Oʻzbekiston Respublikasida Trenerlik faoliyati toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash toʻgʻrisida (2247-son)
22.07.2011
Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirining
buyrugʻi
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2011-yil 22-iyulda 2247-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]
Oʻzbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-avgustdagi 500-son “Jismoniy tarbiya-sport tashkilotlarining trener-oʻqituvchilari va yoʻriqchi-uslubchilari hamda sport hakamlariga malaka toifalarini berish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Ushbu buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.
Vazirning sport ishlari boʻyicha birinchi oʻrinbosari J. AKRAMOV
Toshkent sh.,
2011-yil 9-iyun,
484-son
Oʻzbekiston Respublikasi madaniyat va sport ishlari vazirining 2011-yil 9-iyundagi 484-son buyrugʻiga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasida trenerlik faoliyati toʻgʻrisidagi
NIZOM
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasida trenerlik, trener-oʻqituvchilik va trener-instruktorlik faoliyatini (bundan buyon matnda trenerlik faoliyati deb yuritiladi) amalga oshirish tartibi va yoʻnalishlarini belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom talablari Oʻzbekiston Respublikasida trenerlik faoliyatini olib borayotgan jismoniy shaxslar hamda jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat yuritib kelayotgan tashkilotlar uchun majburiy hisoblanadi.
2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish tadbirlari — sogʻlom turmush tarzini targʻibot va tashviqot qilish, aholining keng qatlamini jismoniy tarbiya va sport vositalari hamda usullari orqali sogʻlomlashtirishga qaratilgan tadbirlar;
sport turi — sport musobaqalariga oʻziga xos tarzda tayyorgarlik koʻrilishi bilan ajralib turuvchi, sport musobaqalarini oʻtkazishga va ularda ishtirok etishga doir talablar va shartlar belgilanadigan qoidalarga (nizomga, reglamentga) ega boʻlgan jismoniy tarbiya va sport sohasidagi faoliyat turi;
sport federatsiyasi (uyushmasi) — mamlakatda muayyan sport turini (turlarini) rivojlantirishni, ommalashtirishni, sport tadbirlarini tashkil etish va oʻtkazishni, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining sport terma jamoasi aʼzoligiga nomzodlarni saralashni va tavsiya etishni oʻz faoliyatining asosiy maqsadi sifatida belgilagan, tegishli tartibda Sport federatsiyalari (uyushmalari) reyestriga kiritilgan nodavlat notijorat tashkiloti;
trener — sportchilarni tayyorlash hamda ularning musobaqalarga tayyorgarlik koʻrishini tashkil etish, ularga nazariy va amaliy bilimlarni berish, shuningdek ularni jismoniy jihatdan kamol toptirishni amalga oshiruvchi jismoniy shaxs;
trener-instruktor — aholi oʻrtasida ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlarini tashkil etuvchi va amalga oshiruvchi mutaxassis;
trenerlik faoliyati — aholini jismoniy tarbiya va sport vositalari yordamida sogʻlomlashtirish, sportchilarni sport turi boʻyicha sport musobaqalarida qatnashishga oʻrgatish va tayyorlashga yoʻnaltirilgan faoliyat.
3. Quyidagi holatlarda trenerlik faoliyatini amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi:
qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega boʻlmagan shaxslar tomonidan trenerlik faoliyatini amalga oshirish;
belgilangan meʼyor va talablarga javob bermaydigan sport jihozlari va anjomlaridan hamda sport kiyimlaridan foydalanish;
sport turlari boʻyicha belgilangan meʼyor va talablarga javob bermaydigan sport bino va inshootlarida, mashgʻulotlarni olib borishda xavfsizlikni taʼminlay olmaydigan boshqa joylarda shugʻullanish;
malaka oshirish muddati oʻtgan (yoki malaka oshirishdan oʻtmagan) trener-oʻqituvchilarga mehnat faoliyatini davom ettirish.
4. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalar va oʻsmirlar bilan jismoniy tarbiya va sport boʻyicha mashgʻulotlarni olib borish ularning qonuniy vakili yoki ularning oʻrnini bosuvchi boshqa shaxslar yoxud ular tarbiya olayotgan maxsus muassasaning roziligiga muvofiq amalga oshiriladi.
5. Oʻzbekiston Respublikasida xorijiy davlat mutaxassislari trenerlik faoliyati bilan shugʻullanishi mumkin.
2-bob. Trenerlik faoliyati
1-§. Trenerlik faoliyatining maqsad va vazifalari
6. Quyidagilar trenerlik faoliyatining asosiy maqsadi hisoblanadi:
jismoniy tarbiya va sportni targʻibot qilish;
jismoniy tarbiya va sport vositalari yordamida aholini sogʻlomlashtirish;
sport zaxiralarini hamda xalqaro sport maydonlarida Oʻzbekiston Respublikasi sporti shaʼnini munosib himoya qila oladigan yuqori malakali sportchilarni tayyorlash;
kelgusida sport mahoratlarini takomillashtirish maqsadida istiqbolli va iqtidorli bolalar va oʻsmirlarni saralab olish va sportda boʻladigan yoʻnalishlarini aniqlash.
7. Quyidagilar trenerlik faoliyatining asosiy vazifalari hisoblanadi:
sportchilarni turli sport musobaqalari va ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlarda qatnashish uchun tayyorlash;
jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilarni sport boʻyicha tayyorlash va sogʻlomlashtirishda oʻquv-mashq mashgʻulotlari jarayoniga ilgʻor ilmiy usullarni joriy qilish;
jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilarning bilim, qobiliyat va koʻnikmasi sifatini, jismoniy rivojlanganligi va tayyorgarliklari darajasi ustidan nazoratni amalga oshirish;
olib borilayotgan mashgʻulotlarning xavfsizligini taʼminlash va sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlari talablariga rioya qilish;
jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilar tomonidan turli xil doping va taqiqlangan vositalarni qoʻllanilishiga yoʻl qoʻymaslikka koʻmaklashish;
oʻquv guruhlarini tanlash va toʻldirish;
oʻquvchi-sportchilar tibbiy koʻrikdan va dispanser koʻrigidan oʻz vaqtida oʻtishini nazorat qilish;
oʻquvchi-sportchilar uchun ularning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻquv-mashq rejalarini ishlab chiqish.
2-§. Trenerlik faoliyatini tashkil etish
8. Trenerlik faoliyati aholi orasida jismoniy tarbiya va sport boʻyicha mashgʻulotlarni olib borish va sportchilarni tayyorlash bilan bogʻliq boʻlgan tibbiy tavsiyalar va boshqa hujjatlarda belgilangan sharoitlar, meʼyorlar va talablarga muvofiq:
Oʻzbekiston Respublikasi hududida hamda chet elda oʻquv-mashq mashgʻulotlari, oʻquv-mashq yigʻinlari va sport musobaqalari, ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish tadbirlari oʻtkazilayotgan joylarda;
jismoniy tarbiya-sport jamoat birlashmalarida, sport klublari va markazlarida, boshqa sport texnika tashkilotlarida, jismoniy tarbiya va sport jamoalarida;
oʻquv maskanlarida;
aholiga xizmat koʻrsatadigan sport, sport-sogʻlomlashtirish, jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport-tomosha tashkilotlarida, alpinist lagerlari, shaxmat-shashka klublari, oʻq otish maydonlari, aholiga xizmat koʻrsatuvchi seksiya va guruhlarda;
shaxsiy tartibda amalga oshiriladi.
10. Trenerlik faoliyati quyidagi shakllarda amalga oshirilishi mumkin:
individual (yakka) ish usuli shaklida;
guruhiy (brigada) ish usuli shaklida.
11. Trenerlik faoliyatini amalga oshirishda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:
zoʻravonlikni, diniy ekstremizmni, davlat tuzumiga, mamlakatning tinchligi va xavfsizligiga, uning aholisiga qarshi qaratilgan boshqa harakatlarni targʻib qilishga;
jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilarning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitishga;
oʻquv mashgʻulotlari jarayonida sportga aloqasi boʻlmagan boshqa faoliyatni olib borishga;
taqiqlangan vositalarni, tamaki va alkogol mahsulotlarini isteʼmol qilish hamda ularni isteʼmol qilishni targʻib etishga.
