Neft va gaz sanoatida burgʻulash uskunalariga boʻlgan xavfsizlik uchun talablarini tasdiqlash toʻgʻrisida (279-son)

04.12.2008

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat “Sanoatkontexnazorat” inspeksiyasi BOShLIGʻINING

BUYRUGʻI

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari E.Shoismatov tomonidan 2007-yil 21-mayda tasdiqlangan Sanoat xavfsizligi sohasidagi meʼyoriy-huquqiy va meʼyoriy texnik hujjatlarni tayyorlash jadvaliga asosan buyuraman:

Neft va gaz sanoatida burgʻulash uskunalariga boʻlgan xavfsizlik talablari tasdiqlansin.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2008-yil 4-dekabr,

279-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasining 2008-yil 4-dekabrdagi 279-sonli buyrugʻi bilan TASDIQLANGAN

NEFT VA GAZ SANOATIDA BURGʻULASh USKUNALARIGA BOʻLGAN XAVFSIZLIK

TALABLARI

I - bob. UMUMIY QOIDALAR

1 - §. Qoʻllash sohasi

1. Mazkur “Neft va gaz sanoatidagi burgʻulash uskunalariga boʻlgan xavfsizlik talablari” (quyida — Talablar) “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunini amalga oshirish maqsadida ishlab chiqilgan.

2. Mazkur Talablar Oʻzbekiston Respublikasi hududida burgʻulash ishlarini olib borayotgan, barcha neftgaz soha tashkilotlari va korxonalariga taalluqlidir.

3. Mazkur meʼyoriy hujjat talablariga rioya qilish, barcha burgʻulash tashkilotlari uchun majburiydir.

Shuningdek, xavfsizlik talablari neft va gaz burgʻ quduqlarini qurish uchun bajarilayotgan barcha yangi uskunalarni ishlab chiqishlarga ham taalluqlidir.

4. Shu asnoda, mehnat muhofazasi va ishlab chiqarish sanitariyasi, elektr xavfsizligi, yongʻin-portlashdan xavfsizlik talablari va shuningdek, tasdiqlangan tegishli meʼyoriy hujjatlarda (MH) bayon etilgan tabiatni muhofaza qilish organlari talablarini ham hisobga olish lozim.

5. Mazkur Talablarga rioya qilish sohaga oid ishlab chiqarish korxonalarida sanoat xavfsizligini taʼminlaydi. Ushbu Talablar avariyalarni, ishlab chiqarishda jarohatlanishlarning oldini olishga va xavfli ishlab chiqarish obyektlarini ishlatuvchi tashkilotlarda sodir boʻlgan avariya holatini chegaralab, bartaraf qilish uchun tayyorligini taʼminlashga yoʻnaltirilgan.

6. Burgʻulash ishlarini tashkillashtirish va burgʻulash asbob-uskunalarini ishlatish sharoitlari, xavfli ishlab chiqarish obyektlarida qoʻllanilayotgan jihozlar va texnik moslamalari Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi, davlat standartlari, qurilish, yongʻinga qarshi va sanitariya meʼyorlari va qoidalari “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi bergan hujjatlar va boshqa meʼyoriy dalolatnomalar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

7. Mazkur Talablar uskunalar, asboblar, texnik moslamalar, texnologiyalarni ishlab chiquvchi va kadrlar tayyorlashni amalga oshiruvchi ilmiy-tadqiqot, loyiha-konstruktorlik va boshqa tashkilotlarga taalluqlidir.

8. Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida qoʻllanilayotgan burgʻulash uskunalari, texnik moslamalar sertifikatsiya qilingan va amaldagi meʼyorlarga muvofiq boʻlishi lozim.

9. Texnik qurilmalarni ishlatish, ularni yasagan (tayyorlagan) tashkilotning ishlatish boʻyicha yoʻriqnomasiga mos ravishda bajariladi. Import (xorijiy) uskuna va asboblar ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlariga mos ravishda ishlatiladi. Ularni xavfsiz ishlatishga qoʻyiladigan talablar Oʻzbekiston Respublikasida oʻrnatilgan meʼyorlardan past boʻlmasligi kerak.

II - bob. BURGʻULASh USKUNALARI KONSTRUKSIYASIGA DOIR XAVFSIZLIK TALABLARI

1 - §. Umumiy talablar

10. Burgʻulash uskunalari GOST 12.2.2003 va mazkur meʼyoriy hujjat talablariga javob berishi lozim.

11. Mazkur meʼyoriy hujjatga kirmagan uskunalarga boʻlgan xavfsizlik talablari, shu uskunalarga qoʻyilgan texnik shart va standartlar asosida oʻrnatiladi.

Elektrdvigatellar, ishga tushirish tartiblagich apparaturalari elektrkommunikatsiya va uskunalarni boshqarish postlari GOST 12.2.007.0 SSBT; GOST 12.2.007.6 SSBT; GOST 12.2.007.8 SSBT; GOST 12.2.007.14 SSBT talablariga javob berishi kerak.

12. Doimiy ish joylarida sodir boʻladigan shovqinlar darajasi GOST 12.1.003 SSBT talablariga mos boʻlishi kerak.

Doimiy ish joylarida sodir boʻladigan tebranishlar darajasi GOST 12.1.003 SSBT talablariga mos boʻlishi kerak.

13. Burgʻulash qurilmasi tarkibiga kiradigan uskunalarning texnik tavsiyalari shu qurilmalar sinfiga va ularni ishlatish sharoitiga muvofiq boʻlishi lozim. Muayyan sharoit uchun burgʻulash qurilmalarini tanlash mazkur meʼyoriy hujjatning 17-bandidagi talablarni hisobga olgan holda “Ilgakka tushadigan ruxsat etiladigan yuk” parametrlari boʻyicha amalga oshirilishi zarur.

