Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda xavfsizlik qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (260-son)

05.12.2009

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2009-yil 30-dekabr 6-15/11-10660/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 39-son, 386-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-son “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2004-yil, 7-son, 64-modda) muvofiq, buyuraman:

1. Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2009-yil 5-dekabr,

260-son

Oʻzbekiston Respublikasi “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 5-dekabrdagi 260-son buyrugʻiga ILOVA

Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda xavfsizlik

QOIDALARI

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 39-son, 386-modda) muvofiq ishlab chiqilgan boʻlib, tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda sanoat xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan texnik talablarni, tutun va shamollatish sanoat quvurlarini koʻzdan kechirishda, tekshirishda, texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashda ish tartibi va normativ muddatlarni, hamda har bir quvur uchun texnik hujjatlarni rasmiylashtirishda roʻyxat va shakllarini belgilaydi.

Mazkur Qoidalar amalga kiritilishi bilan tutun va shamollatish sanoat Quvurlarini ishlatishda xavfsizlik boʻyicha masalalarni aks ettirgan barcha idoraviy normativ hujjatlar ushbu Qoidalarga muvofiq qayta koʻrib chiqilishi shart.

I. Umumiy qoidalar

§1. Bexatar ishlatishni tashkillashtirishda asosiy talablar

1. Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda xavfsizlik qoidalari qurilish, ishlatish, tekshirish, taʼmirlash, konservatsiya va bartaraf etish ishlarini bajaruvchi barcha tashkilotlar, ularga maʼlum koʻrinishdagi ishlarni amalga oshiruvchi boshqa tashkilotlar va ularning nazorat qiluvchi organlar uchun majburiydir.

2. Ushbu Qoidalarda quyidagi atamalar va taʼriflardan foydalanilgan:

qurilish — yangi qurilish, kengaytirish, qayta qurish;

tekshirish — obyektning texnik holatini aniqlash.

3. Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini (keyinchalik matnda quvurlar deb yuritiladi) ishlatuvchi, tekshiruvchi, taʼmirlovchi tashkilotlarda, ushbu koʻrinishdagi faoliyati uchun tegishli vakolati boʻlishi kerak.

4. Quvurlarni ishlatish, konservatsiya qilish va bartaraf etish ishlari meʼyoriy huquqiy hujjatlar talablari inobatga olingan holda ishlab chiqilgan loyihalar, sanoat xavfsizligi doirasida amal qiluvchi normativ hujjatlar va mazkur Qoidalarga binoan amalga oshirilishi shart.

5. Ishlatish, konservatsiya qilish va bartaraf etish jarayonida loyiha hujjatlaridan chetlashishlar taqiqlanadi. Loyiha hujjatlaridagi barcha oʻzgarishlar sanoat xavfsizligi ekspertizasidan oʻtkaziladi.

6. Yangi qurilgan, tiklangan yoki ishlayotgan korxonalarda kapital taʼmirlash yoki konservatsiyadan chiqarilib ishga tushirilgan quvurlar komissiya tomonidan amaldagi meʼyoriy va texnik hujjatlar talablariga muvofiq qabul qilib olishi shart.

7. Gʻishtli futerovkali va ketuvchi gazlarning harorati 100°S dan yuqori boʻlgan gʻishtli, temir beton va metall quvurlar ishlatishga kiritilishidan oldin loyiha hujjatlari talablariga, kapital taʼmirdan soʻng yoki kamida 10 kunlik tanaffusdan keyin ishlatishda esa — ishga tushirishdan oldin quvurni ishlatuvchi korxonaning texnik rahbari bilan tasdiqlangan ishni tashkillashtirish rejasiga binoan quritilgan boʻlishi shart.

§2. Xavfsizlikning umumiy talablari

8. Quvurlar boʻyoq bilan markalanishi va chiroqli toʻsiqlarga ega boʻlishi kerak. Quvurlarni kunduzgi markasi va chiroqli toʻsiqlari ularning mavjudligidan xabar berib ular mahalliy hudud fonidan yaqqol ajralib turishi, har tarafdan koʻrinishi va bir-biridan keskin farqlanuvchi qizil (zargʻaldoq) va oq markalovchi ranglari bilan ajralib turishi kerak.

9. Tutun quvurlarida yuqoridagi chiroqlar quvur choʻqqisidan 1,5 — 3,0 m pastroqqa joylashtiriladi. Har bir yarusda toʻsiq chiroqlarining soni va joylashishi shunday boʻlishi kerakki, istalgan yoʻnalishdagi uchishda (azimutning istalgan burchagida) kamida ikkita toʻsiq chiroqlari koʻrinib turishi kerak. Chiroqli toʻsiqlar sutkaning qorongʻi vaqtlarida (quyosh botishidan to tonggacha), shuningdek sust va qiyin koʻrinish hollarida (tuman, tutun, qor, yomgʻir yogʻishida va h. k.) sutkaning yorugʻ vaqtlarida ham ishga tushirilishi shart. Quvurni tepa nuqtalariga ikkitadan chiroq oʻrnatiladi (asosiy va zaxira). Ular bir vaqtning oʻzida ikkalasi yoki asosiy chiroqni ishdan chiqishida zaxiradagisi avtomatik tarzda yonishi uchun qurilma mavjud boʻlganida bittasi ishlaydi. Yoritish armaturasi sozligini kuzatish ishlari har kuni chiroqlar yoqilgan vaqtda amalga oshiriladi.

10. Quvurlarni ishlatish va texnik xizmat koʻrsatish tartibi meʼyoriy hujjatlar, hamda mazkur Qoidalarni inkor etmagan holda, ishlab chiqarishni alohida sharoitlarini koʻzda tutishga imkon beruvchi amaldagi tizim normativ hujjatlarining talablariga javob berishi shart.

11. Qurilish va montaj ishlarini bajarishda qurilish meʼyorlari va qoidalari, hamda qurilishda texnika xavfsizligi talablariga rioya etilishi shart.

12. Quvurlarning qurilishi, bexatar ishlatishi va bartaraf etilishida ishlatilayotgan mexanizmlar, yuk koʻtaruvchi mashinalar, qurilmalar va asboblar mehnat xavfsizligining amaldagi standartlari, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi qoidalari va ishlab chiqaruvchi zavod yoʻriqnomalariga muvofiq sinovdan oʻtkazilishi va ishlatilishi shart.

13. Quvurlarni ishlatishda foydalanilayotgan shaxsiy himoya vositalari davlat standartlari, hamda himoya vositalaridan foydalanish va sinashga doir amaldagi qoidalar talablarini qondirishi kerak.

14. Quvurlarning qurilishi, ishlatilishi va bartaraf etilishida ish bajarayotgan xodimlar mehnatini muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnoma mazkur Qoida talablarini inobatga olishi shart.

II. Texnik holatni asrash va uni nazorat qilish

1-§. Umumiy qoidalar

15. Quvurdan foydalanuvchi tashkilot (keyinchalik ishlatuvchi korxona) rahbari ishlatish xavfsizligiga, quvurning oʻz vaqtida tekshirilishi va taʼmirlanishiga sharoit yaratib berishi shart.

16. Quvurlarni ishlatuvchi har bir korxonada quvurlarga xizmat koʻrsatish, ishlatish xavfsizligi va oʻz vaqtida taʼmirlanishi uchun texnik nazorat xizmati tashkil etilishi kerak.

Korxona boʻyicha buyruq bilan sex, ishlab chiqarish rahbarlaridan yoki boshqa tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassislar orasidan texnologik agregatlar quvurlarining texnik holatiga va ishlatish xavfsizligini nazorat qilish boʻyicha masʼul xodimlar tayinlangan boʻlishi kerak.

17. Ishlatuvchi korxonaning malakali mutaxassislari boʻlmasa va quvurlarga texnik xizmat koʻrsatish, bexatar foydalanish va oʻz vaqtida taʼmirlash ustidan shaxsiy nazorat xizmatiga egalik qilish imkoniyati yoʻq hollarda nazorat tegishli vakolatga ega ixtisoslashgan tashkilotlar kuchi bilan amalga oshirilishi shart.

