Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida (228-son)

12.11.2009

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2009-yil 10-dekabrdagi 6-15/23-9916/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-son “Sanoatda konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2004-y., 7-son, 64-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha Yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2009-yil 12-noyabr,

228-son

Oʻzbekiston Respublikasi “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 12-noyabrdagi 228-son buyrugʻiga ILOVA

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha

yoʻriqnoma

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha Yoʻriqnoma (quyida matnda “AGN boʻyicha Yoʻriqnoma”) Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 39-son, 386-modda) muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, quyidagi bosqichlarda koʻmir shaxtalarida bajarilishi majburiy boʻlgan aerogaz nazorati tizimi boʻyicha meʼyorlar va talablarni belgilaydi:

tuzish (jihozlarni, tashkiliy va axborot taʼminotini, kompyuter dasturlarini ishlab chiqish);

loyihalash;

montaj;

foydalanish.

AGN tizimi boʻyicha Yoʻriqnoma quyidagilar uchun qoʻllanilmaydi:

degazatsiya tizimiga;

shaxta havosini konditsiyalash tizimiga;

quduqlarda, chuqurchalarda kon gazining tarkibini nazorat qilish boʻyicha maxsus apparatga;

aerogaz nazoratining koʻchma asboblariga.

AGN tizimi boʻyicha Yoʻriqnomani ishlab chiqish quyidagilarga asoslangan;

shaxta atmosferasini, ishlarni, ventilyator va gaz soʻrib chiqaruvchi qurilmalarni, mahalliy shamollatish ventilyatorlarini boshqarish, hamda shlyuzlardagi ventilatsiya eshiklarining holatini nazorat qilish boʻyicha qoʻshimcha talablarni joriy qilish zarurati;

koʻmir shaxtalarida kompyuter texnologiyalaridan va ulardan foydalanishning ijobiy tajribasidan foydalangan holda atmosferani nazorat qilish uchun yangi uslublarning va zamonaviy texnik vositalarning paydo boʻlishi;

koʻmir tashkilotlari tomonidan, hisoblash texnikasi yordamida aerogaz vaziyat toʻgʻrisida uzluksiz maʼlumot olish, olingan maʼlumotlarni qayd qilish, toʻplash va foydalanishga yordam beruvchi aerogaz nazorati tizimlarini sotib olish imkoni.

AGN tizimi boʻyicha mazkur Yoʻriqnoma quyidagilarni koʻzda tutuvchi qoidalarni oʻz ichiga oladi:

AGN tizimida zamonaviy kompyuter tizimlaridan foydalanish;

konlarda xavfsiz aerogaz rejimini taʼminlovchi qurilmalar va jihozlarni (ventilyatorlar, shlyuz ventilatsiya eshiklari, gaz soʻrib chiqaruvchi qurilmalar va h.k.) nazorat qilish va boshqarish boʻyicha avvalgi tarqoq vazifalarni bitta yaxlit majmuaga birlashtirish;

mahalliy va chet elda ishlab chiqarilgan turli texnik vositalardan foydalanish;

vazifalar soni va nazorat qiluvchi parametrlarni, shuningdek AGN tizimlaridan foydalanish doiralarini kengaytirish.

AGN tizimi boʻyicha Yoʻriqnoma masofali markazlashgan nazorat boʻyicha quyidagi talablarni oʻz ichiga oladi:

shaxta atmosferasida metan va boshqa gazlarning tarkibi;

boshi berk konlarda va chuqurlik maydonlarida havoning sarflanishi;

asosiy ventilyator qurilmalari va mahalliy shamollatish ventilyatorlarini (MShV) boshqarish boʻyicha ishlar;

shlyuzlarda ventilatsiya eshiklarining holati;

gaz soʻrib chiqaruvchi qurilmalarning ishlari.

AGN tizimi boʻyicha Yoʻriqnomada kuyidagilar keltirilmagan:

qoʻllanilgan jihozning zavod hujjatlarida mavjud boʻlgan taʼrifi va texnik tavsiflari;

jihozlarni joylashtirish sxemasi.

I bob. AGN tizimining vazifasi, tarkibi va foydalanish doirasi

1. AGN tizimi quyidagilarni taʼminlashi kerak:

kon atmosferasiga bevosita yoki bilvosita taʼsir koʻrsatuvchi tabiiy va texnogen xavflarni joriy (tezkor) aniqlash maqsadida kon atmosferasining parametrlari (gaz konsentratsiyasi, havo harakatining tezligi, harorat, bosim, namlik) ustidan uzluksiz markazlashgan kuzatuv olib borish;

kon atmosferasining parametrlarini meʼyorlashtirish yoki qazish ishlarini toʻxtatish yoʻli bilan mehnat xavfsizligini taʼminlash boʻyicha oʻz vaqtida choralar koʻrish;

texnika xavfsizligi boʻyicha kompleks umum-shaxta tadbirlarini ishlab chiqishda, kon chuqurlariga yuboriladigan havo miqdorini aniqlashda, shuningdek shaxtalarning gaz hosil qilishi boʻyicha toifasini aniqlash uchun maʼlumotlarni saqlash va ulardan keyinchalik foydalanish.

2. AGN tizimi tarkibiga quyidagi texnik vositalari kirishi kerak:

shaxta atmosferasining tarkibini va parametrlarini nazorat qilish datchiklari;

havo sarflanishini avtomatik nazorat qilish apparaturasi;

havo sarflanishining telenazorat qilish apparaturasi;

mahalliy shamollatish ventilyatorlarining ishlarini avtomatik nazorat qilish va teleboshqarish apparaturasi;

shlyuzlarda ventilatsiya eshiklarining holatini markazlashgan nazorat qilish apparaturasi;

nazorat qilinayotgan obyektda yer osti chuqurlarida avariya holati toʻgʻrisida ovozli ogohlantirish va (yoki) chiroqli signalizatsiya qurilmalari;

portlashdan himoyalangan taʼminot manbalari (jumladan AGN tizimini avariya holatida elektr bilan taʼminlash uchun elektr tokining kimyoviy va boshqa manbalari);

yer osti nazorati va boshqaruvi stansiyalari;

uchqunga xavfli va uchqunga xavfsiz zanjirlarni ajratish uchun toʻsiqlar;

yuzada teleoʻlchov priyemniklari ustunlari.

AGN tizimi tarkibiga yuzaga oʻrnatiladigan koʻp funksiyali oʻzgartirgichlar va kompyuterlar ham kirishi mumkin.

Konning AGN tizimining aniq tarkibi sanoat xavfsizligi talablariga muvofiq ishlab chiqilgan loyiha va texnik hujjatlar bilan belgilanadi.

3. AGN tizimi boshqaruvchi buyruqlarni aniqlangan xavfli vaziyatlarni meʼyorlashtiruvchi mexanizmlarga (qurilmalarga) joʻnatishni, yoki, avariya vaziyatida — nazorat qilinayotgan maydonda ishlab chiqarish faoliyatini toʻxtatib qoʻyilishini taʼminlashi kerak.

4. AGN tizimi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

har bir ishlab chiqarish maydonchasi boʻyicha xavfsizlik holati va nazorat qilinadigan parametrlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yigʻish, joʻnatish va dispetcher punktiga taqdim etish uchun vositalarni texnik taʼminlash;

kelib tushgan maʼlumotlarni AGN muhandis-operatori va kon dispetcheri uchun oʻzlashtirishga qulay boʻlgan shaklga keltirish uchun axborot taʼminoti;

maʼlumotlarni foydalanuvchilarga yetkazish, qarorlarni qabul qilish va bajarish, tizimni ishlaydigan holatda saqlash uchun tashkiliy taʼminot.

5. AGN tizimining texnik taʼminoti olingan maʼlumotlarning toʻlaligi, haqiqiyligi va bir xilligini taʼminlovchi vositalarni oʻz ichiga olishi kerak.

6. AGN tizimining axborot taʼminoti kon dispetcherlari tomonidan, avariya holati yuzaga kelganida esa — avariyani bartaraf etish boʻyicha masʼul rahbar tomonidan munosib qaror qabul qilishga imkon beruvchi tartibga solingan nazorat natijalarini oʻz ichiga olishi kerak.

7. AGN tizimining tashkiliy taʼminoti ishda qatnashuvchi ishchilarning roʻyxatini, shuningdek AGN tizimiga xodimlarning munosabatini va ularning oʻzaro munosabatini belgilovchi lavozim yoʻriqnomalarini oʻz ichiga olishi kerak.

II bob. AGN tizimiga boʻlgan talablar

§ 1. Xavfli va zararli gazlarning tarkibini nazorat qilish

8. AGN tizim orqali majburiy ravishda metan gazi boʻyicha toifadan yuqori boʻlgan va koʻmirning (jinsning) va gazning tasodifiy chiqindisi boʻyicha xavfli boʻlgan III toifadagi shaxtalarning kon atmosferasidagi metan konsentrati ustidan nazorat olib boriladi. Kislorod va xavfli gazlar (uglerod oksidi, uglerod dioksidi, vodorod, vodorod sulfid, azot oksidlari, azot dioksidi, oltingugurtli angidrid) zarurat tugʻilganda isteʼmolchi bilan kelishilgan holda nazorat qilinishi mumkin.

