Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida (100-son)

14.05.2009

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2009-yil 28-may, 20-15-203/12-son]

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan buyuraman:

1. Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) boʻyicha yoʻriqnoma tasdiqlansin.

2. Ushbu Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingandan soʻng oʻn kun oʻtgach kuchga kiritilsin.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2009-yil 14-may,

100-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasining 2009-yil 14-maydagi 100-sonli buyrugʻi bilan “TASDIQLANGAN”

METALLURGIYA IShLAB ChIQARIShLARIDA AVARIYALARNI BARTARAF ETISh (ChEKLASh) REJALARINI TUZISh BOʻYIChA

YOʻRIQNOMA

Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 28-sentabrdagi 57-sonli “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi Qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan hamda metallurgiya sohasidagi barcha ishlab chiqarishlarda avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzishda sanoat xavfsizligi talablarini belgilaydi.

Yoʻriqnoma metallurgiya ishlab chiqarishlarining tashkiliy-huquqiy va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, barchasiga tegishlidir.

1 §. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Yoʻriqnomada quyidagi asosiy tushunchalar, atamalar va qisqartmalar qoʻllanildi:

avariya — ishlab chiqarish uskunalari, bino va inshootlar, ishlatiladigan materiallarning texnologik va foydalanish rejimlari buzilishi natijasida hamda tabiiy ofatlar (zilzila, boʻronlar va h.k) tufayli yuz beradigan portlashlar, buzilishlar, yongʻinlar, toshqinlar;

avariya vaziyati — avariya roʻy berishi mumkin boʻlgan harakat yoki voqea;

obyekt — xavfi yuqori boʻlgan ishlar bajariladigan hudud, bino, inshoot, agregat, texnik qurilma, mexanizm, kommunikatsiya, uskuna, mahsulot va h.k;

tashkilot texnik rahbari — tashkilotning texnik xizmatlari faoliyati rahbari, texnologiyani takomillashtirishni va ishlab chiqarishni tashkil etishni taʼminlaydi, tashkilotda sanoat xavfsizligi talablariga amal qilinishini nazorat qiladi. Tashkilot rahbarining birinchi oʻrinbosari hisoblanadi;

texnik qurilma — xavfli ishlab chiqarish obyektlarida qoʻllaniladigan texnologik uskuna, agregatlar, texnik tizimlar (komplekslar), apparatura, asboblar, ularning uzel va tarkibiy qismlari;

vahima (trevoga) mashqi — avariya va avariya vaziyatlarini bartaraf etish, cheklash boʻyicha oʻqitish, tegishli bilimlarini va harakatlarini tekshirish uchun oʻtkaziladigan tashkiliy tadbir;

ABER — avariyani bartaraf etish (cheklash) rejasi;

GQX — gaz qutqaruv xizmati;

GQKD — gaz qutqaruv koʻngilli drujinasi;

YoXKD — yongʻin xavfsizligi koʻngilli drujinasi;

FV — favqulodda vaziyat;

FVDT — favqulodda vaziyatlar davlat tizimi;

YoXX — yongʻin xavfsizligi xizmati.

2. Metallurgiya tashkilotlarida har bir gaz xavfi va portlash-yongʻin xavfi boʻlgan ishlab chiqarish, sex, boʻlinma, uchastka, texnik qurilmaga, shuningdek butun tashkilotning oʻzi uchun ham (togʻ-kon ishlab chiqarishlari bundan mustasno) mazkur Yoʻriqnomaga muvofiq avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalari ishlab chiqilishi lozim. ABER tashkilotlarning obyektlariga avariyalar, shuningdek tabiiy ofatlar (zilzila, boʻron, suv toshqinlari) koʻrsatishi mumkin boʻlgan taʼsirlarni hisobga olishi lozim.

3. Ishlab chiqarishlar va alohida obyektlar uchun ABERlar xavflilik tahlili asosida (1-ilova) ishlab chiqiladi, ularning roʻyxati “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasining hududiy organlari bilan kelishilgan holda tashkilotning texnik rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

ABER ayrim hollarda, metallurgiya obyektlarining xavflilik darajasi, ekologik oqibatlar mavjudligi va aholi hamda atrof-muhitga zararli taʼsir qilish ehtimoli boʻlgan hududlar aniqlanganda FV boʻyicha hududiy boʻlimlar bilan kelishiladi.

4. ABER tashkilot doirasida xodimlar hayot faoliyati xavfsizligi va avariyalarni bartaraf etish harakatlari boʻyicha tadbirlarni, shuningdek tashkilotdan tashqarida aholini muhofazalash va avariya oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha tadbirlarni koʻzda tutishi lozim. Bu vaziyatda tashkilot yoki obyektning xodimlari avariyani bartaraf etayotgan (cheklayotgan) tegishli boʻlinma tarkibiga kelib qoʻshilishi rejalashtiriladi.

Yangi ishga tushirilayotgan ishlab chiqarishlar va alohida obyektlar uchun ABER obyektni loyihalash jarayonida ishlab chiqiladi.

5. ABERda avariya rivojlanishining alohida bosqichlarida uchastka, sex, tashkilot yoki yaqin boʻlgan hududlar doirasida uni bartaraf etish (cheklash) uchun, shuningdek avariya oqibatlaridan xodimlarni va aholini muhofazalash uchun, konkret texnik vositalar va ishlab chiqarish xodimlari bilan maxsus boʻlinmalarning harakatlari belgilanishi lozim.

