va boshqa taʼsirlarga chidamli boʻlgan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

22. Soʻruvchi va chiqindi gazlarni chiqarib yuboruvchi quvurlar kamida 0,8 MPa bosimga moʻljallangan boʻlishi va hisoblangan bosimdan 1,5 baravar katta boʻlgan bosimga nisbatan gidravlik sinovdan oʻtkazilishi shart.

Sinovdan oʻtgan detallar va yigʻma birikmalarga “DI” belgisi qoʻyilishi lozim. Gidravlik sinovlardan oʻtganligi haqida guvohnoma boʻlishi kerak.

23. Suvli suyuqlik neytrallovchilarning va yoqilgʻi baklarining hajmlari dizel yuritmali mashinalar dvigatelning nominal yuklamasi bilan 6 soat davomida uzluksiz ishlashini taʼminlab bera olishi zarur.

24. Transport vositalaridagi mashinistlarning kabinalari, ularning soni (bir yoki ikki) va konstruktiv tuzilishi — xavfsizlik va mashinist uchun qulaylik yaratish shartlaridan kelib chiqib, mashina istalgan yoʻnalishda harakatlanganida koʻrishning zarur doirasi taʼminlanishini inobatga olgan holda loyihalashtirilishi lozim.

25. Kabina tomining qalinligi 5 mm dan kam boʻlmagan poʻlat listdan tayyorlangan boʻlishi kerak, tomning kengligi mashinaning rama boʻyicha kengligidan ortiq, kapot qismi kengligidan kam boʻlmasligi, shuningdek uzunligi boʻyicha butun kabinani yopib turishi lozim.

Kabinaning old qismi singanda oʻtkir va mayda parchalarga boʻlinmaydigan shaffof material bilan qoplangan boʻlishi kerak.

26. Mashinist kabinasida dvigatelning moylash tizimidagi moy bosimi va haroratini, dvigatelning sovutish tizimidagi haroratni, yoqilgʻi sathini, harakat tezligini, dizel dvigateli ishlashining motosoatlari, bosib oʻtilgan yoʻlni nazorat qilib turuvchi qurilmalar oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Qurilmalar tegishli jadvallar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

Gidravlik uzatmali mashinalarda ishchi suyuqlik bosimi va haroratini nazorat qiluvchi qurilmalar oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

Pnevmatik uskunalar boʻlganida, havo bosimini nazorat qiluvchi qurilma boʻlishi kerak.

Bevosita baklarda yoqilgʻi, moy va suv sathini vizual nazorat qiluvchi qurilmalar oʻrnatilishiga ruxsat beriladi.

Mahalliy shamollatish ventilyatorlari bilan shamollatib turiluvchi tayyorlov lahimlarida va chiquvchi havo oqimi boʻlgan lahimlarda, III toifaga mansub shaxtalarda, gaz boʻyicha yuqori toifali va bexosdan gaz otilishi xavfi mavjud shaxtalarda ishlashga moʻljallangan dizel yuritmali transport vositalari kabinalarida metan miqdorini oʻlchab turuvchi avtomatik nazorat qurilmalari oʻrnatilishi uchun joy ajratilgan boʻlishi lozim, shuningdek dizelevoz mashinisti dispetcher bilan bogʻlanishini taʼminlab beruvchi aloqa apparaturasining oʻrnatilishi va tok manbaiga ulanishi, harakatdagi lokomotiv kabinasidan turib rels oʻqlarini boshqarish imkonini beruvchi moslamaning joylashtirilishi koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

27. Mashinada quyidagi boshqaruv organlari boʻlishi kerak:

a) dvigatelni ishga tushirish;

b) dizel dvigatelining aylanish chastotasini oʻzgartirish (akselerator);

v) lokomotivning “oldinga”, “orqaga”, “neytral” (reversor) harakatini va tezligini tartibga solish;

g) ishchi va favqulodda tormozlash tizimi;

d) yoritish;

e) qumli tizimni (faqat yer usti relsli dizelevozlar);

j) oʻt oʻchirish tizimini;

z) toʻxtab turishga moʻljallangan mexanik tormoz;

i) tovush signali;

k) ishga tushirish vaqtida qoʻshimcha yoqilgʻi berish;

l) yoqilgʻi berishni toʻxtatish.

28. Barcha nazorat qurilmalari mashinistning koʻrish doirasida joylashgan boʻlishi lozim. Boshqaruv richaglari qulay va qoʻl bemalol yetadigan qilib joylashtirilishi lozim. Boshqaruv organlarining konstruksiyasi va joylashuvi shunday boʻlishi lozimki, kabinadan tashqarida turgan mashinist harakatni boshqara olmasligi kerak. Kabina ikkita boʻlsa, ikkala kabinaning boshqaruv organlari va dizelevoz harakatini nazorat qilish vositalari bilan jihozlanishi bir xilda boʻlishi lozim.

29. Dizel dvigatelining aylanish chastotasini boshqarish richagi (akselerator richagi) va lokomotiv harakatini boshqarish richagi (reversor) echib olinadigan boʻlishi lozim.