14. 8 - sinfga kiruvchi burgʻulash uskunalari (yuk koʻtara olishi 400 t va yuqori)da burgʻulovchining ishlashi uchun maxsus kabina jihozlangan boʻlishi lozim. Boshqa kategoriyali burgʻulash uskunalari uchun ularni maxsus kabinalar bilan jihozlash sharti oʻrnatilgan tartib boʻyicha ishlash uchun kelishilgan texnik vazifalarga koʻra belgilanadi.

15. Burgʻulash qurilmalarida, Oʻzbekiston Respublikasining neftgazqazibchiqarish sanoatidagi xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq ish joylari isitish tizimlari bilan jihozlanishi lozim.

16. Xavfsizlikdan xabar berish ranglari va belgilari GOST 12.4.026 SSBT talablariga muvofiq boʻlishi zarur.

2 - §. Burgʻulash minoralari va ularning poydevorlariga boʻlgan talablar

Minoralar va ularning poydevori mustahkamligi va barqarorligini loyihalashda quyidagi shartlarga rioya qilish kerak.

17. Kashaksiz minora:

a) tal tizimi moslama turlarini aniqlash uchun ilgakka tushadigan maksimal statik vazn oʻlchami;

b) shamsupada butlangan quvurlar yoʻqligida minora yoki machta shamol kuchiga dosh beraoladigan hisoblangan maksimal shamol tezligi;

v) shamsupada toʻliq butlangan quvurlar mavjudligida minora yoki machta dosh beraoladigan maksimal shamol tezligi;

g) shamsupada burgʻulash quvurlari birikmasining maksimal soni, turlari va oʻlchamlari.

18. Kashakli (tortgichli) minora:

a) ishlab chiqaruvchilar tomonidan koʻzda tutilgan tortqilarni joylashtirish sxemasi va tal tizimi moslamalarini aniqlash uchun ilgakka tushadigan ruxsat etilgan statik yuk;

b) shamsupada quvurlar yoʻqligi sharoitidagi maksimal shamol tezligi;

v) shamsupada quvurlarning toʻla komplekti boʻlgandagi maksimal shamol tezligi;

g) shamsupa va rotorga bir vaqtda taʼsir etuvchi yuklanishlarning maksimal hisoblangan kombinatsiyalari.

19. Minora osti poydevorlari:

a) ilgakdagi maksimal statik yuklanish (nagruzka);

b) shamsupaga maksimal statik yuklanish;

v) rotorga maksimal statik yuklanish;

g) shamsupa va rotorga bir vaqtda taʼsir etuvchi yuklanishlarning maksimal hisoblangan kombinatsiyalari.

20. Seysmik jihatdan faol zonalarda ishlash uchun hududning seysmikligi nuqtai - nazaridan minora, machtalar, poydevorlarining mustahkamlik va barqarorligi hisoblangan boʻlishi lozim.

21. Minora va machtalar poʻlat arqonli tortqilar bilan, agar minora konstruksiyasida shunday mahkamlanish koʻzda tutilmaganidan qatʼi nazar, mahkamlanishi kerak. Tortqilar soni, diametri va mahkamlanish joylari texnik hujjatlarga mos boʻlishi kerak. Tortqilar diagonal tekisliklarda joylashishi va oʻzining pastki qismida 5 m balandligigacha yoʻllar va elektr tarmoqlar bilan kesishmasligi kerak. Ularning uchlari 3 vintli qisqichlar yoki arqonning kamida 15 diametri uzunligida mahkamlanishi kerak. Har qaysi tortqi alohida yakor (langar) ga ega boʻlishi kerak. Ularni (yakorni) uzaytirilgan arqonga oʻrnatishga ruxsat etilmaydi.

22. Minoraning balandligi tal bloki koʻtarish chegaralagichi tayyorlanganligi va shuningdek asbobni uzaytirish boʻyicha qoʻllanilayotgan usullarni hisobga olgan holda tal bloki maksimal tezlikda koʻtarayotganda, ishni bajarish xavfsizligi taʼminlanishi lozim. 7-darajadagi va undan yuqori sinfdagi (yuk koʻtaruvchanligi 320 t va yuqori) burgʻulash uskunalari uchun minora balandligi, yuqorigi yuritmasi qoʻllanilishi imkoniyatini eʼtiborga olgan holda hisoblanadi.

23. Yopiq profilli materiallardan tayyorlangan minora konstruksiyasi uning qismlarida suv yigʻilib qolishi imkoniyatini istisno qilishi lozim.

24. Minora va machta konstruksiyalarida kuyidagilar koʻzda tutilishi lozim:

a) kronblok va uning seksiyalarini (statsionar burgʻulash qurilmasi uchun) montaj va demontaj qilishda rolikni mahkamlash uchun qurilma;

b) mashina kalitlarini osish arqonlari, yordamchi chigʻirning yuk arqoni, mustahkamlovchi quvurlarni burab biriktirish uchun pnevmo (gidro) kalitlarni osish arqonida bloklarni mahkamlash uchun joylar;

v) oldi ochiq A simon machta va minoralarning shamol taʼsiridan yiqilishining oldini oluvchi svecha barmogʻidan keyin oʻrnatilgan moslamalar;

g) ustki chigʻir (kranblok) ga xizmat koʻrsatish uchun maydoncha;

d) quvur ustunini burgʻulash shlangi bilan birlashtirishga xizmat koʻrsatish uchun maydoncha;

e) yuqorida ishlovchi ishchi uchun, quduq ogʻzida avariya vaziyati sodir boʻlganda minora chegarasidan tashqariga tezda evakuatsiya qilish uchun maydoncha;

j) amaldagi MH talablariga muvofiq yasalgan, yuqorida ishlaydigan ishchini xavfsiz koʻtarish va tushirish uchun inersion yoki boshqa turdagi moslama bilan, yoki har 6 m dan keyin oʻtish maydonchalari bilan yuqoridagi ishchi balkonigacha boradigan narvonlar, teparoqda esa — yuqorida ishlovchi ishchini xavfsiz koʻtarish va tushirish uchun moslama bilan narvon—stremyanka yoki tonnel turidagi narvon.