6. ABER har bir ishlab chiqarish, sex, boʻlinma va uchastka uchun ularning rahbarlari tomonidan ishlab chiqiladi va tashkilotning tegishli boʻlimlar va xizmatlar rahbarlari bilan kelishiladi.

7. ABER tashkilot rahbarlari va bosh mutaxassislaridan iborat komissiya tomonidan koʻrib chiqiladi va u ushbu Yoʻriqnoma talablariga muvofiq boʻlsa, komissiya texnik kengash bayonnomasi (2-ilova) rasmiylashtirilib, tashkilot texnik rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

ABERni oʻz vaqtida va toʻgʻri tuzilishi uchun javobgarlik tashkilotning texnik rahbari zimmasiga yuklatiladi.

8. ABER kamida uch yilda bir marta qayta koʻrib chiqilishi va avval tasdiqlangan rejaning amal qilish muddati tugashiga bir oy qolganda tasdiqlanishi lozim.

Texnologik jarayon, uning metrologiya taʼminoti, texnik qurilma konstruksiyasi oʻzgarsa yoki boʻlinmalar tarkiban qayta tuzilsa hamda avariya vaziyatlarini tekshirishda qoʻshimcha maʼlumotlar, shu jumladan oʻxshash ishlab chiqarishlar va obyektlarda ham aniqlansa, ABERga oʻn kun muddatda tuzatishlar kiritilishi lozim.

ABERga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan uch kun muddatda tegishli boʻlinmalarning barcha mutaxassis va ishchilari qayd etish jurnaliga imzo qoʻygan holda tanishtirilishi lozim.

9. ABER sarlavha betining shakli 3-ilovaga mos boʻlishi lozim.

10. ABERning boʻlimlari. Avariyani bartaraf etish rejasi quyidagi boʻlimlardan iborat boʻlishi shart:

a) tezkor qism, 4-ilovada koʻrsatilgan shaklga binoan tuzilgan;

b) obyektning prinsipial texnologik sxemasi;

v) asosiy texnik qurilmalar va binolarning joylashish rejasi;

g) avariyani bartaraf etishda qatnashayotgan mansabdor shaxslar oʻrtasida vazifalar taqsimlanishi va ularning harakat tartibi (5-ilovaga asosan);

d) tashkilot dispetcheri avariya toʻgʻrisida darhol xabar berishi lozim boʻlgan mansabdor shaxslar va xizmatlar roʻyxati (6-ilovaga asosan).

11. ABERga quyidagilar ilova qilinadi:

a) metallurgiya obyektlari xavfining tahlili (1-ilovaga asosan);

b) rejaning tezkor qismida koʻzda tutilgan tadbirlarni bajarishga javobgar shaxs va ijrochilar, ularning uy manzillari va telefonlari koʻrsatilgan roʻyxat;

v) gaz xavfi va portlash-yongʻin xavfi boʻlgan joylar roʻyxati;

g) xavflilik darajasi koʻrsatilgan texnologik, taʼmirlash va qayta tiklash ishlarining roʻyxati;

d) miqdorlari va asosiy tavsifnomalari koʻrsatilgan texnik va material vositalar, odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etishda ishlatiladigan shaxsiy himoya vositalari, shuningdek ular saqlanadigan joylar roʻyxati;

e) obyektni bexatar toʻxtatish boʻyicha yoʻriqnoma;

j) ventilatsiya qurilmalari, zaxira chiqish yoʻlaklarining sozligini, avariyalarni bartaraf qilish va odamlarni qutqarish vositalari, yongʻinga qarshi uskunalar va yongʻin oʻchirish, avariyaviy yoritish, signalizatsiya, blokirovka va aloqa vositalarining mavjudligi, yetarliligi va sozligini tekshirish dalolatnomalari;

z) sex va obyektlarning kanalizatsiya tarmoqlarida gidravlik zatvorlar sozligini tekshirish dalolatnomalari;

i) sanoat gazlarining quvur oʻtkazgichlari va apparatlari, gaz bosimini oshirish, gaz aralashtirish stansiyalari va gaz ishlatilishi bilan bogʻliq boshqa texnik qurilmalar holatini tekshirish dalolatnomalari.

12. ABERga asosan odamlarni qutqarish va avariyalarni bartaraf etish tadbirlari uchun moʻljallangan texnik va material vositalardan boshqa maqsadlarda foydalanish ruxsat etilmaydi.

13. Tashkilotda har bir ishlab chiqilgan ABER tezkor qismining bir yoki bir necha vaziyatlari boʻyicha tashkilot texnik rahbari tasdiqlagan grafik va dasturlar asosida bir yilda kamida bir marta turli fasllarda va sutkaning har xil vaqtida oʻquv vahimalari oʻtkazilishi lozim.

14. Sex tarkibiga kiruvchi bir yoki bir necha texnologik obyektlar guruhi uchun ABER boʻyicha oʻquv vahimalari sex boshligʻi rahbarligida oʻtkaziladi.

Tashkilot yoki turli sexlar tarkibiga kiruvchi texnologik obyektlar guruhi uchun ishlab chiqilgan ABER boʻyicha oʻquv vahimalari tashkilot texnik rahbari boshchiligida oʻtkaziladi.