18. Quvurni ishlatuvchi har bir korxonada mazkur Qoidalar talablariga muvofiq davriy koʻzdan kechirish, tekshirish, quvur tanasining tikligini va poydevorining choʻkish hollarini koʻrikdan oʻtkazish jadvali ishlab chiqilgan boʻlib, texnik rahbar tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

19. Har bir quvur uchun uning texnik tavsifi, ishlatishga kiritilgan sanasi, tutun gazlarining tavsifi, taʼmirlash va barcha koʻrinishdagi konstruktiv oʻzgartirishlarda tekshiruvlar natijasi boʻyicha texnik holati kabi maʼlumotlarni mujassamlashtirgan texnik pasport tuzilgan boʻlishi kerak (mazkur Qoidalarga 1-ilova*).

* 1-ilova berilmaydi.

20. Ishlatuvchi korxona har bir quvur uchun quyidagi texnik hujjatlarni saqlashi shart:

a) qurib bitirilgan sanoat quvurini ishlatishga qabul qilish dalolatnomasi, unga quyidagilar ilova qilinadi:

quvurning ishchi chizmalari toʻplami, bunda bajarilgan ishlar shu chizmalarga muvofiq ekanligini tasdigʻi yoki loyiha avtori bilan kelishilgan holda, chizmalarga kiritilgan oʻzgartirishlar koʻrsatiladi. Aytib oʻtilgan ishchi chizmalarning komplekti ekspluatatsiya hujjatlari deb hisoblanadi;

qurilish-montaj ishlarini bajarishda qoʻllanilgan materiallar, konstruksiyalar va detallarning sifatini belgilovchi sertifikatlar, texnik pasportlar va boshqa hujjatlar;

yashirin ishlarning qabul qilinganligi dalolatnomalari;

ishlarni bajarish jurnallari.

b) qurilish, konservatsiyadan chiqarish yoki taʼmirlash ishlari tugaganidan soʻng quvurni ishlatishga kiritishdan oldin quritish va qizdirish ishlarini bajarish dalolatnomalari;

v) haqiqiy ish rejimi haqdagi maʼlumot (chiqarilayotgan gazlarning harorati, hajmi va tarkibi), koʻzdan kechirish, bajarilgan taʼmirlash dalolatnomalari va ixtisoslashgan tashkilot tomonidan bajarilgan tekshiruv natijalari boʻyicha xulosalar bilan quvurni ishlatish jurnali;

g) olingan tasvir sxemalari bilan qurilish jarayonida quvurdagi ogʻishlar va choʻkishlarni nazorat qilish jurnali.

21. Quvur boʻyicha ekspluatatsiya hujjatlarining mavjudligi va yuritilishi yuzasidan ishlatuvchi korxona javobgardir.

2-§. Ishlatish talablari

22. Ishlatuvchi korxona quvurlarni ishlatish davrida loyihada belgilangan harorat-namgarchilik sharoitlariga rioya etilishini taʼminlashi kerak. Bunday vaziyatlarda quyidagilar taʼminlanadi:

a) issiqlik agregatlarida (uskunalarda) yoqilgʻining toʻliq yonishi;

b) saqlagich klapanlar hamda tutun nasoslari va yoʻlaklaridagi qurilmalarning soz holati;

v) quvurda gazlarning yonish holatlarini toʻliq va soʻzsiz mustasno etilishi;

g) shiber, gaz yoʻlaklari va ularning ulanish joylaridagi nozichliklardan havo soʻrish oqibatlarining bartaraf etilishi;

d) quvurga loyihada belgilangan qiymatlardan yuqori namgarchilik, yuqori yoki past haroratli kimyoviy agressiv gazlarning kirib kelish hollarining mustasno etilishi.

23. Texnologik agregatlarning (uskunalarning) ishlashida ishlatuvchi korxonalar tarafidan ketuvchi gazlarning kimyoviy tarkibi va haroratining muntazam ravishdagi nazorati taʼminlanishi, quvur ishining loyihaviy rejimlarini tiklash boʻyicha choralar oʻz vaqtida koʻrilishi kerak.

Yoqilgʻi turi oʻzgarganida, ketuvchi gazlarning harorati, hajmi yoki kimyoviy tarkibini loyihaviy qiymatlari oraligʻida tutib turish imkoniyati boʻlmaganida, texnologik agregatlarni (uskunalarni) issiqlik texnikasi toʻliq sozlanishi yoki inshootning keyingi ishlatilishi boʻyicha tegishli tavsiyalar olish uchun ixtisoslashgan tashkilotga murojaat qilinishi kerak.

24. Katta miqdordagi kul zarralarining chiqib ketishi bilan ifodalanuvchi tutun gazlari olib ketilgani, kulxonalar, hamda tutun quvurlari kallaklari, ularga oʻtirib qolgan kullardan vaqti-vaqti bilan tozalanishi zarur. Tozalash ishlari texnologik agregatlar taʼmirlanishi uchun toʻxtatilgan vaqtda amalga oshirilishi kerak.

25. Quvur poydevori ostida negizining notekis choʻkishini oldini olish uchun quyidagilar zarur:

a) qurilish davrida quvur poydevori uchun qazilgan chuqurlar poydevor qurib bitirilishi bilanoq zudlik bilan tuproq bilan toʻldirilishi va zichlanishi;

b) quvur perimetri boʻyicha qiya ariqlar va yer usti suvlarining oqishi uchun sel kanalizatsiyalarining soz holati kuzatib borilishi;

v) quvur poydevoridan 100 m uzoqlikkacha joylashgan suv quvuri va kanalizatsiya tizimlarining soz holati kuzatib borilishi va zarur hollarda ularning suv oʻtkazmaydigan yer osti yoʻlaklariga joylashtirilishi;

g) quvurdan 40 m gacha oraliqda joylashgan temir yoʻllarda poyezd va boshqa mexanizmlarning harakatlanish tezligi cheklatilishi (5 km/h gacha);

d) temir yoʻl sostavining harakatlanishi yoki portlatish ishlari oqibatida seysmik taʼsirlar, hamda quvur yaqinida mashina va mexanizmlarning yerni bir maromda tebrantirib ishlashi, shuningdek tebranishni uzatmaydigan boʻshoq materiallar bilan toʻldirilgan poydevor asosigacha chuqurlikda qazilgan xandak maxsus soʻndiruvchi qurilmalar loyihada hisoblab chiqilishi;

e) quvur yaqinida yangi inshootlar qurilganida quvur poydevori osti negizini tutib turish qobiliyatining buzilishiga yoki notekis choʻkishiga yoʻl qoʻymaslik uchun tegishli choralar koʻrilishi. Yondosh poydevorlar bir biriga tutashgan joylarda va bu poydevorlar chuqurlarining taʼsirlanish doirasida (hisoblab topiladi) chuqurlarning tubi quvur poydevori tubi bilan bir sathda joylashtiriladigan boʻlsa, u holda avval quvur poydevori tubi sathidan 0,4 — 1,0 m chuqurlikda shpun qatori qoqiladi.

26. Quvurga gaz yoʻlaklarining ulanish joylarida quvur tanasini (poydevorini) gaz yoʻlagidan ajratuvchi deformatsion choklar sifati, hamda germetikligini nazorat qilish zarur.

27. Yer osti suvlarining sathi kulxona tubi nishonidan yuqorilab ketgan hollarda, shuningdek poydevor materialiga nisbatan agressiv yer osti suvlari mavjudligi hollari, uning tashqi yuzasi suvning maksimal sathidan 0,5 m balandlikda gidroizolatsiyalanishi kerak.