Eslatma:

1. Yuqorida ishlovchi ishchisiz mexanizatsiyalashtirilgan tushirish- koʻtarish operatsiyalarini amalga oshirishda yuqoridagi ishchining maydonchasi oʻrniga avtomat tushirish -koʻtarish mexanizmlarini xizmat koʻrsatish uchun maydoncha koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

2. Yuqorida ishlovchi ishchi ishtirokidagi tushirish-koʻtarish operatsiyalarida uning ish maydonchasi, ularning sinash paytida yiqilishdan arqon bilan himoyalangan va ishchi turgan lyulkaning tushib ketishi himoyalagan, burgʻulash svechalarini oʻrnatish uchun sharnirli kallakli barmoqlar bilan uskunalangan boʻlishi lozim.

25. Konstruksiya asosida quyidagi imkoniyatlarni amalga oshirish inobatga olinishi lozim (“Uralmash”, BU-75 burgʻulash qurilmalaridan tashqari):

a) quvurlar birikmasi kallagini va preventorli qurilmani quduq ogʻziga yer sathidan baland boʻlgan poydevor temirkonstruksiyasiga qoʻshimcha oʻzgartirishlar kiritmay montaj qilish;

b) favvora moslama (armatura)si yoki uning qismlari oʻrnatilganda poydevorni boʻlaklash;

v) burgʻulash qurilmasi poli sathida rotor stolini oʻrnatish.

3 - §. Tal tizimiga talablar

26. Tal tizimi tarkibiga kiradigan (kronblok, tal bloki, ilgak), asbob-uskuna korpuslarida, ularning ruxsat etilgan yuk koʻtara olish chegarasi koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

Burgʻulash qurilmasining ruxsat etilgan yuk koʻtara olish imkoniyati va uni koʻrikdan oʻtkazish muddati, Oʻzbekiston Respublikasi neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari talablariga asosan tayyorlangan maxsus tablichkada koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

27. Ilgak oʻzagini tayanch gayka bilan rezbali ulanishi gaykaning oʻzidan-oʻzi boʻshab ochilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan moslamaga ega boʻlishi zarur.

28. Asosiy ilgak shoxi, uning boʻgʻzidan vertlyug baldogʻi oʻzidan-oʻzi chiqib ketishining oldini oladigan qurilmaga ega boʻlishi lozim. Qurilma uni majburan ochilishi uchun moslamaga ega boʻlishi kerak.

29. Ilgak konstruksiyasi yon shoxlar elevator baldoqlarining oʻzidan-oʻzi tushib ketishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

30. Ilgak tanasi, texnologik zarurat tugʻilgan paytda, aylanishini majburiy toʻxtatuvchi moslamaga ega boʻlishi kerak.

31. Ilgak va tal bloki konstruksiyasi unga osilgan baldoqlardagi yukni teng taqsimlanishini taʼminlashi lozim.

32. Tal tizimi shkivlari rebordalari va gʻiloflari orasidagi tirqish arqon diametrining 0,25% dan katta boʻlmasligi zarur.

33. Tal bloki ilgak yoki avtomatik elevator bilan yuksiz siljiganda turgʻunligini taʼminlash uchun uning ogʻirlik markazi kanat shkivlaridan pastda joylashishi kerak.

34. Arqonning harakatsiz uchini qayta oʻtkazish va mahkamlash mexanizmlari konstruksiyasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:

a) barabanda (mobil burgʻulash qurilmasidan tashqari) oʻramni tashlamasdan, arqonni almashtirish va qayta oʻtkazish imkoniyatini taʼminlash;

b) uning tarangligi boʻshagan paytda barabandagi arqon oʻramida chalkashish sodir boʻlishini istisno qilish.

4 - §. Burgʻulash chigʻirlariga talablar

35. Chigʻir barabani konstruksiyasi mahkamlangan joyidan ochilib ketishi yoki oʻzidan-oʻzi boʻshashishi, qiyshayishi yoki pachoqlanishining istisno qiluvchi, harakat qiladigan tal arqoni oʻramini mahkamligini taʼminlashi lozimdir.

36. Chigʻir barabani konstruksiyasida osma arqonning birinchi qatori zich va bir tekisda oʻralishi uchun maxsus qoplamali ariqchalar koʻzda tutilishi zarur. Qoplamalar, ochiladigan va qoʻllanilayotgan osma arqonlarning oʻlchamiga qarab har xil diametrlarda yasalishi lozim.

37. Tormoz konstruksiyasi chigʻir barabanining tormozsizlanishini yoki oʻzidan-oʻzi tormozlanishi (toʻxtatishi) mumkinligini istisno qilishi kerak.

38. Chigʻirning tormoz mexanizmi ikkitadan kam boʻlmagan mustaqil boshqarish tizimiga ega boʻlishi, ulardan bittasi (asosiy) toʻxtatish momentini ohista tartiblanishini taʼminlashi lozimdir. Asosiy tormoz tizimi elektryuritma bilan tartiblanadigan chigʻirlarda avariyali toʻxtatish va barabanni qoʻzgʻalmas holatini qayd qilish uchun mexanik tormoz oʻrnatilishi kerak.