Trevoga (vahima) mashqi ishlab chiqarish xodimlari, GQX va rejaning tezkor qismida qatnashishi koʻzda tutilgan boshqa xizmatlar ishtirokida oʻtkaziladi. Vahima (trevoga) mashqi natijalari qoniqarsiz deb topilsa, yoʻl qoʻyilgan xatolar sinchiklab oʻrganilishi va xato harakatlar sodir etgan xodimlarning bilimlari navbatdan tashqari tekshirilishi lozim.

15. Vahima (trevoga) mashqining grafik va dasturlari tegishli boʻlinma va xizmatlar rahbarlari tomonidan ishlab chiqiladi, gazqutqaruv, yongʻin xavfsizligi xizmatlari va birgalikda harakati zarur boʻlgan tashkilotlar bilan kelishiladi.

ABER boʻyicha oʻquv vahimalari 10-ilovada keltirilgan tavsiyalarga muvofiq amalga oshiriladi.

16. ABER va unga kiritilgan oʻzgartirishlarni avariyani bartaraf etishda qatnashuvchi maʼmuriy-texnik va ishlab chiqarish xodimlari, GQX shaxsiy tarkibi, GQKD aʼzolari tomonidan oʻrganib chiqilishi lozim.

ABER bilan tanishib chiqish imzo qoʻyish bilan rasmiylashtiriladi va xodimlarni ABER bilan tanishtirishni roʻyxatga olish jurnalida qayd etiladi (9-ilova).

Rahbar va mutaxassislarning ABER yuzasidan bilim saviyasi malaka (imtihon) komissiyasining bilimlarni davriy tekshirish paytida, shuningdek oʻquv vahimalari oʻtkazilish vaqtida, ishchilar bilim saviyasi esa ular mustaqil ishga qoʻyilishidan oldin tekshiriladi.

ABERga oʻzgartirishlar kiritilsa yoki davlat nazorat organlaridan taklif tushsa, xodim boshqa ish joyiga oʻtkazilsa hamda vahima (trevoga) mashqi paytida notoʻgʻri harakatlar sodir etsa, bilimlari navbatdan tashqari tekshirishdan oʻtkaziladi.

ABER boʻyicha bajariladigan harakatlarning oʻz ish faoliyatiga taalluqli qismini bilmaydigan shaxslar ishga qoʻyilmaydi.

17. ABER tashkilotning texnik rahbarida, dispetcherida, ishlab chiqarish boʻlinma rahbarlarida, GQX boshligʻida, mazkur Yoʻriqnomaning 3-bandida koʻrsatilgan ayrim hollarda esa yongʻin xavfsizligi xizmati boshligʻida va FV boʻyicha hududiy boʻlimda ham boʻlishi lozim.

Tashkilot dispetcheriga qarashli rejalar nusxalarida avariya joyiga kirishga maxsus ruxsatnoma blankalari (7-ilova) va avariyani bartaraf etish tezkor jurnali ilova qilingan boʻlishi lozim (8-ilova).

Bir-biriga bogʻliq sex va uchastkalar ishlab chiqarishlariga taalluqli ABERdan koʻchirmalar va tadbirlar roʻyxati tegishli ishlab chiqarish boʻlinmalarida boʻlishi kerak.

2 §. Avariyani bartaraf etish (cheklash) rejasining tezkor qismi

18. ABERning tezkor qismi avariya vaziyati yuz berganda, avariyani tugatishda, uni tashkilotning boshqa obyektlariga va tashqarisiga tarqalishini oldini olishda, odamlarni himoyalash va qutqarish paytida ishlab chiqarish xodimlari bilan qutqaruvchilarning bajaradigan xatti - harakatlarini muvofiqlashtirish uchun ishlab chiqiladi.

19. ABERning tezkor qismida 4-ilovada bayon qilingan masalalardan tashqari avariyani tugatish jarayonida beriladigan buyruq va maʼruzalarni uzatish va qayd qilish texnik vositalari bilan jihozlangan avariyani bartaraf etish komanda punktining joyi koʻrsatilishi lozim.

20. Rejaning tezkor qismi ishlab chiqilishida uchastka, sex, ishlab chiqarish, tashkilot xodimlari, gazqutqaruv, yongʻin va tibbiy boʻlinmalar aʼzolari, qoʻshni yoki texnologik bogʻlangan sexlar, zarur hollarda esa — birgalikda harakat qilishga jalb qilinadigan maxsus boʻlinma va xizmatlar xodimlarining kelishilgan harakatlari koʻzda tutilishi lozim.

21. ABERning tezkor qismini tuzishda normal ishlab chiqarish sharoitlari va ish rejimi buzilishi mumkin boʻlgan quyidagi hollar: elektrenergiyaning oʻchishi, ventilatsiya tizimi ishining toʻxtashi, energiya zaxiralari (xomashyo, yonilgʻi, gazlar, suv, bugʻ, kislorod va h.k) kelishi toʻxtashi, texnologik jarayon yoki texnik qurilma va kommunikatsiyalar ish rejimining buzilishi hisobga olinishi kerak.