9. Gazi boʻyicha toifadan yuqori boʻlgan va koʻmirning (jinsning) va gazning tasodifiy chiqindisi boʻyicha xavfli boʻlgan III toifadagi shaxtalarda metan tarkibini statsionar apparatura bilan nazorat qilish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

uzunligi 10 m dan ortiq boʻlgan boshi berk inshootlarning tubboʻyi boʻshliqlarida va inshootlarning uzunligi 50 m dan ortiq boʻlganda chiquvchi oqimlarda;

agarda inshootlarda elektr energiyasidan foydalanilsa va metan ajralib chiqsa;

inshootlarning boshi berk qismida koʻchma podstansiya boʻlsa — podstansiyada;

agarda inshoot tebrantiruvchi portlash rejimidagi burgʻulash-portlatish ishlari yordamida amalga oshirilsa — elektr energiyasining qoʻllanilishidan qatʼi nazar;

metanning qavatli toʻplanishi boʻyicha xavfli boʻlgan, uzunligi 100 m dan ortiq boʻlgan boshi berk inshootlarda, agarda ularda elektr energiyasi foydalanilsa — qoʻshimcha ravishda ehtimolli toʻplanishi mumkin boʻlgan joylarda;

toʻsatdan otilib chiqishi boʻyicha xavfli boʻlgan qatlamlarni ishlashda, shuningdek tozalovchi va boshi berk inshootlardan havo oqimi chiquvchi inshootlarda ventilyatorlarni oʻrnatishda elektr dvigatelli MShVda;

pasayuvchi shamollatishda, navbatdagi shamollatishda, shuningdek bexosdan koʻmir yoki gaz chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan qatlamlarni tozalovchi inshootda ventilatsiya oqimining harakat yoʻnalishidan qatʼi nazar, elektr energiyasidan foydalangan holda ishlanganda tozalash inshootlariga kelib tushadigan oqimlarda;

elektr energiyasi qoʻllanilayotgan tozalovchi inshootlarning chiqish oqimlarida, va kavlash maydonlarning chiqish oqimlarida, elektr energiyasidan foydalanishdan qati nazar;

mashina va elektr jihozlari uchun havoning chiqish oqimlari yordamida shamollatiladigan kameralarda; meʼyoriy konchilik ijrosi elektr jihozlarini va umumiy maqsaddagi elektr jihozlarini oʻrnatish joylarida;

bexosdan koʻmir va gaz chiqarishi boʻyicha xavfli boʻlgan shaxtalar va qanotlarning chiqish oqimlarida;

gazni soʻrib oluvchi qurilmalarning aralashtiruvchi kameralarida (aralashtirgichlarida);

gazni soʻrib oluvchi ventilyatorlarning kameralarida.

10. Elektr energiyasidan foydalangan holda tik qatlamlarni ishlovchi, bexosdan koʻmir va gaz chiqarishi boʻyicha xavfli boʻlgan shaxtalarda, 9-bandda koʻzda tutilgan nazoratga qoʻshimcha ravishda, elektr energiyasi foydalanilayotgan kavlash maydonlarining kiruvchi oqimlarida statsionar apparat yordamida metan konsentratsiyasi nazorat qilinishi kerak.

11. Gaz rejimiga oʻtkazilgan vertikal stvollarni kovlab kirishda yoki teshib kirishda metan konsentratsiyasini statsionar avtomatik asboblar yordamida nazorat qilish stvoldan chiquvchi ventilatsiya oqimida, oʻtish polkalarida va soʻrib oluvchi kameralarda amalga oshirilishi kerak.

12. Metan tarkibini nazorat qilish boʻyicha statsionar apparaturaning datchiklari quyidagi joylarga oʻrnatilishi kerak:

boshi berk inshootlarning tubboʻyi boʻshliqlarida — tom ostida oraligʻi zaboydan ventilatsiya quvur oʻtkazgichiga qarshi tarafidan 3 — 5 m masofada;

qatlam toʻplamlarini nazorat qilish uchun — boshi berk inshootning tubidan 20 — 30 m masofada;

boshi berk inshootlarning chiqish oqimlarida — inshoot ogʻzidan ventilatsiya quvur oʻtkazgichiga qarshi tarafga qoplama ostida 10 — 20 m masofada;

koʻchma podstansiyalarda — podstansiyadan ventilatsiya quvur oʻtkazgichi tarafga qoplama ostida 10 — 15 m masofada;

elektr dvigatelli MShV da — toʻsatdan gaz yoki koʻmir chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan qatlamlarni qazishda boshi berk inshootning tubi tarafidan 10 m masofada va boshqa boshi berk inshootlardan chiqayotgan havo oqimi kiradigan inshootda oʻrnatilganda, ventilatsiya oqimining kelishi tarafidan MShV oldidan 3 — 5 m masofada;

pasayuvchi shamollatishda tozalash inshootlarining kiruvchi oqimlarida — inshootning kesishining yuqori qismidagi lavadan lavaga qarshi tarafga koʻpi bilan 5 m masofada. Toʻsatdan koʻmir yoki gaz chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan qatlamlardagi tozalash inshootlarini koʻtariluvchi shamollatishda — lava hamda taqsimlash punkti oʻrtasida lavadan 50 m dan ortmagan masofada;

tozalash inshootlarining chiqish oqimlarida — lavadan chiqish qismiga qarshi tarafdagi devordagi tozalash tubidan 10 — 20 m masofada;

tozalash tublari ortidan oʻchiriladigan boshi berk ventilatsiya inshootlarida mahalliy toʻplanishlarni nazorat qilish uchun — inshootning ustki qatlami ostida, inshootning lavadan chiqish tarafiga qarshi tarafdagi devorida;

kavlash maydonlarining chiqish oqimlarida — ventilatsiya shtreki boshlanishida qiyalik, bremsberg yoki oraliq kvershlagi tarafidan 10 — 20 m;

kavlash maydonlarining kiruvchi oqimlarida — maydonga oqim kiradigan joydan 10 — 20 m;

havo oqimi kavlash maydonlarining tashqarisiga chiqadigan inshootlarda — ularni maydonlarning ventilatsiya shtreklari bilan ulash joylaridan 10 — 20 m va uni ventilatsiya shtreki bilan bogʻlash joyidan koʻpi bilan 10 m masofada;

havoning chiquvchi oqimlari bilan shamollatiladigan mashina va elektr jihozlari uchun kameralarda — kameraga kirish tarafdagi tomda, kameraga kiruvchi ventilatsiya oqimi tarafidan;

gaz soʻruvchi qurilmalarning aralashtiruvchi kameralarida — kameraning chiqish teshigidan inshoot devoridagi ventilatsiya oqimi aralashtirish kamerasi joylashgan tarafga yoʻnalishi boʻyicha;

gaz soʻruvchi qurilmalarning kameralarida — gaz soʻruvchi ventilyator ustidagi tomda.

13. Metan tarkibini nazorat qilishning statsionar avtomatik apparaturasi metan tarkibi quyidagi darajada belgilanishida elektr energiyasidan oʻchirishni amalga oshirishi kerak:

2.0% — boshi berk inshootlarning tubboʻyi boʻshligʻida, shuningdek vertikal stvollardagi oʻtish va oraliq polkalarida;

1.0% — boshi berk inshootlarning chiqish oqimlarida, shuningdek vertikal stvollarning chiqish oqimlarida;

1.0% — tozalash inshootlari va kavlash maydonlarining chiqish oqimlarida;

1.0% — boshi berk inshootlarda oʻrnatilgan koʻchma elektr podstansiyalarida;

1.0% — vertikal stvollarning suvni chiqarib tashlash kameralarida;

0.5% — kavlash maydonlari va tozalash inshootlarining kirish oqimlarida, shuningdek elektr dvigatelli MShV oldida;

gazlanishning oldini olish uchun MShVni oʻchirish uchun datchiklarni 1.0% ga sozlashga ruxsat etiladi, bunda kiruvchi oqimdagi metan konsentratsiyasi 0.5% dan ortib ketsa boshi berk va tozalash inshootlarining barcha elektr priyomniklaridan avtomatik ravishda kuchlanish uziladi;

1.0% — kavlash maydonlarining tashqarisida ventilatsiya shtreklari ulanish joylarida havoning pasayuvchi oqimi boʻlgan inshootlarda;

1.0% — SPP oldida kavlash maydonlari tashqarisiga havo oqimi chiquvchi inshootlarda;

1.0% — havoning chiqish oqimi bilan shamollatiladigan mashina va elektr jihozlar kamerasida;

2.0% — kon inshootlarida metanning qatlamli va boshqa mahalliy toʻplanishlarini nazorat qilishda;

1.0% — gaz soʻruvchi qurilmalarning aralashtiruvchi kameralarida, kavlash maydonlarining ventilatsiya inshootlarida va kavlash maydonlarining tashqarisidagi inshootlarda;

1.0% — gaz soʻruvchi qurilmalarning kameralarida.

14. Statsionar avtomatik apparaturadan teleoʻlchov zarur hollarda AGN operatori pultiga istalgan datchikdan chiqarilishi mumkin. Oʻziyozar qurilmada yoki kompyuter xotirasiga yozgan holda quyidagilarda oʻrnatilgan datchiklardan teleoʻlchov majburiy ravishda chiqariladi:

kavlash maydonlari va boshi berk inshootlarning chiqish oqimlarida;

toʻsatdan koʻmir yoki gaz chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan konlarda — qoʻshimcha ravishda qanotlar yoki konning chiquvchi oqimlarida;

tozalash tublari ketidan oʻchiriladigan boshi berk ventilatsiya inshootlarida, metanga boyligi 3 m/daq va undan ortiq boʻlgan kavlash maydonlarida;

tebranma portlatish rejimida burgʻulash-portlatish uslubida oʻtkaziladigan boshi berk inshootlarning tubboʻyi qismida, uzunligi 50 m dan ortiq boʻlgan boshi berk inshootlarda, uzunligi 20 m dan ortiq boʻlgan, egilish burchagi 10° boʻlgan koʻtariluvchi boshi berk inshootlarda;

gaz soʻruvchi qurilmalarning aralashtirish kameralarida;

togʻ jinslarini torpedalash boʻyicha ishlarni bajarishda quduqlarda. Tebranuvchi portlatishda va togʻ jinslarini torpedalashda metan tarkibini nazorat qilishning uzluksizligi, ularda koʻrsatilgan ishlarni bajarish paytida kuchlanish uzilmasligini taʼminlagan holda datchiklar bilan taʼminlanishi kerak.