39. Asosiy tormozlanish mexanik tormozlar yordamida amalga oshiriladigan burgʻulash uskunalaridagi, chigʻir yordamchi tartiblanadigan (elektrik, gidravlik yoki pnevmatik) tormoz moslamasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

40. Chigʻirni boshqarish, burgʻulovchining pultidan masofadan turib amalga oshirilishi lozim.

Yordamchi tormozni boshqaruv tizimi quyidagi vazifalarni bajarishi lozim:

a) elektr tormozli boshqaruv tizimida elektr kuchlanishli va qoʻzgʻatish toki mavjudligi toʻgʻrisida signal beruvchi qurilmaga ega boʻlishi;

b) gidravlik tormozda uni tartiblash mumkinligini va tormoz tizimida suyuqliklar sathining nazoratini taʼminlashi.

41. Mexanik yuritma konstruksiyasi (transmissiyalar, uzatish qutichalari va sh.k.) bir paytda bittadan ortiq uzatmani qoʻshish mumkinligini va shuningdek oʻzidan-oʻzi uzilib qolish yoki uzatkichni qoʻshilib qolishini istisno qilishi lozim.

42. Chigʻirni boshqarish tizimi, saqlagich qurilmalaridan signal kelgan paytda, tormozni ishga tushirish bilan bir vaqtning oʻzida, yuritmani avtomatik toʻxtashini taʼminlashi lozim (chigʻirning yuk koʻtarish cheklagichini, tal blokining koʻtarilish cheklagichi).

43. Chigʻirni va uning yuritmalarini toʻxtatishda tal arqonlarining harakatlanuvchi uchining qismlarini oʻralib qolishi va yuksizlanishi sodir boʻlmasligiga eʼtibor berish kerak.

44. Chigʻirning ishlash paytida oʻramlarni notekis oʻralishi va chuvalanishini istisno qiluvchi, arqonlarni barabanga toʻgʻri oʻralishini taʼminlashi kerak.

5 - §. Burgʻulash rotoriga talablar

45. Burgʻulash rotorining konstruksiyasida rotor stolini toʻxtatuvchi va vkladishlarni fiksatsiyalovchi qurilma koʻzda tutilishi zarur.

46. Rotordagi kichik vkladish(pona)lar yoki yoʻnaltiruvchi rolikli yetakchi quvurlarning qisqichlari, ularni qoʻllash paytida, rotordan oʻzidan-oʻzi otilib chiqishini istisno qiluvchi qurilmaga ega boʻlishi lozim.

6 - §. Burgʻulash nasoslariga talablar

47. Nasosning gidravlik qismi elementlari konstruksiyasi zichlagichlari buzilganda, xizmat koʻrsatayotgan xodimlarni suyuqlik oqib chiqishidan jarohatlanishini istisno qilishi kerak.

48. Pnevmokompensator konstruksiyasi bosimni nolga tushirish mumkinligini taʼminlashi va gaz yoʻlidagi bosimni oʻlchash uchun manometr oʻrnatishga imkon berishi lozim.

49. Nasosning saqlagich moslamasi konstruksiyasi va undan mahsulotni chiqarib yuborish moslamasi Oʻzbekiston Respublikasi neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

50. Nasosning gidravlik qismida, saqlagich qurilmasi va pnevmokompensator korpuslaridagi zichlagichlar, nasosning maksimal ishchi bosimga nisbatan 1,5 barobarga teng boʻlgan bosimga hisoblangan boʻlishi lozim.

51. Burgʻulash nasoslarining soʻrgʻich tarmoqlari burilishsiz va qayrilishsiz boʻlishi va ularning diametri 200 mm dan kam, uzunligi esa 5 m dan ortiq boʻlmasligi lozim.

52. Burgʻulash nasoslarini ishga tushirish mahalliy boshqaruv postidan, ularning ishini tartiblash va toʻxtatish esa, burgʻulovchining pultidan va mahalliy boshqarish postidan amalga oshirilishi lozim.

7 - §. Vertlyugga talablar

53. Vertlyug baldogʻi, vertlyugning qarama-qarshi tomondagi boʻgʻzidan, boshqa tomonga burilishi 25° dan 50° atrofida chegaralinishiga ega boʻlishi lozim.

54. Vertlyug konstruksiyasi burgʻulash sharoitida loyqalanib zichlangan quvurlarni xavfsiz sharoitda (chetlagich va burgʻulash yoʻgʻon shlanglarini echmasdan) almashtirishni taʼminlanishi kerak.

55. Vertlyugning gidravlik qismidagi zichlagich elementlari uning 1,5 baravar ishchi bosimiga teng bosimga moʻljallangan boʻlishi zarur.

56. Vertlyug tanasining ulanadigan rezbasi chapaqay boʻlishi lozim.

8 - §. Burgʻulash nasoslarining haydovchi quvurlariga talablar

57. Quvuruzatkichlar minimal egilishlar va burilishlar bilan yotqizilgan boʻlishi lozimdir. Quvuruzatkichlar burilishi suyuqliklar oqimini 90° dan ziyodga burmasligi kerak.

58. Haydovchi quvuruzatkichlarida preventor chorbarmogʻi orqali quvur tashqi boʻshligʻiga suyuqliklarni haydash uchun berkitish qurilmasi bilan chetlagich koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

59. Haydovchi quvuruzatkichlarning ulanish konstruksiyasida jipslik buzilganda xodimlar jarohatlanishining oldi olingan boʻlishi lozim.

