Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borish boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida (02-son)

05.01.2009

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining

BUYRUGʻI

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan 2009-yil 5-yanvardagi 20-15-9/12-son]

Oʻzbekiston Respublikasi “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi № 323 sonli “Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan, buyuraman:

1. Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borish boʻyicha yoʻriqnoma tasdiqlansin.

2. Mazkur Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olinganidan soʻng oʻn kun oʻtgach amalga kiritilsin.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2009-yil 5-yanvar,

2-son

“SANOATKONTEXNAZORAT” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2009-yil 5-yanvardagi 2-sonli buyrugʻi bilan “TASDIQLANGAN”

QUDUQLARDA PORTLATIB - TEShISh IShLARINI OLIB BORISh BOʻYIChA

YOʻRIQNOMA

Mazkur yoʻriqnoma quduqlarda portlatib-teshish ishlarini (QPTI) amalga oshirishda yetakchi hujjat hisoblanadi. Bu yerda QPTI amalga oshirishdagi asosiy talablar, yetakchi hujjatga (EH) muvofiq belgilab koʻyilgan, quduqlarda portlovchi vositalardan (PV) foydalanishning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda xal qilinadigan masala va shartlar keltirilgan.

Yoʻriqnoma “Oʻzbekneftegaz” MXKga qarashli quduqlarda portlatib-teshish ishlarini bajaruvchi barcha geofizika korxonalariga majburiydir.

EHda amalga oshirilayotgan boshqa nizomlar bayonini takrorlamaslik maqsadida yoʻriqnomada quyidagilar yoritilmagan:

a) “Quduqlarda geofizik izlanishlar olib borishning texnik yoʻriqnomasi”da yoritilgan QPTI va umumiy geofizika ishlarida foydalaniladigan apparatura va uskunalarni tayinlash va shart-sharoitlarini samarali amalga oshirish;

b) shu yoʻriqnomada koʻrsatilgan jinslarni teshish namunaolgichlari yordamida saralash masalalari;

c) “Geofizika ishlarida quduq tayyorlash texnik shartlari” yoʻriqnomasining 1-ilovasida bayon qilingan quduq tayyorlashga talablar;

d) foydalanish yoʻriqnomalarida yoritib berilgan va portlatib-teshish uskunalarining (PTU) muayyan turlari bilan ish olib borishning oʻziga xos xususiyatlari;

e) “Portlash ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari”da “Geologorazvedka ishlarida xavfsizlik qoidalari”da (Toshkent, 1997-y) va “Neftgazqazibchiqarish” sanoatida xavfsizlik qoidalari”da keltirilgan nizomlar;

f) “Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasi” vertikal seysmik profillashdagi (VSP) portlatish ishlari seysmorazvedkasida va quduqlardagi boshqa kuzatishlarda tatbiq etilmaydi.

I bob. UMUMIY TALABLAR.

1-§. Ish tarkibi va tuzilishi.

1. Portlatib-teshish ishlari (PTI) neftda burgʻilash, gaz va foydali qazilmalar kabi barcha turdagi quduqlarda kuzatiladi.

2. Foydali qazilmalar konlarini izlash, qazib olish va razvedkalarda quduqlarda portlatib-teshish ishlarining quyidagi turlaridan foydalaniladi:

a) kumulyativ va oʻqli teshgichlarda qatlamni ochish;

b) qatlamga portlashning taʼsiri;

c) quduqlarda portlatish izolatsiya ishlari;

d) quduqlarni qurish, tekshirish va ishlatishda PTUdan foydalanish bilan bogʻliq boshqa texnik operatsiyalar.

3. Quduqlarni qurish, tekshirish va ishlatishda PTI texnik operatsiyalariga quyidagi ish uslublari kiradi:

a) ochiq tanada quduq kesimlarining geofizik tadqiqotlari majmuasi;

b) ochiq tanada qidiruv va razvedka quduqlarining sinab koʻrishi;

c) qidiruv va razvedka quduqlarini sinab koʻrish, mustahkamlovchi quvurlarni mahkamlash;

d) ishlatilayotgan quduqlarni tugatish;

e) quduqlarda taʼmirlash ishlari;

f) quduqlarda burgʻ asboblarining siqib qoʻyishini oldini olish va falokat holatlariga barham berish.

4. Ochiq tanadagi quduqlarning geofizik ishlar majmuida PTI usullari teshish namunaolgichlari bilan jinslarni saralashda foydalaniladi.(23)

5. Izlov va razvedka ochiq quduqlari jinslarni sinash majmuida PTI usullari qatlamlarning oʻtkazilgan oraliq kesimlariga portlash taʼsiri uchun qoʻllaniladi.

6. Mustahkamlovchi quvurlar bilan mahkamlangan, ishlatilayotgan va izlov razvedka quduqlari sinovini tugatish boʻyicha ishlar majmuida PTI usullari quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

a) berilgan ish oraligʻida qatlamlarning gidrodinamik bogʻliqligi va quduqlar tanasini quvurlarni mustahkamlash yoʻli bilan teshish;

b) teshish oraligʻida qatlamlarga portlatishning taʼsiri;

c) quduqlar tanasida ajratuvchi portlatish koʻpriklarini oʻrnatish;

d) qatlamlar quduq tubi atrofiga ishlov berishning kislotali va boshqa tur teshish oraligʻida portlatish usullarini qatlamga texnologik biriktirish taʼsirini jadallashtirish.