15. Teleoʻlchovlarni ham oʻziyozar qurilmalarga, ham texnik eslab qolish vositalariga chiqarish va axborotni hisoblash texnikasidan foydalangan holda namoyish qilishga ruxsat etiladi.

16. Amaldagi kon inshootlarida boshqa xavfli va zararli gazlarni avtomatik nazorat qilish zarurati har bir muayyan holda loyiha hujjati bilan belgilanadi.

17. Metan va boshqa gazlarning tarkibini nazorat qiluvchi statsionar apparatning datchiklari, shuningdek havo sarfi datchiklari oʻrnatilgan joylarda, havo sarfi tarkibini va oʻlchovini tekshirish oyiga kamida bir marta oʻtkaziladi.

Metan tarkibini nazorat qilish boʻyicha statsionar apparaturaning nosozligi aniqlansa, muhandislik-texnik xodimlar, brigadirlar bu haqda darhol kon dispetcheriga xabar berishi va ishni toʻxtatishi zarur.

18. Uglerod oksidining datchigini oʻrnatish joyi va ularning ostona qurilmalari konga xizmat koʻrsatayotgan VGSCh komandiri bilan kelishiladi, lekin hajmi boʻyicha 0.0017% dan ortib ketmasligi kerak.

Kelishilgan ostona qurilmalariga etganda AGN tizimi tomonidan ogohlantiruvchi ovozli signal berilishi kerak.

19. Yangi ishga tushirilgan AGN tizimi uchun uglerod oksidi tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumot yuzaga AGN muhandis-operatoriga uzatilishi kerak. AGN tizimi tomonidan elektr energiyasini avtomatik oʻchirib qoʻyish zarurati har bir muayyan holda loyiha bilan belgilanadi.

20. Zaryad kameralarida vodorod datchiklari zaryadlash jarayonida uning maksimal konsentratsiyasi eng ehtimolli boʻlgan joylarda oʻrnatiladi. Qurilma 0.5% ga sozlanadi. Shu darajaga etganda zaryad kamerasidagi kuchlanish avtomatik ravishda uzilishi kerak. Yangi ishga tushirilgan AGN tizimlari uchun vodorod tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumot yuzaga AGN operatori pultiga uzatilishi, avariya hollarida esa ovozli yoki chiroqli signal bilan birga uzatilishi kerak.

21. Xodimlar turgan yoki turishi mumkin boʻlgan inshootlarning havosida kislorodning tarkibi kamida 20% (hajmi boʻyicha) boʻlishi kerak.

Ish joylaridagi hamda kavlash maydonlarining va boshi berk inshootlarning chiqish oqimlaridagi ruda havosida uglerod dioksidi (karbonat angidrid gazi) tarkibi 0.5% dan ortmasligi kerak.

Boshqa zararli va xavfli gazlarning datchiklarini sozlash kuyidagi chegaralardan ortmasligi kerak:

azot oksidi (azot dioksidiga hisoblaganda) 0.00025% hajmi boʻyicha;

azot dioksidi 0.00010% hajmi boʻyicha;

oltingugurt angidrid 0.00038% hajm boʻyicha

vodorod sulfid 0.00070% hajm boʻyicha

§ 2. Xavfsiz aerogaz rejimini taʼminlash uchun qurilma va jihozlarni nazorat qilish va boshqarish

Asosiy ventilyator qurilmalari

22. Asosiy ventilyator qurilmalari masofali boshqarish va nazorat qilish apparatlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

23. Masofali boshqarish va nazorat qilish apparati bilan jihozlanmagan mavjud asosiy ventilyator qurilmalari mashinist tomonidan boshqarilishi kerak.

24. Masofali boshqarish va nazorat qilish apparati texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga muvofiq ishlab chiqilishi kerak. Bunda quyidagi imkoniyatlar taʼminlanishi kerak:

ventilyator qurilmasining mashinisti tomonidan hajm boʻyicha nazorat qilish;

ish ventilyatoridan zaxira ventilyatoriga va aksincha oʻtish;

havo oqimini reversiyalash.

25. Asosiy ventilyator qurilmasini masofali boshqarish va nazorat qilish pulti konning dispetcher punktida turishi kerak.

26. Asosiy ventilyator qurilmasining navbatchi mashinisti yoki bu qurilmani masofali boshqarish yoki nazorat qilish pultiga xizmat qiluvchi shaxs ventilyator qurilmasining ishlashini hisobga olish kitobini yuritadi, ventilyator qurilmasining ishini hisobga olish kitobini kompyuter yordamida yuritishga ruxsat etiladi.

Boshi berk inshootlarni shamollatish uchun mahalliy ventilyatorlar

27. MShV uzluksiz ishlashi va konning dispetcher punktidan avtomatik telenazorat yoki teleboshqaruv apparati yordamida boshqarilishi kerak. Bunda avtomatik telenazorat yoki teleboshqaruv apparati yordamida quyidagilar taʼminlanishi kerak:

ish va zaxira MShV ishini nazorat qilish;

ularni toʻxtatish boʻyicha ovozli va chiroqli signal berish;

ish MShV dan zaxira MShV ga va aksincha oʻtish imkoniyati.

28. MShV toʻxtatilgan yoki ventilatsiya buzilgan hollarda boshi berk inshootlardagi ishlar toʻxtatilishi, elektr jihozlaridagi kuchlanish esa avtomatik ravishda oʻchirilgan boʻlishi kerak.

29. Gaz boʻyicha III toifali va undan yuqori boʻlgan konlarda 100 metrdan ortiq boʻlgan boshi berk inshootlar zaxira elektr taʼminotli MShV bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda quyidagi shartlar bajarilishi kerak:

ish va zaxira MShVni elektr toki bilan taʼminlash turli koʻchma maydon yer osti podstansiyalari (KUYEP) (transformatorlar)dan yoki ish va zaxira MShVni elektr bilan taʼminlash ikkita chiqish qismiga ega boʻlgan va ish MShV tarmogʻi uzilganda zaxira MShV ning avtomatik ravishda ishga tushishini taʼminlovchi bitta KUYEPdan amalga oshirilishi kerak;

zaxira MShVning elektr tarmogʻi, avtomatik vklyuchatellar yordamida KUYEPning boshqa elektr priyomniklaridan ajratilgan boʻlishi kerak.

30. Gaz boʻyicha xavfli boʻlgan barcha shaxtalarning elektroenergiya va shamollatuvchi MShV yordamida oʻtkazilgan boshi berk inshootlarda, vertikal quduqlar va shurflardan tashqari, havo sarfini avtomatik nazorat qiluvchi apparatura qoʻllanilishi kerak.

Gaz boʻyicha III toifa va undan yuqori boʻlgan konlarda elektr oʻtkazmali MShVning ishlarini avtomatik nazorat qilish va teleboshqarish apparaturasi qoʻllanilishi kerak.

31. Boshi berk inshootlarda havoni nazorat qilish datchiklarini joylashtirish va oʻrnatish tartibi qoʻllanilayotgan apparaturaning texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Shlyuzlardagi ventilatsiya eshiklari

32. Gaz boʻyicha III toifa va undan yuqori boʻlgan konlarda, dispetcher punktida turgan masofali nazorat qilish pultidan, kon maydonlarining qanoti, paneli va guruhiga kelib tushuvchi ventilatsiya oqimlarini qisqarishini oldini olish uchun moʻljallangan shlyuzlardagi ventilatsiya eshiklarining holatini markazlashtirilgan nazorati amalga oshirilishi kerak. Markazlashtirilgan nazoratli ventilatsiya eshiklarining aniq roʻyxati ventilatsiya qilinadigan maydon va xavfsizlik texnikasi boshligʻi tomonidan ishlab chiqiladi va konning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanadi.

33. Qazish maydonlaridagi ventilatsiya eshiklarining holatini nazorat qilish tizimi, shlyuzlardagi havoning ventilatsiya oqimini qisqarishi paytida muvofiq obyektlarga elektr energiyasini uzatishga toʻsqinlik qiluvchi elektr taʼminoti sxemasini blokirovkasiga ega boʻlishi kerak. Bunda dispetcher punktiga quyidagilar kelib tushishi kerak:

shlyuzdagi har bir eshikning holati toʻgʻrisida maʼlumot;

shamollatish rejimining buzilganligi haqida signalizatsiya (ovozli yoki chiroqli);

shamollatishning buzilgan rejimida obyektda elektr energiyasi borligi toʻgʻrisidagi signalizatsiya.