60. Haydovchi quvuruzatkich ularni asta-sekin ish rejimiga chiqarish va nasoslarni salt holda ishga tushirishga imkoniyat beradigan, berkitish-ishga tushirish moslamasi boʻlishi lozim. Burgʻulash qurilmalarida burgʻulash nasosini tartiblanadigan yuritma bilan ishga tushirish zulfinini oʻrnatish shart emas.

61. Burgʻulash nasoslarining ishga tushirish berkitish qurilmalari boshqarish pultidan ularning berkitilishining oxirgi holatini nazorat qilish, masofadan turib boshqariladigan boʻlishi lozim.

62. Haydovchi quvuruzatkich va uning elementlari 20 MRa gacha ishchi bosimda 1,5 karra ishchi bosimga teng, 21 dan 56 MRa gacha bosimda esa 1,4 karra ishchi bosimga dosh beradigan boʻlishi kerak.

63. Manifold konstruksiyasi haydash quvuruzatkichida optimal qiyalik burchagini hosil qilish hisobiga nasos toʻxtaganda, manifolddan burgʻulash qorishmasini tez toʻkilishini taʼminlashi lozim.

9 - §. Aylanish (sirkulatsiya) tizimi uskunalariga boʻlgan talablar

64. Burgʻulash eritmasi uchun ochiq sigʻim borligida, unga ulangan aylanish novi uchun, kengligi kamida 750 mm boʻlgan ikki tomonidan toʻsilgan toʻshama oʻrnatish kerak. Aylanma (nov) uzunligi boʻyicha joylashgan toʻshama, novning yuqori chetidan 150 mm pastda joylashtirilishi lozim.

65. Gidravlik aralashtiruvchi qurilmalarning (gidromonitorlar) burilish burchaklari gorizontal va vertikal tekislikda shunday cheklanishi kerakki, eritma oqimi sigʻim chegarasidan chiqmasligi lozim.

66. Gidromonitorlar va gidroaralashtirgichning naychalari oson ochiladigan va tez almashtiriladigan boʻlishi kerak.

67. Gidromonitorlar sharnirlari boshqarish dastasida reaktiv moment sodir boʻlishiga yoʻl qoʻymasligi zarur.

68. Gidrotsiklon va qumajratkichlar konstruksiyasi uning uchliklaridan eritma sachrashidan xizmatchilarni himoyalashni taʼminlashi kerak.

69 Vibroelaklar maydonchasi konstruksiyasi ularga xavfsiz va qulay xizmat koʻrsatish va toʻrlarni tez almashtirishga imkon beradigan boʻlishi lozim.

70. Sigʻimlar, suyuqlikni toʻkish va xizmat koʻrsatish uchun qopqoqli tuynuk (lyuk)ka ega boʻlishi lozim.

71. Xizmat koʻrsatish lyuklarining oʻlchamlari 600 x 700 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Toʻkish lyukining pastki cheti sigʻimning eng tagida joylashishi zarur.

72. Aylanma tizim Oʻzbekiston Respublikasining neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq mexanizmlar va signal berish qurilmalari bilan butlangan boʻlishi lozim. Aylanma tizim tarkibida satxoʻlchagich, haydovchi moslamalar bilan jihozlangan va Oʻzbekiston Respublikasining neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq quyib-toʻldirishni nazorat qilishga qulay boʻlgan darajalangan meʼyorli sigʻim boʻlishi zarur.

10 -§. Qabul qilish koʻprigiga talablar

73. Qabul qilish koʻprigi minora yonida, darvoza tomonida, uzunligi kamida 14 m va kengligi kamida 2 m boʻlgan gorizontal uchastkaga oʻrnatilishi lozim.

74. Qabul qilish koʻprigining tagligi yogʻochdan yoki gʻadir-budur novli temirdan yasalgan boʻlib, quvurlarni sudrash va tashlash talabiga javob berishi kerak. Shunday nov bilan qabul qilish koʻprigining qiya qismi jihozlanadi.

75. Qabul qilish koʻprigining balandligi 1250 mm gacha boʻlgan quvurlarni shtabel qilib (taxlab) joylashtirish uchun, soʻkichaklar bilan jihozlanishi lozim. Soʻkichaklar quvurlarni yumalab ketishdan saqlaydigan va qabul qilish koʻprigiga ikki tomonidan oʻtish yoʻlkasini oʻrnatishga imkon beradigan koʻtarilib tushiriladigan ustunlarga ega boʻlishi zarur.

76. Qabul qilish koʻprigidan yerga tushish va minora ostonasiga kirish tomoniga 20° dan koʻproq qiyalikdagi panjara (toʻsiqli) zina bilan uskunalanishi kerak.

77. Quvurlarni koʻtarish va tushirish ishlari qabul qilish koʻprigida mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim. Yuk koʻtarish mexanizmlarini masofadan turib boshqarish darkor.

11 - §. Boshqaruv tizimi organlariga talablar

78. Boshqaruv tizimi va asboblarni oʻlchov zanjirlarini qayta ulash moslamalari pult yoki shchit panellarida joylashishi GOST 12.2.064 SSBT talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

79. Ishlovchining maʼlum bir harakatlari bilan bogʻliq boʻlgan boshqaruv tizimlari shunday guruhlanishi lozimki, uning harakatlari chapdan oʻngga va yuqoridan pastga qarab amalga oshirilishi kerak; shunga oʻxshash boshqaruv organlarining joylashishi ham barcha pultlarda bir xil boʻlishi lozim.

80. Asbob-uskunalarni tezkor nazorat qilish va boshqarish uchun kerak boʻlgan koʻrsatayotgan asboblar va asosiy uskunalarning (chigʻir, rotor va b.) boshqaruv organlari burgʻulovchining boshqaruv pultida toʻplangan boʻlishi kerak.