Konstruksiya reversorning faqat neytral holatda echib olinishiga moʻljallangan boʻlishi kerak. Bunday holatlarda transport mashinalari dizel dvigateli ishlayotgan yoki tinch turishidan qatʼi nazar, toʻxtab turish tormozi bilan toʻxtatilgan boʻlishi kerak.

30. Dizel yuritmali transport mashinalari dizel dvigatelidagi eng qiziydigan yuza harorati 150° S dan, chiqindi gazlarning kon atmosferasiga chiqishidagi harorati, suyuq neytrallovchidagi suv harorati, gidrotizimdagi ishchi suyuqlik harorati 75° S dan oshganida, hamda dvigateldagi moy va gidrotizimdagi suyuqlik bosimlari joiz darajadan tushib ketganida dizel dvigatellarini avtomatik ravishda toʻxtatuvchi himoya moslamalari bilan jihozlangan boʻlishlari lozim. Dvigatelning yoqilgʻi tizimida purkovchi nasosga yoqilgʻi berilishini toʻxtatib qoʻyuvchi favqulodda toʻxtatish qurilmasi boʻlishi kerak, bunda dvigatelning toʻxtalishi signal kelganidan keyin 100 soniyadan ortiq boʻlmagan vaqt ichida sodir boʻlishi kerak.

31. Issiqlikdan himoya qilish qurilmasining konstruksiyasi uning ishlashini nazorat qila olish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

32. Dizel dvigatelining soʻrib oluvchi va chiqarib tashlovchi tizimlariga tutash boʻlgan quvurlari aniqlikning 3 sinfi boʻyicha bajarilgan rezbali gaykalar bilan biriktirilishi lozim. Iplar soni 5 tadan, rezba qadami — 0,7 mm dan kam boʻlmasligi kerak. Silkinish va vibratsiya vaqtida gaykalarning oʻz-oʻzidan boʻshab ketishiga yoʻl qoʻymaydigan maxsus qurilmalar koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

33. Chiqindi gazlarni chiqarib tashlovchi va soʻrish tizimlariga alanga oʻchiruvchi aralashma yoki suv yuborish uchun moʻljallangan kirish joylari, shuningdek chiqindi gazlardan namuna olish uchun moʻljallangan shtutserlar uzunligi 13 mm dan kichik boʻlmaganida diametri 1 mm dan kichik yoki uzunligi 5 mm dan kichik boʻlmaganida diametri 0,8 mm dan kichik kanallar koʻrinishidagi alanga oʻchiruvchilarga ega boʻlishlari kerak.

34. Yoqilgʻi tizimining konstruksiyasi va zichlanishlarining sifati yoqilgʻi oqib ketishiga yoʻl qoʻymasligi kerak. Yoqilgʻi magistrallari shikastlanishdan, titrashlardan himoyalangan boʻlishi hamda dizel dvigatelining sovutilmaydigan va aylanadigan qismlaridan, dvigatelning chiqindi gazlar chiqariladigan quvuri, chiqindi gazlar kollektori yuzalaridan kamida 25 mm narida oʻtkazilgan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi oʻtkazuvchi quvurlar shikastlanishdan himoyalangan boʻlishi hamda paydo boʻlgan yoriqlar va deaeratsiya natijasida sizib chiqayotgan yoqilgʻi dizel dvigatelining aylanayotgan yoki sovutilmaydigan qismlariga tushmaydigan tarzda oʻtkazilishi lozim.

Yoqilgʻi quvurlarining alohida qismlari moyga chidamli shlanglar yordamida yoki qattiq kavshar vositasida kavsharlash yoʻli bilan birlashtirilishi lozim.

35. Dizelevozning yoqilgʻi baki mexanik va issiqlik taʼsirlaridan himoyalangan boʻlishi, yoqilgʻi quyish shlangi ulanganida avtomatik tarzda ochiladigan va shlang olinganida avtomatik tarzda yopiladigan klapanga ega boʻlishi lozim. Bakda boshqa toʻldirish teshiklari boʻlmasligi kerak. Yoqilgʻi quyilayotgan vaqtda uning oqib ketishi va dvigatel ishlayotgan vaqtda yoqilgʻining sachrashi istisno qilinishi lozim.

Yoqilgʻi bakidagi tuynuk (sapun) bakdagi havo bosimini muvozanatda ushlab turish uchun xizmat qilib, alanga toʻsuvchi bilan himoyalangan boʻlishi lozim.

Alanga toʻsuvchining konstruksiyasi uni oson almashtirilishi uchun qulay boʻlishi kerak.

36. Transport mashinasi va dizel dvigatelining alyuminiy qotishmasidan tayyorlangan qismlari friksion uchqun hosil boʻlishidan xavfsiz boʻlgan materiallardan bajarilgan mustahkam toʻsiqqa ega boʻlishi zarur. Bunda uchqun qilish xossalari kamaytirilgan va tarkibidagi magniy miqdori 0,5% dan koʻp boʻlmagan birlamchi alyuminiy qotishmalari qoʻllanilishi kerak.