7. Taʼmirlash ishlari majmuida, shuningdek quduqlarda falokat holatlarini oldini olish va tugatish ishlarida, PTI usullari nasos-kompressor va burgʻ quvurlarini qisilib qolishini tugatishda, novlarning emirilishida, quvurlar nosozligi boʻlgan joylarda ajratilgan tarmoq qisqa (truba) quvurlari oʻrnatishda, quduq tubini tozalash va b .q..larda qoʻllaniladi.

8. PTI bajarilayotganda, quyidagi geofizika asbob-uskunalaridan foydalaniladi:

a) bajariladigan PTI usullariga muvofiq quduq portlatib teshish uskunalari (PTU);

b) PTU ishga tushirilishini nazorat qiluvchi uskunalar, uni belgilangan chuqurlikda oʻrnatish, oʻzgartiruvchi va toʻsuvchi uskunalar;

c) portlatish mashinalari va boshqa asboblar;

d) PTI olib borishda quduqlar ogʻzini germetik berkitish uchun asbob-uskunalar (masofadan boshqariladigan surilma qopqoqlar, lubrikatorlar, ogohlantiruvchi asboblar);

e) PTU tayyorlash, izdan chiqqan portlatish uskunalarini tugatish va toʻxtatish uchun yordamchi asboblar;

f) portlovchi ashyolar va PTUni tashish uchun maxsus texnik vositalar;

g) quduqlarning geofizika ishlarida tushirib-chiqarish jarayonlarini olib borish uchun belgilangan karotaj koʻtargich, kabel va boshqa asboblar.

9. PTI texnologiyasi, usuli va texnikasida bajariladigan ishning maqsadiga muvofiq quyidagilardan foydalaniladi:

a) quduqlar toʻgʻrisida maʼlumot (chuqurligi, oʻlchami, tuzilishi, burgʻ va qopqoqli asboblar tarkibi, yuviladigan suyuqliklar parametri, ish oraligʻida qatlam bosimi va harorati va b. q.)”

b) quduqning ochiq tanasida olib borilgan geofizika ishlarining natijasi;

c) quduqdan tanlab olingan kernaning oʻrganilgan maʼlumoti;

d) karotaj kabel va quvurlar qatlamsinovchisi tomonidan olib boriladigan, quduqning ochiq tanasida qilingan sinov va tekshirishlar natijasi;

e) quduqlarni sementlash sifatiga, gidrofizik va gidrodinamik izlanishlarning texnik holatiga muvofiq baholashda geofizik izlanishlar natijasi;

f) quduqlarda ilgari qilingan portlatib-teshish ishlari haqida maʼlumot.

10. Sifatli amalga oshirilgan PTI quyidagilarni taʼminlaydi:

a) quduq kesimlarini kern ashyolari bilan yoritilishini oshirishni;

b) quduqlarni sinashda yaratilgan zarur sharoitlar, kelgusida amalga oshiriladigan texnologik jarayonlar samarali bajarilishda va shu bilan birga qalin qatlam-kollektorlarining foydasi, oquvchan moddalar tutash joylashuvi, oʻtish zonalarining barpo etilishi, qatlam-kollektor va quduqlarning mahsuldorligi kabi geofizik parametrlar belgilarini hisoblashni;

c) foydali qazilma konlaridagi ishni tartibga solish samaradorligini oshirishni;

d) PTI ishlari bilan bogʻliq boʻlmagan quduqlarni mustahkamlash, sinash va foydalanishda boʻladigan falokatlarni oldini olish va ularni bartaraf qilish uchun ketadigan xarajatlarni kamaytirishni;

e) quduqlarda ajratish va taʼmirlash ishlari uchun sarf-xarajatlarni kamaytirishni.

11. Portlatib-teshish ishlarini bajarilish sifatini baholashda:

a) PTI olib borish bilan texnik bogʻliq boʻlgan geofizik izlanishlar natijalari;

b) Ochiq tana va mustahkamlovchi quvurlarda amalga oshirilgan geofizik va gazgidrodinamik izlanishlari natijalaridan foydalaniladi.

12. PTI sifatsiz bajarilishi, PTI texnik yoʻriqnomasidagi talablarni bajarmaslik, quduqlarni tayyorlash ishlaridagi texnik tayyorgarlik va jarayonlarda PTU foydalanish yoʻriqnomasiga amal qilmaslik sharoitni ogʻirlashuviga yoki falokatga olib keladi.

2-§. Ishni loyihalash va tashkil qilish.

13. Geologorazvedka va foydali qazilma konlariga ishlov berish loyihalarida PTIni amalga oshirish koʻzda tutiladi. Bunda, olib boriladigan ishning shartlari keltirilgan yillik shartnoma va buyurtmachining bir martalik talabnomasiga binoan yuritiladi.

Bunda tomonlar sifatida:

a) kon va geologiya kuzatuv tashkilotlari yoki ularning tarkibiga kiruvchi burgʻ va boshqa korxonalar (buyurtmachi-korxona);

b) quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib boruvchi geofizika korxonalari (pudratchi-korxona) ishtirok etadilar.

