Gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borishni tashkillashtirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida (200-son)

23.09.2008

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2008-yil 23-oktabr 20-15-340/12-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida” gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan, buyuraman:

1. Gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borishni tashkillashtirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma tasdiqlansin.

2. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olinganidan soʻng oʻn kun oʻtgach amalga kiritilsin.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2008-yil 23-sentabr,

200-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2008-yil 23-sentabr 200-son buyrugʻi bilan TASDIQLANGAN

Gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borishni tashkillashtirish boʻyicha

namunaviy yoʻriqnoma

I bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu, Gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borishni tashkillashtirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma (bundan keyin matnda — Namunaviy yoʻriqnoma) Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 28-sentabr OʻRQ-57 sonli “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonunini amalga oshirish maqsadida ishlab chiqilgan boʻlib, gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borish va tashkillashtirish tartibini belgilaydi.

2. Gazlangan muhitda olib boriladigan yoki gaz quvurlari, idishlar va agregatlardan yonuvchi gaz chiqishi natijasida insonlarning zaharlanishi, portlash yoki yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan muhitda olib boriladigan ishlar, gazdan xavfli ishlar hisoblanadi.

Agar ish zonasida umumiy hajmdagi kislorod miqdori 16% dan kam boʻlsa yoki ruxsat etilgan konsentratsiya chegarasidan (RKCh-PDK) yuqori gazlanish boʻlsa yoki paydo boʻlishi mumkin boʻlsa, ochiq olov va olov vositalaridan foydalanmay olib boriladigan ishlar, gazdan xavfli ishlar hisoblanadi.

3. Agar ish zonasida umumiy hajmdagi kislorod miqdori 16% dan kam boʻlsa, hajmli idish, apparat, sisterna, kollektor, quduq, tunnel, transheya, chuqurlik, blok-boks va boshqa shunga oʻxshash joylarda bajarilayotgan ishlar, shuningdek quyidagi ishlar gazdan xavfli ishlarga kiradi:

a) yangi qurilgan gaz quvurlarini ishlayotgan gaz tarmogʻiga ulash;

b) foydalanishga topshirish, taʼmirlash va konservatsiyalashdan soʻng gaz quvurlariga va gaz taʼminoti tizimining boshqa obyektlariga gaz berish, shuningdek ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarish;

v) gaz quvurlari, gaz tartiblash moslamalari (bundan keyin matnda — GTM), gaz tartiblash qurilmalari (bundan keyin matnda — GTQ), gazdan foydalanuvchi agregatlarga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash, shuningdek portlashdan himoyalangan elektr uskunalariga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash;

g) gaz quvuriga tiqilib qolgan jismlarni olib tashlash, tiqinlarni oʻrnatish va olish, va ishlayotgan gaz uskunalari, asboblari apparatlarini gaz quvurlaridan ajratish;

d) gaz quvurlarini uzib qoʻyish, ularning ichidagi havoni siqib chiqarish (produvka) va demontaj qilish;

e) gaz toʻldirish shahobchasi (bundan keyin matnda — GTSh), gaz toʻldirish punkti (bundan keyin matnda — GTP), avtomobilga suyultirilgan uglevodorod gaz toʻldirish shahobchasi (bundan keyin matnda — SUG AGTSh), rezervuarli qurilmalaridan suyultirilgan uglevodorod gazni (bundan keyin matnda — SUG) toʻkish ishlarini bajarish, shuningdek nosoz ballonlarni SUGdan boʻshatish;

j) quduqlarni taʼmirlash, koʻzdan kechirish va shamollatish, tashqi gaz quvurlaridan suv va kondensatni chiqarish, bugʻlanib ketmagan SUG qoldiqlarini haydab chiqarish va toʻkish;

z) rezervuarlarni texnik koʻrikdan oʻtkazishga tayyorlash va oʻtkazish;

k) gaz sizib chiqishini bartaraf etgunga qadar, gaz sizib chiqayotgan joylardagi yerni kavlash;

l) GTM, GTQ, GTP va SUG AGTSh da olov bilan bogʻliq ishlarni olib borish;

m) gaz ballonli avtomobillarga gaz toʻldirish.

4. Har bir gaz xoʻjaligi korxonasida ushbu Namunaviy yoʻriqnoma asosida muayyan gazdan xavfli ishlarga mos keluvchi mahalliy yoʻriqnomalar ishlab chiqilishi kerak. U yoʻriqnomalar korxona rahbariyati tomonidan tasdiqlanishi va kasaba uyushmasi bilan kelishilgan boʻlishi kerak.

5. Ushbu Namunaviy yoʻriqnomaning talablarini bajarmaslik ishlab chiqarishda intizomni buzish deb koʻriladi va oʻz oʻrnida bu intizomiy, maʼmuriy ayrim hollarda esa jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin.