37. Dizel yuritmali transport mashinalarining mexanik, gidravlik, dizel va elektr uskunalarini hamda lokomotivning alohida mexanik va elektr qismlarini tayyorlash uchun moʻljallangan materiallar Oʻzbekiston Respublikasining norma va standartlari talablariga javob berishi zarur.

Dizel dvigatellarining yordamchi agregatlari uzatmalarining tasmalari va qayishqoq muftalar elementlari yonishi qiyin materiallardan tayyorlanishi kerak.

Motor, transmission, gidravlik moylar uchun alohida yongʻin xavfsizligi talablari qoʻyilmaydi.

Gidrotizimlarning ishchi suyuqliklari yonmaydigan boʻlishi lozim.

Barcha tizimlarning shlanglari aylanayotgan detallarga tasodifan tegib ketishi natijasida mexanik shikastlanmasligi uchun himoya qatlamiga ega boʻlishlari kerak.

38. Dizel yuritmali transport mashinalarining elektr jihozlari portlashdan xavfsiz qilib tayyorlangan boʻlishi (shu jumladan avtonom manba sifatida qoʻllanilayotgan akkumulyator batareyalari ham), ortiqcha yuklanish va qisqa tutashuvdan himoyaga ega boʻlishi lozim.

Elektr jihozlar izolatsiyasining qarshiligi 500 kOm dan kam boʻlmasligi kerak.

Toʻgʻrilagichli choʻtkasiz oʻzgaruvchan tok generatorlarini qoʻllash tavsiya etiladi.

Elektr oʻtkazgichlarning ikkala uchi ham belgilab qoʻyilgan boʻlishi kerak. Kabellarning belgilanishi texnik hujjatlarda koʻrsatilishi shart. Kabellarni ulab uzaytirish taqiqlanadi.

39. Yoritish tizimi yaqin va uzoqni yoritish uchun moʻljallangan yoritqichlarga ega boʻlishi kerak. Yer usti va osma dizelevozlardagi uzoqni yoritish uchun moʻljallangan yoritqichlarning tormoz yoʻli masofasidagi yoritilganlik darajasi 2 lk dan kam boʻlmasligi lozim.

40. Yoritish tizimi:

a) dvigateli ishlayotgan mashinalar toʻxtash joyida oq rangli lampa oʻchirilganida ikkala farada ham qizil rangli lampalar yoqilishini;

b) harakatlanish davomida old faralarda oq rangli lampa yoqilishi va dizelevoz harakatlanishi bilan orqa faralarda qizil lampa yoqilishini taʼminlashi zarur.

41. Faralarning reflektorlari mexanik shikastlanishning oldini olish maqsadida toʻr yoki panjara bilan himoyalangan boʻlishlari lozim.

Portlashdan xavfsiz mashinalar faralari tom oʻlchamlaridan chetga chiqmasliklari va farani 30 — 50 mm ga yopib turuvchi himoya kojuxi bilan taʼminlangan boʻlishlari lozim.

42. Yoritish qurilmalari vibratsiyaga bardoshli boʻlishlari kerak. Barcha elektr simlari mexanik shikastlanishdan himoyalangan boʻlishi lozim.

43. Yoritish zanjirlari va tovushli elektr signallaridagi nominal kuchlanish 24 V dan oshmasligi va bunda lampalardagi kuchlanish nominaldan 4 foizdan koʻpga farq qilmasligi kerak.

44. Dizel dvigatellarining moylash tizimi va gidroyuritmalar GOST 12.2.040-79 “Hajmli gidroyuritmalar va moylash tizimlari”ga mos kelishi lozim.

45. Yer osti lahimlarida dizel dvigatellari oʻchiq holatda turgan transport mashinalarini belgilash uchun qizil rangli avtonom (koʻchma) yoritqichlardan foydalanishga ruxsat beriladi va mashinalarning konstruksiyalarida ularni oʻrnatish uchun joylar koʻzda tutilishi lozim.

46. Dizel yuritmali transport mashinasi mashinist kabinasidan turib boshqariladigan yongʻinga qarshi statsionar qurilma va koʻchma alanga oʻchiruvchi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Statsionar yongʻinga qarshi qurilmasining toʻldirilgan holatida uglerod oksidining massasi 6 kg dan kam boʻlmasligi kerak. Statsionar qurilmadan chiqqan quvurlar uglerod oksidini dizelning soʻruvchi va chiqarib tashlovchi tizimlariga, yoqilgʻi bakiga va yoqilgʻi nasoslariga bir vaqtning oʻzida yetkazib berilishini taʼminlay olishi lozim.

Yongʻinni oʻchirish qurilmasi ishga tushirilganidan keyin dizel dvigateli 25 sek dan ortiq boʻlmagan vaqt ichida toʻxtashi lozim.

Koʻchma alanga oʻchirgich ichida 4 kg dan kam boʻlmagan kukun yoki 2 kg uglerod (IV) oksidi boʻlishi kerak.