81. Boshqaruv organlarini bitta panelda, ular bilan bogʻliq boʻlgan indikatorlarni esa boshqasida joylashtirganda, ikkala panelda elementlarning bir-biriga nisbatan joylashishi bir xil boʻlishi kerak.

82. Ikkita yonma-yon knopkalar markazi orasidagi masofa quyidagi oʻlchamdan kam boʻlmasligi lozim:

83. Ikkita qoʻshni tumblyerlar markazi orasidagi masofa 25 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

84. Ikkita qoʻshni yonma - yon turgan almashlab ulagichlarni bir vaqtda ikki qoʻl bilan yurgizish zarurati boʻlganda, ular orasidagi masofa 75 mm dan kam boʻlmasligi lozim, har safar faqat bitta ulagich bilan manevr qilganda esa, 25 mm dan kam boʻlmasligi zarur.

85. Knopkalarning turtgichlari panel yuzasi bilan bir tekislikda oʻrnatilishi kerak. “Ishga tushirish” knopkasi yuzadan 3 dan 5 mm gacha chuqurlashtirilgan boʻlishi lozim, “Stop” avariyali knopka qoʻziqorin simon boʻlib, kattalashtirilgan va panel yuzasidan boʻrtib chiqib turishi lozim.

86. Ochiq ish maydonchalarida joylashgan boshqaruv pultlari, GOST 15150 ga koʻra, joylashtirilishi boʻyicha 1-kategoriyaga muvofiq oʻrnatilishi zarur.

Richag va dastaklarning joylashish balandligi, GOST 12.2.032 SSBT; GOST 12.3.033 SSBT ga muvofiq boʻlishi kerak.

Boshqaruv organlari dastalari (knopkalari)da qilinayotgan harakatlarning vazifasi va yoʻnalishlarini koʻrsatadigan aniq va yuvilmaydigai yozuvlar boʻlishi zarur.

Boshqaruv organlari simvollari—tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar boʻyicha:

a) yozuvlar operatordan 90 cm gacha masofada boʻlganda, raqamlarning balandligi 6 mm ga teng boʻlishi lozim;

b) masofa 90 cm dan koʻp boʻlganda — 8 mm,

87. Boshqaruv organlarining pedallari gʻilof bilan yopilib, old tomonigina ochiq qolishi lozim. Gʻilofning chetlari yumaloq boʻlishi kerak.

88. Uskunalarni mexanik boshqaruv tizimida richaglarni qoʻshish uchun ularga tushadigan yuk quyidagilardan ziyod boʻlmasligi kerak:

a) har bir muayyan siklda qoʻllanilayotgan uskunalarni boshqaruv pedallarida — 60 N (6 kgf);

b) har bir muayyan siklda qoʻllanilayotgan ishchi uskunalarni boshqaruv pedallarida — 120 N (12 kgf);

v) smena davomida 5-martadan kam ishlatiladigan richag va pedallarda — 150N (15 kgf);

Qoʻshilgan yordamchi yuritmada ishlayotgan asosiy tormoz dastasiga esa 250 N (25 kgf) dan oshmasligi lozim.

89. Dastak va richaglarni toʻsatdan yoki oʻzidan-oʻzi ishlab ketishining oldini olish uchun ular kerakli holatda turishini taʼminlaydigan fiksatorlar bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

90. Qoʻl barmogʻi bilan siqib qoʻshiladigan fiksator prujinasining qarshiligi quyidagi miqdorlardan kam boʻlmasligi lozim:

a) bir smenada besh martagacha ishlatiladigan fiksatorlarda — 100 N (10 kgf);

b) bir smenada besh martadan koʻp ishlatiladiganlari uchun esa — 50 N (5 kgf).

III - bob. USKUNALARNING KONSTRUKSIYASIGA KIRADIGAN HIMOYA VOSITALARIGA BOʻLGAN TALABLAR

1-§. Himoya toʻsiqlariga talablar

91. Mexanik uzatmalar (zanjirli, kardanli, tishli va b.) tirkash muftalari, shkivlar va boshqa aylanadigan va harakatlanadigan uskunalar elementlari va shuningdek chiqib turadigan ularning qismlari GOST 12.2.062 SSBT talablariga koʻra temir toʻsiqli boʻlishi kerak.

Eslatma:

1. Rotor stolida va harakatlanayotgan ponasimon tutqich elementlarida himoyalash toʻsigʻini oʻrnatish shart emas.

2. Tal bloki (kronblok) gʻilofdagi pazlar kengligi tal arqoni diametrining 2,4 kattaligidan ziyod boʻlmasligi lozim.

92. Tez-tez tekshirib turiladigan uskunalarning toʻsiqlari, ochiladigan yoki tez echib olinadigan boʻlishi darkor, buning uchun konstruksiyada qurilma toʻsigʻini tez va xavfsiz echib olishni va oʻrnatishni taʼminlaydigan skoba, dastaklar va boshqa maxsus qurilmalar koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

93. Toʻsiqlarning balandligi harakatlanayotgan mexanizmlar qismlari oʻlchamiga qarab aniqlanadi. Mexanizmlarning aylanadigan qismlarining balandligi 1,8 m gacha balandlikda boʻlsa ular toʻliq toʻsiladi.

94. Sigʻimning diametri kamida 2 mm, uyachalarning oʻlchami 30 x 30 mm boʻlgan ramkali toʻrli toʻsiqlar harakatlanayotgan qismlardan eng kamida 150 mm masofada oʻrnatiladi.