Bundan tashqari, quyidagi avariya turlariga ham ABER tuzilishi lozim: texnik qurilma va kommunikatsiyalar portlashi va yonishi; metallkonstruksiyalar qulashi, asosiy kovsh kuyishi, pechning suv bilan sovutish elementlariga suv berishda nosozliklar va ulardan suv oqishi, pech tubi yoki yon qiyaligining oʻyilishi va suyuq metallning pech tagiga oqishi, gumbaz futerovkasi katta qismining qulashi, suyuq metallning tashqariga chiqishi; benzol, xlor va boshqa portlash xavfi bor va zararli moddalar, havo boʻlinishining suyuq mahsulotlari toʻkilishi; yonilgʻi va texnologik gazlar quvur oʻtkazgichlarining qoʻyib yuborishi, yorilishi va qulashi, shuningdek tabiiy ofatlar.

22. ABERning tezkor qismida avariyani bartaraf etish va odamlarni qutqarish boʻyicha ishlarga masʼul rahbar koʻrsatilishi lozim.

Avariya masshtabiga koʻra sex, ishlab chiqarish yoki tashkilotning texnik rahbari, shuningdek, avariya yuz bergan joyga masʼul rahbarlar etib kelguncha ishlarga boshchilik qilishga tayinlangan shaxslar ishlarga masʼul rahbar boʻlishi mumkin.

23. ABERning tezkor qismidan koʻchirma barcha ishlab chiqarish xodimlari u bilan doim tanishib turishlari uchun tashkilot boʻlinmalarining koʻrinarli joyida osigʻliq turishi kerak. Koʻchirmalar oʻrnatiladigan joylarni boʻlinma rahbari belgilaydi.

§ 3. Obyektning prinsipial texnologik sxemasi

24. Obyektning prinsipial texnologik sxemasida texnik qurilmalarning, quvur oʻtkazgichlarning asosiy elementlari va ularning orasidagi bogʻlanishlar tasvirlanishi hamda ularning asosiy texnologik parametrlari va tavsifnomalari, texnologik oqimlar, armaturalar parametrlari va avariyaga qarshi himoya tizimlarining ishlab ketish shartlari koʻrsatilishi lozim.

Ushbu sxemada qoʻllanilgan shartli belgilar loyiha hujjatlaridagi belgilarga mos kelishi lozim.

§ 4. Asosiy texnik qurilmalar va binolarning joylashish rejasi

25. Rejada odamlarni qutqarish uchun texnik va material vositalar, yongʻinga qarshi vositalar, aloqa va xabar berish vositalari, avariyaga qarshi himoya tizimlari, boshqarish pultlari oʻrnashgan bino va joylar, asosiy texnik qurilmalar, ventilatsiya tizimlari, uzib qoʻyuvchi armaturalar, evakuatsiya chiqish joylari, maxsus texnika kirish va manyovr qilish joylari, shuningdek avariya oqibatlari taʼsir qilishi mumkin boʻlgan hududlar chizilgan boʻlishi lozim.

§ 5. Yakuniy qoida

26. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ichki ishlar vazirligi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishilgan.

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri v.b. A. XAITOV

Ichki ishlar vaziri B. MATLYUBOV

Favqulodda vaziyatlar vaziri K. AXMEDOV

Oʻzbekiston Respublikasi Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi raisi D. JAHONGIROVA

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 1-ILOVA

NAMUNA

METALLURGIYA OBYEKTLARI XAVFINING TAHLILI

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 2-ILOVA

ShAKL

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 3-ILOVA

SARLAVHA BETINING ShAKLI

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 4-ILOVA

ShAKL

ABER TEZKOR QISMI

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 5-ILOVA

AVARIYANI BARTARAF ETIShDA QATNAShAYOTGAN MANSABDOR ShAXSLAR OʻRTASIDA VAZIFALAR TAQSIMLANIShI VA ULARNING HARAKAT TARTIBI

I BOB. UMUMIY QOIDALAR

1. Bir nechta sexlarni qamrab olgan yoki boshqa sexlarga ham xavf tugʻdiruvchi yirik avariyalarni bartaraf etish ishlariga masʼul rahbar boʻlib tashkilotning texnik rahbari (u yoʻqligida — oʻrinbosari), alohida sexda yuz bergan avariyada — shu sexning boshligʻi (oʻrinbosari) hisoblanadi.

Avariyani bartaraf etish ishlariga masʼul rahbarning (keyingi oʻrinlarda — masʼul rahbar) harakatlariga aralashish taqiqlanadi.

2. Masʼul rahbar xato harakatlar qilayotgan boʻlsa, yuqori lavozimdagi bevosita boshliq (tashkilot texnik rahbari) uni ishdan chetlashtirishga va avariyani bartaraf etish boʻyicha rahbarlikni oʻz zimmasiga olish yoki bu vazifaga boshqa shaxsni tayinlash huquqiga ega.

3. Masʼul rahbar etib kelguncha odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etishga tegishli tashkilot dispetcheri (navbatchi) yoki smena boshligʻi (smena masteri) rahbarlik qiladi.

4. Qutqaruv ishlarini olib borishga tashkilot texnik rahbari tayinlagan shaxs yoki gazqutqaruv xizmati boshligʻi bevosita rahbarlik qiladi. U avariya joyiga etib kelguncha bu vazifalarni gazqutqaruv xizmatining smena boshligʻi bajaradi. Gazqutqaruv xizmati boʻlmagan tashkilotlarda qutqaruv ishlariga bevosita rahbarlikni masʼul rahbari yoki ABER tezkor qismida shu vazifalar yuklatilgan mutaxassis shaxs amalga oshiradi.