II bob. Gazdan xavfli ishlar

6. Gazdan xavfli ishlar rahbar yoki muhandis-texnik xodimlar roʻyxatida boʻlgan mutaxassis rahbarligida amalga oshirilishi kerak, lekin quyidagi ishlar: payvandlamasdan ulash, alohida oʻrnatilgan gaz asboblari va apparatlarini, alohida ballonli qurilmalarni ishga tushirish, diametri 50 mm dan oshmaydigan past bosimli gaz quvurlarida payvandlamasdan va gaz alangasi bilan kesmasdan taʼmirlash ishlarini, diametri 50 mm dan katta boʻlmagan gaz quvurlarini demontaj qilish, foydalanish jarayonida rezervuar va ballonlarni SUG bilan toʻldirish, quduqlarni koʻzdan kechirish, taʼmirlash va shamollatish, tashqi gaz quvurlarini tekshirish va ulardan suv hamda kondensatni chiqarish, bugʻlanmagan SUG qoldiqlarini rezervuar va ballonlardan toʻkish, gaz ballonli avtomobillarga gaz toʻldirish, shuningdek gazdan foydalanuvchi agregatlarga, SUG qurilmalariga, GTSh, GTP, SUG AGTSh uskunalariga, gaz asboblari va apparatlariga texnik xizmat koʻrsatish ishlari bundan mustasnodir.

Yuqorida koʻrsatilgan ishlarga rahbarlik qilish yuqori malakali ishchiga ham topshirilishi mumkin.

7. Gazdan xavfli ishlarni kamida ikki ishchidan iborat, ulardan biri rahbar boʻlgan brigada bajarishi kerak.

1 m dan chuqur quduqlar, tunnellar, xandaq va kotlovanlarda, kollektorlarda va rezervuarlar ichida taʼmirlash ishlarini kamida uch ishchidan iborat boʻlgan, ulardan biri rahbar boʻlgan brigada amalga oshirishi kerak.

Alohida (individual) ballonli qurilmalarni ishga tushirish, turar joy va jamoat binolari, bolalar va davolanish muassasalari, oʻquv muassasalari, umumiy ovqatlanish korxonalari va boshqa kommunal - maishiy obyektlaridagi gaz uskunalariga texnik xizmat koʻrsatishni bir ishchi bajarishi mumkin.

8. Gazdan xavfli ishlar bajarish uchun ushbu Namunaviy yoʻriqnomaning 1-ilovasiga muvofiq naryad-ruxsatnoma beriladi.

9. Naryadlar berish huquqiga ega boʻlgan shaxslar, gaz xoʻjaligi korxonasining yoki gaz taʼminoti tizimini oʻzining shaxsiy gaz xizmati bilan ishlatadigan korxonaning buyrugʻi bilan tayinlanadi. Bu shaxslar imtihon topshirgan rahbar xodimlar va mutaxassislar orasidan tayinlanadi.

10. Qoidaga koʻra (odatda) aynan bir xil sharoitda, davriy ravishda takrorlanadigan, oʻzgarmas tarkibdagi ishchilar tomonidan bajariladigan gazdan xavfli ishlarning har qaysi turi uchun tasdiqlangan, ishlarni xavfsiz amalga oshirish yoʻriqnomalariga muvofiq naryad-ruxsatnoma tuzmasdan olib borilishi mumkin.

Bunday ishlarga 3-band j,z,m- xat boshlarida keltirilgan ishlar, turar joy va jamoat binolarining gaz quvurlari va gaz uskunalariga gazni oʻchirmasdan texnik xizmat koʻrsatish, berkitish armaturasi va kompensatorlarga texnik xizmat koʻrsatish, temir yoʻl va avtomobil sisternalaridan suyultirilgan gazni qayta toʻkish, rezervuarlarni suyultirilgan gaz bilan qayta toʻldirish, texnologik jarayonning ajralmas qismi sanalgan sanoat pechkalari va agregatlarida bajariladigan ishlar kiradi.

Mazkur ishlar, gazdan xavfli ishlarni hisobga olish daftarida qayd etilishi kerak. Daftar tikilgan (shnurlangan), muhr bilan tasdiqlangan, varaqlari esa tartib boʻyicha raqamlangan boʻlishi kerak.

11. Shaharlar, shaharchalarning va qishloq aholi yashaydigan joylarning gaz tarmoqlari, yuqori bosimli gaz quvurlariga gaz berish, oʻrta va yuqori bosimli gaz quvurlarini ulash, GTM (GTQ), GTSh, SUG AGTSh, GTP da payvandlash va gaz alangasi bilan kesishdan foydalanib, taʼmirlash ishlarini bajarish, isteʼmolchilarni gazdan uzib qoʻyish bilan bogʻliq boʻlgan payvandlash va gaz alangasi bilan kesish qoʻllaniladigan “gaz bosimi ostida”gi oʻrta va yuqori bosimli gaz quvurlarini taʼmirlash ishlari, oʻrta va yuqori bosimli gaz quvurlaridagi gaz bosimini pasaytirish va tiklash, butun korxonaga gaz berilishini oʻchirish va yana gaz berish, GTSh, AGTSh, GTP da rezervuarlarni suyultirilgan gaz bilan birlamchi toʻldirish ishlari, gaz xoʻjaligi korxonasining bosh muhandisi, agarda ushbu ishlar korxonaning gaz xizmati tomonidan bajarilsa, shu korxonaning bosh muhandisi tasdiqlagan maxsus reja asosida olib boriladi.