Qazish maydonlarida havo sarfini nazorat qilish

34. Gaz boʻyicha III toifa va undan yuqori boʻlgan konlarda qazish maydonlaridagi havoning sarflanishi boʻyicha markazlashtirilgan telenazorat qoʻllanilishi kerak. AGN operatorining pultidagi teleoʻlchov quyidagilarga oʻrnatilgan datchiklardan olinishi kerak:

qazish maydonlarining chiqish oqimlarida;

tasodifan gaz va koʻmir ajratib chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan shaxtalarning qazish maydonlarining kiruvchi oqimlarida qoʻshimcha ravishda.

35. Havo sarfini nazorat qilish oqim tezligi datchiklari yordamida egri uslub bilan amalga oshiriladi. Bunda inshootning datchik oʻrnatilgan joyidagi kesimi AGN tizimini ekspluatatsiya qilish xizmati tomonidan nazorat qilinishi kerak. Havo oqimining tezligini nazorat qilish datchiklari quyidagilarda oʻrnatilishi kerak:

qazish maydonlarining chiqish oqimlarida — ventilatsiya shtrekining boshlanishida xodok, qiyalik, bremsberg yoki oraliq kvershlag bilan biriktirish joyidan 10 — 20 m;

qazish maydonlarining kirish oqimlarida — maydonga kirayotgan oqimning kirish joyidan 10 — 20 m.

36. Dispetcher punktiga quyidagi maʼlumotlar yetkazilishi kerak:

havo oqimi tezligi datchiklaridan maʼlumotlar;

kirayotgan havo miqdori belgilangan miqdordan kam boʻlgan paytda chiroqli yoki ovozli signalizatsiya.

Sirtqi yoki yer osti gaz soʻrish qurilmalari

37. Metanni qazilgan boʻshliqlardan izolatsiya qilingan holda kavlangan maydonlarning tashqarisiga quvur oʻtkazgichlar orqali yoki gaz soʻrish qurilmalari orqali chiqarib tashlash quyidagi talablarni bajargan holda amalga oshiriladi:

zaxira elektr taʼminotiga ega boʻlgan zaxira gaz soʻrish qurilmasi;

gaz soʻrish qurilmalarini metan tarkibini avtomatik nazorat qilish datchiklari bilan jihozlash mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi;

gaz soʻrish qurilmalari asosiy ventilyator qurilmalariga tenglashtiriladi va mazkur Yoʻriqnomaning 22—26-bandlari talablariga muvofiq jihozlanishi va xizmat koʻrsatilishi kerak.

§ 3. AGN tizimining texnik vositalari majmuasi

38. AGN tizimining texnik vositalari majmuasi konda statsionar ravishda oʻrnatiladigan maʼlumotlar yigʻish vositalari (datchiklar), nazorat va boshqaruv vositalari, maʼlumotlarni yigʻish va dispetcher punktiga uzatish vositalari, dispetcher punktida maʼlumotlarni qabul qilish, taqdim etish va saqlash vositalaridan tarkib topishi kerak.

39. Konda oʻrnatiladigan barcha AGN tizimining texnik vositalaridan foydalanish uchun kon yoki shaxta “Sanoatkontexnazorat” DI dan ruxsat olgan boʻlishi lozim.

40. AGN tizimi (vazifasiga qarab) maʼlumotlar toʻplashning quyidagi asosiy vositalarini oʻz ichiga olishi kerak:

metan konsentratsiyasini oʻlchash datchiklari (M);

havo oqimi tezligi yoki havo sarfini oʻlchash datchiklari (S);

uglerod oksidining konsentratsiyasini oʻlchash datchiklari (OU).

41. AGN tizimining yer osti qismini elektr taʼminoti portlashdan himoyalangan elektr manbalari tomonidan taʼminlanishi kerak.

Elektr energiyasini kon tarmogʻidan uzatish tanaffuslarida portlashdan himoyalangan elektr manbalarining kimyoviy yoki boshqa elektr manbalari AGN tizimining yer osti qismini kamida 8 soat uzluksiz ishlashini taʼminlashi kerak.

42. Asosiy datchik ishdan chiqqan hollarda (informatsion signal boʻlmasa), AGN tizimi, agarda bu loyihada koʻzda tutilgan boʻlsa, himoyalanayotgan obyektning ishlab chiqarish faoliyatini toʻxtatish uchun signal berishi kerak.

43. AGN tizimi oʻzining funksional imkoniyatlarini kengaytiruvchi, olingan maʼlumotlarning haqiqiyligini, shuningdek ishlarni olib borishning xavfsizligini taʼminlovchi maʼlumotlar yigʻishning qoʻshimcha vositalariga ega boʻlishi mumkin. Ularga kuyidagilar kiradi:

uglerod dioksidining konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (SO);

kislorodning konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (K);

vodorodning konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (N);

oltingugurt angidridining konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (SO);

vodorod sulfidning konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (HS)

azot dioksidining konsentratsiyasini oʻlchash datchigi (NO)

atmosfera bosimini oʻlchash datchiklari (R);

depressiyani oʻlchash datchiklari (R);

haroratni oʻlchash datchiklari (T);

namlikni oʻlchash datchiklari (W);

changlik datchiklari (Z);

chiqindi xavfi datchiklari (A):

portlash datchiklari (V);

tutun datchiklari (S).

44. Avariya vaziyatlarida, mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq oʻrnatiladigan AGN tizimi datchiklari yoki ular bilan bogʻliq boʻlgan yer osti nazorat va boshqaruv stansiyalari nazorat qilinayotgan maydonda ishlab chiqarish faoliyatini toʻxtatib qoʻyish qurilmasiga bevosita signal uzatishi kerak.

45. AGN tizimida maʼlumotlarni yigʻish va uzatish vositalari datchiklar va dispetcher punkti bilan aloqani taʼminlash uchun kabel liniyalari va portlash xavfi boʻlgan hududlarda oʻrnatiladigan uchqunga xavfsiz hamda uchqunga xavfli zanjirlarni ajratish uchun baryerlardan tarkib topishi kerak. Qurilma tarkibiga qoʻshimcha ravishda quyidagilar kirishi mumkin:

koʻp simli aloqa liniyalarini kam simli liniyalarga oʻzgartirish uchun konsentratorlar (jumladan mikroprotsessorli ham);

maʼlumotlarni kam simli aloqa liniyalari boʻyicha uzatish uchun telemexanik modemlar;

maʼlumotlar retranslyatorlari va tarmoqlagichlari.

46. Maʼlumotlarni qabul qilish, taqdim etish va saqlash vositalari aloqa liniyalaridan kelib tushgan signallarni maʼlumotni taqdim etish va saqlash uchun yaroqli maʼlumot signaliga oʻzgartirish uchun xizmat qiluvchi qurilmalardan tarkib topishi kerak.

47. Maʼlumotlarni qabul qilish qurilmasi sifatida elektron bloklardan, jumladan mikroprotsessorli bloklardan foydalanishga, maʼlumotlarni tahlil qilish, taqdim etish va saqlash qurilmasi sifatida esa kompyuterlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

48. AGNning kompyuterlashtirilgan tizimlaridan foydalanganda, elektr energiyasini ulash buyrugʻidan tashqari, zarur buyruqlarni nazorat va boshqaruv obyektlariga avtomatik ravishda uzatishga ruxsat etiladi.

49. AGN tizimida nazoratning uzluksizligini taʼminlash uchun kompyuterlarning zaxira elektr taʼminoti koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

50. AGN tizimida maʼlumotlarni toʻplash avtomatik ravishda, uzluksiz yoki siklik rejimda, nazorat qilinayotgan parametrga murojaat qilish oraligʻi bilan amalga oshiriladi:

asosiysiga (40 b.) — koʻpi bilan 100 s;

qoʻshimchasiga (43 b.) — koʻpi bilan 5 daq.

51. AGN tizimining maʼlumot uzatish vositalari dispetcherdan boshqaruv signallarining, maʼlumotlar yigʻish siklida “pusk” — “stop” koʻrinishida birinchi navbatda oʻtishini (5 s dan ortiq boʻlmagan vaqt ichida) taʼminlashi kerak.

52. AGN tizimida maʼlumotlar yigʻishni texnik vositalarining, shuningdek ishlab chiqarish faoliyatini toʻxtatish buyruqlarini tuzish va berish uchun javobgar boʻlgan vositalarning sozligini tekshirish (nazorat qilish) koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Sinash avtomatik ravishda va uzluksiz amalga oshirilishi kerak. Mazkur talab “Metan” majmuasi uchun qoʻllanilmaydi.

53. Ish joylarini va ishlab chiqarish obyektlarini AGN vositalari bilan toʻla jihozlanganligi boʻyicha, shuningdek AGN tizimining ekspluatatsiya qilish xizmatini jihozlar, asboblar va uskunalar bilan shaylash javobgar korxona maʼmuriyatining vazifasi hisoblanadi (4-ilova).

§ 4. AGN tizimidan olinadigan axborot

54. Dispetcher punktiga kelib tushadigan kon atmosferasi holati toʻgʻrisidagi axborot qabul qilish uchun qulay holda, nazorat natijalarini har xil izohlashni oldini olgan holda taqdim etilishi kerak. U hujjatlarni tuzish va jurnallarni yuritish hamda saqlash uchun qulay boʻlgan shaklda berilishi kerak.

55. Avariya yoki avariya vaziyati toʻgʻrisidagi axborot ovozli yoki chiroqli signallar bilan birga berilishi kerak.

56. Hujjatlarni yuritish, xavfli tendensiyalarni aniqlash maqsadida maʼlumotlarni qayta ishlash, maʼlumotlarni taqdim etish kompyuter vositalari orqali amalga oshirilishi mumkin.