14. Buyurtmachi-korxona hamda pudratchi korxona bilan tuziladigan shartnoma geofizika va portlatib-teshish ishlari sohasida amalda boʻlgan boshqaruv hujjatlariga asosan tuziladi (15,16).

15. Shartnoma tarkibiga asosan pudratchi-korxona “Portlatish ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari”da koʻrsatib oʻtilgan, PTI tur va hajmlarini oʻz ichiga olgan quyidagi buyurtma-hujjat (pasport)ni tuzadi:

a) quduq boʻyicha maʼlumot;

b) PTU boʻyicha maʼlumot;

c) geofizika uskunalari boʻyicha maʼlumot;

d) ish tartibi;

e) xavfsizlik choralari.

16. Pudratchi-korxona PTI olib borishda shartnoma tarkibiga mos ravishda ishning turlari va hajmidan kelib chiqib:

a) quduqlarda bevosita portlatib-teshish ishlarini olib boruvchi guruhlar;

b) pudratchi-korxona ishlab chiqarish omborida joylashgan, guruhni ish bilan taʼminlaydigan doimiy boʻlimlar (sex, maydon, ombor va b.q.)ni tashkil qiladi.

17. Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini bajaruvchi va pudratchi-korxona tarkibiga kiruvchi guruhlar quyidagi ixtisoslik boʻyicha boʻlinishlari mumkin:

a) quduqlarda barcha geofizik izlanish va portlatib-teshish ishlarini olib boruvchi kompleks (karotaj-teshgichli) guruhlar;

b) quduqlarda faqat portlatib-teshish ishlarini olib boruvchi teshgichli guruhlar;

c) quduqlarda alohida turdagi portlatib-teshish ishlarini olib boruvchi ixtisoslashgan guruhlar.

18. PTI olib boruvchi kvalifikatsiyalangan va hisobga olingan guruhlar tarkibi amaldagi boshqaruv hujjatlariga asosan tanlanadi (2,21).

19. Guruhlarni ish bilan taʼminlovchi geofizika korxonalarining doimiy boʻlimlari quyidagi ixtisosliklar boʻyicha boʻlinishi mumkin:

a) portlatib-teshish uskunalari holatini tekshirish, ularni tayyorlash, yigʻish va hisobga olish boʻlimlari (doimiy tayyorlov ustaxonalari va PV omborlari);

b) PTI uchun ishlatiladigan asbob-uskunalarni texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va tekshirilishini olib boruvchi boʻlimlar. Tegishli boʻlimlar (ustaxona, sex va maydonlar) gefoizika korxonalarining geofizika uskunalarni texnik taʼmirlash, xizmat koʻrsatish va kuzatishga ixtisoslashgan boʻlishi mumkin;

c) maydonlarda belgilangan teshishlar uchun sinov stendlari, chidamlilik va zichligini sinab koʻrish hamda PV va PTU qoldiqlarini sinash va yoʻqotish maydonlari;

d) PTI olib borish uchun guruhlarga beriladigan, hisobga olinadigan va saqlanadigan PVning xarajat omborlari va ishlatilmagan ortiqcha PVni qaytarish;

e) ishlab-chiqaruvchi zavoddan olingan, PV xarajat omborlarini taʼminlash uchun qoʻllaniladigan PVning asosiy bazasi;

f) PTI olib borishda ishlatiladigan, umumiy maqsadda foydalaniladigan geofizika apparatlarga texnik xizmat koʻrsatish boʻlimlari (kabel belgilash maydonlari va b. q.).

20. PTI olib borish uchun chiqish, buyurtmachi-korxonadan yuborilgan bir martalik talabnoma orqali pudratchi-korxona tomonidan amalga oshiriladi. Bir martalik talabnomaga muvofiq, PTI olib borish pudratchi-korxonaga tegishli xodimlar va guruh asbob-uskunalari yordamida bajariladi.

21. Guruhlarni ish joyiga kelishidan oldin burgʻ (sinovchi, taʼmirlovchi) brigadalari:

a) quduqlarni tayyorlashning amaldagi texnik shart-sharoitlariga mos ravishda PTI olib borish uchun quduq va ish maydonlarini tayyorlashni (23);

b) burgʻ (sinovchi, taʼmirlovchi) brigadalariga berilgan, PTI oʻtkazilishi uchun zarur texnika uskunalarini tayyorlashni taʼminlaydi.

22. Quduqlarda portlatib-teshish ishlari olib borilayotganda, geofizika boʻlim va navbatchiliklarini muvofiqlashtirishni amalga oshiruvchi burgʻ (sinovchi, taʼmirlovchi) navbatchilik guruhlari va albatta buyurtmachi tomonidan javobgar vakil qatnashishi shart. Navbatchilik buyurtmachi vakil orqali quyidagilarni taʼminlaydi:

a) guruh boshliqlari tomonidan koʻrsatilgan burgʻlash chegarasidan geofizika uskunalarini tushirish, koʻchirish va ortish bilan bogʻliq yordamchi ishlarning bajarilishini;

b) PTI bajarishda zarur boʻlgan burgʻ (sinovchi, taʼmirlovchi) uskunalari bilan bogʻliq texnik boshqaruv guruhlari tomonidan oʻtkaziladigan texnologiyalangan jarayonlarni.