12. Ishlar rejasida quyidagilar koʻrsatiladi:

ishlarni bajarish ketma-ketligi;

odamlarning joy-joyiga qoʻyilishi;

mexanizm, moslamalar, zarur material va jihozlarga boʻlgan ehtiyoj;

mazkur ishlar mumkin qadar bexatar amalga oshirilishini taʼminlovchi chora-tadbirlar;

gazdan xavfli har qaysi ishlarning olib borilishi, umumiy rahbarlik va ishlarning uygʻunlashtirilishi uchun masʼul shaxslar.

13. Har bir masʼul shaxsga gazdan xavfli ishlarni amalga oshirishga doir ishlar rejasiga asosan alohida naryad-ruxsatnoma beriladi. Naryadda ishlarni bajarish uchun xavfsizlikning asosiy choralari koʻrsatilishi kerak.

14. Ishlar rejasiga va naryad-ruxsatnomaga bajariladigan ishning xususiyati va joyi koʻrsatilgan ijro chizmasi yoki undan koʻchirma nusxasi ilova qilinadi. Gazdan xavfli ishlar bajarilishidan oldin, ularning amalga oshirilishi uchun masʼul shaxs ijro chizmasi yoki koʻchirmasidan obyektning joydagi haqiqiy joylashuviga toʻgʻri kelishini tekshirishi kerak.

15. Odamlarning hayotiga toʻgʻridan toʻgʻrixavf soladigan va moddiy boyliklarga ziyon keltiradigan avariyalarni oldini olish va bartaraf qilish boʻyicha ishlar naryad-ruxsatnomasiz bajariladi. Xavf bartaraf qilingandan keyin, gaz quvurlari va gaz uskunalarini texnik soz holatga keltirish boʻyicha ishlar naryad-ruxsatnoma asosida bajariladi.

Agar avariya oqibatlari boshdan oxirigacha avariya xizmati tomonidan tugatilsa, u holda naryad-ruxsatnoma tuzish talab qilinmaydi.

16. Gazdan xavfli ishlarni bajarish uchun kerakli tayyorgarlik ishlarini bajarish uchun naryad-ruxsatnoma oldindan berilishi kerak.

Naryad-ruxsatnomada uni amal qilish muddati, ishlarning boshlanish va tugallanish vaqtlari koʻrsatilishi kerak. Agar ishlarni belgilangan muddatlarda bajarish imkoniyati boʻlmasa, u holda naryad-ruxsatnomaning amal qilish muddati uni bergan shaxs tomonidan uzaytirilishi kerak.

Masʼul shaxs naryad-ruxsatnomani olish va ish tugagandan keyin qayta topshirishda jurnalga imzo qoʻyishi shart.

17. Naryad-ruxsatnomalar eng kamida bir yil davomida saqlanishi kerak. Birinchi marta gazni ochish, ishlab turgan gaz quvurlarni kesib ulash, yer osti gaz quvurlarida payvandlash yordamida taʼmirlash ishlarini olib borishga berilgan naryad-ruxsatnomalar mazkur obyektning ijro-texnik hujjatlarida doimiy saqlanishi kerak.

18. Agar naryad-ruxsatnoma asosida bajariladigan gazdan xavfli ishlar bir kundan ortiq muddat ichida bajariladigan boʻlsa, u holda bu ishlarni bajarish uchun masʼul shaxs naryad-ruxsatnomani bergan shaxsga har kuni ishni borishi toʻgʻrisida maʼlumot berib turishi kerak.

19. Xizmat safarida boʻlgan xodimlarga gazdan xavfli ishlarni bajarish uchun naryad-ruxsatnoma butun safar muddatiga beriladi. Gazdan xavfli ishlarni xizmat safaridagi xodimlar tomonidan bajarilishi, shu ishlarni bajarayotgan korxona tayinlagan shaxs tomonidan nazorat qilinadi.

20. Gazdan xavfli ishlarni boshlashdan oldin, uni bajarish boʻyicha masʼul shaxs hamma ishchilarga xavfsizlikning zarur choralari boʻyicha yoʻriqnoma berishi kerak. Shundan keyin yoʻriqnomadan oʻtgan har bir ishchi naryad-ruxsatnomaga imzo qoʻyishi kerak.

21. Gazdan xavfli ishlar olib borilayotgan obyektda rahbarlik faqat bitta shaxs tomonidan bajariladi. Gazdan xavfli ishlarga rahbarlik qilayotgan shaxsdan boshqa shaxs ishchilarga bevosita koʻrsatmalar berishi taqiqlanadi.

Gazdan xavfli ishlarni bajarish vaqtida qatnashayotgan boshqa mansabdor shaxslar va rahbar xodimlar ishchilarga koʻrsatmalarni faqat ish olib borishga rahbar shaxs orqali berishlari mumkin.

Mahalliy sharoitlarni inobatga olgan holda, rahbar xodimlar gazdan xavfli ishlarni olib borishda, ishlarni xavfsizligini oshirishi mumkin boʻlgan qoʻshimcha chora-tadbirlar koʻrishi kerak. Qoʻshimcha chora-tadbirlar ushbu Namunaviy yoʻriqnoma va “Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalari” talablariga zid boʻlmasligi kerak.

Gazdan xavfli ishlar bajarilayotgan ish joyiga begonalarni kirishi qatʼiyan man qilinadi.

22. Gazdan xavfli ishlar, odatda, kunduzi bajarilishi kerak. Avariyalarni oldini olish va bartaraf etish ishlari istalgan vaqtda rahbar yoki mutaxassis ishtirokida va bevosita uning rahbarligi ostida bajariladi.