47. Dizel yuritmali transport mashinasi kabinadan turib boshqariladigan tovushli ogohlantirish signalizatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Tovush darajasi 1 metrlik masofa uchun 95 dB dan kam boʻlmasligi kerak.

48. Chastotaning oktava doirasidagi tovush bosimi darajasi va mashinistning ish joyidagi (kabinasidagi) tovushning ekvivalent darajasi (tovush darajasining qabul qilingan meʼyori 80 Db boʻlganida), ularning tebranishlari, smena almashgan vaqtdagi uzilishi, mashinist ish joyidagi chastotaning oktava doirasidagi tebranishlar darajasini inobatga olgan holda, meʼyoriy hujjatlarda belgilangan qiymatlardan oshmasligi lozim.

49. Dizelevozlarning detallari va agregatlari quyidagi rangli boʻyoqlarga boʻyalishi lozim:

1) och ranglarda — rom, kapot, mashinist kabinasining ichki va tashqi yuzalari, rom va kapot ichida joylashgan barcha jihozlar (konditsioner, chiqindi gazlarni chiqarish patrubkasi va dizeldan tashqari), sisterna-vagonetka, moy stansiyasi.

2) qizil rangli — gidropnevmoakkumulyator, yongʻinga qarshi himoya vositalari, yoqilgʻi va suv baklari, portlashdan himoya qilingan uskunalarning markirovkasi va moylash nuqtalari.

3) qora rangda — gʻildirak markazlari, tormoz kolodkalari, bandajlar, ilgak prujinalarining buksalari, bufer qurilmalari va kabina poli.

Rom va buferlarning vertikal qirralari 45° qiyalikda sariq-qora rangga yoʻl-yoʻl qilib boʻyalishi lozim. Yoʻllarning kengligi 120 mm dan oshmasligi kerak.

Dizelevozning yon tomonlarida koʻtarish uchun maxsus ilgichlarning joylashishi va lokomotiv massasi koʻrsatilishi lozim.

50. Mashina romining old tomonida quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan jadval oʻrnatilgan boʻlishi kerak:

a) ishlab chiqaruvchi zavodning tovar belgisi;

b) transport mashinasining nomi va belgisi;

v) ishlab chiqaruvchi zavodda belgilangan tartib boʻyicha mahsulotning tartib raqami;

g) ishlab chiqarilgan sanasi.

II-BOʻLIM. YER USTI DIZELEVOZLARI UChUN XAVFSIZLIK MEʼYoRLARI

51. Ogʻirlikning oʻqlar boʻyicha notekis taqsimlanishi dizelevozning har bir oʻqiga toʻgʻri keladigan oʻrtacha haqiqiy ogʻirlikning 6 foizdan oshmasligi lozim.

Dizelevozning konstruksiyasi uni qismlarga ajratib turib transportda shaxtaga tashish imkoniyatini berishi lozim.

Rama va kapot ichki agregatlarni mexanik shikastlanishdan va atmosfera taʼsiridan ishonchli himoya qilishi kerak. Kapotning shchitlari olib qoʻyiladigan yoki ochiladigan boʻlishi va joriy taʼmirlash ishlarini bajarish uchun qulay joylashgan boʻlishi lozim.

Tirkama massasi 8 tonna va undan ortiq boʻlgan dizelevozlar markazda joylashgan bitta yoki ikki tomonda joylashgan ochiq yoki yarim ochiq turdagi, tomlari va ikkitadan chiqish joylari (oʻng va chap tomondan)ga ega boʻlgan, deraza oʻrni shaffof material bilan qoplangan kabinalar bilan jihozlanishi lozim. Kabinalarda xavfsizlik va yaxshi koʻrinish taʼminlangan boʻlishi lozim. Kabina oʻlchamlari mashinist hamda dizelevozning boshqaruv organlarining qulay joylashuvini texnik estetika va ergonomika talablariga mos ravishda taʼminlashi lozim.

52. Dizelevoz kabinalarining konstruksiyasi shunday boʻlish kerakki, harakat davomida mashinistga koʻrinmaydigan maydon: ikki kabinali dizelevozlar uchun — 1,5 m, kabinasi bir tomonda joylashgan dizelevozlar uchun — 18 m, kabinasi markazda joylashgan dizelevozlar uchun — 15 m ni tashkil qilishi lozim.

53. Kabinadagi boshqaruv, himoya va nazorat apparaturasi mashinani boshqarishda mashinistni siqib qoʻymasligi, kabinaga kirish va undan chiqishga xalaqit bermasligi kerak.