5. Yongʻin xavfsizligi boʻlinmalari etib kelguncha yongʻinni oʻchirish boʻyicha ishlarni sex, boʻlinma, smena, uchastka xodimlari bajarishiga smena boshligʻi (smena masteri) rahbarlik qiladi hamda u avariya sodir boʻlgan joyga etib kelgan yongʻin xavfsizligi boʻlinmalariga vaziyat toʻgʻrisida toʻliq axborot beradi.

6. Odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etishga chaqirilgan shaxslar etib kelgach, bu haqda masʼul rahbarga xabar beradilar va uning koʻrsatmasiga binoan oʻz vazifalarini bajarishga kirishadi.

7. Gaz xavfi boʻlgan joylarda avariya ishlarini bajarishga ishchilar yuborilganda, har bir brigadaga sex mutaxassisi va gazqutqaruv xizmatining xodimi boshchilik qiladi.

Gazga xavfli ishlarni tashkillashtirish va olib borish gaz xoʻjaligida sanoat xavfsizligi talablariga muvofiq bajarilishi kerak.

II BOB. AVARIYANI BARTARAF ETIShDA QATNAShAYOTGAN MANSABDOR ShAXSLARNI VAZIFALARI VA HARAKATLARI

1§. Avariyani bartaraf etish ishlariga masʼul rahbarning vazifalari

8. Avariya joyiga etib kelib va vaziyat bilan tanishib, ABERning tezkor qismida koʻzda tutilgan tadbirlarni bajarishga zudlik bilan kirishish, odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etish ishlariga boshchilik qiladi.

9. Komanda punktini tashkil qilish, tashkilot dispetcheriga, barcha ijrochilarga uning joyi haqida xabar beradi va u yerda doimo boʻladi.

10. Avariyani bartaraf etishda qatnashuvchi gazqutqaruv va boshqa xizmatlar hamda 6-ilovaga asosan mansabdor shaxslar va xizmatlar chaqirilganligini tekshiradi.

11. Avariyaga yoʻliqqan odamlar sonini va ular turgan joyni aniqlaydi.

12. ABERning tezkor qismida koʻzda tutilgan tadbirlar, oʻzi bergan buyruq va topshiriqlarni bajarilishini nazorat qiladi.

13. Kommunikatsiya orqali oʻzaro bogʻliq qoʻshni ishlab chiqarish, sex va boʻlinmalar rahbarlariga tegishli buyruqlar beradi.

14. Avariyalarni bartaraf etish vaqti bir soatdan oshsa, sexlar va gazqutqaruv xizmati rahbarlari bilan birgalikda odamlarni qutqarish boʻyicha tezkor reja ishlab chiqadi. Koʻzda tutilgan tadbirlarni bajarish uchun ushbu rejaga binoan gazqutqaruv, boshqa xizmatlarga va avariyani bartaraf etayotgan mansabdor shaxslarga topshiriq beradi.

15. Barcha xavfli va tahlikali joylardan odamlarni chiqarish yoki evakuatsiya qilish va avariya hududiga yaqin joylarga muhofaza postlari qoʻyish haqida koʻrsatma beradi.

16. Zaruriyat tugʻilsa FVDT hududiy organlari va boshqa xizmatlarga yordam soʻrab murojaat qiladi.

17. Avariyani bartaraf etish boʻyicha tezkor jurnal (8-ilova) yuritish uchun masʼul shaxs tayinlaydi.

18. Avariya bartaraf etilgandan soʻng tiklash ishlarini bajarishga va ishlab chiqarishni ishga tayyorlashga ruxsat beradi.

2 §. Dispetcher (navbatchi) vazifalari

19. Avariya haqida xabar olgach, 6-ilovada keltirilgan roʻyxatga binoan shaxslar va xizmatlarni shaxsan ogohlantiradi.

20. Tashkilot masshtabida roʻy bergan avariyada tashkilot texnik rahbari yoki uning oʻrinbosari etib kelguncha masʼul rahbar vazifalarini bajaradi, tegishli ishlab chiqarish ABERiga muvofiq odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etish ishlarini tashkil qiladi.

Bu holda avariyani bartaraf etish komanda punkti dispetcherning ish oʻrni hisoblanadi.

21. Zaruriyat boʻlsa boshlangʻich davrda odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etish uchun, shuningdek avariya tarqalishini toʻxtatish va yangi komanda punkti tashkil etish uchun ham qoʻshimcha choralar koʻradi.

22. Tashkilotning texnik rahbari etib kelishi bilan odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etish ishlari holati, yangi komanda punkti joyi haqida maʼlumot beradi va avariyani bartaraf etish ishlariga masʼul rahbarning ixtiyoriga oʻtadi.

3 §. Tashkilot rahbarining vazifalari

23. Avariya haqida xabarni olishi bilan darhol tashkilotga etib kelishi va bu haqda ishlarning masʼul rahbariga xabar berishi kerak.

24. Shikastlanganlarga oʻz vaqtida yordam berishni tashkil etadi.

25. Masʼul rahbarning talabiga binoan navbatchilik va avariyani bartaraf etish bilan bogʻliq zarur ishlarni bajarish uchun mutaxassislar va tajribali ishchilarni brigadalarga safarbar qiladi, shuningdek texnik va material vositalarni oʻz vaqtida yetkazish uchun zarur choralarni koʻradi.

26. Avariya va material omborlar ishlashini, odamlarni qutqarish uchun zarur vositalarni, texnik va material vositalarni avariya joyga yetkazishni taʼminlaydi.