23. Yangi qurilgan, ammo qabul qilish komissiyasi tomonidan qabul qilinmagan gaz quvurlari va gaz isteʼmol qiluvchi obyektlarni ishlab turganlariga ulash taqiqlanadi.

24. Komissiya qabul qilib olgan, lekin oxirgi sinov kunidan boshlab 6 oy mobaynida foydalanishga tushirilmagan obyektlarga gaz berishdan oldin, elektr-kimyoviy himoyaning ishlashi, tutun oʻtkazuvchi va shamollatish tizimlarining ahvoli, gaz jihozlari, armaturasi, oʻlchash va avtomatlashtirish vositalarining butligi va sozligi, gaz quvurlarining germetik holati qaytadan tekshirib koʻrilishi kerak.

25. Yangi gaz quvurlari va obyektlarini ishlayotgan gaz quvurlariga ulash ishlari faqat ana shu quvur yoki obyektlarga gaz berish paytida bajarilishi kerak.

26. Barcha gaz quvurlari va uskunalari ishlayotgan gaz quvurlariga ulanishidan oldin, shuningdek taʼmirlangandan soʻng, gaz ulaydigan brigada tomonidan tashqi koʻzdan kechirilishi va nazorat tariqasida sinab koʻrilishi kerak.

27. Nazorat tariqasida sinash havo yoki inert gazlari bilan amalga oshiriladi.

28. Barcha bosimlarga moʻljallangan tashqi gaz quvurlari nazorat tariqasida 0,02 MPa (2000 mm suv ust.) bosim bilan sinab koʻrilishi kerak. Bosimning pasayishi 1 soatda 100 Pa (10 mm suv ust.) dan oshmasligi kerak.

29. Sanoat va qishloq xoʻjalik korxonalari, ishlab chiqarish tusiga ega boʻlgan aholiga maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari qozonxonalarining ichki gaz quvurlari, shuningdek GTM (GTQ), GTSh va AGTSh ning uskunalari va gaz quvurlari 0,01 MPa (1000 mm suv ust.) bosim bilan nazorat sinovidan oʻtkazilishi kerak, bunda bosimning pasayishi 1 soatda 100 Pa (10 mm suv ust.) dan oshmasligi kerak.

30. Ishlab chiqarish tusiga ega boʻlmagan aholiga maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari, turar-joy va jamoat binolarining ichki gaz quvurlari va gaz uskunalari 5000 Pa (500 mm suv ust.) bosim bilan nazorat sinovidan oʻtkazilishi kerak, bunda bosimning pasayishi 5 daqiqada 200 Pa (20 mm suv ust.) dan oshmasligi kerak.

31. SUG rezervuarlari, rezervuarli va koʻp ballonli qurilmalarni bogʻlovchi gaz quvurlari 1 soat davomida 0,3 MPa (3 kgk/sm2) bosim ostida sinalishi kerak. Sinov natijalari qoniqarli hisoblanishi uchun manometr boʻyicha bosim sezilarli darajada pasaymasligi va sirqimasligi sovun emulsiyasi yordamida aniqlanishi kerak.

32. Nazorat sinash natijalari gazdan xavfli ishlarni bajarish naryad-ruxsatnomasiga yozilishi kerak.

33. Ulanadigan gaz quvurlaridagi havo bosimi ularni ulash yoki gazni berish ishlari boshlangunga qadar, saqlanib turilishi kerak.

34. Agar, koʻzdan kechirilgan va nazorat tariqasida bosim bilan sinab koʻrilgan gaz quvurlari, gaz bilan toʻldirilmagan boʻlsa, u holda gaz berish ishlari boshlanganda, ular qayta koʻzdan kechirilishi va bosim bilan sinalishi kerak.

35. Gazlangan muhitda taʼmirlash ishlarini bajarishda uchqun chiqarmaydigan rangli metallardan yasalgan asboblar ishlatilishi kerak. Agar shunday asbob boʻlmasa, uchqun chiqishini oldini olish uchun asbobning kesuvchi va uruvchi qismi tavot, solidol yoki boshqa konsistent moylari bilan moylanishi kerak. Gazlangan muhitda ishlayotganda uchqun chiqaruvchi elektr asboblaridan foydalanish taqiqlanadi.

36. Quduq, rezervuar ichida, GTM, GTSh, GTP va AGTSh xonalarida gazdan xavfli ishlarni bajaradigan ishchi va mutaxassislar poʻlat taqalari va mixlari boʻlmagan poyabzalda boʻlishlari kerak, aks holda ushbu oyoq kiyim ustidan kalish kiyishlari yoki boʻlmasa ish joyiga rezina gilamcha (oʻrama rezina) yoyish kerak.

37. Gazdan xavfli ishlarni amalga oshirishda portlashdan himoyalangan koʻchma yoritgichlardan foydalaniladi.

38. Qopqoqli quduqlar, tunnellar, kollektorlar, texnik yertoʻlalarda, GTM, GTSh, GTP va AGTSh hududlarida ishlayotgan gaz quvurlarini gazni oʻchirmasdan va gaz quvurini inert gaz yoki havo bilan puflamasdan turib, ularda payvandlash va gaz alangasi bilan kesish ishlarini olib borishga ruxsat etilmaydi.