54. Dizelevozning kabinasida balandligi boʻyicha sozlanuvchi, kamida 0,12 m2 yuzaga ega boʻlgan va issiqlik oʻtkazuvchanligi kam hamda vibratsiyani soʻndiruvchi material bilan qoplangan kursi boʻlishi lozim. Kengligi 1050 mm dan katta boʻlgan dizelevozlarda stajyor uchun moʻljallangan echib olinuvchi kursilar oʻrnatilishi koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

55. Tormozlanish tizimi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

a) toʻxtash joyida tormozlanishni — gʻildiraklarning relslar bilan ulanish koeffitsiyenti 0,17 ga teng boʻlgan qiymatida 0,05 qiyalikda hisoblangan ogʻirlikdagi poyezdni uzoq vaqt ushlab turish;

b) operativ (ishchi) tormozlanishni — poyezdning tezligini butunlay toʻxtagunicha boshqarish va kamaytirish;

v) tezkor tormozlanishni — koʻmir shaxtalarida xavfsizlik qoidalarida belgilangan tartibda poyezdni yoʻlda toʻxtatish — bunda tormoz yoʻli hisoblangan ogʻirlikka ega yuk ortilgan sostavni tashishda 40 m gacha, dezelevozning shatakli ogʻirligi 10 t dan koʻp boʻlgan yuk ortilgan sostavni tashishda 80 m gacha, odamlarni tashishda 20 m gacha boʻlishi kerak. Dizelevoz(sostav)ning tezkor toʻxtalishi barcha tormoz tizimlari yordamida amalga oshirilishi lozim;

g) dizel dvigateli yordamida tormozlanishni.

56. Tormoz tizimining ishga tushish vaqti 2 soniyadan oshmasligi kerak.

57. Tormoz tizimi elementlarini mustahkamlik boʻyicha hisoblashda eng katta tormozlanish kuchining dizelevoz ogʻirligiga boʻlgan nisbati 0,3 ga teng qilib qabul qilinishi kerak.

58. Kolodkali (diskli) tormozda ikkita uzatma boʻlganida, ularning mustaqil ravishda ishga tushirilishini taʼminlash zarur.

Toʻxtab turishdagi tormozlanish uchun qoʻlda qotiriladigan uzatmaga ega boʻlgan kolodkali (diskli) tormozlar yoki normal yopiluvchi kolodkali mexanik tormozlar ishlatiladi (tormozning ishga tushirilishi siqilgan prujinalar yordamida amalga oshiriladi).

59. Tormozni boshqarish mashinist kabinasidan turib richagli qoʻl uzatmasi, oyoq pedali yoki shturval yordamida amalga oshiriladi.

60. Agar dizelevozning ishchi tormozi pnevmatik uzatmali boʻlsa, pnevmatik tizimdagi bosim 0,6 MPa dan oshmasligi kerak.

61. Tormoz tizimining konstruksiyasi tormoz kuchlanishini hamma gʻildiraklarga teng taqsimlanishini taʼminlashi zarur.

62. Tormoz tizimi konstruksiyasidagi elementlar ramaning pastki zihidan chiqib ketmasligi kerak.

63. Dizelevoz namligi 7 foizgacha boʻlgan, elangan va loydan tozalangan quruq qum (donalarining oʻlchami 0,5-2 mm) yetkazib beruvchi qumli tizim bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

64. Dizelevozlar amortizatsiyalovchi tortma va zarbali tirkash qurilmalari bilan jihozlanishlari lozim. Dizelevoz konstruksiyasida avtomatik va qoziqli ulash qurilmalarining oʻrnatilishi koʻzda tutilishi kerak.

65. Dizelevozlar bufer qulochi 150 mm dan kam boʻlmagan (amortizatorlar boʻlganida — uning siqilgan holati uchun) buferli-shataklash qurilmalari bilan jihozlanishi lozim. Amortizatorning bikrligi 0,8-1 N/mm dan koʻp boʻlmasligi kerak.

66. Gʻildiraklarning yangi bandajlari uchun klirensning kattaligi 80 mm dan kam boʻlmasligi kerak. Dizelevoz gʻildiraklari bandajining profili GOST 7873-75 talablariga javob berishi lozim.

67. Dizelevozlarda domkrat va samostavlar, shuningdek vagonetkalarni ulovchi zanjirlar joylashtirilishi uchun joy ajratilgan boʻlishi kerak.

III-BOʻLIM. YAKKA RELSLI OSMA DIZEL YOʻLLAR UChUN XAVFSIZLIK MEʼYoRLARI

1-§. Umumiy talablar

68. Yakka relsli yoʻllar gaz va changdan xavfli boʻlgan koʻmir shaxtalaridagi tarmoqlangan gorizontal va qiya lahimlarda jihozlarni, materiallarni, odamlarni qayta ortmasdan yetkazish uchun moʻljallangan.

69. Yakka relsli yoʻl tarkibida quyidagi uskunalar boʻlishi lozim:

a) yakka relsli poyezd;

b) yakka relsli yoʻl;

v) yordamchi uskunalar (dizel dvigatelini ishga tushirish agregati, dizel yoqilgʻisi uchun sisterna va nasos, chiqindi gazlar tarkibini ekspress tashxisi uchun asboblar, gidrotizimni toʻldirish uchun jihozlar komplekti va b.).