57. Magnit disklarda yoki tashuvchi vositalarda saqlanadigan va elektron koʻrinishda taqdim etiladigan hujjatlar (maʼlumotlar) qogʻozda tuzilgan hujjatlarga tenglashtiriladi.

58. Asosiy nazorat datchiklaridan olingan joriy axborotlar majburiy ravishda saqlanadi (40 b.). Maʼlumotlarni saqlash uchun toʻplash oraligʻi, ularni saqlash muddati va shakli nazorat tizimi loyihasida belgilanadi. Bunda maʼlumotlarni toʻplashning oraligʻini saqlash 1 daqiqadan ortmasligi, saqlash muddati esa — kamida 1 yil boʻlishi kerak. Arxivni tuzishda quyidagilar koʻrsatilishi kerak: arxivlangan parametr va nazorat punktining nomi, olingan sana va vaqt. AGN tizimida saqlanayotgan axborotni qogʻozga chiqarish imkoniyati taʼminlangan boʻlishi kerak.

59. Nazorat qilinayotgan parametrlarning holatini ifodalash uchun kompyuterlardan foydalanilganda quyidagi talablarga amal qilish kerak:

nazorat qilinayotgan parametrning holati quyidagi rang bilan ifodalanishi kerak: qizil — belgilangan meʼyorga etganda (avariya holati);

sariq — belgilangan meʼyorning 90% darajasiga etib kelganda (avariyadan oldingi holat);

koʻk — belgilangan meʼyorning 90% darajasidan kam boʻlganda;

nazorat qilinayotgan parametrning avariya holati toʻgʻrisidagi axborot ekranning maxsus chiqarilgan oynasida aks ettirilishi va videogrammalar almashtirilganda (avtomatik ravishda yoki talab boʻyicha) doim operatorning koʻrish doirasida qolishi kerak;

nazorat qilinayotgan parametrning avariya (avariyadan oldingi) holati ovozli signallar bilan birga berilishi kerak;

nazorat qilinayotgan parametrning avariya holati toʻgʻrisida xabarni qabul qilib olgan AGN muhandis-operatorining harakatlari uning lavozim yoʻriqnomalari bilan tartibga solinishi kerak.

60. AGN tizimini sinash natijalarini aks ettirish ekranning maxsus chiqarilgan oynasida koʻrsatilishi kerak. AGN tizimi elementlarida biron bir nosozlikni aniqlash, shu elementlar bilan nazorat qilinadigan barcha parametrlar boʻylab avariya signallarining avtomatik ravishda yuzaga kelishiga olib kelishi kerak.

61. AGN tizimini dasturiy taʼminlashda dastur doiralariga ishning mohiyatini oʻzgartirish va uni toʻxtatib qoʻyish bilan bogʻliq boʻlgan ruxsatsiz kirishlardan himoyalangan boʻlishi kerak.

62. AGN tizimi orqali olingan konning inshootlaridagi aerogaz vaziyat toʻgʻrisidagi jamlanma axborot korxonaning rahbariga, korxonaning bosh muhandisiga, VTB maydon boshligʻiga, ishlab chiqarish maydonlarining rahbarlariga yuborilishi kerak.

63. Oʻziyozar uskunalar va jurnallarda (5.1, 5.2., 5.3., 6-ilovalar) yozilgan yoki kompyuter xotirasida toʻplangan axborotlar AGN tizimi bilan jihozlangan barcha kon inshootlarida ishlarini bajaradigan maydonlar va kon xizmatlari tomonidan operativ ishlarda foydalaniladi. VTB maydoni esa, metan konsentratsiyasining oshishi sabablarini aniqlash, uni meʼyorlashtirish boʻyicha choralar koʻrish, shuningdek tizimning ishlashida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish uchun qoʻllaniladi.

Operatorning jurnalida qayd qilingan, oʻziyozar qurilmalarning tasmalarida yoki kompyuterlar xotiralarida yozilgan axborotlar havo sarfini hisoblash va konning metan boʻyicha toifasini aniqlash uchun zarur boʻlgan maydonlarning mutloq metanga boyligini aniqlashda ishlatiladi.

III bob. Loyihalash, montaj qilish, ekspluatatsiyaga topshirish

64. AGN tizimi mavjud (yangi, rekonstruksiya qilinayotgan) kon loyihasining mustaqil boʻlimi (qoʻshimcha) sifatida loyihalanishi kerak. AGN tizimining loyihasi “Sanoatkontexnazorat” DI hududiy organi bilan kelishiladi va loyihani ishlab chiquvchi tashkilotning rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

65. Kon, qazib olish maydonlari, gorizontlar, bloklar, panellarning AGN tizimini ishga tushirish qurilish (rekonstruksiya qilish) loyihasining muvofiq boʻlimi asosida amalga oshiriladi.

66. Qazib olish maydonlari, tayyorlash inshootlari va qazib olish maydonidan tashqarisida oʻtkazilgan kameralarning AGN tizimini ishga tushirish qazib olish maydonlari pasportlarining muvofiq boʻlimlari, yer osti inshootlarini oʻtkazish va mahkamlash asosida amalga oshiriladi.

67. Kon ishlarining rivojlanishiga qarab loyihaning muvofiq boʻlimiga belgilangan tartibda tasdiqlangan qoʻshimchalar kiritiladi.

Apparatning joylashishi boʻyicha kon-texnika va kon-geologik sharoitlarning oʻzgarishi, qoʻshimcha nazorat nuqtalarining kiritilishi va hokazolar bilan bogʻliq boʻlgan biron bir oʻzgartirish kiritilsa, aerogaz nazorati (AGN) xizmatining mexanigi uch kunlik muddat ichida sxemaga tuzatish kiritadi, uni konning bosh energetigi bilan kelishadi va belgilangan tartibda tasdiqlaydi.

Bir yilda bir marta, tuzatishlar kiritilganiga qaramasdan, AGN tizimi loyihasining boʻlimi qayta koʻrib chiqilishi va qayta tasdiqlanishi kerak.

68. Nazorat qilinayotgan obyektlarda metan datchigi ishga tushib ketganda elektr jihozlarini oʻchirish sxemasi shunday tarzda loyihalanishi kerakki, elektr energiyasi isteʼmolchilarining metan tarkibining belgilangan meʼyordan ortiq hududlarida joylashgan yoki joylashishi mumkin boʻlganlarini tanlab oʻchirishi kerak.

Gazlanganlik sababli himoya ishlab ketganidan keyin nazorat qilinayotgan obyektning elektr jihozlarini qaytadan yoqish gazsizlantirish choralari koʻrilganidan keyin amalga oshirilishi kerak.

69. AGN tizimi apparaturasini loyiha boʻyicha montaj qilish, AGN tizimiga texnik xizmat koʻrsatish vazifasi yuklatilgan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tomonidan yoki konning oʻz kuchi bilan amalga oshiriladi.

70. AGN apparaturasini konda montaj qilishda yoki joylashtirishda kuyidagi kredolar bajarilishi kerak.

71. Kon muhitining parametrlarini nazorat qilish datchiklari kon inshootlarida ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha zavodning qoʻllanmalariga muvofiq montaj qilinadi. Tayyorlash inshootlarida datchiklar kon tubi tarafidan mustahkamlash inshootining perimetri boʻyicha turtib chiqqan qismining himoyasi ostida boʻlgan holda oʻrnatiladi.

72. Yer osti nazorati va boshqaruv stansiyalari va elektr tokining portlashdan himoyalangan manbalari taqsimlash punktida oʻrnatilishi (maydon yoki markazlashtirilgan podstansiyada) va nazorat qilinayotgan obyektdan kuchlanishni uzganda ular ishlash holatida qoladigan tarzda ulanishi kerak.

73. Avariya holati toʻgʻrisida xabar beruvchi sirena odamlar turishi ehtimoli boʻlgan joylarda (boshi berk konlarning tub yaqini boʻshliqlarida, tozalash tubining shtrek bilan bogʻlangan joyi, yuklash punkti va h.k.) oʻrnatiladi.

74. Havo oqimining tezligini nazorat qilish datchiklari inshootlarning toʻgʻri chiziqli maydonlarida, yonbosh jinslarga mustahkamlash qurilmasi bilan mahkam yopishgan holda joylashtirilishi kerak. Inshootda kamida 15 V masofada (V- inshoot kengligi), oʻzgartirgichdan oldin va undan keyin kamida 10 V masofada ventilatsiya oqimining yoʻnalishi boʻyicha uning kesishishining mahalliy tiqilinchlar boʻlmasligi kerak.

75. AGN tizimini ekspluatatsiyaga topshirish-qabul qilish kon boʻyicha buyruq asosida tayinlangan komissiya tomonidan amalga oshiriladi. Komissiya tarkibiga majburiy ravishda bosh muhandis, bosh energetik, VTB maydoni boshligʻi, AGN xizmati mexanigi, ishlab chiqarish maydonlarining (xizmatlarining) boshliqlari, va mahalliy kon-texnika inspeksiyasining vakili kiritilishi kerak. AGN tizimini ekspluatatsiyaga qabul qilishda qabul qilish-topshirish akti rasmiylashtiriladi (2-ilova).

76. Yangi maydonlarni (qazish, tayyorlash va h.k.) ishga tushirishda AGN tizimini ekspluatatsiyaga qabul qilish obyektni kon boʻyicha buyruq asosida tayinlangan komissiya tomonidan qabul qilish bilan bir paytda amalga oshiriladi.