Gaz quvurlarini oʻchirishda berkitish qurilmalaridan keyin tiqinlar oʻrnatilishi kerak.

39. Gaz quduqlarida ustki qismi olib qoʻyilgandan soʻnggina ularda payvandlash, kesish, shuningdek armatura, kompensatorlar va himoyalovchi flanetslarni almashtirish ishlarini bajarishga ruxsat etiladi.

40. Quduq, kotlovan va kollektorlar ichida payvandlash yoki gaz bilan kesish ishlarini boshlashdan avval, havoning gazlanganligi boʻyicha tekshirilishi kerak. Havoda gazning hajmiy miqdori alangalanuvchanlik quyi chegarasining 20% idan koʻp boʻlmasligi kerak. Namunalar eng yomon shamollatiladigan joylardan olinishi kerak.

SUG gaz quvurlarida payvandlash ishlarini olib borish vaqti mobaynida quduq va kotlovanlar ventilyator yoki kompressor yordamida havoni haydash yoʻli bilan shamollatib turilishi kerak.

41. Ishlab turgan gaz quvurlariga yangi gaz quvurlarini ulash va taʼmirlashda, gaz alangasi bilan ulash va payvandlash ishlarini bajarishda, gaz bosimi 400 — 1500 Pa (40 — 150 mm suv ust.) boʻlishi kerak. Bunday bosimning mavjudligi butun ishlarni bajarish mobaynida tekshirib turilishi kerak. Bosim 400 Pa (40 mm suv ust.) dan pasayganda va 1500 Pa (150 mm suv ust.) dan ortib ketganda ulash yoki payvandlash ishlarini toʻxtatish kerak.

Ishlar bexatar va sifatli bajarilishini taʼminlovchi maxsus moslamalardan foydalanilgan taqdirda, gaz quvurlaridagi bosimni pasaytirmasdan ulashga ruxsat etiladi.

Bosimni nazorat qilib turish uchun, ishlar olib borilayotgan joyga manometr oʻrnatilishi yoki ana shu joydan koʻpi bilan 100 m oraliqda qoʻyilgan manometrdan foydalanish mumkin.

42. Ishlayotgan ichki gaz quvurlariga qoʻshimcha uskunalar oʻrnatishda, payvandlash va kesish ishlari, gaz quvurlarining oʻchirilgan, havo yoki inert gazi bilan puflangan qismlarida amalga oshiriladi.

43. Yangi gaz quvurlarini ishlayotgan gaz quvurlariga ulash ishlarini amalga oshirishda, ishlayotgan gaz quvurining bosimi oʻchirish qurilmalari yoki bosim tartiblagichlar yordamida pasaytirilishi kerak.

Gaz quvurining ana shu qismida, gaz bosimi koʻtarilishining oldini olish maqsadida mavjud kondensat toʻplagichlardan, gidrozatvorlardan foydalanish, zarur hollarda esa (ulash ishlarini boshlashdan oldin) oʻchirish qurilmasi boʻlgan havoga chiqaruvchi quvur oʻrnatilishi kerak va chiqarib tashlanayotgan gaz imkon qadar yoqib yuborilishi kerak.

44. Gaz quvurini ishlayotgan gaz quvuriga ulash usulini gaz xoʻjaligi korxonasi yoki uning vazifasini bajaradigan tashkilot belgilashi kerak.

45. Gaz quvurlarini bosim ostidagi (ishlayotgan) gaz quvuriga ulash ishlari gaz xoʻjaligi korxonasi tomonidan namunaviy yoʻriqnomalar asosida ishlab chiqiladigan maxsus yoʻriqnomalarga muvofiq olib borilishi kerak.

46. Gaz quvurlari, armaturalari va asboblarining germetikligini olov bilan tekshirish man etiladi.

47. Gazdan xavfli ishlar amalga oshirilayotgan joylarda chekish, begona kishilarning boʻlishi va ochiq olov manbalaridan foydalanish taqiqlanadi.

Ish olib borilayotgan kotlovan va quduqlar oʻrab qoʻyilishi kerak. Kotlovanlarning oʻlchamlari ularda ishlash va kerakli asboblar, material va uskunalarni joylashtirishga qulay boʻlishi kerak. Ishlar olib borilayotgan joy yaqinida ogohlantiruvchi belgilar osib qoʻyilishi yoki oʻrnatilishi kerak.

48. Gaz alangasi bilan kesish yoki payvandlash ishlarini, ishlab turgan gaz quvurlarida amalga oshirishda, shuningdek choʻyandan yasalgan gaz quvurlarining keng ogʻizlaridan qoʻrgʻoshinni eritib chiqarishda katta alanga hosil boʻlishining oldini olish maqsadida gaz chiqadigan joylar asbest uvoqlari qoʻshilgan shamot loy bilan suvab qoʻyilishi kerak.

49. Isteʼmolchilarga boruvchi tarmoqlarga, shuningdek alohida binolarga kirishida oʻrnatilgan tiqinlarni olib tashlash ishlari, ushbu Namunaviy yoʻriqnomaning 27 — 32 bandlariga muvofiq koʻzdan kechirilgan va bosim bilan sinab koʻrilgandan keyin, gazni ulash ishlariga rahbarlik qiluvchi shaxsning koʻrsatmasiga binoan amalga oshiriladi.