28. Quyidagilar taqiqlanadi:

a) loyiha tashkiloti bilan kelishilmagan holda quvurlarga qoʻshimcha issiqlik agregatlarini yoki shamollatuvchi kanallarni ulash, shuningdek ishlatishning harorat- namgarchilik sharoitlarini oʻzgartirish, tanani ustiga qurish, quvurning poydevori va qobigʻini qoʻshimcha teshish va oʻyish, quvurlarga reklama, antenna va boshqa qurilmalarni oʻrnatish;

b) svetofor, kuzatish maydonchalari va quvur narvonlarida begona jismlar toʻplanishiga yoʻl qoʻyish;

v) quvurning tsokol qismida va unga yaqin joylarda yonuvchi, portlovchi moddalar va materiallarni saqlash, quvur yaqiniga materiallar omborxonasini joylashtirish va axlatlar toʻplanishiga yoʻl qoʻyish;

g) quvurdan 30 m dan kam oraliqda kislota, ishqor va boshqa poydevor materiallariga nisbatan agressiv mahsulotlar omborini joylashtirish;

d) quvurga yaqin hududlarga ishlab boʻlingan suv va bugʻlarni chiqarib tashlash, hamda yomgʻir suvi oqimiga eʼtibor berilmasligiga yoʻl qoʻyish;

e) quvurga yaqin joyda uzoq muddatga chuqur va xandaklarni ochiq qoldirish;

j) quvur poydevori tubidan pastda yer osti suvlarini soʻrib chiqarish maqsadida quduqlarni kavlash;

z) maxsus tayyorgarlikdan oʻtmagan va balandlikda ishlashga ruxsatnomasi boʻlmagan odamlarni tutun quvuriga koʻtarilishi qatʼiyan man etiladi.

29. Texnologik agregatlar (uskunalar) 6 oydan ziyod muddatga toʻxtatilganida, ularga xizmat koʻrsatayotgan quvurlarni saqlashga tayyorlash boʻyicha ishlar bajarilishi kerak.

3-§. Quvur konstruksiyasi elementlaridagi nuqsonlar va shikastlanishlar

30. Quvurdagi nuqsonlar — bu konstruksiyalar, ularning elementlari va materiallari sifati, shakli va haqiqiy oʻlchamlarini meʼyoriy hujjatlarda yoki loyihada belgilangan talablardan ogʻishi boʻlib, ular loyihalashtirish, tayyorlash, qurish yoki oʻrnatish jarayonida hosil boʻladi.

Konstruksiyalar va materiallarni tayyorlash va tashish vaqtida hosil boʻlgan nuqsonlar ularni ishlatishdan oldin, qurish va oʻrnatishdagi nuqsonlar esa — inshootni ishlatishga qabul qilishdan oldin aniqlanishi va bartaraf etilishi kerak.

31. Quvurdagi shikastlanishlar — bu konstruksiyalarni ishlatish mobaynida, ularning sifati, shakli va haqiqiy oʻlchamlarini normativ hujjatlarda yoki loyihada belgilangan talablarga toʻgʻri kelganligi.

Quvur konstruksiyasidagi shikastlanishlar mexanik (kuchlanish, harorat-namgarchilik), kimyoviy va murakkab taʼsirlar natijasida vujudga keladi.

32. Kuchlanish taʼsiridagi shikastlanishlar konstruksiyaning haqiqiy ishlash sharoiti hisoblangan ishlash sharoitiga muvofiq emasligi tufayli vujudga keladi va mahalliy buzilishlar sifatida (uzilishlar, yoriqlar, gʻisht siniqlari, beton armaturasini boʻylama qavariqlanishi va boshqalar), shuningdek inshoot elementlarining haddan tashqari deformatsiyalanishi (tananing qiyshayishi, poydevorning ogʻishi va choʻkishi, tana, metall konstruksiyasining devori va futerovkasi qavariqlanishi va qiyshayishi va boshqalar) shaklida koʻzga tashlanadi.

33. Harorat-namgarchilik taʼsiridagi shikastlanishlar tik va yuza yoriqlar tizimining hosil boʻlishi, gʻisht va betonning qatlamlarga ajralishi, quvurning tashqi yuzasiga chiqqan holda kondensatning hosil boʻlishi, qish mavsumida yaxlash bilan koʻzga tashlanadi.

34. Kimyoviy taʼsirdan shikastlanish agressiv muhit taʼsiridan vujudga keladi, betonning, qorishmaning, metallning kimyoviy va elektr kimyoviy korroziyasi, himoya qatlamlarining buzilishi bilan koʻzga tashlanadi va katta buzilishlarga olib keluvchi sifatida juda xavfli hisoblanadi.

35. Koʻzdan kechirish dalolatnomalarida va tekshiruv natijalari boʻyicha xulosalarda quvur konstruksiyasidagi nuqson yoki buzilishlarning quyidagi alomatlari yuzasidan oʻrnatiladigan xavflilik darajasi koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

“A” — quvurlarning asosiy tutib turuvchi konstruksiyalarining buzilishiga bevosita xavf tugʻdiruvchi nuqson va shikastlanishlar, tananing meʼyorlarda ruxsat etilmagan egilishi va bukilishi, aylana boʻylab 1 m dan ziyod hududlarda tik armatura oʻzagining bukilishi bilan betonning himoya qatlamining oʻyilishi va qatlamlarga ajralishi, gʻisht bilan terilgan tananing 20 mm dan ziyod chuqurlikka, qorishmaning — 40 mm dan ziyod chuqurlikka buzilishi (qatlamlarga ajralishi), futerovka hududlarining 1 m2 dan ziyod koʻchishi, metall quvurlarini meʼyoriy chegaralardan chiquvchi mahalliy egilishlari, taygalarning birikkan joylaridagi boltlarning kesilishi va boshqalar);

“B” — quvurning asosiy tutib turuvchi konstruksiyalarining bevosita buzilish xavfini tugʻdurmaydigan, lekin keyinchalik boshqa element va tugunlarning shikastlanishiga olib keladigan yoki shikastlanishlar rivojlanib “A” toifasiga oʻtib ketish hollarini keltirib chiqaradigan nuqsonlar va buzilishlar;

“V” — mahalliy xarakterdagi nuqsonlar va shikastlanishlar. Ularning keyingi rivojlanishi quvurlarning asosiy tutib turuvchi konstruksiyalariga taʼsir etmaydi (yurish narvonlar, svetofor maydonchalari, toʻsiqlar va boshqalarning shikastlanishi).

36. Koʻzdan kechirish dalolatnomalarida va tekshiruv natijalari boʻyicha xulosalarda quvurning quyidagicha sinflanuvchi texnik holati haqida xulosa chiqarilishi kerak.

a) soz holati — quvurning barcha elementlari amaldagi normativ va loyiha hujjatlari talablarini qondiradi;

b) ishga yaroqli — ishlab chiqarish jarayonini taʼminlash va quvurning keyingi bexatar foydalanish talablari qoniqtiriladi, lekin amaldagi standartlar va loyiha hujjatlaridan sezilarsiz darajada chetlashishlar mavjud;

v) cheklangan holda ishga yaroqli — maʼlum bir cheklanishlarni koʻllab, konstruksiyalar holati, texnologik jarayon oʻlchamlari, yuklamalar va taʼsirlar yuzasidan nazorat qilish, shuningdek aniqlangan nuqsonlar va shikastlanishlarni belgilangan muddatlarda bartaraf etish boʻyicha tadbirlarni ishlab chiqqan holda, quvurning keyingi ishlatilishi mumkin;

g) ishga yaroqsiz (halokatli) — keyingi ishlatishni mustasno qiluvchi asosiy element yoki umuman inshootning tutib turish qobiliyati yoʻqolishi mumkin.

37. Quvurlardagi “V” toifali nuqson va shikastlanishlarni va sezilarsiz rivojlangan “B” toifasidagi ayrim shikastlanishlarni ishlatuvchi korxonalarning loyiha-konstruktorlik boʻlimlari tomonidan ishlab chiqilgan texnik hujjatlar boʻyicha bartaraf etishga ruxsat etiladi.