IV bob. AGN tizimini ekspluatatsiya qilish

1 §. Umumiy qoidalar

77. VTB maydonida AGN tizimiga xizmat koʻrsatish uchun shu maydonning mexanigi rahbarligidagi maxsus aerogaz nazorati guruhi tuziladi. Guruh joylashtirish sxemasiga oʻz vaqtida tuzatish kiritish, apparaturaning ishga yaroqliligi va toʻgʻri joylashtirilganligini nazorat qilish, tekshirish va sozlash, uni tasdiqlangan texnik xizmat koʻrsatishga, taʼmirlash va davlat tekshiruviga topshirishni taʼminlaydi (jumladan AGN tizimini dispetcherlik jihozlash).

78. Agarda kon inshootlarida begona tashkilotlar tomonidan qazish ishlari olib borilayotgan boʻlsa, apparaturaga xizmat koʻrsatish kon AGN guruhi tomonidan amalga oshiriladi.

79. Apparatura, kabellar va plombalarning toʻgʻri oʻrnatilganligi, toʻlaligi va saqlanishi, AGN tizimini foydalanishga topshirgandan keyin oʻz vaqtida koʻchirish boʻyicha javobgarlik, bunday AGN tizimi jihozlari hududida joylashgan boʻlinmaning boshligʻi zimmasiga yuklatiladi. Smena davomida metan datchiklari va oʻchiruvchi qurilmalardan toʻgʻri foydalanish va doimiy ishlashi yuzasidan shaxsiy javobgarlik maydonlarning kon ustalari zimmasiga yuklatiladi*.

* Nazorat qilinayotgan obyektning elektr jihozlariga kuchlanishni uzatish faqat metan konsentratsiyasini apparatning ishlash darajasidan pastga tushirilganidan keyin ruxsat etiladi.

Boshi berk inshootlarda, bundan tashqari, apparatning toʻlaligi va saqlanishi boʻyicha, uni toʻgʻri joylashtirish va oʻz vaqtida koʻchirish boʻyicha javobgarlik ham brigadir zimmasiga yuklatiladi.

80. Inshootlarida metan datchiklari va (yoki) uglerod oksidi (oʻzi yonib ketishga moyil boʻlgan qatlamlarni qazib olish bilan shugʻullanuvchi konlarda) ishlatilayotgan maydonlarning kon ustalari ularning koʻrsatkichlarini koʻchma nazorat asboblari koʻrsatkichlari bilan har oyda solishtirishlari va tafovut paydo boʻlgan hollarda esa, telefon orqali bu haqda muhandis-operatorga xabar berishlari shart.

81. Maydonlar boʻyicha naryad olib boruvchi shaxslar AGN tizimi operatoridan oʻzining obyektlaridagi gaz holati bilan tilxat orqali tanishib chiqishi kerak.

82. Konda kamida toʻrtta xonadan: kondan berilgan apparat bilan ishlash uchun xona (tozalash, ajratish, taʼmirlashga tayyorlash), apparatni taʼmirlash, sozlash xonasi, konda texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha tashkilot tomonidan bajariladigan ishlar uchun xonadan iborat boʻlgan AGN tizimiga xizmat koʻrsatish ustaxonasi jihozlangan boʻlishi kerak. Har bir xonaning maydoni bir paytda ishlayotgan har bir xonaga 10 — 12 m nisbatda, lekin kamida 20 m etib belgilanadi.

AGN tizimining dispetcherlik jihozi va AGN muhandisi-operatorining ish joyi alohida binoda yoki dispetcher xonasida joylashtiriladi.

83. VTB uchastkasida AGN tizimi boʻyicha quyidagi hujjatlar boʻlishi kerak:

tizim loyihasining (loyihaga qoʻshimchaning) muvofiq boʻlimi;

ventilatsiya sxemasi, datchiklarning joylashishi, taʼsir qilish obyektlari va chilangarlarning yoʻnalishlari koʻrsatilgan holda;

belgilangan texnik xizmat va tekshiruvlar jadvali;

AGN tizimidan foydalanish jurnali;

AGN tizimi operatorining jurnali;

oʻziyozarlar yoki boshqa maʼlumotlarni qayd qiluvchi qurilmalarning tasmalari (masalan, printerlarning);

kompyuterli nazorat boʻlganda maʼlumotlar toʻldirilgan magnit tashuvchilar. Hujjatlar kamida bir yil saqlanadi.

84. Nazorat punktlarining koʻchirilishi, ularning miqdori ortishi yoki kamayishi yoki (va) nazorat qiluvchi parametrlarning almashtirilishi bilan bogʻliq boʻlgan oʻzgartirishlar VTB maydoni boshligʻi tomonidan kon ventilatsiyasi sxemasiga va loyihasiga kiritilishi, konning bosh energetigi, muvofiq maydonning boshligʻi va mexanigi bilan kelishilishi va bir kun muddat ichida konning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

85. AGN tizimi boʻyicha texnik hujjatlarni magnit tashuvchilarda saqlashga ruxsat etiladi.

86. AGN tizimining ishlashi natijasida olingan ruda atmosferasi holati toʻgʻrisidagi nazorat maʼlumotlariga biron bir oʻzgartirish kiritish taqiqlanadi. AGN muhandisi-operatorining jurnalida yoʻl qoʻyilgan xatolarni tuzatish VTB maydonining muhandis-texnik ishchisining (boshliq, boshliq oʻrinbosari) imzosi bilan tasdiqlanadi.

§ 2. AGN guruhining tarkibi va majburiyatlari

87. AGN guruhi tarkibiga yoʻnalish elektr chilangarlari, navbatchi elektr chilangarlari, xizmat koʻrsatish boʻyicha elektr chilangarlar, muhandis-operatorlar kiradi.

AGN guruhi xodimlari ishlarining hajmi, ularning soni va malakalarini aniqlash uchun asos boʻlib ekspluatatsiya boʻyicha meʼyoriy texnik hujjatlar, shuningdek AGN tizimi boʻyicha mazkur Yoʻriqnoma xizmat qiladi. Koʻrsatilgan hujjatlarda koʻzda tutilmagan ishlarning hajmini aniqlash xronometraj kuzatuvlar asosida amalga oshiriladi. “Metan” majmuasi, tezlik va havo yoʻnalishlarini oʻlchagichlar (TXYOʻ), maʼlumotlar qabul qilish tayanchlari (SPI-1) va “Veter” telemexanikasi apparaturalari yordamida AGN tizimi foydalanilayotgan konlarda xodimlarning soni quyidagilardan kam boʻlmasligi kerak:

yoʻnalish boʻyicha ikkita elektr chilangarlar;

smena boʻyicha bitta navbatchi elektr chilangar;

20 ta metan datchiklari uchun bitta elektr chilangari;

kon inshootlarida 10 ta telenazorat va havo sarfi apparati toʻplamiga bitta elektr chilangari;

10 ta komplekt ISNV apparatiga bitta elektr chilangari;

“Veter” telemexanika apparati toʻplami soni beshtagacha boʻlganda bitta elektr chilangari;

teleboshqaruv va telesignalizatsiya (TU-TS) toʻplamlari soni beshtagacha boʻlganda bitta elektr chilangari;

STI-1 axborot qabul qilish tayanchlari soni beshtagacha va “Veter” telemexanika apparatlarining pultlari ikkitagacha boʻlganda bitta muhandis-operator.

Kompyuterlashtirilgan AGN tizimlari uchun xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning tarkibi va soni ekspluatatsiya boʻyicha qoʻllanma asosida muayyan tizim uchun belgilanadi. Bunda xodimlarning soni quyidagilardan kam boʻlmasligi kerak:

bitta guruh rahbari;

yoʻnalish boʻyicha ikkita elektr chilangarlar;

smena boʻyicha bitta navbatchi elektr chilangar;

20 ta datchik uchun bitta elektr chilangari;

smena boʻyicha bitta AGN muhandis-operatori.

88. Ekspluatatsiya maydonlarining ishchilarini tayyorlash AGN mexanigi tomonidan 3-ilovada koʻrsatilgan dasturlarga muvofiq olib boriladi.

89. AGN guruhining AGN tizimi apparaturalariga xizmat koʻrsatish boʻyicha ishchilarining majburiyatlari ishlar roʻyxati bilan belgilanib, unga quyidagilar kiradi:

tizimga kiruvchi apparaturaning sozligini kundalik koʻzdan kechirish va tekshirish;

nazorat qorishmalari yordamida koʻrsatkichlar aniqligi va ishlashini kundalik tekshirish;

ishdan chiqqan jihozlarni almashtirish;

tizim tarkibiga kirgan jihozlarni taʼmirlash va keyinchalik uni davlat tekshiruvidan oʻtkazish;

oʻrnatilgan texnik xizmat koʻrsatish;

apparatni davlat tekshiruvi uchun tayyorlash;

hujjatlarni yuritish.

Apparaturalarni koʻzdan kechirish, ularning yaroqliligini tekshirish va kalibrlash ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq amalga oshiriladi.

90. AGN guruhi ishchilari orasida, ular javobgarlikka ega boʻlgan majburiyatlar quyidagi tarzda taqsimlanadi.

AGN mexanigi guruh ishlarini tashkillashtiradi va uni boshqaradi, oʻz vaqtida barcha belgilangan ishlarning olib borilishini va apparaturalarning tekshirilishini, guruh elektr chilangarlarining yoʻnalishlari sxemasini tuzilishini, loyiha boʻlimlariga, davlat tekshiruvlarining grafiklariga tuzatishlar kiritilishini taʼminlaydi.