50. Agar koʻzdan kechirish orqali gaz quvurining butunligi, gaz uskunalarining sozligi tekshirilmagan va nazorat tariqasida bosim bilan sinash amalga oshirilmagan boʻlsa, gaz quvuriga gaz berish man etiladi.

51. Shaharlardagi yangi qurilgan yashash uylarining gaz quvurlari va uskunalariga gaz berishga odamlar koʻchib kirgandan keyingina ruxsat etiladi.

Gaz berish tartibi, xavfsizlikni taʼminlovchi tashkiliy va texnikaviy chora-tadbirlar “Oʻztransgaz” AKning hududlararo unitar korxonasidagi tuman (shahar) boʻlimlari yoʻriqnomasida belgilab qoʻyiladi.

Gaz uskunalari oʻrnatilgan xonadonlarga, xonadon egalari “Turmushda gazdan xavfsiz foydalanish qoidalari” boʻyicha yoʻriqnoma olgandan keyingina koʻchib kirishlari mumkin.

52. Gaz berishda gaz quvurlari ichidagi havoni batamom chiqarib yuborgunga qadar gaz bilan puflanishi lozim. Bu ishning tugallanganligi olinadigan namunalarni tahlil qilish yoki yondirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Olingan namunadagi kislorodning hajmiy miqdori 1% dan oshmasligi kerak, gaz esa osoyishta, bir maromda yonishi kerak.

Gaz quvurlarini gazdan boʻshatishda gaz batamom siqib chiqarilgunga qadar havo yoki inert gazi bilan puflanishi kerak. Bu ishning tugallanishi tahlil qilish orqali aniqlanadi. Haydalgan havodagi gazning qoldiq hajmiy miqdori gazning alangalanish quyi chegarasining 20% idan ortiq boʻlmasligi kerak.

Gaz quvurlarida puflash ishlari olib borilganda gaz-havo aralashmasini xonalar, zinapoyalar hamda dudboʻronlarga, shamollatish kanallari va shu kabilarga chiqarish taqiqlanadi. Gaz quvurlarida puflash ishlari olib borilayotgan xonalar shamollatib turilishi kerak.

Gaz quvurlarini puflash jarayonida gaz-havo aralashmasini binolarga kirishi, shuningdek qandaydir olov manbaidan alanga olish ehtimoli boʻlmagan joylardan chiqarib yuborilishi kerak.

53. Binolarni buzish, gaz uskunalarini demontaj qilishda gaz quvurlarining oʻchiriladigan qismlari kesilishi, gazdan boʻshatilishi va payvandlab berkitilishi kerak.

54. Gazlangan quduqlar, kollektorlar va xonalarda, shuningdek xonalardan tashqarida gazlangan muhitda taʼmirlash ishlari, ochiq olovdan foydalanmasdan (payvandlamasdan, gaz alangasi bilan kesmasdan) olib borilishi kerak.

55. Qozonlar yoki boshqa gazlashtirilgan agregatlar ichini koʻzdan kechirish va taʼmirlash vaqtida, ular gaz quvuridan tiqinlar yordamida oʻchirilishi kerak.

Qozon yoki agregatning oʻtxonasi ichida ishlashga, ular shamollatilganidan va gazlanganligi tekshirilgandan soʻnggina ruxsat etiladi.

56. Maxsus moslamalar (skoba, nishab tushish joylari) boʻlmagan holda quduq, kotlovan va shunga oʻxshash joylarga tushirish va koʻtarish uchun ish joyiga metall narvon oʻrnatiladi. Narvon yetarli darajada uzunlikka ega boʻlishi kerak, quduq, kotlovan, lyuk, rezervuar va boshqa joylarga qoʻyilganda uning muvozanatini saqlash uchun, qotirib turish moslamalari boʻlmogʻi shart.

Tor va usti (toʻla yoki qisman) yopiq kotlovanlar, transheyalar, quduqlar, galereyalarda gazdan xavfli ishlar olib borilishi mumkin emas.

Koʻrsatilgan joylarda gazdan xavfli ishlar olib borilishi faqatgina doimiy soʻrma ventilatsiya ishlab turganda ruxsat beriladi.

Yuqorida koʻrsatilgan inshootlardagi ishlab turgan gaz oʻtkazgichlarda yopgich olingandan soʻng payvandlash ishlariga ruxsat beriladi.

57. Gaz quvuri uzib qoʻyilmagan quduq va kotlovanlar ichida bir vaqtning oʻzida koʻpi bilan ikki kishi boʻlishiga ruxsat etiladi, bunda ular qutqaruv kamari taqib ish olib borishlari kerak, gaz chiqish ehtimoli boʻlganda esa protivogaz kiyib ishlashlari kerak.

Yer ustida shamolga roʻpara tomonda, shuningdek rezervuar tuynugining oldida ikki kishi turib, ana shu inshootlar ichidagi ishchilarning qutqaruv kamarlariga bogʻlangan arqonlarning boʻsh uchlarini ushlab turishlari, ularni hamda shlangli protivogazlarning havo olish patrubkalarini doim kuzatib turishlari, ish joyiga begona odamlarni yaqinlashtirmasliklari kerak.