“A” toifasidagi nuqson va shikastlanishlar va tez rivojlanib “A” toifasiga oʻtishga moyil boʻlgan “B” toifasidagi shikastlanishlar qatʼiy ravishda ushbu koʻrinishdagi faoliyati litsenziyalangan, ixtisoslashgan tashkilot tomonidan ishlab chiqilgan texnik hujjatlarga muvofiq bartaraf etilishi shart.

4-§. Holatini texnik nazorat qilish va koʻzdan kechirish

38. Quvurlarning tashqi va ichki konstruksiyalarini muntazam kuzatish, davriy va navbatdan tashqari koʻzdan kechirish va ularni kompleks tekshirish tizim yoʻriqnomalariga muvofiq bajariladi.

39. Muntazam ravishda kuzatish texnologik agregatlar (uskunalar) quvurlarining texnik holatini nazorat qilish boʻyicha javobgarlar tomonidan amalga oshiriladi.

40. Quvurlarning davriy tashqi tarafidan koʻrikdan oʻtkazish ishlarini tegishli boʻlinma rahbari tomonidan tayinlangan hayʼat, ishlatuvchi korxonaning texnik rahbari tasdiqlagan jadval boʻyicha, ammo kamida bir yilda bir marta (bahorda) amalga oshiradi.

Quvurlarning davriy ichki tarafidan koʻrikdan oʻtkazish ishlari ular ishlatishga kiritilgan vaqtdan 5 yildan soʻng, keyinchalik esa faqat zarur boʻlganida, gazlarni quvurga chiqaruvchi texnologik agregatlar oʻchirilishida, ammo 5 yildan kechiktirmasdan amalga oshiriladi.

Gʻisht va monolit futerovkali quvurlarni ichki tarafidan koʻrikdan oʻtkazish ishlari infraqizil texnikasi yordamida teplovizor tekshiruvi bilan almashtirilishi mumkin. Bunday vaziyatlarda tekshirish chastotasi 5 yilda kamida 1-marta boʻladi.

41. Seysmik xavfli zonalarda, ishlar olib borilayotgan hududlarda, choʻkuvchi yer va negizlarga joylashtirilgan quvurlar, shuningdek ular yuqori namlik, ketuvchi gazlarning ortiqcha bosimi sharoitida va boshqa noxush omillar mavjudligida ishlatilganida, obdon sinchiklab koʻrikdan oʻtkazilishi kerak.

42. Quvurlarning navbatdan tashqari tashqi, ayrim hollarda esa — ichki konstruksiyalarini ham koʻrikdan oʻtkazish ishlari tabiiy ofatlar (toʻfon, yer silkinishi, yongʻin va shu kabi), gumburlashlar, inshootni ishlatish sharoitiga taʼsir etuvchi texnologik agregatlardagi jarayonlar tartibining keskin oʻzgarishidan soʻng zudlik bilan, shuningdek nazorat organlari talablari yoki ekspert tashkilotning xulosasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Har bir halokat (insident) dalolatnoma tuzgan holda, tekshirib chiqilishi kerak.

43. Quvur holatini texnik nazorat qilish natijalari ishlatish jurnalida qayd etilishi lozim. Jurnalda muntazam ravishda kuzatish, davriy va navbatdan tashqari koʻrikdan oʻtkazish, aniqlangan buzilishlar va nuqsonlar haqida barcha maʼlumotlar, ularni bartaraf etish choralari, taʼmirlash ishlarini tashkillashtirilishiga va bajarilishiga masʼul xodimlarni koʻrsatgan holda, bajarish muddatlari kiritiladi.

44. Barcha koʻrinishdagi koʻzdan kechirishlar dalolatnoma tarzida rasmiylashtirilishi kerak. Topilgan shikastlanishlar, ularning oʻlchamlari koʻrsatilgan holda, tutib turuvchi tananing tashqi yoki ichki yuzasi yoki gazni olib ketuvchi quvur tanalarining yoyib koʻrsatilgan sxemalarida koʻrsatilishi kerak. Eng katta hosiyatli va xavfli shikastlanishlar ularning rivojlanish dinamikasini kuzatish maqsadida foto yoki video suratga olish bilan qayd qilib qoʻyilishi lozim.

45. Koʻzdan kechirish jarayonida quvurdagi topilgan nuqson va shikastlanishlarni bartaraf etish boʻyicha choralar koʻrish yuzasidan javobgarlik ishlatuvchi korxona rahbariga yuklanadi.

46. Quvur tanasi tashqi yuzasini koʻzdan kechirish ishlari dastlab optik qurilmalar yordamida koʻrikdan oʻtkazilgan yuruvchi narvon, svetofor maydonchalaridan turib, shuningdek koʻtaruvchi moslama yoki bino va inshootga qoʻshni joylashgan konstruksiyalardan turib binokllar, yuqori aniqlikdagi videokameralar va boshqa optik texnikalar yordamida amalga oshiriladi.

47. Quvur tanasini tashqi tarafdan koʻzdan kechirishda tutib turuvchi konstruksiyalarning holati: gʻisht terilishi, beton, betonning armatura bilan jipslashish zichligi, undagi mavjud ochilib qolishlar va bukilishlar, tik yoriqlarning mavjudligi va kengligi, betonning himoya qatlamini qatlamlarga ajralishi, betonning sust zichlangan hududlarini mavjudligi va kattaligi, konstruksiyalar holati, metallning korroziyalanish darajasini baholash, lak boʻyoq qoplamasining holati, payvandlash choklari, parchinmix va bolt birikmalarining butligi, yurish narvonlarining quvur tanasiga mahkamlangan joylaridagi shikastlanishlari, vint tutqichlari, ularning mahkamlanish tugunlari holati va boshqa koʻrish bilan ajratib boʻladigan va baholanadigan nuqsonlar aniqlanadi.

48. Futerovkani va gazni olib ketuvchi quvur tanasini ichkari tarafidan koʻzdan kechirish ishlari maxsus ruxsat boʻyicha, xizmat koʻrsatilayotgan agregatlar toʻxtatilib, ulardan quvur ajratilganidan soʻng amalga oshiriladi.

Futerovkani va gazni olib ketuvchi quvur tanasini ichkari tarafidan koʻzdan kechirish ishlari koʻtaruvchi moslamalar yordamida, optik texnikalardan foydalangan holda, amalga oshiriladi.

49. Futerovkaning koʻchish belgilari yoki quvur negizidagi mavjud qoʻporilishlar, kimyoviy yemirilish natijasida vujudga kelgan futerovkadagi gʻisht va qorishmalarning buzilishi, gʻisht koʻchkilari, suvoqning qatlamlarga ajralishi, kesimlarga ajratgichdagi futerovka yoki ajratuvchi devorining koʻrinuvchi abraziv eyilishlar topilgan holatlarda, quvurning ichki yuzasi butun uzunligi boʻyicha ixtisoslashgan tashkilot tomonidan koʻtaruvchi moslama yordamida asliy koʻzdan kechirilishi kerak. Bunda, futerovkaning koʻchish alomatlari boʻlmasa — “pastdan tepaga” sxemasi boʻyicha, koʻchishlar mavjud boʻlganida faqat “tepadan pastga” sxemasi boʻyicha koʻzdan kechirish ishlarining bajarilishiga ruxsat beriladi. Pastga tomon yoʻnalishda futerovkani osilib turgan hududlari, qatlamlarga ajralgan suvoqlar va garnisajlar quvur ichkarisiga tashlanadi.

50. Futerovkani koʻzdan kechirish ishlarini ichki video suratga olish uchun maxsus apparaturadan foydalanilgan holda, xizmat koʻrsatilayotgan agregatni toʻxtatmasdan turib, amalga oshirilishiga ruxsat etiladi.