Yoʻnalish elektr chilangarlari yoʻnalish boʻyicha kundalik (konning ishlamaydigan kunlaridan tashqari) va oylik nazorat olib boradilar, shuningdek reglament ishlarini bajaradi, zarur hollarda esa montaj ishlariga jalb qilinadi.

Navbatchi elektr chilangarlar AGN muhandisi tomonidan aniqlangan nosozliklarni (datchikning ishlamay qolishi, kabel uzilishi, apparatning ishlamay qolishi) tezkor bartaraf etish bilan bogʻliq ishlarni bajaradi, zarur hollarda montaj ishlariga jalb qilinadi.

Xizmat koʻrsatish boʻyicha elektr chilangarlar maxsus taʼmirlash tashkilotiga taqdim etish bilan bogʻliq boʻlmagan apparatlarni taʼmirlaydi, yuzadagi datchiklarni reglamentli tekshiruvdan oʻtkazadi, almashtirish yoki taʼmirlashga berilgan datchiklarni almashtiradi, davlat tekshiruviga tayyorlashda zarur ishlarni bajaradi, zarur hollarda kondagi jihozlarni montaj qilish va tekshirishga jalb qilinadi.

AGN muhandis-operatori AGN tizimining ishlashi ustidan kuzatuv olib boradi. Kuzatuvlar hajmi AGN tizimi loyihasi bilan belgilanadi va mazkur Yoʻriqnomaning 8, 22-37-bandlari talablariga muvofiq kelishi kerak.

AGN muhandis-operatori yoʻnalish chilangarlari tomonidan naryad boʻyicha ishlarning bajarilishini kuzatib boradi.

Muhandis-operator AGN tizimi xabarlarini baholaydi va kon dispetcheriga kon inshootlaridagi barcha gazlanish va ularga uzatilayotgan havoning miqdori kamayganligi holatlari toʻgʻrisida, ventilyatorlarning va gaz soʻruvchi qurilmalarning holatlari toʻgʻrisida, elektr jihozlarining oʻchib qolishlari toʻgʻrisida xabar beradi.

Olingan maʼlumot asosida kon dispetcheri oʻzining ish joyi tarkibiga kiruvchi pultdan xavfsiz aerogaz rejimini ushlab turishni taʼminlovchi qurilma va jihozlarni boshqarish boʻyicha qaror qabul qiladi.

Bunda AGN muhandis-operatorining jurnalida, maʼlumot qaysi datchikdan olinganligi, nazorat qilinayotgan obyektda elektr jihozini avtomatik ravishda oʻchirish uchun signal berish holati, ish toʻxtatilishi sababli bekor turish davomiyligi koʻrsatilgan holda muvofiq yozuv kiritiladi.

Muhandis-operator oʻzining tezkor ishida kon dispetcheri va smena boshligʻiga boʻysunadi.

§ 3. AGN tizimini ekspluatatsiya qilish va tekshirish qoidalari

91. AGN guruhi elektr chilangarlari uchun yoʻnalishlar sxemasi AGN mexanigi tomonidan yarim yil uchun tuziladi va konning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanadi. Konda apparaturalarni joylashtirishda oʻzgartirishlar kiritilsa, yoʻnalishlar sxemasiga bir kun ichida tuzatish kiritilishi kerak.

92. Taʼmirlash smenasida kundalik tekshirishda AGN chilangari quyidagi ishlarni amalga oshiradi:

datchik korpuslarining, kabellarning butunligi buzilganligini, ularning ishonchli ulanganligini va yerlatilganligini, plombalarning borligini, inshootda datchiklarning toʻgʻri joylashtirilganligini aniqlash maqsadida apparat va kabellarni tashqi koʻzdan kechirish;

ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ekspluatatsiya boʻyicha qoʻllanmada koʻrsatilgan yoʻl bilan signalizatsiyaning ishlashini tekshirish va metan datchiklarini oʻchirish uchun buyruq berish. Koʻrsatilgan tekshiruv boʻyicha talab yuqori kuchlanishli taqsimlash qurilmalarida (RU) ishlovchi va kanotning, gorizont va konning koʻp bosqichli tarmogʻi ishlab ketganda tokdan uzuvchi metan datchiklari uchun qoʻllanilmaydi. Bu datchiklarning ishlashini tekshirish oylik tekshiruv bilan va imkon qadar yuqori kuchlanish apparaturasining reglamentli tekshiruvi bilan qoʻshib amalga oshiriladi. Tekshiruvda kon energetika xizmatining elektr chilangari ishtirok etishi kerak.

93. Oylik tekshiruvda metan datchigi koʻrsatkichlarining toʻgʻriligi, signalizatsiyaning ishlashi va oʻchirilishi uni dastlab toza havo bilan (zarur hollarda “nol”ga toʻgʻrilanadi), keyin esa metan konsentratsiyali nazorat qorishmasi bilan produvka qilish orqali amalga oshiriladi. Tekshiruv tekshirish gaz qorishmalari (TGQ) yoki tayyorlangan metan-havoli qorishmalar yordamida amalga oshiriladi. Metan-havoli qorishmani tayyorlash uslubi 7-ilovada koʻrsatilgan.

94. AGN tizimidan va muayyan texnik vositalardan foydalanish boʻyicha qoʻllanmada koʻzda tutilgan AGN tizimini tekshirishning boshqa turlari va reglamentli ishlar ham bajarilishi kerak.

95. Reglamentli texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha ishlar AGN mexanigi tomonidan bir yilga tuzilgan va konning bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan grafikka muvofiq bajariladi.

96. AGN muhandis-operatori yoʻnalish elektr chilangarlari tomonidan har bir koʻzdan kechirib chiqish natijalari boʻyicha jurnalga (5.1.—5.3.-ilovalar) apparaturaning holati toʻgʻrisida yozuv kiritadi, oʻziyozar asboblarning va oʻlchagichlarning koʻrsatkichlarini telefon orqali yoʻnalish chilangarlariga berilgan datchik koʻrsatmalari bilan solishtiradi. Teleoʻlchovlar natijalari har oyda muhandis-operatorning jurnaliga kiritiladi (6-ilova). AGN tizimi muhandis-operatorining jurnalini yuritish uchun kompyuterdan foydalanish mumkin.

AGN muhandis-operatori navbatchilikka kirishganda oʻziyozarlarning barcha tasmalariga, sana va aniq vaqtni koʻrsatgan holda, belgi qoʻyadi. Tasmalarda oʻziyozarning stryelkasi birdan oʻzgargan hollarda (tepaga sakrash yoki tushishda) ham belgilar qoʻyiladi, sababi koʻrsatiladi, apparaturaning ishlab ketish vaqti, apparatning kuchlanish yoʻq boʻlganligi yoki shikastlanganligi sababli qancha vaqt oʻchib turganligi yoziladi.

Smena davomida muhandis-operatorning jurnaliga (6-ilova) signalizatsiya qaysi datchikdan olinganligi, elektr energiyasi oʻchganligi yoki oʻchmaganligi (qaysi vaqtda), elektr taʼminotining uzilishi davomiyligi toʻgʻrisida maʼlumot kiritiladi.

§ 4. Kon yuzasidagi obyektlarni tekshirish

97. Nazorat obyektlari — kon degazatsiya tizimi vakuum-nasos stansiyalarining (VNS) inshootlari va boyitish fabrikalari (koʻmirni dastlabki boyitish boʻyicha konning yuza qurilmalari).

98. Kon degazatsiya tizimining vakuum-nasos stansiyalarida:

a) metan datchiklari mashina zalida va KIP binosida inshootlarning yuqori qismida oʻrnatiladi;

b) “Metan” majmuasining signalizatsiya apparati (yer osti nazorat stansiyasi) stansiyaning energobloki oʻrnatilgan joyga oʻrnatiladi;

v) metan tarkibi 1% ga etganda apparatura majburiy shamollatishni yoqishga buyruq, ovozli va chiroqli signalizatsiya berishi kerak;

g) vakuum-nasos stansiyalarida oʻrnatilgan metan datchiklarini kundalik tekshirishni VNS mashinisti tomonidan amalga oshirishga ruxsat etiladi. Xizmatlarning boshqa turlari AGN guruhi tomonidan amalga oshiriladi.

99. Boyitish fabrikalarini jihozlashda (koʻmirni dastlabki boyitish boʻyicha konlarning yuzadagi qurilmalari):

a) metan datchiklari dozalash, toʻplash (akkumulatsiya qilish) va yuklash bunkerlarining bunker usti inshootlarida oʻrnatiladi;

b) ovozli signalizatsiya qurilmalari ishchilarning eng koʻp toʻplanadigan joylarida oʻrnatiladi;

v) “Metan” majmuasining signalizatsiya apparati (yer osti nazorat stansiyasi) gazlanishi ehtimoli boʻlgan hududlarda oʻrnatiladi;

g) nazorat qilinayotgan nuqtada parametrlardan biri belgilangan meʼyordan ortib ketganda apparatura avariya ventilatsiyasining yoqilishiga va nazorat qilinayotgan binoda elektr jihozining oʻchirilishiga buyruq berishi kerak.

V bob. Yakuniy qoida

100. Mazkur “Koʻmir konlarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha Yoʻriqnoma” “Oʻzbekkoʻmir” OAJ bilan kelishilgan.