23. PTI olib borishda majburiy shart sifatida:

a) geofizika korxonasi boʻyicha portlatish ishlarini boshqarish huquqini PTIni bajarayotgan guruh boshligʻiga buyruqqa asosan berish;

b) portlatish ishlarini bajarishga huquqi boʻlgan ishchi-xodimlar mavjudligi;

c) PTI bajaruvchi ishchi-xodimlarni kasbga oid oʻrgatish va PTIga jalb qilingan ishchilarga yoʻl-yoʻriqlar berish koʻrsatiladi.

24. Quduqlarda PTI olib borilayotganda yuz bergan falokatlarni tekshirish va ularga barham berish amaldagi yoʻriqnomaga asosan bajariladi (10).

25. PTI bajarilishida kelib chiqqan va falokat sifatida (I yoki II toifa) kvalifikatsiyalanmagan uskuna yoki texnik jarayonlardagi alohida nosozliklar, geofizika korxonalari vakili va buyurtmachilarni oʻz ichiga olgan komissiya tomonidan tekshiriladi. Bundan maqsad:

a) nosozliklar sababini topish, oqibatlarini bartaraf qilish, moddiy zararni aniqlash hamda shunga oʻxshash nosozliklardan ogohlantirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish;

b) texnik jarayonlarda, uskunalarning ishlatilishida, meʼyor va xavfsizlik qoidalariga amal qilmaslikning sabab, vaziyat va xarakterini aniqlash, shu bilan birga yoʻl qoʻyilgan nosozliklarga javobgar shaxslarni aniqlash va yuzaga kelgan oqibatlarni belgilashdir.

3-§. Ishni olib borish shartlari.

26. PTI olib borilishida quyidagi shartlar hisobga olinadi:

a) quduqlarni oʻrnatish va ish joyiga geofizika asbob-uskunalarini transport vositalarida tashish;

b) PTI olib borishda quduqlar ogʻzi asboblarini (burgʻ, sinovchi va taʼmirlovchi) hozirligi;

c) quduqlarning tuzilishidagi xususiyatlar va ularni toʻldirish;

d) quduqlarni sementlanish sifati va mustahkamlovchi quvurlar holati;

e) PTI olib borish oraligʻida termobarik sharoitlar;

f) PTI olib borish oraligʻida qatlamlar tuzilishi va jinslarning sizilma-sigʻimi xususiyati;

g) quduqlardagi qatlam va gidrostatik bosimlar.

27. Quduqlar joylashtirilishi boʻyicha:

a) oddiy yakka quduqlar;

b) shohsimon burgʻilash quduqlari;

s) dengiz asosiga, osma koʻpriklariga, va suzuvchi burgʻlarga oʻrnatilgan quduqlarga boʻlinadi.

28. PTI olib borishda kerakli boʻlgan quduq ogʻzi va burgʻ-uskunalarining hozirlanishini qoʻyidagi guruhlarga boʻlamiz:

a) burgʻilash uskunalari va doimiy minora bilan jihozlangan quduqlar;

b) koʻchma minora va sinovchi yoki taʼmirlovchi uskunalar bilan jihozlangan quduqlar.

29. Geologik-texnik alomatlariga koʻra inshootlarning klassifikatsiyasi yoʻriqnomada koʻrsatilgan (6).

30. Mazkur sharoitlarda quduqlarda portlatib-teshish ishlari olib borish taqiqlanadi:

a) portlatish yoki teshish uskunalarini ishga tushirishda uchraydigan toʻsiqlar boʻlganda;

b) portlatish yoki teshish uskunalari qulashi va qisib qolishi xavfi boʻlganda;

c) loyiha boʻyicha koʻrsatilgan quduqlar ogʻzini surilma qopqoqlari yoʻqligida;

d) portlatish yoki teshish uskunalarida ishlatiladigan portlovchi moddalar bosimiga, portlatish ishlari oraligʻidagi bosimga taʼsir qiladigan haroratning keragidan yuqori boʻlganida;

e) PTI olib boriladigan yopiq burgʻ inshootlaridan tashqari, ochiqda qilinayotgan ishlarda boʻron, kuchli yomgʻir, quyuq tumanda koʻrish 50%dan kam boʻlganda;

f) lubrikator ishlatmasdan yutuvchi eritma va quruq gazli quduqlarda;

g) xavfli zona va ish joylarida qorongʻulik tushgandan keyin yetarli yorugʻlik boʻlmaganda;

h) Mahalliy xalq deputatlari yigʻini tomonidan belgilangan ochiq joylarda ishlash uchun havo haroratining keskin pasayganida.