51. “Quvurdagi quvur” turidagi quvurlarning oraligʻi koʻzdan kechirilishi ichki yurish narvonlari va toʻsiqlaridan turib, bajarilishi kerak. Bunday vaziyatlarda:

a) temir beton tanasining ichki yuzasi, betonlashdagi ishchi choklar, kremniy — betonli, metall, gʻishtli gazni olib ketuvchi konstruktiv elementlar yoki kompozitli gazni olib ketuvchi tanalarning holati tekshiriladi;

b) birikma va kompensatorlar, payvand choklari, issiqlik qoplamasi, tortqi va osmalar mahkamligi, toʻsiqlar, koʻzdan kechirish maydonchalari va narvonlarining metall konstruksiyalari, yurish skobalar holati aniqlanadi;

v) materiallarning yemirilish darajasi baholanadi.

52. Metall quvurlarni koʻzdan kechirishda quyidagilar tekshirilishi kerak:

a) yemirilishga qarshi qatlam, shikastlanishlar mavjudligi hollari — metallning korroziyalanish chuqurligi;

b) metall gʻilofini, payvand choklarini, boltli va parchinmixli birikmalarning butligi;

v) vint tutqichlari holati va ularning tugunlarini quvur gʻilofiga va anker qurilmasiga mahkamlanish sozligi;

g) quvur osti kursilari va quvurni poydevorga anker bilan mahkamlanish holati.

53. Quvurlarni koʻzdan kechirishda, ularda loyihada koʻrsatilganidek nazorat oʻlchash asboblari, yashindan himoyalovchi moslamalarning mavjudligi va sozligi tekshiriladi.

54. Quvurlarning yashindan himoyalovchi moslamasi loyiha boʻyicha bajarilishi kerak. Yerga tutashtirish konturi har yili tekshirilishi kerak. Konturning qarshiligi 50 Ω dan oshmasligi kerak.

Har yili chaqmoqlar mavsumi boshlanishidan oldin yashindan himoyalovchi moslama yashinni tutuvchidan to yerga tutashish konturigacha soz holatda ekanligi tekshirilishi kerak.

55. Quvur tanasini yoki quvurlar oraligʻini koʻzdan kechirish bilan bir vaqtda, albatta tutun traktini, uning issiqlik muhofazasi holatini belgilovchi nozichliklar va havo soʻrish hollari mavjudligini aniqlash uchun koʻzdan kechirish zarur.

56. Quvurlar ogʻishi va poydevor choʻkishi ustidan bajariluvchi geodezik usuldagi kuzatuv ishlatishning birinchi yilida 3 marotaba, ikkinchi yilida 2 marotaba, keyinchalik yiliga bir marotaba amalga oshirilishi kerak. Choʻkishlar barqarorlashganidan keyin (yiliga 1 mm dan oshmagani hollarda) oʻlchashlar besh yilda bir marotaba bajariladi. Quvur tepasining eng katta ogʻishi ushbu qoidalarning 2-ilovasida* keltirilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

* 2-ilova berilmaydi.

57. Quvur ogʻishini oʻlchash natijalari (sanasi koʻrsatilgan holda), suratga olish sxemalari va inshootdagi oʻlchangan deformatsiyalarning normalar talablariga muvofiqligi toʻgʻrisida xulosalar bevosita oʻlchash ishlarini amalga oshirgan shaxslar yoki ularning rahbarlari tomonidan imzolanadi va quvur texnik pasporti bilan umumlashtiriladi.

Oʻlchash ishlari amalga oshirilgan nuqtalar qayd qilingan boʻlishi kerak.

58. Quvur ogʻishini aniqlashda quyoshning quvur tanasini bir taraflama qizdirishi taʼsirini mustasno etish maqsadida quyoshsiz kunda yoki erta tongda amalga oshirilishi kerak.

59. Quvurlarning ogʻishi va choʻkishini navbatdan tashqari oʻlchash ishlari inshootlardagi deformatsiyalar koʻpayishi alomatlari yaqqol yoki bilvosita kuzatilganida (quvur tanasidagi yaqqol koʻrinib turgan ogʻish yoki egilishlar, tananing tashqi tarafidagi yuzasida gorizontal yoriqlarning yoki gaz yoʻlagini quvur qobigʻi bilan tutashuv choklari, qiya ariqlarni birikish joylaridagi yoriqlarning kengayishi va boshqalar), hamda tabiiy ofatlar va halokatlardan keyin amalga oshirilishi kerak.

Yuqorida tilga olingan alomatlarga koʻra quvurlardagi ogʻish va choʻkishlar zudlik bilan navbatdan tashqari oʻlchanishi kerak.

60. Quvurning ogʻishi ruxsat etilgan qiymatlaridan oshib ketganida undan keyingi foydalanishga yaroqliligi haqidagi qarorni ishlatuvchi korxona chiqaradi. Qaror ixtisoslashgan korxonaning, u bajargan har tomonlama tekshiruvi va inshoot konstruksiyasining haqiqiy ishini hisobga olgan holda, tekshirish hisob-kitoblari natijalari boʻyicha bergan xulosasiga asoslangan boʻladi.

5-§. Tekshirish ishlarini bajarish

61. Sanoat quvurlarini tekshirish ishlari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

a) quvurning tashqi yuzasini koʻrikdan oʻtkazish;

b) gazni olib ketuvchi tana yoki futerovkaning ichki koʻrigini oʻtkazish;

v) “quvurdagi quvur” turidagi quvurlar orasini koʻrikdan oʻtkazish;

g) shikast yetkazmagan holda, nazorat uslublarini qoʻllash bilan materiallarning mustahkamligi va holatini aniqlash, namunalarni tanlash va laboratoriya sinovlarini bajarish;

d) negiz va gidrogeologik tuproqlar tavsiflarining oʻzgarishini, mavjud boʻlsa agressiv taʼsirni tadqiqot qilish;

e) quvurning ogʻishi, qiyshayishi va choʻkishini aniqlash;

j) harorat-namgarchilik, gaz va aerodinamik rejimlarni oʻlchash;

z) topilgan nuqsonlar va shikastlanishlarni eʼtiborga olgan holda, tana va konstruksiyalarni tutib turish qobiliyatini hisoblash;

i) shikastlanishlarning ehtimoliy sabablarini aniqlash;

k) xulosalarni rasmiylashtirish.

62. Tutib turuvchi tana, futerovka yoki gazni olib ketuvchi tanalardan sinash uchun materiallar zaruriy boʻlganida, chuqur shikastlangan joylardan olinadi. Gazni olib ketuvchi metall tanalaridan sinashga materiallarni olish uchun elektr yoyli yoki gaz alangasi bilan kesishdan foydalanish taqiqlanadi.

63. Harorat-namgarchilik, gaz va aerodinamik rejimlarni oʻlchash ishlatuvchi korxona tomonidan amalga oshiriladi. Bunda issiqlik texnikasi agregatidan to quvurgacha boʻlgan gaz trakti, quvur tanasi, tana va futerovka orasidagi tirqish yoki quvurlar oraligʻi boʻyicha rejim xaritalari tuziladi. Oʻlchashlar loyihada belgilangan maxsus joylarda, bunday joylar mavjud boʻlmagani hollarda gaz yoʻlaklariga kirish joylarida va sinashga materiallar olingan nishonlarda amalga oshiriladi.

64. Quvur tanasi yuzasidagi mahalliy harorat anomaliyasini, yaʼni betonlashdagi sifatsiz choklar, tutib turuvchi tanadagi yoriqlar, tana materialini gaz singishga boʻlgan qarshiligining kamayishi, tana yoki futerovkaning buzilgan joylari, issiqlik qoplamasining shikastlanishi yoki mavjud emasligi va h.k.ni hosil qiluvchi infraqizil texnikasi (teplovizor tekshiruv) yordamida aniqlash ishlari asl tekshiruvlar oʻrnini bosmaydi, lekin asl tekshiruvlardan avval amalga oshirilishi tavsiya etiladi.