95. Yuritma tasma shkivining tashqi tomoniga, tasmaning uzilishidan saqlanish uchun temir shchitlar oʻrnatiladi.

96. Himoya toʻsiqlarining tashqi yuzasi (toʻrni hisobga olmaganda) silliq boʻlishi lozim.

97. Yuqorida ishlaydigan ishchining ish maydonchalari (kajavalari) ehtiyot poʻlat arqonlari bilan mahkamlangan boʻlishi lozim.

2-§. Narvonlarga va maydonchalarga boʻlgan talablar

98. Minora yoki machtalarning ichki qismiga chiqib turadigan, soyabon bilan jihozlangan yuqorigi ishchi maydonchasining kengligi kamida 75 cm bortlari bilan kamida 15 cm boʻlishi kerak.

Maydoncha ikkita osma arqon bilan jihozlanadi.

Har bir osma arqonning bitta uchi machtaga yoki minoraning metall konstruksiyasiga mahkamlanishi, boshqa uchi esa yuqorida ishlovchi ishchining ehtiyot belbogʻiga ulanadi. Yuqorigi ishchi maydonchasining qolgan barcha perimetri boʻylab balandligi 1,25 m dan kam boʻlmagan poʻlat panjaralar yoki toʻsiqlar bilan oʻraladi. Panjaralar balandligi 15 cm dan kam boʻlmagan bort va bir-biridan 40 cm dan kam boʻlmagan balandlikda uzunasiga joylashgan (plankalar) taxtalardan iborat boʻladi.

1,8 m dan va undan koʻproq balandlikda joylashgan boshqa ishchi maydonchalar, uskunalar elementlariga xizmat koʻrsatish uchun kengligi 75 cm dan kam boʻlmagan foydali maydonchasi 0,6 m2 keladigan, ish joylari ham yuqorida koʻrsatilgandek panjara, bortlar va himoyalovchi osma arqonlari boʻlishi lozim. Panjaralari yoʻq uchastkalarda osma arqonlarni ishlatish koʻzda tutiladi. Hamma maydonchalar, sirpanish mumkinligini kamaytiradigan, toʻshalgan yogʻoch yoki gʻadir - budir temir taglikka ega boʻlishi kerak.

99. Minoraga chiquvchi va tonnel narvonlar, qoʻshoyok narvonlar Oʻzbekiston Respublikasining neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari talablariga muvofiq yasalgan boʻlishi zarur.

3-§. Muhosaralash tizimlariga boʻlgan talablar

100. Burgʻulash qurilmasining boshqaruv tizimlari konstruksiyasida quyidagilar koʻzda tutilgan boʻlishi lozim:

a) tal blokining yuqoriga koʻtarilishini cheklagichi;

b) chigʻirning yuk koʻtara olishini cheklagichi (“Uralmash”, BU-75 burgʻulash qurilmalaridan tashqari);

v) chigʻirning yordamchi va bosh yuritmasini bir paytda qoʻshilishini istisno qiluvchi, muhosaralash moslamasi;

g) ponalari koʻtarilib turgan rotorni qoʻshish va aylanayotgan rotorda pnevmoponalar koʻtarilishini muhosaralash;

d) haydovchi quvuruzatkichda bosim ruxsat etilganidan 10% ga yuqoriga koʻtarilganda avtomatik tarzda bosimni tushirish (tashlash);

e) tushirib-koʻtarish avtomatini qanot uzaytirilgan holatida va shuningdek chigʻir barabani ishlab turganda avtomat qanotni chiqishini, chigʻir barabani qoʻshilishini istisno etuvchi muhosaralash;

j) xavfli zonada osma chigʻir (kronblok) mavjudligida tushirish - koʻtarish avtomati qanotning harakatlanishini va aksincha uzaytirilgan strelada xavfli zonaga tal bolki (kronblok) harakatlanishini istisno etuvchi, tushirish - koʻtarish avtomati qanoti va lebedka (chigʻir) orasida muhosaralash (Uralmash”, BU — 75 burgʻi qurilmalaridan tashqari).

101. Burgʻulash qurilmasi kuchli agregatining ichki yonuvchi dvigatellari avariyali — ogohlantirish signalizatsiyasi va himoyalash tizimi bilan GOST 11928 ga muvofiq va shuningdek havoyigʻgichni yopib, avariyali (tezkor) toʻxtatuvchi tizim bilan jihozlanishi kerak.

IV - bob. USKUNALARNI IShLATISh, YIGʻISh, TAʼMIRLASh IShLARIDA VA ULARNI TAShIShDA XAVFSIZLIK TALABLARI

102. Burgʻulash uskunalarining uzellarida, koʻtarish paytida ilish uchun, maxsus joy yoki qurilmalar koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. Domkratlarni oʻrnatish joylari va koʻtarish paytida tebranish sxemasi uskunalarni ishlatish hujjatlarida va uskunalarning oʻzida koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

103. Tez eskiradigan detallarni va 300 N (30 kgf) ogʻirlikdagi yigʻiladigan yuklarni koʻtarish uchun yukni tutish elementlari bilan mexanizatsiyalashtirilgan usul koʻzda tutilgan boʻlishi zarur.

104. Uskunalar komplektida, ularni yigʻiladigan qismlari va tez eskiradigan detallariga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash paytida ishlovchilarning xavfsizligini taʼminlaydigan qurilma va moslamalar koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

105. Uskunalar konstruksiyasi kon hududi ichida va magistral avtomobil yoʻllarida maxsus yoki standart transport vositalari yordamida ularni tashish mumkinligini taʼminlashi zarur.

106. Uskunalarni ishlatishda xavfsizlik talablari GOST 2.601 boʻyicha ishlatish hujjatlarida, ularni taʼmirlaganda esa, GOST 2.602 boʻyicha taʼmirlash boʻyicha hujjatlarda bayon etilgan boʻlishi kerak.