4-§. Portlatib teshish ishlarini bajarishda umumiy qoidalar

31. PTI amalga oshirishdagi koʻzda tutilgan texnologik jarayonlarda ishlab chiqarish quyidagi hujjatlar talablari bilan mos kelishi kerak:

a) ishlab chiqarish jarayonlari, PTI quduqlarda olib boriladigan barcha turdagi geofizika ishlari uchun umumiy boʻlgan “Quduqlarda olib boriladigan geofizika izlanishlari oʻtkazilishi boʻyicha texnik yoʻriqnoma”dagi talablarga;

b) PTI olib borishdagi oʻziga xos ishlab chiqarish jarayonlari mazkur yoʻriqnoma va “Portlatish ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari”ga (1);

c) PTUni alohida turlarini ishlatishda oʻziga xos ishlab-chiqarish jarayonlari uskunalardan foydalanish yoʻriqnomasidagi texnik talablarga (12, 22).

32. PTIni oʻtkazishda bir martalik talabnoma orqali kompleks ishlar oʻz ichiga:

a) geofizika korxonalaridagi ishlab chiqarish omborlarida tayyorgarlik ishlarini;

b) ish joyiga ishchi xodimlar, portlatish vositalari va portlatib-teshish uskunalarni olib borishni;

c) quduqlarda tayyorlov ishlarini;

d) quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borish va quduqlarda yakunlovchi ishlarni;

e) ishlatilmagan PTUni, PVning qoldiqlarini va ishchi-xodimlarni geofizika korxonasi omboriga qaytarishni;

f) geofizika korxonasi omborida yakunlovchi ishlarni olib borishni oladi.

33. Geofizika korxonalarining ishlab chiqarish omborlarida tayyorlov ishlari.

1) Buyurtma qabul qilish va hujjatlarni rasmiylashtirish quyidagicha amalga oshiriladi:

a) buyurtmachi korxona quduqning texnik holati hamda portlatib-teshish ishlari uchun talabnoma yuboradi. Talabnoma pudratchi-korxonaning dispetcheri tomonidan qabul qilinib, “PTI talabnomalarini bajarish va roʻyxatga olish daftari”ga yozib qoʻyiladi.

b) PTI olib borishga quduqlar tayyorligi talabnomasi guruh joʻnab ketishidan oldin tasdiqlangan boʻlishi kerak, yohud quduqlar tayyor emasligi sababli joʻnash oʻz vaqtida bekor qilinishi zarur;

c) qabul qilib olingan talabnomaga asosan guruhga portlatib-teshish ishlarini olib borish uchun “Buyurtma-naryad” pasport (1-Ilova ), PTU va PV olish uchun “Naryad-yoʻllanma” (2-Ilova ) va yoʻl varaqasi beriladi. PTI bilan geologik kesim oraligʻini bogʻlash uchun guruh boshligʻi ilgari olib borilgan radioaktiv karotaj (RK) diagrammasini oladi.

2) Geofizik asbob-uskunalarni texnik holatini tekshirish va teshgich stansiyalar laboratoriyasi (TCJ1):

a) umumiy holatining tashqi koʻrinishidan tashkil topgan yukkoʻtargichlarni tekshirish hamda alohida tugunlar (tushirib-chiqarish dastgohlari, kollektorlar, uskunalar) va simlarning berkitilgani, butunligini tekshirish, berkitilish qarshiligini oʻlchashni (quduqdan tashqarida 2.0 Mom dan kam boʻlmasligi kerak);

b) karotaj stansiya laboratoriyasining tayyorligini — quduqlardagi ishni oʻzidagidek borishda kuch chiziqlari berkitilganligi va oʻlchov vositalarini tekshirish. Shuningdek, berkitish vositalari, fotoqogʻoz, reaktivlarning borligini tekshirishni;

c) teshish stansiyalar laboratoriyasini tekshirish — PTU yigʻishda ishlatiladigan uskuna va moslamalar, shu bilan birga ishlatiladigan asboblarni oʻz ichiga oladi.

3) PV va PTU qabul qilib olish.

Portlatuvchi ishchi portlatish vositalari va portlatib-teshish uskunalarini xarajat omborlaridan yoki “naryad-yoʻllanma”da koʻrsatilgan, tayyorlab qoʻyilgan doimiy ustaxonalar tarkibidan olishi mumkin (3-Ilova). PV va PTU berishdan oldin ularni tashqi koʻrinishi, mahsulotning oʻzi, foydalanish va kafolat muddati, yigʻilishi tekshirilishi zarur. Elektroportlagichlar, portlovchi patronlar va elektryonuvchi asboblarda qoʻshimcha elektr qarshiligi oʻlchanadi (33).

Saqlash muddati tugagan yoki navbatdagi sinovdan oʻta olmagan PVni ishlab chiqarishga berish taqiqlanadi.

Portlatuvchiga kumulyativ zaryadni berish va hisobga olish amaldagi yoʻriqnomaga muvofiq bajariladi (3).

Elektrportlagichlarga belgi qoʻyish va ularni hisobga olish amaldagi yoʻriqnomaga koʻra olib boriladi.