70. Yakka relsli poyezd dizel lokomotiv, yuk tashuvchi telejka (arava), yoʻlovchilar uchun moʻljallangan salonlar va ogʻir yuk tashishga moʻljallangan moslamalardan iborat. Poyezd elementlari ssepkalar (ilgaklar), kontrssepkalar (kontrilgaklar) va boshqaruv kommunikatsiyalari bilan bogʻlangan boʻlishi lozim.

71. Yakka relsli yoʻl osma armaturali yakkarels seksiyalaridan, temir yoʻl stryelkalarini burish moslamalari va chekka tayanchlardan tashkil topadi.

§ 2. Yakka relsli dizelli lokomotiv

72. Dizelli lokomotiv gidrouzatmali dizel seksiyasi, yuk tortuvchi bloklar, tormozli aravalar, mashinist kabinasidan iborat. Lokomotiv tarkibiy qismlarining oʻlchamlari ularni maxsus liftda shaxtaga tushirish uchun moʻljallangan boʻlishi kerak. Zarur holatlarda, dizelevoz vertikal va gorizontal egriliklarga mos kelishini taʼminlash maqsadida lokomotivning tarkibiy qismlari sharnirli birikkan boʻlishi kerak.

73. Yuk tortish bloklari ikkita futerlangan yetakchi gʻildiraklardan va ularni yakka relsga siqib qoʻyuvchi qurilmadan iborat. Futerovka materiali koʻmir shaxtalarida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan materiallar uchun qoʻyiladigan talablarga javob berishi lozim. Lokomotivda yetakchi gʻildiraklarning relslarga siqilish kuchini nazorat qiluvchi qurilma boʻlishi lozim.

74. Poyezd ikkita boshqaruv kabinasiga ega boʻlishi lozim: bittasi sostav boshida, ikkinchisi oxirida.

Kabina singanda mayda boʻlaklarga boʻlinmaydigan old oynaga ega boʻlishi lozim. Eshik oʻrinlarining kengligi 0,7 m dan, balandligi 1,0 m dan kam boʻlmasligi kerak.

75. Lokomotiv quyidagilarni taʼminlovchi boshqaruv tizimiga ega boʻlishi kerak:

a) yuk tortishni ishga tushirish va toʻxtatish, tezlikni oʻzgartirish, tormozlanishni;

b) boshqarish faqat bitta kabinadan turib amalga oshirilishini.

76. Dizelli lokomotiv operativ (ishchi), toʻxtatib turish, avariyali tormozlanish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

77. Operativ (ishchi) tormozlanish tizimi tezlikni oʻzgartirish va toʻliq toʻxtatilgunicha poyezdni sekinlashtirishni taʼminlashi lozim.

78. Toʻxtatib turuvchi tormozlanish tizimi hisoblangan ogʻirlikka ega boʻlgan poyezdni maksimal qiya lahimda tura olishini taʼminlashi lozim, bunda tormoz kuchi zaxirasining yoʻl ekspluatatsiyasi uchun ruxsat etilgan maksimal qiyalikdagi hisoblangan yuklamaga nisbati 2,5 dan kam boʻlmasligi kerak.

79. Avariyali tormozlanish tizimi qoʻl bilan hamda maksimal tezlik (2 m/s) 25 foizga ortganida yoki sostav uzilgan vaqtda avtomatik tarzda ishga tushishi va hisoblangan ogʻirlikka ega boʻlgan poyezdni maksimal qiya lahimda, 10 m dan koʻp boʻlmagan yoʻlda 35 m/s2 dan katta boʻlmagan sekinlashish bilan toʻxtatishini taʼminlashi lozim.

§ 3. Yoʻlovchilar saloni

80. Salon kuzovi yopiq bajarilishi va himoya toʻsiqlari bilan jihozlangan eshik oʻrnilariga ega boʻlishi lozim. Eshik oʻrnilarining balandligi 1,0 m dan, kengligi esa — 0,7 m dan kam boʻlmasligi kerak.

81. Bir yoʻlovchiga toʻgʻri keladigan pol yuzasi 0,41 m2 dan kam boʻlmasligi kerak. Oʻrindiqlar konstruksiyasi lahimning qiyalik burchagi qanday boʻlishidan qatʼi nazar, odam tanasi joylashuvi uchun qulay boʻlishi lozim. Oʻrindiqlar materiali sanitariya-gigiyenik talablarga javob berishi lozim.

82. Salon amortizatorlarda osib qoʻyilishi lozim.

83. Yoʻlovchi salonining konstruksiyasi unda shikastlangan odamlarni tashiydigan zambil joylashtirilishini taʼminlashi lozim.

84. Yoʻlovchi saloni tezkor tormozlash qurilmasi yoki lokomotiv mashinistiga signal beruvchi moslama bilan taʼminlanishi kerak.

§ 4. Yuk tortadigan aravalar

85. Yuk tortadigan aravalar yuk koʻtaruvchi mexanizatsiyalashgan qurilmalarga va yukni (konteynerlarni, poddondagi paketlarni) mustahkam mahkamlaydigan hamda transport holatida qotiradigan qurilmalarga ega boʻlishi lozim.