58. Tashqi va ichki gaz quvurlariga oʻrnatilgan uskunalar (armaturalar, filtrlar, hisoblagichlar va b.)ni ochish va almashtirish ishlari gaz quvurining uzib qoʻyilgan qismida amalga oshirilmogʻi kerak. Uzib qoʻyuvchi qurilmalarga tiqinlar oʻrnatilishi kerak.

59. Gaz quvurlariga oʻrnatiladigan tiqinlar gaz quvuridagi eng yuqori bosimga mos kelishi kerak. Ularda flanetslardan tashqariga chiqib turuvchi orqa qismi boʻlishi darkor. Tiqinlarning ana shu orqa qismida gazning bosimi va gaz quvurining diametri koʻrsatilgan tamgʻa boʻlishi kerak.

60. Oʻrta va yuqori bosimli tashqi gaz quvurlaridagi berkitish armaturasiga salnik tiqish va kondensat toʻplagichlarning rezbali birikmalarini qismlarga ajratishda gaz bosimi 0,1 MPa (1 kgk/sm2) dan ortiq boʻlmasligi kerak.

61. Tashqi gaz quvurlaridagi flanetsli birikmalarning qistirmalarini (prokladka) almashtirish gaz quvuridagi gaz bosimi 400 — 1500 Pa (40 — 150 mm suv ust.) boʻlganda ruxsat etiladi.

62. Har qanday bosimda ishlaydigan ichki gaz quvurlarida flanetsli, rezbali birikmalar va armaturalarni qismlarga ajratish ishlarini gaz quvurining faqat oʻchirilgan qismlarida amalga oshirishga ruxsat etiladi.

63. Diametri 50 mm gacha boʻlgan gaz quvuridagi, uy ichi gaz uskunalarining joʻmraklari, zarur ehtiyot choralarini koʻrgan, gaz bosimi 3000 Pa (300 mm suv ust.) dan oshmagan holda moylanishga ruxsat etiladi.

64. Gazlangan xonalardagi gaz quvurlari va uskunalarida taʼmirlash ishlari olib borilayotganda, tashqarida bir kishi turib, xonada ishlayotganlarni, shuningdek yaqin atrofda olov manbai boʻlmasligini kuzatib turishi kerak. Gazlangan xonaning tashqi eshiklari hamisha ochiq turishi kerak.

65. Yer osti gaz quvurlarida gaz quvurini ajratish bilan bogʻliq taʼmirlash ishlarini (zulfinlarni almashtirish, qistirmalarni, tiqinlarni oʻrnatish-olish va h.) boshlashdan avval, uchqun hosil boʻlishini oldini olish maqsadida mavjud elektr himoya oʻchirib qoʻyilishi, gaz quvurining ajratiladigan qismlariga (agar, koʻchmas qilib oʻrnatilgan sim ulagichlar boʻlmasa) sim ulagich (peremichka) oʻrnatilishi kerak.

66. Gaz quvuriga tiqilib qolgan muz, smola, naftalin va boshqa tiqimlarni gaz quvurini (metall shompol) tayoqcha bilan (kavlash) titish, erituvchi moddalar quyish yoki bugʻ haydash yoʻli bilan bartaraf etishga gaz quvuridagi bosim 5000 Pa (500 mm suv ust.) dan ortiq boʻlmaganda, ruxsat etiladi. Gaz quvurini isitish uchun ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi.

67. Gaz quvuriga tiqilib qolgan narsalarni chiqarib tashlashda, gaz quvuridan gaz chiqishini maksimal kamaytirish choralari koʻrilishi kerak.

Bu ish shlangli yoki kislorodli-himoyalovchi protivogazlar bilan bajarilishi kerak. Xonaga gaz chiqarish taqiqlanadi.

68. Gaz quvurlarini tozalashda, isteʼmolchilar gaz asboblarini ishlar tugaguncha oʻchirib qoʻyishlari kerakligi haqida ogohlantirilishlari kerak.

69. Gaz quvuriga tiqilib qolgan narsalarni olib tashlash uchun qismlarga ajratilgan rezbali va flanetsli birikmalar, yigʻilgandan soʻng germetikligi sovun emulsiyasi yoki gaz analizatori bilan tekshirilishi kerak.

70. Gazdan xavfli ishlar olib borilayotganda barcha ishchilar bajarilayotgan ishga qarab zarur boʻlgan maxsus moslama va himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Ishchilarning shaxsiy himoya vositalari bilan va ularning sozligini taʼminlanishi boʻyicha masʼul shaxs, gazdan xavfli ishlarga rahbarlik qilayotgan shaxs hisoblanadi, 6 bandga muvofiq, rahbarsiz olib borilishi mumkin boʻlgan ishlar olib borilayotganda esa topshiriqni bergan shaxs masʼuldir.

Ishchilarning shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanganligi va bu vositalarning sozligi, gazdan xavfli ishlarni bajarish uchun naryad-ruxsatnoma berish vaqtida tekshiriladi. Ish rahbari ish joyini tashkil qilayotganida, zaruriyat tugʻilgan hollarda, ishchilarni xavfli hududlardan tezlik bilan olib chiqish imkoniyatlarini taʼminlashi kerak.

71. Naryad-ruxsatnoma bilan ishlaydigan har bir ishchi shlangli yoki kislorodli-himoyalovchi protivogazga ega boʻlishi kerak.