65. Quvurlarning rejadagi tekshiruvi quvur ishlatishga kiritilishi bilan bir yildan soʻng amalga oshiriladi, keyinchalik:

a) gʻishtli va aerodinamik quvurlardagi oʻtuvchi gazlar noagressiv yoki kuchsiz agressiv boʻlsa — 20 yildan soʻng, gazlar agressiv va namgarchiligi yuqori boʻlsa (kondensat hosil qilish bilan) — 15 yildan soʻng;

b) temir beton monolitli quvur 15 yildan soʻng, yigʻma quvurli 10 yildan soʻng;

v) metall quvurlar 10 yildan soʻng, kompozit materiallardan quvurlar 5 yildan soʻng. Keyingi tekshiruvlar har besh yilda amalga oshiriladi.

66. Quvurlarni tekshirish muddatlari xizmat koʻrsatiluvchi texnologik agregatlar (uskunalar)ning rejadagi taʼmirlash muddatlari bilan moslashtirilishi kerak. Tekshiruvlar inshootni barcha konstruktiv elementlarini qamrashi kerak.

67. Quvurlarning texnik holatini va qoldiq resursini aniqlash boʻyicha navbatdan tashqari tekshiruvi quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) “A” va “B” toifadagi shikastlanishga olib kelgan tabiiy ofatlardan (toʻfon, yer silkinishi, yongʻin va shu kabilar) keyin;

b) “A” va “B” toifadagi shikastlanishga olib kelgan “gumburlash”lardan keyin;

v) quvurning ogʻishi ruxsat etilgan qiymatlardan ortib ketsa;

g) gʻisht yoki temir beton tana devorining qisman buzilishi aniqlansa, metall quvur qoplamasida kuyindilar hosil boʻlsa, yuza va tik yoriqlar paydo boʻlsa, aylana boʻylab 1 m dan ziyod hududlarda betonning himoya qatlamida oʻyimlar va qatlamlarga ajralish hollari oqibatida vertikal armatura sterjenlari qiyshayib chiqib qolsa;

d) futerovka hududlarining koʻchishida, ajratuvchi devorlar qulab tushishida, ichki tanani teshib oʻtish bilan shikastlanishida, gʻishtli kallaklar va boshqa tutib turuvchi elementlar buzilishida;

e) quvur tanasining nam va bugʻdan muhofazasi yoki futerovkaning bugʻdan izolatsiyasi buzilishida;

j) tananing gʻisht terimlarini 20 mm dan ziyod, qorishmalarni 40 mm dan ziyod chuqurlikkacha buzilishida (qatlamlarga ajralish);

z) temir-beton tana yuzasining muntazam ivishi yoki yaxlashidan keyin;

i) tekshiruv yoki ishlatishning meʼyoriy muddatlari tugaganida;

k) kapital taʼmirlash yoki tiklash zaruriyatini aniqlash maqsadida;

l) quvur tiklangandan soʻng yana ishga tushirilishida;

m) nazorat organlarining buyrugʻi bilan.

68. “A” toifasidagi nuqson yoki shikastlanish topilgan hollarda tekshiruvni bajarish muddatlari bir oydan, agar topilgan nuqson yoki shikastlanishlar “B” toifasida boʻlsa, bir yildan kechiktirmagan tarzda amalga oshiriladi.

69. Tekshirish ishlari tegishli vakolatga ega tashkilotlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Quvurlar tekshiruvini amalga oshirayotgan tashkilot ixtisoslashgan boʻlinmaga ega boʻlishi kerak. Boʻlinma shahodat sinovidan oʻtgan, tibbiy hayʼati tomonidan balandlikda ishlashga ruxsat etilgan va amaliy ishlarda tajribaga ega malakali ishchilar bilan jamlanadi.

70. Futerovkani tekshirishda quvur tanasi bilan futerovka orasidagi qatlamning issiqlik muhofazasi holati, hamda tananing korroziyaga qarshi himoyasi tekshirilishi kerak.

71. Tekshiruvlar jarayonida xavfli deformatsiyalar, nuqsonlar, shikastlanishlar yoki inshootning buzilishi mumkin boʻlgan boshqa alomatlar kuzatilsa, bunday hollarda tekshiruv ishlarini amalga oshirayotgan tashkilot rahbari zudlik bilan bu haqida ishlatuvchi korxona rahbariga yozma ravishda xabar berishi va xabarnoma nusxasini “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasining hududiy organlariga taqdim etishi shart.

72. Ixtisoslashgan tashkilot rahbari bilan kelishilgan quvurning texnik holatini baholash boʻyicha tekshiruvni amalga oshirish texnik vazifasi (3-ilova*), ishlatuvchi korxona rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

* 3-ilova berilmaydi.

73. Ishlatuvchi korxona tekshiruv ishlarining bajaruvchisiga quyidagi texnik hujjatlarni taqdim etadi:

a) tekshirilayotgan sanoat quvurining texnik pasporti;

b) ishlarni bajarishda amalga oshirilgan barcha oʻzgartirishlarni va bu oʻzgartirishlar loyihani ishlab chiqqan loyihalashtirish tashkiloti bilan kelishilganligi haqida belgilarni aks ettiruvchi chizmalar toʻplami;

v) inshootni ishlatish boʻyicha texnik jurnal;

g) geodezik tasvir materiallari;

d) koʻzdan kechirish natijalarining dalolatnomalari;

e) halokatlarni va inshootni ishlatish sharoitiga taʼsir etuvchi texnologik oʻlchamlarning ogʻishini tekshirish dalolatnomalari;

j) ilgari bajarilgan tekshiruvlarga ixtisoslashgan tashkilot xulosalari;

z) bajarilgan taʼmirlash ishlari haqida hujjatlar;

i) ketuvchi gazlarning haqiqiy koʻrsatgichlarini tasvirlovchi hujjatlar;

k) tekshiriluvchi quvur joylashgan hududning muhandis-geologik sharoiti boʻyicha hisobotlar.

74. Texnik hujjatlar va texnik vazifalar asosida tegishli vakolatga ega korxona tomonidan quvurni tekshirish dasturi tuzilishi va tasdiqlanishi, ishlatuvchi korxona rahbari boʻlishi kerak (mazkur qoidalarga 4-ilova*).

* 4-ilova berilmaydi.

75. Tekshiruvni amalga oshirish boʻyicha ishlar naryad-ijozat bilan bajariladi.

76. Ixtisoslashgan tashkilot tomonidan tekshiruv natijalari xulosa koʻrinishida rasmiylashtiriladi. Xulosalarda quvurning konstruktiv elementidagi kuzatilgan asosiy nuqsonlar va shikastlanishlar tavsifi, ularning hosil boʻlishi sabablari koʻrsatiladi, keyingi xavfsiz ishlatilishi mumkinligi (yoki mumkin emasligi) koʻrsatiladi va xavfsizlikni taʼminlovchi tavsiyalar beriladi.

Tekshiruvlar natijalari boʻyicha texnik hujjatlarga nuqsonlar sxemalari, quvur tanasining butunligicha yoki uchastkalari boʻyicha foto-, video tasviri, konstruksiyaning juda xavfli shikastlanish va nuqsonlarini tushuntiruvchi suratlar ilova qilinishi kerak.

Xulosalarning asosiy holatlari quvur tanasini va konstruksiyalarini, ulardagi mavjud shikastlanish va nuqsonlarni eʼtiborga olgan holda tutib turish qobiliyatini baholash qismida tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan boʻlishi kerak.

77. Bajarilgan tekshiruvlarning barcha materiallari tegishli quvur texnik pasportiga ilova qilinadi. Topilgan nuqsonlar haqidagi maʼlumotlar ularni bartaraf etish muddatlarini belgilagan holda, inshootning texnik holati jurnaliga kiritiladi.