27. Avariyani bartaraf etish uchun safarbar qilingan transport ishini boshqaradi.

28. Avariya ishlari 6 soatdan oshiq davom etganda gazqutqaruvchilar uchun ovqatlanish va dam olishni tashkil etadi.

29. Tegishli xizmatlar va nazorat organlariga avariya xarakteri, qutqaruv va tiklash ishlarining borishi haqida maʼlumot beradi.

4 §. Gazqutqaruv ishlari rahbarining vazifalari (gazqutqaruv xizmati rahbari)

30. Masʼul rahbar topshiriqlari va tezkor rejaga binoan qutqaruv ishlariga rahbarlik qiladi.

31. Zarur boʻlsa ishdan boʻsh boʻlgan qoʻshimcha gazqutqaruvchilarni avariya joyiga olib kelishni tashkil qiladi va vaqtinchalik gazqutqaruv postini tuzadi.

32. Masʼul rahbar gazqutqaruv xizmatiga yordam uchun ajratgan barcha shaxslarni qutqaruv va gazga xavfli ishlarni bajarish uchun zarur boʻlgan gaz himoya apparaturasi, asbob va materiallar (GQX avariya zaxirasi hisobidan) bilan taʼminlaydi.

33. Masʼul rahbar bilan uzluksiz aloqada boʻlish va u bilan kelishgan holda gaz xavfi boʻlgan hududni aniqlash, undan soʻng ogohlantirish belgilarini qoʻyish va gazqutqaruv xodimlari va tashkilot ishchilari orasidan navbatchi postlar oʻrnatishi kerak.

Gazlashgan hududga kirish uchun faqat gazqutqaruv ishlari rahbari ruxsat beradi.

34. Masʼul rahbarga qutqaruv ishlarining borishi haqida muntazam maʼlumot berib turadi.

35. Avariya boʻlgan joyga masʼul rahbar etib kelgunga qadar ishlarni ABERga muvofiq oʻzi mustaqil bajaradi.

5 §. Avariya yuz bergan sex boshligʻining vazifalari

36. ABERga binoan masʼul rahbarning vazifalarini bajaradi.

37. Boshqa hollarda ishlarga masʼul rahbar farmoyishlarini bajaradi.

6 §. Avariya yuz bergan sexning smena boshligʻi (smena masteri) vazifalari

38. Shaxsan yoki qoʻl ostidagi javobgar shaxslar orqali darhol gazqutqaruv va yongʻin xavfsizligi xizmatlarini (zarur boʻlsa) chaqiradi va avariya haqida tashkilot dispetcheri (navbatchisi)ga xabar beradi.

39. ABERga muvofiq va yuzaga kelgan vaziyatga qarab (masʼul rahbar etib kelguncha) darhol odamlarni qutqarish va avariyani bartaraf etish ishlarini tashkil qiladi va boshlaydi.

7 §. Avariya yuz bergan sex boshligʻi oʻrinbosarining (sex texnologi) vazifalari

40. Gaz himoya apparaturasida ishlashga oʻrgatilgan apparatchilar, operatorlar, gazchilar va boshqa zarur mutaxassislar orasidan brigada tashkil etadi va ularning harakatiga rahbarlik qiladi.

41. Masʼul rahbarning koʻrsatmasiga binoan avariya rivojlanishini oldini olish va uni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan sharoitlarni yaratish maqsadida texnologik jarayon va texnik qurilmalarning holatini aniqlaydi.

42. Vaziyatga qarab texnologik jarayonni normal maromda borishini taʼminlaydi yoki uni toʻxtash (tugatish) rejimiga oʻtkazadi.

Sex rahbari yoʻqligida sex boshligʻining oʻrinbosari (texnolog) masʼul rahbar vazifasini bajaradi.

8 §. Avariya yuz bergan sexda ishlab chiqarish ustalari, brigadirlari va ishchilari vazifalari

43. Avariya haqida tashkilot dispetcheriga darhol xabar beradi.

44. ABERga muvofiq odamlarni xavfli hududdan chiqarish va avariyani bartaraf etish boʻyicha choralar koʻradi.

45. Zarur hollarda avariyaning kengayish ehtimolini oldini olish maqsadida tegishli texnologik jarayonining texnik qurilmalarini (apparatlar, uskunalar, agregatlar va b.) va kommunikatsiyalarni toʻxtatadi.

46. Tashkilot hududidan tashqarida boʻlsa va avariya haqida maʼlumot olsa, avariyani bartaraf etishga topshiriq olish uchun darhol masʼul rahbar huzuriga etib kelishi kerak.

9 §. Tashkilotning texnik xizmatlar rahbarlari (bosh mexanik, bosh energetik va b.) vazifalari

47. Tegishli xizmatlar xodimlari orasidan mutaxassislar brigadasi (ustalar, elektriklar, chilangarlar va b.) tashkil qilishni taʼminlaydi va avariya bartaraf etish ishlarini bajarish va ishlab chiqarishni normal ishini tiklash uchun ularning doimiy navbatchiligini oʻrnatadi.

48. Masʼul rahbar koʻrsatmasiga binoan quyidagilarni:

a) elektrenergiya va boshqa energiya taʼminoti manbalarini ulash yoki oʻchirish;

b) elektrmexanik va energetik uskunani, aloqa, signalizatsiya vositalarini, suv, gaz, issiqlik tarmoqlarini va boshqa injener kommunikatsiyalarni normal ishlashini taʼminlaydi.