34. Portlatish vositalari va portlatib-teshish uskunalarini ish joyiga transport vositasida tashish.

1) Olingan PV va PTU ish joyiga maxsus transport vositalarida (TSL) yoki umumiy foydalanishga tayinlangan transport vositalarida, aynan shu maqsadga yoʻnaltirilgan Oʻzbekiston Respublikasida amalda boʻlgan meʼyoriy hujjatlardagi talablarga:

avtomobilda tashishda — “Portlovchi vositalarni avtomobil transportida tashish qoidalari”ga;

temir yoʻl orqali tashishda — “Elektr zaryadlangan yuklarni tashish qoidalari”ga;

havo yoʻllari orqali tashishda — “Xavfli yuklarni havo yoʻllarida tashish qoidalari”ga;

amal qilgan holda tashiladi.

2) PTUni ish joyiga yetkazish va ularni qaytarish amalda belgilanmagan vositalar orqali bajariladi. Portlovchi patronlar, elektroportlagichlar, elektryonuvchi va zaryadlangan PTUni joylashtirishida ularni metall buyum va moslamalar bilan tutashishiga yoʻl qoʻymaslik, ulardagi koʻrinib turuvchi simlarini kalta qilib berkitish zarur;

3) Transport vositalarida PV va PTUni joylashtirish va mustahkamlash ishlarida “Portlatish ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari”dagi talablar bajarilishi zarur.

35. Quduqlarda tayyorgarlik ishlari.

1) Ish maydoni va quduqni tayyorlash.

PTI olib borish uchun quduq va ish maydoni buyurtmachi tomonidan quduq tayyorlashning amaldagi texnik shartlariga (TSh) muvofiq tayyorlanadi (23).

Quduqqa etib kelgan guruh boshligʻi ish maydoni hozirligini tekshiradi hamda quduqning geologik-texnik va geofizik maʼlumotlarini aniqlaydi.

Quduqlarni tayyorlashda TSh bajarilganida, bevosita quduqda buyurtmachi vakili va guruh rahbari tomonidan “PTI oʻtkazilishi uchun quduqning tayyorligi akti” (2-Ilova ) imzolanadi va guruh ish boshlashga kirishadi.

Portlatib-teshish ishlariga quduqlarni tayyorlashda texnik shartlar qisman bajarilmasa, buyurtmachi va pudratchilar rahbariyat bilan kelishilgan qarorga muvofiq quduqning tayyorligini tekshirish aktiga kamchiliklar qayd qilingandan keyingina ish olib borishlari mumkin boʻladi.

2) Quduqlarda TSL va yukkoʻtargichlarni oʻrnatish.

Tayyorlangan maydonlarda PTI olib borish uchun qabul qiluvchi koʻpriklar tomonidan quduq ogʻzidan 30 m dan kam boʻlmagan masofada karotaj yukkoʻtargichlar oʻrnatiladi, hamda 20 m dan yaqin boʻlmagan masofada - suriladigan zaryadlangan ustaxona (perforator stansiyalar laboratoriyasi) shunday oʻrnatilishi kerakki, yukkoʻtargich boshqaruvchisi quduq ogʻzini, harakatdagi kabel va yoʻnaltirilgan blokni yaxshi koʻrib turishi kerak (1, 17, 18).

Karotaj yukkoʻtargich tormozga qoʻyilgan va gʻildiraklari tagidan tayanch bilan mustahkamlangan boʻlishi kerak.

Tushirib-chiqarish operatsiyalarini bajarishda kabel yoʻnaltirish uchun yukkoʻtargich yoʻnaltiruvchi va osma bloklar bilan bogʻlangan boʻlishi zarur. Burgʻilash minorasi mavjudligida osma blok tal sistemasi ilgagiga osiladi. Osma blokda kabel taranglik kuchini oʻlchashni taʼminlaydigan, taranglik qabul qiluvchi va uzatuvchi qurilma (datchik) oʻrnatiladi. Yoʻnaltiruvchi blok maxsus qotirilgan, doimo burgʻ asosiga burgʻ rotoridan 2 m dan uzoq boʻlmagan masofada joylashgan tugunga mustahkamlanadi. Yoʻnaltiruvchi blokning mustahkamlovchi tuguni quduqning loyihalangan chuqurlikdagi uzunligiga teng boʻlgan, karotaj kabel vaznidan 2,5-marta oshadigan yuk ogʻirligida sinaladi. PTUni tushirish va chiqarish tezligi, hamda chuqurligini oʻlchash uchun yoʻnaltiruvchi blokka datchik oʻrnatiladi (23).

Quduqda osma blokni mustahkamlash uchun doimiy minoraning yoʻqligida, tushirib-chiqarish jarayonlaridagi oʻziyurar agregat “A-50”dan foydalaniladi. PTI olib borishda tartibdan tashqari, faqat burgʻ minorasi va oʻziyurar agregat mavjud boʻlmagandagina blok muvozanatdan foydalanish mumkin. Vazni 50 kg yoki uzunligi 2 m dan oshiq boʻlgan portlatish-teshish asboblari quduq ogʻzida koʻtarilishi va yukkoʻtaruvchi mexanizmlar orqali tushirilishi zarur.