86. Yuk tortadigan aravalarda mashinist kabinasidan lokomotivga boradigan boshqaruv kommunikatsiyalarini joylashtirish uchun joy boʻlishi kerak.

§ 5. Shataklash (ulash) qurilmalari

87. Harakatlanuvchi sostav birliklari ushbu sostav gorizontal va vertikal holatlarda ishlashini taʼminlovchi qattiq shataklash qurilmalari yordamida bir-biri bilan biriktirilgan boʻlishlari lozim. Shataklash qurilmalarining oʻz-oʻzidan uzilib ketishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

88. Shataklash qurilmalari yuk tashishda 6 karralik mustahkamlik zaxirasiga, odamlarni tashishda esa 10 karralik mustahkamlik zaxirasiga ega boʻlishi lozim.

§ 6. Tormoz aravalari

89. Tormoz aravalari ishonchli tormozlanishni taʼminlashlari lozim.

90. Ishga tushish vaqti 0,3 soniyadan oshmasligi kerak.

§ 7. Konteynerlar

91. Konteynerlar ularni turli transport vositalarida (relsli, yakka relsli) tashish va joylashtirishda tekis taxlanish uchun qulay boʻlishlari lozim.

92. Konteynerlarning quyidagi turlarini qoʻllash tavsiya qilinadi:

a) oʻlchanadigan materiallar uchun moʻljallangan konteynerlar;

b) arkali metall mustahkamlagich inshootlar uchun moʻljallangan konteynerlar;

v) suyuqliklar uchun moʻljallangan konteynerlar.

§ 8. Yakka relsli yoʻl

93. Yakka relsli yoʻl yigʻiladigan va boʻlaklarga ajraladigan maxsus profilli seksiyalardan yasalib, ushbu profillar kesimining geometrik oʻlchamlari va mustahkamlik xarakteristikalari Yevropa standartlariga javob beruvchi qoʻshtavrnikiga oʻxshash boʻlishi kerak.

94. Toʻgʻri chiziqli seksiyalarning uzunligi 3,2 m dan oshmasligi kerak. Egri uchastkalardagi yakka relsli yoʻl texnik hujjatlarda koʻzda tutilgan egilish radiusiga ega va gorizontal hamda vertikal tekisliklar boʻyicha avvaldan egib olingan seksiyalardan yigʻilishi lozim.

95. Yakka relsli yoʻllarning osish qurilmalari maksimal statistik yuklamaga nisbatan kamida 3-karralik mustahkamlik zaxirasiga ega boʻlib, yakka relsni balandlik boʻyicha sozlanishiga imkon berishi va lahimlarni mustahkamlash inshootlarining mos turlariga osilish uchun moʻljallangan boʻlishlari lozim. Yakka relslarni osish uchun zanjirlar ishlatilsa, bu zanjirlar maksimal statistik yuklamaga nisbatan kamida 5-karralik mustahkamlik zaxirasiga ega boʻlishlari zarur.

Ilgaklararo masofa shunday boʻlishi kerakki, yakka relsning egilishi ilgaklar orasidagi oraliq uzunligining 1/200 qismidan oshmasligi kerak.

96. Yakka relsli yoʻl va ilgaklar qurilmasining konstruksiyasi qiya lahimlarda ishlayotgan vaqtda yoʻlning pastga siljishini va tutashish joylaridagi tirqishlarning kattalashishini istisno qilishi kerak.

Tutashish birikmalarining konstruksiyasi tutashish tirqishining oʻlchami 5 mm dan va vertikal hamda gorizontal boʻyicha yurish sathlarining mos kelmasligi 3 mm dan ortiq boʻlmagan yakka relsli yoʻllarni yigʻish imkonini taʼminlashi lozim. Bu talablar stryelkali oʻtkazgichlarni tutashtirishda ham bajarilishi shart.

Yakka relsli seksiyalarni oʻzaro mahkamlash, shuningdek lahimlarni metall mustahkamlash inshootlarining yuqori qismiga mahkamlash moslamalari qismlarga oson ajratiladigan boʻlishi lozim.

Yakka relsli seksiyalarning gorizontal tekislikdagi tutashish joylaridagi egilish burchagi 4° dan oshmasligi lozim. Bunda tutashish joylaridagi tirqishlarning ruxsat etilgan kattaliklariga yakka relsning tag tomonidan rioya qilinishi kerak.

97. Yakka relsli yoʻl toʻplamiga harakatlanuvchi sostav yoʻldan chiqib ketmasligining oldini olish uchun yoʻlning oxirgi punktlarida mahkamlanadigan chekka tirkagichlar kiritilishi lozim.

98. Yakka relsli yoʻl konstruksiyasida uning chayqalishini va harakatlanuvchi sostavning yakka relsdan chiqib ketishining oldini oluvchi rastyajkalar oʻrnatilishi koʻzda tutilishi kerak.