6-§. Quvurlarni koʻzdan kechirish va tekshirish ishlarini amalga oshirishda xavfsizlik talablari

78. Quvur va gaz yoʻlakchalarini tashqari tarafdan koʻzdan kechirishda kamida 2 odam, ichki tarafdan esa — kamida 3 odam ishtirok etishi kerak.

79. Gaz yoʻlaklaridagi va tutun quvurlaridagi ishlar qatʼiy ravishda bu hududlarni obdon shamollatib va ishlab turgan qozonlar (agregatlar) tarafidan tutun gazlarini kirib kelish sabablari oldi olinganidan soʻng, shuningdek bugʻni puflovchi liniyalarni oʻchirish bilan (tiqinlarni joylab) amalga oshirilishi kerak.

80. Quvurlarni koʻzdan kechirish va tekshirish ishlari majburiy ravishda shaxsiy himoya vositalaridan (kaska, koʻzoynak, himoya kamarlari, respirator), shuningdek ishlarni tashkillashtirish loyihasida koʻrsatilgan boshqa vositalardan foydalangan holda bajariladi.

81. Quvur ichida koʻtarish va tushirishlar uchun yurish narvonining shaxtasi butun uzunligicha va ishchi maydonchasi sathidan 2,5 m balandlikda 4 tarafidan toʻr bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

82. Rigellar, kashaklar yoki koʻtargich sim arqonlari boʻyicha koʻtarish va tushirishlar, shuningdek bir vaqtning oʻzida bir necha odamning quvurdan skobalar yoki tashqi yurish narvonlari boʻyicha koʻtarilishi yoki tushirilishi taqiqlanadi.

83. Ishlar 1,3 m va undan katta balandlikda bajarilishida amaldagi standartlar, qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga binoan havoza va kajavalar oʻrnatilishi kerak. Havoza va kajava buyumlariga ularni ishlab chiqaruvchi tomondan berilgan texnik pasportlari boʻlishi kerak. Mustahkamligi va bardoshliligi hisoblangan havozadan foydalanuvchi tashkilotning xavfsizlik texnikasiga masʼul xodimi bilan kelishilgan, alohida loyihalar boʻyicha havozalarning oʻrnatilishiga ruxsat etiladi.

84. 4 m dan ziyod balandlikda boʻlgan havozalar faqat hayat tomonidan qabul qilinib, dalolatnoma rasmiylashtirilganidan soʻng foydalanishga kiritiladi. Komissiya havozadan foydalanuvchi tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi.

85. Ishlar 1,3 m va undan ziyod balandlikda, himoya toʻsiqlarisiz bajarilishida xavfsizlik kamarlaridan foydalanish zarur. Kamarlarda navbatma-navbat tutilishi uchun karabinlari bilan ikki zanjir boʻlishi kerak. Yurish narvonlaridan himoya kamarisiz foydalanish taqiqlanadi.

86. Osma moslamalar yordamida koʻzdan kechirish jarayonida quvur atrofidagi xavfli hudud quvur balandligining tsokoldan oʻlchangan 0,1 masofasida toʻsilishi va toʻsilgan hududga kirishni taqiqlovchi belgilar osilishi kerak.

87. Quvurni ishlatuvchi har bir korxonada quvurlardan xavfsiz foydalanish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalar ishlab chiqilishi va texnik rahbariyat tasdiqlanishi kerak. Yoʻriqnomalar ishlab chiqarish spetsifikasini, tizimning xavfsizlik normalari va ushbu Qoidalar talablarini hisobga olishi kerak.

III. Taʼmirlash ishlarini bajarish

1-§. Taʼmirlash ishlarini bajarish qoidalari

88. Ishlatuvchi korxona bino va inshootlarning rejaviy-ogohlantiruvchi taʼmirlash jadvallari quvurlarning joriy va kapital taʼmirlash ishlari bajarilishini koʻzda tutishi va ular inshootning rejaviy va rejadan tashqari texnik koʻriklari va tekshirishlar natijalariga qarab, oʻz vaqtida toʻgʻrilanishi kerak.

89. Joriy taʼmirlashda profilaktik ishlar yoki quvur konstruksiyasining keyinchalik buzilishi hollarini oldini olish maqsadida “V” toifasidagi shikastlanishlarni bartaraf etish ishlari bajariladi.

90. Quvurlarning joriy taʼmirida ishlar hajmi va ularni bajarish muddatlari koʻrik natijalari va texnik holatini nazorat qilish boʻyicha masʼul xodimlar talabnomalari asosida belgilanadi. Talabnomalar ishlatuvchi korxonaning texnik nazorat xizmati bilan, bunday xizmat boʻlmagan hollarda jalb etilgan tashkilotlar bilan kelishiladi (21-band).

91. Joriy taʼmirlash ishlari quvurni ishlatuvchi korxona tomonidan yoki tegishli vakolatga ega korxona tomonidan bajarilishi mumkin.

92. Quvurlarni kapital taʼmirlash jarayonida kuchaytirish yoki eyilgan, shikastlangan konstruksiyalarni yoki ularning ayrim qismlarini almashtirish ishlari (quvur tanasini kuchaytirish yoki uzaytirish, futerovkani, yurish narvonlari qismlarini, svetoforli maydonchalar konstruksiyalarini almashtirish, quvur poydevori va tanasini taʼmirlash va boshqalar) bajariladi.

93. Kapital taʼmirlashda ishlar hajmi ixtisoslashgan tashkilot tomonidan ishlab chiqilgan hujjatlar boʻyicha quvurning texnik holatini tekshirish xulosalari asosida belgilanadi. Kapital taʼmirlash ishlarini bajarish uchun ishlatayotgan korxona tomonidan tegishli buyruq chiqariladi.

94. Quvurlarni kapital taʼmirlash boʻyicha ishlar tegishli vakolatga ega korxona yoki ishlatayotgan korxonaning boʻlinmasi tomonidan bajarilishi kerak.

95. Quvurni tashqi tarafidan (kallak qismidan tashqari) joriy va mukammal taʼmirlash ishlarini xizmat koʻrsatilayotgan texnologik agregatlarni (uskunalarni) oʻchirmasdan turib, amalga oshirishga ruxsat beriladi.

96. Tekshirish ishlarini amalga oshirgan ixtisoslashgan tashkilot tarafidan quvur konstruksiyalarining keyingi taʼmirlashlar oraligʻidagi davrda halokatsiz ishlatilishi mumkunligi haqida xulosasi mavjud boʻlsa, xizmat koʻrsatilayotgan agregatlarning (qurilmalarning) taʼmirlanishi bilan bir vaqtga keltirilgan mukammal taʼmirlash ishlarining bir necha bosqichda bajarilishiga ruxsat beriladi.

2-§. Taʼmirlash ishlari bajarilganida asosiy xavfsizlik talablari

97. Quvurni taʼmirlash boʻyicha barcha koʻrinishdagi ishlar maxsus tayyorlangan xodimlar tomonidan ishlarning bajarilishi boʻyicha ishlab chiqilgan loyihaga muvofiq bajarilishi kerak.

98. Tananing tashqi yuzasini taʼmirlash boʻyicha ishlar svetoforli maydonchalardan, perimetr boʻyicha joylashgan osma havozalardan, kronshteynlarga oʻrnatilgan osma kajava yoki reshtovkalardan turib, bajarilishi kerak. Barcha moslamalar ishlarni bajarish loyihasi talablariga muvofiq tayyorlangan va sinovdan oʻtkazilgan boʻlishi kerak.

Ularning quvurni mavjud elementlariga yoki maxsus oʻrnatilgan konstruksiyalarga ishonchli mahkamlanishiga alohida eʼtibor berilishi kerak.

99. Yuzani tozalash, gʻisht terimlaridagi yoriqlarga, tana betoni va armaturasidagi yemirilish qatlamlarini olish, tortuvchi halqalar holatini tekshirish ishlari tepadan pastga qaratib, nuqsonli hududlarni tiklash, yoriqlarni yamash, halqalarni tortib qoʻyish, torkretirlash va tanani temir beton halqalarini joylash usuli bilan kuchaytirish ishlari esa — pastdan tepaga qaratib amalga oshirilishi kerak.