10 §. Boshqa sexlarning rahbar, usta, brigadir va ishchilarining vazifalari

49. Avariya yuz berganda tashkilot hududida boʻlsa va bu haqda xabar olsa, ABERda koʻzda tutilgan tadbirlarni bajaradi va oʻz harakatlari haqida masʼul rahbarga maʼlumot beradi.

50. Avariya haqida tashkilot tashqarisida boʻlgan paytda xabar olsa, avariyani bartaraf etish boʻyicha topshiriq olish uchun masʼul rahbar huzuriga darhol etib keladi.

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 6-ILOVA

TAShKILOT DISPETChERI AVARIYA TOʻGʻRISIDA DARHOL XABAR BERIShI LOZIM BOʻLGAN MANSABDOR ShAXSLAR VA XIZMATLAR ROʻYXATI

Izoh. Tashkilotning ishlab chiqarish va tashkiliy tuzilishi xususiyatiga koʻra yuqoridagi roʻyxatga boshqa xizmatlar va mansabdor shaxslar kiritilishi mumkin.

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 7-ILOVA

ShAKL

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 8-ILOVA

ShAKL

AVARIYANI BARTARAF ETISh TEZKOR JURNALI

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 9-ILOVA

ShAKL

XODIMLARNI AVARIYALARNI BARTARAF ETISh REJALARI BILAN TANIShTIRIShNI ROʻYXATGA OLISh JURNALI

Metallurgiya ishlab chiqarishlarida avariyalarni bartaraf etish (cheklash) rejalarini tuzish boʻyicha yoʻriqnomaga 10-ILOVA

AVARIYANI BARTARAF ETISh (ChEKLASh) REJASIGA BINOAN OʻQUV VAHIMA (TREVOGA)LARINI OʻTKAZISh BOʻYIChA TAVSIYALAR

1. Tashkilotda muntazam oʻquv vahimalarini oʻtkazish ABERning toʻgʻri tuzilganligini tekshirish, xodimlarni mashq qildirish, ishlab chiqarish xodimlari bilan gazqutqaruv, yongʻin va boshqa xizmatlarning birgalikda harakatlarini yoʻlga qoʻyish uchun, shuningdek sex, boʻlinma, ishlab chiqarish, uskuna yoki butun tashkilot va gazqutqaruv xodimlarining avariyaga yoʻliqqan odamlarni qutqarishga tayyorgarligini, ishlab chiqarishlar gazdan himoya va shaxsiy himoya vositalari hamda avariyani bartaraf etish vositalari bilan toʻliq taʼminlanganligini tekshirish uchun zarur.

2. Oʻquv vahimalari oʻtkazishda quyidagilar tekshiriladi:

a) ABERning sifati, shuningdek rejada ushbu ishlab chiqarishga va vujudga kelish joyiga xos barcha yuz berishi mumkin boʻlgan avariyalar koʻzda tutilganligi; rejada koʻzda tutilgan avariyalarni cheklash boʻyicha dastlabki harakatlarning toʻgʻri bajarilishi; odamlarni qutqarish boʻyicha rejalashtirilgan tadbirlarni amalga oshirish imkoniyati; odamlarni qutqarish, avariyalarni tugatish va yuklanishlarni pasaytirish yoki almashtirish va hokazolar xavfsizligini taʼminlovchi tadbirlar navbati va harakatlar tartibining oʻzaro muvofiqligi; rejada koʻrsatilgan usul va vositalar bilan vujudga kelgan avariyani boshlangʻich davrida tugatishning amaliy imkoniyati.

b) tashkilot (ishlab chiqarish, sex, uchastka, uskuna)ning yuz berishi mumkin boʻlgan avariyalarni tugatishga tayyorgarligi, shu jumladan: avariya haqida xabar beruvchi vosita va usullarning mavjudligi va sozligi; odamlarni gazlashgan bino va xavfli hududdan zudlik bilan chiqishini taʼminlash imkoniyati (ehtiyot chiqishlar, avariya shkaflarida gazdan himoya vositalari borligi va holati); odamlarni qutqarish va avariyani tugatish vositalari turgan joylarning (avariya shkaflari) qulayligi; texnik vositalar, apparatlar, asboblar, himoya vositalarining avariya zaxirasi mavjudligi, ulardan ish vazifasiga qarab darhol foydalanish mumkinligini oʻz vaqtida tekshirilishi; rahbar xodimlar, mutaxassislar, ishchilar va gazqutqaruvchilarning odamlarni qutqarish va avariyani tugatish vositalarining tuzilishi va vazifalarini hamda ulardan foydalanishni bilishi;

v) ABERni oʻrganish tashkil etilganligi, shu jumladan: ishchilar, rahbar xodimlar va mutaxassislar rejani, shuningdek ularni ish uchastkasida avariya yuz berganda oʻzlariga tegishli boʻlgan vazifalarni bilishi; tashkilot texnik rahbari yoʻqligida sex, smena boshliqlari, ustalar hamda dispetcherlarning avariyani bartaraf etishda rahbarlik qilishga shayligi; gaz qutqaruvchilar, sex xodimlari, koʻngillilar drujinasi, yongʻin xavfsizligi xizmati, maʼmuriy-xoʻjalik xodimlari va boshqa xizmatlarning uyushqoqligi va hamkorligi;

g) GQX, GQKD, YoXX, YoQKDlarning shayligi va ularning ishi muvofiqlashtirilgani, shu jumladan: gazqutqaruv navbatchi smena (brigada) va GQKD aʼzolarining kelish vaqti, shuningdek navbatchilikdan boʻshagan gazqutqaruvchilarning yigʻilishiga sarflanadigan vaqt (YoXX, YoQKD uchun ham); xavfsizlik postlarini toʻgʻri va oʻz vaqtida oʻrnatilishi.