99. Yakka relsning stryelkali oʻtkazgichlari romli konstruksiyaga ega boʻlishi, stryelka perosini qotiruvchi moslamaga, agar stryelka oxirigacha tutashmasa yoki stryelka perosi boshqa yoʻlga oʻtkazilgan boʻlsa, harakatlanuvchi sostavni yakka relsdan chiqib ketishining oldini oluvchi mexanik va qoʻlda oʻtkazish yuritmalariga hamda toʻxtatib turish stoporlariga ega boʻlishi lozim.

100. Yakka relsli yoʻllarni kanatli va dizel yuritmali yoʻllar bilan tutashgan joylarida yakka relsli yoʻl kanatli yoʻldagi sostavning dizelli yoʻl yakka relsiga kirishini taʼminlashi lozim.

IV BOʻLIM. DIZEL YuRITMALI TRANSPORT MAShINALARINI ZAVODDAGI QABUL QILISh-TOPShIRISh SINOVLARI

101. Mashinaning asosiy uskunalari va asosiy qismlari qabul qilish-topshirish sinovlaridan oʻtishi lozim.

102. Qabul qilish-topshirish sinovlarini oʻtkazishdan maqsad — mashinalarni mazkur texnik sharoitlarning xavfsizlik meʼyorlari va ishchi hujjatlar talablariga mos kelishini aniqlash.

103. Qabul qilish-topshirish sinovlarining natijalari tegishli jurnallarga kiritilishi lozim, ushbu natijalar asosida mashina tayyorlanishining sifati haqida yakuniy dalolatnoma va bayonnoma rasmiylashtiriladi.

104. Subtaʼminotchi tomonidan yetkazib beriladigan komplektlovchi uskuna va uzellar ishlab chiqaruvchi zavodlarning amaldagi koʻrsatmalari, meʼyor va standartlari boʻyicha qabul qilish-topshirish sinovlaridan oʻtishlari lozim.

105. Qabul qilish-topshirish sinovlari dasturiga quyidagilar kiritilishi lozim:

a) dizel dvigatelini ishga tushirish tizimining ishini tekshirish;

b) asosiy texnik tavsiflarning TSh (texnik shartlar) talablariga mos kelishini tekshirish (tortish kuchi, tormozlanish tizimi, tovush signalizatsiyasi, akkumulyator batareyasini quvvat olishi, yoritish tizimi va h.k.)

v) dizel dvigatellarini ochiq yuzalari, gidravlika tizimi va atmosferaga chiqarilayotgan chiqindi gazlarning isish haroratini nazorat qilish;

g) oʻt oʻchirish tizimining ishini tekshirish;

d) konditsionerda suv sathi pasayganida va dvigatel qizib ketganidagi dizel dvigatelini favqulodda toʻxtatish tizimining ishini tekshirish;

e) gidravlik konturning soʻruvchi filtrida siyraklanishni tekshirish (gidrouzatish mavjud boʻlsa);

j) havo tizimi, shuningdek moy, suv, gidravlik va yoqilgʻi quvurlaridagi birikish joylarining mustahkamligini va sizib chiqishlarni nazorat qilish.

V BOʻLIM. TAʼMINOT KOMPLEKTLIGIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

106. Taʼminot komplektiga quyidagilarni kirish lozim:

1) dizel yuritmali transport mashinasi;

2) tez emiriladigan zaxira qismlar, asboblar va tegishli qismlar toʻplami, shu jumladan koʻchma oʻtoʻchirgich.

Maxsus talablar boʻyicha:

3) sovuq dizelni boshlangʻich ishga tushirish qurilmasi;

4) transport mashinasining ishchi hajmlarini toʻldirish uchun uskuna;

5) vagonetka-sisterna.

107. Har bir mashinaga quyidagi texnik hujjatlar biriktiriladi:

a) transport mashinalarini ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha bajariladigan ishlar davriyligi koʻrsatilgan qoʻllanma (yoʻriqnoma);

b) dizel dvigatelini ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma;

v) yetkazib berilayotgan ehtiyot qismlar, asboblar va anjomlar roʻyxati;

g) dizel dvigateli parametrlarini oʻlchash boʻyicha bayonnomalar (quvvati, yoqilgʻi sarfi, SO va N0x miqdori);

d) texnik pasport;

e) transport mashinasini qoʻllash mumkinligi toʻgʻrisida “Sanoatgeokontexnazorat” DI tomonidan berilgan ruxsatnoma nusxasi.

108. Transport mashinasi moyi quyilgan, oʻt oʻchirish tizimi karbonad angidrid gazi (SO2) bilan toʻldirilgan va qumdonlarida qumi bilan yetkazib beriladi. Etkazib berilayotgan dvigatel va uning sovutish tizimiga, konditsioner va suv bakiga yoqilgʻi hamda suv quyilmaydi.

VI BOʻLIM. YAKUNIY HOLAT

109. “Koʻmir shaxtalarida ishlatishga moʻljallangan dizel yuritmali transport mashinalari uchun XAVFSIZLIK MEʼYoRLARI” “Oʻzbekkoʻmir” OAJ bilan kelishilgan.

Bosh direktor P. XURSANOV