12. Sport va ommaviy tadbirlarda trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning ishtiroki, sport turi boʻyicha tegishli xalqaro va milliy federatsiyalar, shuningdek ushbu tadbirlarni tashkil qiluvchi tashkilotlar tomonidan tasdiqlangan reglament, nizom va boshqa hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.
3-§. Sport turlari boʻyicha trenerlik faoliyati
13. Sport zaxiralari va yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga qaratilgan sport turlari boʻyicha trenerlik va trener-oʻqituvchilik faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi Sport vazirligi tomonidan roʻyxatga olingan sport turlari boʻyicha amalga oshiriladi.
14. Sport zaxiralari va yuqori malakali sportchilarni tayyorlashga qaratilgan sport turlari boʻyicha trenerlik va trener-oʻqituvchilik faoliyati yosh toifasiga muvofiq kichik oʻsmirlar, oʻsmirlar, yoshlar, U-23 va kattalar guruhlarida amalga oshiriladi.
15. Sport turi boʻyicha trenerlik yoki trener-oʻqituvchilik faoliyati bilan quyidagi shaxslar shugʻullanishiga yoʻl qoʻyiladi:
jismoniy tarbiya boʻyicha oliy yoki oʻrta maxsus, kasbiy taʼlim maʼlumotiga ega boʻlgan shaxslar;
“Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi”, “Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi”, “Xizmat koʻrsatgan sport ustasi” shuningdek xalqaro va boshqa sport unvonlariga ega boʻlgan shaxslar;
qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega boʻlgan shaxslar.
16. Respublika terma jamoasi darajasida sport turi boʻyicha trenerlik yoki trener-oʻqituvchilik faoliyatini amalga oshirib kelayotgan shaxslarni lavozimga tayinlash va ozod etish sport turi boʻyicha tegishli milliy federatsiyalar (uyushmalar) bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.
17. Sport turi boʻyicha trenerlik yoki trener-oʻqituvchilik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagi lavozimlarni egallab turishlari mumkin:
Oʻzbekiston Respublikasi sport turi boʻyicha bosh treneri;
viloyat, tuman (shahar), jismoniy tarbiya va sport jamoalari, tegishli terma jamoalar va boshqa tashkilotlardagi sport turi boʻyicha katta trener;
boʻlinmalar, oʻquv-mashq guruhlari, sport turining tor sohalaridagi va tegishli terma jamoalardagi sport turi boʻyicha katta trener;
4-§. Ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish ishlari sohasida trenerlik faoliyati
18. Ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish ishlari sohasida trenerlik faoliyati trener-instruktor tomonidan aholini sogʻlomlashtirish yoʻnalishida tibbiy moneliklar mavjud boʻlmagan shugʻullanuvchilarning yoshlaridan qatʼi nazar jismoniy tarbiya vositalari va usullari yordamida sogʻlomlashtirish yoʻnalishidagi guruhlarda (salomatlik guruhlarida) amalga oshiriladi.
19. Ommaviy jismoniy tarbiya va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish ishlari sohasida trener-instruktorlik faoliyati bilan quyidagi shaxslar shugʻullanishiga yoʻl qoʻyiladi:
jismoniy tarbiya boʻyicha oliy yoki oʻrta maxsus, kasbiy taʼlim maʼlumotiga ega yoki maxsus kurslarni bitirgan shaxslar;
qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega boʻlgan shaxslar.
5-§. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning huquq va majburiyatlari
20. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagi huquqlarga ega:
trenerlik faoliyatini amalga oshirish;
qayta tayyorlash va malaka oshirish kurslarida oʻqish;
sport musobaqalarida, jismoniy tarbiya tadbirlarida ishtirok etish.