Yukkoʻtargich elektr zanjiri ishlashi uchun sanoat tizimining 380 V dan yuqori boʻlmagan kuchlanishi bilan taʼminlanadi. Yukkoʻtargich va perforator stansiyalar laboratoriyasi burgʻ yertutashtirish chegarasiga mahkamlangan, alohida egiluvchan koʻpsim qisqichli ochiq elektr simlar bilan yertutashtirilishi zarur. Vilka boʻlganda esa, yukkoʻtargich rozetka orqali yertutashtirilgan elektr oʻtkazgichning qarshilik oʻlchami yigʻindisiga muvofiq, burgʻ yertutashtirish chegarasi elektroasboblarining quvvati 100 kVA dan koʻp boʻlganda 40 m dan, quvvati 100 kVA kam boʻlganda, 100 m dan oshmaganda yertutashtirilishi mumkin.

Kunning qorongʻi qismida PTI olib borishda, ish maydonidagi yorugʻlik RD 39-4-220-79 meʼyoriga mos kelishi kerak (25).

36. Quduqlarda nazorat qoliplari va geologik kesimga teshish oraliqlarini bogʻlash.

1) Quduqning oʻtkazuvchanligini tekshirish uchun quduq tanasining nazorat qolipini oʻtkazish kerak boʻladi. Gidrostatik bosim va burgʻ eritmasining haroratiga oid maʼlumotlar boʻlmasa, portlatish va teshish ishlari oraligʻida teshgich bilan ish boshlashdan oldin (torpeda bilan va b. q. portlatish ishlari) oʻlchash ishlari oʻtkaziladi; R va T qoliplarini qoʻshib oʻlchash ishlari olib borishga ruxsat beriladi.

Oldindan qoliplar tekshirilmaganda, R va T toʻgʻrisida maʼlumotlar yoʻqligida, berilgan teshgich oraligʻi va portlatish ishlarida teshish va portlatish uskunalarini ishga tushirish taqiqlanadi.

2) Qolipning uzunligi, aylanasi va vazni ishlatilayotgan asbobning hajmiga mos kelishi kerak.

3) Kabelni qolip bilan tushirish va chiqarish tezligi quduq tanasining texnik holatidan kelib chiqib, qolipning turi va quduqni toʻldirib turuvchi qovushqoq suyuqlikka qarab belgilanadi, lekin 7000 m/s dan oshmasligi kerak. Qolip va kabel harakati toʻxtab qolsa, oxirgi tushirish toʻxtatiladi, kabel va qolip oʻrami yaxshi holga (kerakli chuqurlikda) kelgunicha oʻrab tortiladi, soʻng sinab tushirish amalga oshiriladi.

4) Quduq tanasi boʻylab qolip harakatini yukkoʻtargichning chuqurligi, tezligi va tortilishi boʻyicha kuzatuv paneli nazorat qiladi. Qolipning oʻtishidagi suyuqlik, oʻyiq joy, suzish maydonlari, ustunlardagi oʻtish joylari, ustunlar boshmogʻi sathi chuqurlikka qarab belgilanadi va PTU tushirilishida hisobga olinadi. Tiqin hosil boʻlishi bilan (berkituvchi qoplama va oʻyiq joylarda), toʻsiqni qolip bilan teshish taqiqlanadi.

Qolip oʻtmay qolganda ish, burgʻ uskunasining tushirilishiga toʻsqinlik qilayotgan toʻsiq olinib, quduq yuvib tashlaguncha toʻxtatib turiladi.

5) Qolipni PTI intervalidan past boʻlgan 10 — 15 m ga yoki quduq tubidan qolipni uzgandagi chuqurlikni koʻrsatuvchi hisoblagichga, dinamometr koʻrsatgichlar yoki qiya lokator muftalarga qarab chuqurlikni belgilash mumkin.

6) Quduq tubiga kabel tushirayotganda yoʻriqnomada sanab oʻtilgan xavfsizlik talablariga qatʼiy rioya qilish kerak (11). PTU ni nasos-kompressor quvurlarida tushirayotganda esa, har bir NKQ ustki qatlamda oʻlchangan va qoliplangan boʻlishi zarur.

7) Teshish ishlari oraligʻini geologik kesimga bogʻlash faqat radioaktiv karotaj usullari bilan amaldagi yoʻriqnomaga mos ravishda olib boriladi (6).

8) Kabelni nazorat qolipi bilan sinash uchun tushirishda va geologik kesimga ulashda, mexanizmlar, yukkoʻtaruvchi uskunalar, yerdagi panellarni oʻlchash uskunalari va boshqa nazorat-oʻlchov asboblarining ish kuchi layoqati tekshiriladi. Aniqlangan nosozliklar PTI boshlashdan ilgari bartaraf etilishi lozim.

37. PTI xavfli doiralarini belgilash.

PTI ni boshlashdan oldin, quduq ogʻzining 50 m dan kam boʻlmagan aylanasi boʻyicha xavfli doirani koʻrsatib turuvchi shartli belgilar qoʻyilishi zarur (1). PTU 50 m dan ortiq quduq tubiga tushirilganda, xavfli doira aylanasi 10 m gacha qisqarishi mumkin.

Shohlarda bir vaqtning oʻzida burgʻ ishlari, neft quduqlarini oʻzlashtirish va ishlatish olib borilganda, xavfli doira quduq shohlarini qurish loyihasi belgilanib, asbob-uskunalarni joylashtirish chizmasida koʻrsatilishi zarur (7). Ish maydonlari dengiz asosida, osma koʻpriklar va suzuvchi burgʻlarda joylashgan boʻlsa, xavfli doira quduq qurilishi loyihasida belgilanadi.