V - bob. XAVFSIZLIK TALABLARI BAJARILIShINI NAZORAT QILISh

107. Uskunalarning xavfsizlik talablariga munosibligini quyidagilarda tekshirish kerak:

a) texnik topshiriq va konstruktorlik hujjatlash ekcpertizasida;

b) tajriba namunalarini (partiyalarini) sinashda;

v) seriyali ishlab chiqarilayotgan uskunalarni sinashda va sertifikatsiyali sinovlarda (agar ular olib borilayotgan boʻlsa);

g) uskunalarni montaj qilishda va ularni ishlatishga topshirilayotganda;

d) kapital taʼmirlash va zamonaviylashtirilgandan soʻng sinaganda.

108. Sinash paytida bosimlarni oʻlchash uchun GOST 2405 ga mos keladigan manometrlardan foydalanish kerak.

Germetiklikka sinash paytida 2,5 dan past boʻlmagan aniqlikda oʻlchaydigan sinfli manometrlarni qoʻllash lozim.

Shovqin manbaining shovqin tavsiflarini aniqlash usullari va odamlar boʻladigan joylar GOST 23941 ga koʻra muayyan turdagi uskunalarga beriladigan standartlar va texnik shartlarida koʻrsatilgan boʻlishi shart.

Uskunaning shovqin tavsiflarini GOST 12.1.026 SSBT; GOST 12.1.027 SSBT; GOST 12.1.028 SSBT talablari boʻyicha aniqlanadi.

Odamlar boʻladigan joyda shovqinni GOST 23941 boʻyicha oʻlchanadi.

109. Tebranishlar tavsiflarini aniqlash usuli, muayyan turdagi uskunalarga beriladigan standart va texnik shartlarga koʻra belgilanadi.

Tebranish tafsilotlarini aniqlash — GOST 12.1.012 SSBT boʻyicha.

110. Shovqin va titrash parametrlarini oʻlchash quyidagi joylarda oʻtkaziladi:

a) burgʻulovchining ish joyida;

b) yuqorigi ishchining ish joyida;

c) avtomatik tushirish - koʻtarish operatorining ish joyida;

d) kuchli agregatlar, dizel elektrostansiyalari va burgʻulash qorishmasini tayyorlash mexanizmlarini boshqarish pultlarida.

VI - bob. YAKUNIY HOLAT

111. “Neftgaz sanoatida burgʻulash uskunalariga boʻlgan xavfsizlik talablari” “Oʻzbekneftgaz” MXK va Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari kasaba uyushmasi Markaziy Kengashi bilan kelishilgan,

Oʻzbekneftgaz” MXK Boshqaruv raisi N. AHMEDOV

2008-yil 11-iyun

Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari kasaba uyushmasi Markaziy Kengashining raisi A. GʻULOMOV

2008-yil 6-iyun

ATAMALAR, ULARNING BAYoNI VA QABUL QILINGAN QISQARTMALAR

Maksimal yuklama — qabul qilingan mustahkamlik. meʼyorlari bilan aniqlanadigan, chegaraviy darajaga yetgan konstruksiya kuchlanishidagi kuch yoki kuchlar kombinatsiyasi.

Ilgakdagi maksimal statik yuklama — shamsupada yuklama yoʻqligida, minoraga shamol yuklamasi yoʻqligiga tal tizimining maʼlum bir turidagi moslamasida, oʻrnatilgan meʼyorlar chegaralarida konstruksiyalarga taʼsir etishi mumkin boʻlgan maksimal yuklama.

Shamolning maksimal tezligi — konstruksiyaning har qanday elementida ruxsat etilgan kuchlanishlardan ziyod boʻlmagan, minora yoki yigʻilgan machta dosh beraoladigan maksimal shamol tezligi.

Rotorga qoʻyilishi mumkin boʻlgan statik yuklama — rotor ostidagi balkalarga oʻrnatilgan rotor stoliga tushadigan maksimal yuklama (kuch), bunda paydo boʻlayotgan kuchlanishlar xavfsizlik koeffitsiyentiga boʻlingan material oquvchanligi oʻrnatilgan chegara minimumidan oshmaydi.

Shamsupaga qoʻyilishi mumkin boʻlgan statik yuklama — chegaraviy ruxsat etilgan kuchlanishlardan oshmasdan, shamsupa poydevori dosh beraoladigan quvurlarning maksimal ogʻirligi.

Meʼyoriy hisoblangan koʻrsatkichlar — bu minoralarni xavfsiz ishlatish va ularni ekstremal sharoitlarda saqlashni aniqlovchi koʻrsatkichlar.

Ilgak koʻtarishi mumkin boʻlgan yuklama — “Oʻzbekiston Respublikasi neftgazqazibchiqarish sanoatida xavfsizlik qoidalari”da oʻrnatilgan meʼyorlar chegaralarida burgʻ quduq qurish jarayonida, burgʻulash qurilmasi ilgagiga qoʻllanishi mumkin boʻlgan statik va dinamik yuklama (kuch) larning yigʻindisi.

Statik yuklama — burgʻulash qurilmasi konstruksiyasiga yoki uskunalariga, ularga taʼsir etayotgan omillar yoʻqligida taʼsir etuvchi kuch.

Dinamik ogʻirlik (kuch) — burgʻulash qurilmasi konstruksiyasiga yoki uskunalariga, koʻtarilayotgan (tushirilayotgan) yuklar harakatining tezlanish yoki sekinlanish jarayonlari natijasida taʼsir etayotgan yuklama (kuch).

MH — meʼyoriy hujjat

KUMK — kasaba uyushmalarining markaziy kengashi

MXK — milliy xolding kompaniyasi