Trener qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
21. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar quyidagilarga majbur:
qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi malaka sertifikatga ega boʻlishga;
oʻz faoliyati jarayonida jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilarda vatanparvarlik, vatanga muhabbat tuygʻularini tarbiyalashga, ularning sogʻligini mustahkamlashga, sport mahoratini oshirishga, ularni axloqiy, maʼnaviy tarbiyalashga alohida eʼtibor qaratishga;
trenerga nisbatan qoʻyilgan talablarga qatʼiy rioya etishga;
kasbiy malakasini uzluksiz oshirib borishga;
jismoniy tarbiya va sportni hamda sogʻlom turmush tarzini targʻib qilishga;
yuksak madaniyat va tashkilotchilik boʻyicha oʻrnak boʻlish, shugʻullanuvchilar tomonidan qoʻpollik, intizomsizlik va axloqiy meʼyorlar buzilishining oldini olishga;
oʻquv-mashgʻulotlarida xavfsizlik, sanitariya qoidalariga, normalariga va gigiyena normativlariga rioya etishga.
Trenerning zimmasiga qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham yuklatilishi mumkin.
3-bob. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning malaka toifalari
22. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarning malaka toifalari yagona sport klassifikatsiyasiga asosan quyidagilardan iborat:
xalqaro toifali trener;
oliy toifali trener;
birinchi toifali trener;
ikkinchi toifali trener.
23. Trener-oʻqituvchilarga ikkinchi, birinchi va oliy malaka toifalarini berish ular tomonidan tayyorlangan sportchilarning sport musobaqalarida erishgan natijasi Oʻzbekiston Respublikasining sport terma jamoalarini shakllantirish va sport zaxirasini tayyorlashda qoʻshgan hissasi boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-avgustdagi 500-son qarori bilan tasdiqlangan Jismoniy tarbiya-sport tashkilotlarining trener-oʻqituvchilari va yoʻriqchi-uslubchilariga malaka toifalarini berish tartibi toʻgʻrisidagi nizom asosida beriladi.
24. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy toifali trenerining malaka toifasi “Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustozi” yoki “Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi” unvonlari, xalqaro sport tashkilotlarining (Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi, Osiyo Olimpiya Kengashi, sport turlari boʻyicha xalqaro federatsiyalar (ittifoqlar, assotsiatsiyalar va boshqalar) oliy sovrinlari egasi boʻlganligi uchun, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga alohida hissa qoʻshganligi uchun beriladi.
25. Xalqaro toifali trenerning malaka toifasi Oʻzbekiston Respublikasida sport turi boʻyicha trenerlar, trener-oʻqituvchilarga tegishli sport turi boʻyicha xalqaro federatsiyalar (uyushmalar) tomonidan beriladi.
26. Ushbu Nizomning 22-bandida belgilangan malaka toifalari trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslarga beriladi.
27. Oʻzbekiston Respublikasi trenerlarining malaka toifalari va xalqaro trenerlik malaka toifalari jismoniy tarbiya va sport sohasida faoliyat yurituvchi barcha tashkilotlarda haqiqiydir.
4-bob. Hisob va hisobotni yuritish
28. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda malaka oshirganlik haqidagi sertifikatga ega boʻlgan shaxslarning hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Sport vazirligi huzuridagi Jismoniy tarbiya va sport boʻyicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti tomonidan amalga oshiriladi.
29. Trenerlik faoliyatini amalga oshiruvchi shaxslar toʻgʻrisidagi statistik hisobot qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda yuritiladi.
30. Hisobot va boshqa hujjatlarda xalqaro toifali trener malaka toifasi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy toifali trener malaka toifasiga tenglashtiriladi.
5-bob. Yakuniy qoidalar
31. Ushbu Nizomda koʻrsatilgan talablarning buzilishiga yoʻl qoʻygan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi.
32. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlimi vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishilgan.
Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri B. XODIYEV
2011-yil 2-iyun
Xalq taʼlimi vaziri A. MARAXIMOV
2011-yil 2-iyun
Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri A. XAITOV
2011-yil 2-iyun
Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi raisi T. NORBOYEVA
2011-yil 2-iyun