Filtrlovchi protivogazlarni qoʻllashga ruxsat berilmaydi. Ichki gaz quvurlarida ish olib borish vaqtida xodimlarda (ishchilarda) protivogaz mavjud boʻlishi zaruriyati, shu ishlarni bajarish uchun beriladigan naryad-ruxsatnoma boʻyicha belgilanadi.

72. Kislorodli-himoyalovchi protivogazlaridan foydalanish uchun ruxsatnoma, ish rahbari tomonidan, tibbiy koʻrikdan va shu turdagi protivogazlardan foydalanish boʻyicha maxsus yoʻriqnomadan oʻtgan shaxslarga beriladi.

73. Kislorodli-himoyalovchi protivogaz kiyib ishlayotgan vaqtda protivogaz ballonidagi kislorodning qoldiq bosimi, unda ishlayotgan odamning ishlayotgan joyidan gazlanmagan joyga yetib borgunicha taʼminlashini kuzatib turish kerak.

74. Protivogazda tanaffussiz ishlash muddati 30 daqiqadan oshmasligi kerak. Kislorodli-himoyalovchi protivogaz kiyib ishlangan vaqt protivogaz pasportiga yozib qoʻyilishi kerak.

75. Shlangli protivogazlarning havo olish patrubkalari ish paytida gaz ajralib chiqadigan joydan shamolga roʻpara tomonda joylashtirilishi va mahkamlab qoʻyilishi kerak. Ventilyator bilan majburiy tarzda havo berilishi boʻlmaganda, shlangning uzunligi 15 m dan oshmasligi kerak. Shlangda keskin bukilgan joyi va biror narsa bilan siqilgan joyi boʻlmasligi kerak.

76. Transheyalar, kotlovanlar, quduqlarda gazdan xavfli ishlarni bajarishda qoʻllaniluvchi qutqaruv kamarlarida yelkaga taqiladigan qayishlar, qayishlarda esa, ular kesishgan joyining orqa tomonida, arqonni mahkamlash uchun halqa boʻlishi kerak.

Kamar shunday moslashtirilishi lozimki, halqa kurakdan pastda joylashmaydigan boʻlishi, arqon halqaga oʻrish orqali ulangan boʻlishi kerak. Elkaga taqiladigan qayishlari boʻlmagan kamarlardan foydalanish man etiladi.

77. Protivogazlarning germetikligi har bir gazdan xavfli ishni bajarishdan oldin tekshirib koʻriladi. Protivogaz kiyilgandan keyin burma naychasining uchi qoʻl bilan zichlab bekitiladi. Agar shunday holatda nafas olib boʻlmasa, protivogaz soz boʻladi, nafas olish mumkin boʻlsa, protivogaz foydalanishga yaroqsiz hisoblanadi.

78. Karabinlar (ulash moslamasi) uchun moʻljallangan halqalari boʻlgan qutqaruv kamarlari quyidagicha sinaladi: ikkala kirgichiga (pryajkaga) kirgizib qoʻyilgan kamar halqasiga 200 kg yuk mahkamlanib, osilgan holatda 5 daqiqa tutib turiladi. Yuk olingandan keyin qutqaruv kamarida shikastlanish alomatlari boʻlmasligi kerak.

79. Kamarning karabinlari 200 kg yuk bilan sinab koʻriladi. Qulfi ochiq holatda karabin yuk bilan 5 daqiqa tutib turiladi. Yuk olingandan soʻng karabinning boʻshagan qulfi oʻz oʻrniga toʻgʻri va bemalol (erkin) qaytishi kerak.

80. Qutqaruv arqonlari 200 kg yuk bilan 15 daqiqa sinaladi. Yuk olingandan keyin arqonning oʻzi va uning ayrim iplari shikastlangan boʻlmasligi kerak.

81. Qutqaruv kamarlari, kamar karabinlari va qutqaruv arqonlari har 6 oyda kamida bir marta mutaxassis yoki rahbar boshchiligida sinovdan oʻtkazilishi kerak. Sinovlar natijalari dalolatnoma bilan yoki maxsus daftarga yozib borish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi.

Kamarlar, karabinlar va arqonlar berilishidan oldin tashqi tomoni koʻzdan kechirib chiqilishi kerak.

Har bir kamar va arqon roʻyxatga olish (inventar) raqamiga ega boʻlishi kerak.

III bob. Yakunlovchi qoida

82. Ushbu “Gazdan xavfli ishlarni xavfsiz olib borishni tashkillashtirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma” “Oʻzkommunxizmat” Agentligining bosh direktori, Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari kasaba uyushmasi Markaziy kengashining raisi, “Oʻztransgaz” AK ning bosh direktori, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasining boshligʻi bilan kelishilgan.

“Oʻzkommunxizmat” Agentligining bosh direktori U. XALMUXAMEDOV

Toshkent sh.,

2008-yil 19-sentabr

Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari Kasaba uyushmasi Markaziy Kengashining raisi A. GʻULOMOV

Toshkent sh.,

2008-yil 29-sentabr

“Oʻztransgaz” AK ning bosh direktori I. VAGAPOV

Toshkent sh.,

2008-yil 23-sentabr

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasining boshligʻi A. ISLAMOV

Toshkent sh.,

2008-yil 23-sentabr