100. Materiallarni koʻtarish va qurilish axlatlarini pastga tushirish, ularning hajmiga qarab yoki quvur tanasiga mahkamlangan shaxta yuk koʻtargichi yordamida yoxud tana va chigʻir stansiyasining tepa qirqimiga joylashtirilgan blok tizimlariga ega poʻlat balka yordamida amalga oshiriladi.

101. Quvurlarning ichkari tarafini taʼmirlash ishlari ular kul va boshqa choʻkindilardan tozalanib, shamollatilishi yetarliligi va havoda tutun gazlari, zararli va portlovchi moddalarning yoʻqligi tekshirilganidan keyin amalga oshiriladi.

102. Quvurlarning ichki tarafida bir vaqtning oʻzida bir nechta yaruslarda ishlashda ularning har biri yuqoridagisidan yaxlit himoya toʻshagi bilan ajratilgan boʻlishi kerak. Bir vaqtning oʻzida ikki va undan koʻp yaruslardan turib, futerovkani qismlarga ajratish taqiqlanadi.

103. Quvurlarning ichki tarafidagi taʼmirlash ishlari yoritish va aloqa vositalari bilan jihozlangan, kajava stansiyasi bilan harakatga keltiriluvchi, qatʼiy ravishda ehtiyot kanatlarni qoʻllash orqali shaxta yuk koʻtargichlari yoki osma maydonchalardan foydalanib, amalga oshirilishi kerak.

104. Quvur futerovkasini qismlarga ajratish tepadan pastga tomon amalga oshiriladi. Yuqoridagi futerovkaning oʻz-oʻzidan qoʻporilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun pastki qatorlardagi futerovkani koʻchirishga ruxsat berilmaydi. Tanlama ravishdagi taʼmirlashda futerofkaning ayrim hududlarini chiqarish ishlari uning qolgan qismi bardoshliligini taʼminlagan holda, amalga oshirilishi kerak.

105. Ajratuvchi devorni taʼmirlash ishlariga quvur futerovkasi obdon tekshirilib uning elementlarini bexosdan tushib ketishini mustasno qiluvchi choralar koʻrilganidan soʻng kirishishga ruxsat beriladi.

106. Sanoat quvurining ogʻishlari yoki boʻylama oʻqining qiyshayishlarini aniqlash bilan bogʻliq ishlar tegishli vakolatga ega korxona tomonidan tananing tikligini doimiy kuzatib turgan holda ishlab chiqilgan maxsus loyiha boʻyicha bajariladi.

107. Quvurning konstruktiv elementlari ishlatish xususiyatlarini toʻla hajmda tiklamasdan turib, uni ishlatish mumkin boʻlmasa, maxsus loyiha boʻyicha quriladigan vaqtinchalik metall quvurlaridan foydalanish yoʻli bilan texnologik agregatlarning (uskunalarning) ishlashini taʼminlashga ruxsat etiladi. Agregatlarni (uskunalarni) vaqtinchalik quvurga ulash ishlari ular toʻxtatilgan vaqtda amalga oshirilishi kerak. Bunday vaziyatlarda asosiy quvurga keluvchi gaz yoʻlagida vaqtinchalik quvurni doimiy quvurdan ajratuvchi mustahkam devor quriladi.

108. Taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin quvur hududi toʻsilib, taʼmirlovchilarning koʻtarilish joyida gʻisht, beton parchalari va boshqa elementlarning tushishini mustasno qiluvchi choralar koʻrilgan boʻlishi kerak.

109. Taʼmirlash ishlari tugatilganidan soʻng ishlar rahbari barcha taʼmirlash xodimlarining chiqarilganligiga ishonch hosil qilishi, shuningdek quvur ichida moslamalar, materiallar va asboblar yoʻqligini tekshirishi kerak.

3-§. Ishlatishga qabul qilib olish

110. Quvurni mukammal taʼmirlash boʻyicha bajarilgan ishlar tegishli vakolatga ega taʼmirlagan korxona tomonidan qabulga taqdim etiladi. Ishlarni qabul qilish hayʼati korxona rahbarining buyrugʻi bilan tayinlanadi va komissiya tarkibiga quvurni ishlatuvchi boʻlim rahbari, quvurning texnik holatini nazorat qilish boʻyicha masʼul xodim va “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi inspektori albatta kiritiladi.

111. Kapital taʼmirlashdan oʻtgan quvurni ishlatishga qabul qilib olish qabul hayʼati tomonidan dalolatnomani rasmiylashtirgan holda, amalga oshirilishi kerak. Dalolatnomaga quyidagilar ilova qilinishi kerak:

a) kiritilgan oʻzgartirishlar va ularni tasdiqlovchi hujjatlar bilan ishchi chizmalarining toʻliq toʻplami;

b) yashirin ishlarni bajarish uchun dalolatnomalar;

v) qoʻllanilgan materiallar, buyumlar, konstruksiyalarning pasportlari va sertifikatlari;

g) beton nazorat namunalarini sinash dalolatnomalari;

d) korroziyaga qarshi, issiqlik izolatsiyasi va futerovkalash ishlarini bajarish dalolatnomalari;

e) ishlarni bajarish, panellarni, osmalarni va metall konstruksiyalarni tayyorlash jurnallari;

j) quvur elementlarini tugunma-tugun qabul qilish dalolatnomalari.

112. Bajarilgan ishlar (shu jumladan yashirin ishlar) sifatini koʻzdan kechirish va asbob-diagnostika nazoratining natijalari topshirish-qabul qilish hujjatlari bilan umumlashtiriladigan dalolatnoma bilan rasmiylashtirilgan boʻlishi kerak.

4-§. Ishlatishdan chiqarish

113. Quvurlarni ishlatishdan chiqarish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) tekshirish ishlarini bajargan tashkilot tomonidan halokat holatidagi quvurni kuchaytirish yoki taʼmirlash imkoniyati yoʻqligi haqida xulosa berilgan boʻlsa;

b) sanoat obyektining umumiy tiklanishi natijasida quvurdan foydalanish zaruriyati qolmasa yoki yangi quvurni oʻrnatish talab etilsa;

v) quvurni saqlashga tayyorlash boʻyicha ishlar bajarilishini talab etuvchi xizmat koʻrsatilayotgan agregatlar (uskunalar) toʻxtatilsa;

114. Ishlatishdan chiqarilgan quvurlar vaqtincha saqlashga tayyorlanishi yoki bartaraf etilishi kerak. Gʻishtli va temir beton quvurlarni qismlarga ajratish ishlari odamlar va atrofdagi bino va inshootlar xavfsizligini taʼminlovchi maxsus ishlab chiqilgan loyiha boʻyicha ixtisoslashgan tashkilot tomonidan amalga oshirilishi kerak.

115. Quvurlarning maxsus loyiha boʻyicha va buning uchun boʻsh maydonchalar mavjud boʻlgani taqdirda, kesib ajratish yoki nishonga olib portlatish usuli bilan bartaraf etilishiga (olib tashlanishiga) ruxsat beriladi. Taxmin qilinayotgan agʻdarilish tarafida sektor radiusi quvur balandligining 1,5 baravaridan, quvurning qarama-qarshi tarafida esa — 15 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Agʻdarish hududidagi maydoncha oʻralgan boʻlishi va postlar bilan qoʻriqlanishi kerak.

IV. Yakuniy qoida

116. Mazkur Tutun va shamollatish sanoat quvurlarini ishlatishda xavfsizlik qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi va “Oʻzbekenergo” Davlat-aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri v.b. A. XAITOV

Oʻzbekiston Kasaba uyushma Federatsiyasi Kengashi raisi D. JAHONGIROVA

“Oʻzbekenergo” Davlat-aksiyadorlik kompaniyasi boshqaruv raisi B.M. TEShABOYEV