3. Oʻquv vahimalari sexlar (ishlab chiqarishlar)da tashkilot texnik rahbari tasdiqlagan grafikka yoki nazorat qiluvchi organlar talabiga binoan oʻtkaziladi.

4. Oʻquv vahimalari oldindan tuzilgan dastur asosida oʻtkazilishi kerak. Vahima (trevoga) mashqini oʻtkazish dasturi ABER tezkor qismining bir yoki bir necha vaziyati boʻyicha sex boshligʻi tomonidan gazqutqaruv va boshqa xizmatlar bilan kelishilgan holda ishlab chiqiladi va tashkilot texnik rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

5. Vahima (trevoga) mashqi dasturini tuzishda har bir konkret holda ishlab chiqarish xususiyati va texnologiyasi hisobga olinib, vahima (trevoga) mashqini oʻtkazishda quyidagi oqibatlar yuz bermasligi lozim: texnologik rejim buzilmasligi va uchastka, uskuna yoki sex normal ishida uzilish boʻlmasligi; tutash sex yoki uchastkalar ishi toʻxtab yoxud ushlanib qolmasligi; zaharli va portlovchi gaz, bugʻ va changlarning miqdori koʻpayib ketmasligi; gazlashish, portlash, alangalanish yoki mahsulot chiqib ketish xavfi tugʻilmasligi kerak.

6. Bunday oqibatlarning oldini olish uchun vahima (trevoga) mashqi oʻtkazish dasturida aniq choralar belgilanishi lozim: ABERda rejalashtirilgan, lekin aslida xodimlar bosimni oʻchirish, oʻzgartirish, kamaytirish yoki boshqa harakatlar bajarilmaydigan texnik qurilmadagi barcha joylar koʻrsatilishi; tekshirish har bir qatnashchisining vazifalari aniq belgilanishi va navbatchi xodimlarning vahima (trevoga) mashqi vaqtida man qilingan harakatlarni bajarishiga yoʻl qoʻymaslik uchun javobgar shaxslar ichidan vakillar tayinlash; vahima (trevoga) mashqi qay shaklda eʼlon qilinishini belgilash (avariya sirenasi chalish, telefon qilish, ogʻzaki, yozma xabar yoki boshqa belgilangan usul bilan); vahimani kim, agar xabar telefon, ogʻzaki yoki yozma ravishda boʻlsa, qaysi navbatchi xodim eʼlon qilishi belgilanishi lozim.

7. Ishlab chiqarishda vahima (trevoga) mashqini oʻtkazish mumkin boʻlmasa yoki xavfli boʻlsa, ABERda rejalashtirilgan tadbirlar toʻgʻriligini va sex xodimlari bilim saviyasini soʻrov yoʻli bilan tekshirish, harakatlar esa “Ochiq”, “Yopiq” va boshqa lavhalar yordamida tekshirilishi, bu maqsad uchun ularni toʻplami oldindan tayyorlab qoʻyilishi kerak.

8. Xabar berish shart boʻlgan boshqa tashkilotlarning shaxslariga vahima (trevoga) mashqi haqidagi xabarni berish uchun dispetcherga yoki telefonchiga vahima (trevoga) mashqi oʻtkazilishi haqida xabar beriladigan shaxslar roʻyxati beriladi.

9. Vahima (trevoga) mashqini oʻtkazish imkon boricha shunday bajarilishi kerakki, oʻquv avariyasi eʼlon qilinguncha tekshiruvchi shaxslar, dispetcher va telefonchidan boshqa hech kim uni bilmasligi lozim.

10. Vahima (trevoga) mashqi tugagach, uni oʻtkazgan rahbar unda qatnashgan shaxslar va ishlab chiqarish obyektining maʼmuriy-texnik xodimlari bilan birgalikda vahima (trevoga) mashqi oʻtkazilishini tahlil qiladi va “avariyani” bartaraf etish boʻyicha yakun yasaydi.

11. Tekshirish va tahlil materiallari asosida hamma aniqlangan kamchiliklar qayd qilingan va ularni tuzatish boʻyicha tadbirlar belgilangan, bajarish muddatlari va masʼul ijrochi shaxslar koʻrsatilgan dalolatnoma tuziladi. Unga asosan tashkilot rahbari qayd qilingan kamchiliklarni yoki xavfsizlik qoidalari buzilishini bartaraf qilish va ABERga tegishli tuzatishlar va qoʻshimchalar kirgizish boʻyicha buyruq chiqaradi.

12. Oʻquv vahimalarini belgilangan vaqtda oʻtkazish va ularning natijalari boʻyicha dalolatnomalarda koʻrsatilgan tadbirlarni oʻz vaqtida bajarilishi ustidan nazorat qilishni tashkilotning texnik rahbari amalga oshiradi.