Bosh direktor X. XURSANOV

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 1-ILOVA

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati (AGN) tizimi boʻyicha loyiha hujjatlariga talablar quyidagilardan iborat:

AGN tizimining loyiha hujjatlari metan tarkibi va havo sarfini uzluksiz nazorat qilish zarur boʻlgan barcha inshootlarda apparaturalarni oʻrnatishni koʻzda tutishi kerak. Yangi konni loyihalashda va rekonstruksiya qilishda AGN tizimining loyiha hujjatlari umumiy loyihaning asosiy qismi sifatida ishlab chiqiladi. Yangi ishga tushirilgan maydonni jihozlash loyihaga maxsus ishlab chiqilgan qoʻshimcha boʻyicha olib boriladi.

Loyihalash uchun dastlabki maʼlumotlar quyidagilardan iborat:

loyihalangan davr uchun kon ventilatsiyasi sxemasi;

konning elektr taʼminoti sxemasi va ventilatsiya sxemasiga kiritilgan yer osti kabel tizimi sxemasi;

gaz boʻyicha toifasi, tabaqalarning metan tarkibi va inshootlarning metanga boyligi; tabaqalarning bexosdan otilib chiqish, suflyar ajralib chiqish va gaz teshib chiqishi boʻyicha xavflarini oʻz ichiga oluvchi konning qisqacha tasnifi;

tozalash va tayyorlash ishlari texnologiyasi.

Loyiha grafik kiyem va tushuntirish maʼlumotlarini oʻz ichiga olishi kerak.

AGN tizimini yer osti jihozlash loyihasining grafik qismi, unda nazorat punktlarining joylashgan joyi va datchiklarning turlari, elektr manbalarini kon elektr tarmogʻiga ulash joylari va, agarda bu nazarda tutilgan boʻlsa, avariya vaziyatlarida nazorat qilinayotgan obyektlarda elektr taʼminotini avtomatik ravishda uzish vazifasini bajaruvchi kommutatsiya apparatlarini oʻrnatish joylari, xavfsiz aerogaz rejimini taʼminlash uchun uskuna va jihozlarning joylashgan joylari koʻrsatilgan holda ventilatsiya sxemasi koʻrinishida ifodalanishi kerak.

Loyihaning grafik qismida barcha oʻrnatilgan datchiklarning (turi koʻrsatilgan holda), konsentratlarning, kommutatsiya apparatlarining (boshqarish manbalari koʻrsatilgan holda), bloklovchi uskunalar roʻyxati jadval shaklida koʻrsatilishi kerak.

Loyihaning grafik qismi alohida maydonlar uchun sxemalar toʻplami sifatida ifodalanishi mumkin.

Nazorat datchigi turi ventilatsiya sxemasida, mazkur Yoʻriqnomaning 40, 43-bandlarida koʻrsatilgan belgisiga muvofiq koʻrsatiladi, unga datchikning tartib raqami qoʻshiladi va, agarda yer osti nazorati stansiyasi foydalanilayotgan boʻlsa, chiziqchadan keyin konsentratning tartib raqami koʻrsatiladi (masalan M1-1, M2-1, S1-1).

Nazorat qilinayotgan obyektning ishlab chiqarish faoliyatiga toʻsqinlik qiluvchi kommutatsiya apparatiga taʼsir, boshqaruv qaysi nazorat datchigidan kelayotganligi koʻrsatilgan stryelkalar bilan ifodalanadi.

Loyiha doirasida statsionar apparaturalarning va uzluksiz va nomuntazam ishlaydigan koʻchma uskunalarning optimal nisbati masalasi hal qilinishi kerak.

Tushuntirish maʼlumotida quyidagilar koʻrsatiladi:

ishlab chiqarish quvvati toʻgʻrisida, gaz boʻyicha toifa toʻgʻrisida, tabaqalarning tasodifiy otilib chiqishi xavfi toʻgʻrisida, neft va gaz ajralib chiqishi xavfi toʻgʻrisida, nazorat qilinayotgan kon inshootlariga uzatilayotgan havo miqdori toʻgʻrisida maʼlumotlarni oʻz ichiga oluvchi kon tasnifi;

tozalash va tayyorlash ishlarini olib borish texnologiyasi;

mavjud va loyihalanayotgan kavlash va tayyorlash maydonlarining, nazorat tizimi bilan jihozlanadigan boshqa inshootlarning roʻyxati;

konni yer osti kabel tarmogʻi orqali elektr bilan taʼminlash sxemasi.

Tushuntirish maʼlumotiga apparatura, kabel va jihozlarning tasniflari ilova qilinishi kerak.

Loyihalashda elektr jihozlari joylashgan, gazlangan atmosferada qolishi mumkin boʻlgan inshootlarda AGN apparaturasi yordamida himoya zaruratiga asoslanish kerak. Apparatni joylashtirish va ulash sxemasini ishlab chiqishda asosiy qoida nazoratning uzluksizligi tamoyiliga amal qilish hisoblanadi. Bu degani, elektr jihozini oʻchirishiga buyruq bera turib, nazorat qiluvchi apparaturaning oʻzi yongan holda qolishi kerak.

Tasodifan koʻmir yoki gaz otilib chiqishi boʻyicha xavfli boʻlgan tabaqalarni elektr energiyasini qoʻllagan holda kavlashda, yangi oqimda joylashgan elektr jihozlarini manbadan uzish majburiy ravishda koʻzda tutiladi.

Bu sharoitlarda himoyani pogʻonali sxema boʻyicha qurish zarur, biron bir taqsimlash qurilmasi oldida joylashgan datchik bu qurilmalarni himoya qilganda, bu qurilmani va kabel liniyalarini navbatdagi taqsimlash qurilmasigacha himoya qiladi va navbatdagisidan kuch oladi. Masalan, lavaning taqsimlash punkti oldidagi datchik koʻchma podstansiyadan quvvat oladi va ungacha boʻlgan barcha elektr jihozlarini oʻchiradi, podstansiya oʻzining oldida joylashgan va maydon podstansiyasidan quvvat oladigan datchik orqali himoyalanadi va h.k.

Kon inshootlarida AGN tizimi jihozlarini joylashtirish

Qazish va tayyorlash maydonlarida AGN tizimi jihozlarini joylashtirish sxemalari mazkur Yoʻriqnomaning I—IV boblarida va 1-ilovasida koʻrsatilgan talablarga muvofiq ishlab chiqiladi.

Tasodifan koʻmir yoki gaz ajratib chiqarish boʻyicha xavfli boʻlgan tabaqalarni ishlashda datchiklarni joylashtirish shu bilan farq qiladiki, boshi berk inshootlarda, tozalash inshootlarining kiruvchi va chiquvchi oqimlarida tez ishlovchi nazorat qoʻllanilishi kerak.

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 2-ILOVA

AGN tizimini ekspluatatsiyaga topshirish-qabul qilish

Akti

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 3-ILOVA

AGN guruhi ishchilarini ekspluatatsiya qoidalariga tayyorlashning namuna dasturi

Eslatma: tinglovchilarni oʻqitish ishlab chiqarishdan ajralgan holda oʻtkaziladi.

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 4-ILOVA

AKG tizimini ekspluatatsiya qilish xizmati uchun jihozlar, asboblar va uskunalarning

Namuna roʻyxati

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 5.1-ILOVA

“Metan” majmuasini ekspluatatsiya qilish va unga xizmat koʻrsatish

Jurnali

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 5.2-ILOVA

AGN tizimini ekspluatatsiya qilish va unga xizmat koʻrsatish

Jurnali

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 5.3-ILOVA

AGN tizimini rejali tekshirish

Jurnali

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 6-ILOVA

AGN muhandis-operatorining

Jurnali

Eslatma:

1. Gazlashda gazlashning boshlanishi va tugashi vaqti ustunida elektr energiyasini uzib qoʻyish davrining boshlanishi va tugashi vaqti koʻrsatiladi.

2. Har oy tugaganidan keyin VTB boshligʻi har bir qazib olish maydoni uchun qazib olingan koʻmir miqdori va oydagi ish kunlari sonini yozib boradi.

3. Smena tugashi bilan VTB maydoni boshligʻi (boshliq oʻrinbosari) smena boʻyicha oʻrtacha konsentratsiyani qoʻyadi.

Koʻmir shaxtalarida aerogaz nazorati tizimi boʻyicha yoʻriqnomaga 7-ILOVA

Metan datchiklarini tekshirish uchun metan havoli qorishmalarni tayyorlash1

Uslubi

1 Tekshiruvni amalga oshirish uchun tayyor tekshiruv qorishmalaridan foydalanish mumkin.

Nazorat metan havoli qorishma (MXQ) +1.0% ay. dan ortiq boʻlmagan xatolik bilan tayyorlanishi kerak.

Qorishmani tayyorlashdan avval rezina yostiqni toza havo bilan shishirish zarur.

MXQni tayyorlash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:

1. Metanli ballondan (95% gacha) gazli reduktor yordamida yostiqqa oz miqdordagi gaz yuboriladi (yostiq maksimal hajmining taxminan 1/50 qismi), keyin qoʻl nasosi bilan yostiqqa maksimal hajmga etguniga qadar shishiriladi.

2. Metan datchiklarini tekshirish uchun stend yordamida tayyor boʻlgan qorishmadagi metanning tarkibi oʻlchanadi.

3. Ketma-ket yaqinlashtirish uslubi bilan (yostiqdan qorishmaning bir qismini chiqarib va metan yoki havo qoʻshib) metanning koʻzlangan tarkibi bilan qorishma olinadi (nazorat punkti uchun oʻrnatilgan metan datchigining ishlashiga qarab 0.5 dan 2.3% gacha).