38. Quduqlarda PV va ishga tayyorlangan PTU ni saqlash.

Quduqlarda ishlash uchun keltirilgan PV va PTU quduq ogʻzidan 50 m dan kam boʻlmagan masofada maxsus ajratilgan joylarda yoki 20 m dan kam boʻlmagan masofada joylashgan suriladigan zaryad ustaxonalarida (teshish laboratoriya stansiyalari) saqlanadi.

39. PTUni yigʻish va ishga tayyorlash.

1) PV hamda PTU bilan ishlashni boshlashdan oldin, xavfli doira chegarasidagi ogohlantiruvchi belgilar mavjudligini tekshirish, shu bilan birga xavfli doiradagi odamlarni koʻchirish, PTI bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni toʻxtatish zarur.

2) PTU ni yigʻish va tayyorlashda oʻziyurar zaryad ustaxonasidan (TSL), shuningdek quduq yaqinida joylashgan maxsus turar joy (chodir, shiypon, uycha, omborxona) yoki burgʻilashdan 20 m dan kam boʻlmagan masofada uzoqlashtirilgan ochiq maydonlardan foydalaniladi.

3) Yigʻilib tayyor qilingan PTU quduq ogʻziga keltirib, kabel boshiga ulashga va oʻrnatish vositalariga qulay boʻlishi uchun tekis maydon (burgʻilash sathi)ga qoʻyiladi.

4) PTI da karotaj kabeldan foydalanganda elektrportlash tarmoqlarida yigʻish ishlari boshlangach, xavfli doira chegarasida boʻlgan barcha elektroʻrnatgich, kabel, bogʻlovchi va boshqa ochiqdagi oʻtkazgichlar toksizlantirilishi kerak. Bu holatda doiradan tashqarida boʻlgan, ishchilar koʻzini qamashtirmaydigan, quvvati 36 V dan oshmaydigan (shamchiroqlarda) chiroqchalar oʻchirilmaydi. Ishlab chiqarishdagi nasos-kompressor quvurlarida teshgich bilan teshish ishlari oʻtkazilayotganda elektr-uskunalar toksizlantirilmaydi.

5) PTI boʻlayotgan xavfli doirada elektrasboblarni oʻchirishga imkon boʻlmagan holda, elektrportlash tizimining blokirovka moslamasidan foydalanish kerak (masalan, UBM).

6) Sanoat tizimidan energiya bilan taʼminlanganda, burgʻilash elektr tarmoqdagi falokat tartibidan tashqari PTU ni teshish oraligʻida muddatidan ilgari ishlab ketishini oldini olish, elektr muhitining taʼsirini va geofizik kabelning oʻralishidagi qarshilik oʻlchamini tatbiq qilish kerak.

7) PTU ni kabelga ulashdan oldin, majburiy ravishda oxirgi uskunada elektr kuchlanish yoʻqligi tekshirilishi kerak. Tekshirishga sarflangan vaqt 1 minutdan kam boʻlmasligi kerak.

8) Teshish va portlatish uskunalari bevosita quduq ogʻzida asboblar ishga tushirilishidan oldin oʻrnatiladi. Tasodifan uskunalar ishlab ketishini oldini oluvchi blokirovka ishlatilganda, portlatish (teshish) uskunasi teshish stansiyalar laboratoriyasi (suriladigan zaryad ustanoxonalari)da oʻrnatilishiga ruxsat beriladi.

PTU oʻrnatishni, PTU kabelga (elektrportlash tarmoq) ulashni va portlatishni portlatuvchi bajaradi. PTU kabelga ulash joyida boshqa shaxslarning boʻlishi taqiqlanadi.

9) PTU yuzasida boʻlgan, elektrportlash tarmogʻiga ulangan simlarni tekshirish taqiqlanadi. Elektryonuvchi tarmoqlarda esa farqli ravishda, elektr simlarning butunligi va quduqlarda uskunalar oʻrnatilguncha, oʻrnatilib boʻlgandan keyin va portlatishdan oldin koʻpriklarning elektr qarshiligini tekshirish amalga oshiriladi (!)

40. Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini oʻtkazish.

1) PTU quduqlarga tushirish va ularni ishlatish.

Portlatish va teshish asbob-uskunalarini quduqqa tushirish: chuqurligi boʻyicha — kabeldagi maxsus belgiga, chuqurlik oʻlchagich yoki maxsus asboblarga; kabel tarangligi boʻyicha — dinamometrga; tezligi boʻyicha — tezlik koʻrsatkichiga qarab nazorat qilinadi.

2) Uskunalarni tushirish tezligi ishlatishga tegishli rusumdagi uskunalar foydalanish yoʻriqnomasidagi belgilangan koʻrsatmalardan oshmasligi kerak. Uskunalar suv sathiga, oʻyiq joyga, tananing keskin burilishiga, suzgʻich oraligʻiga yaqinlashganda tezligini ikki barobar sekinlashtirishi kerak.

3) Teshish oraligʻini ochish, kabel tarangligini diqqat bilan kuzatgan holda pastdan yuqoriga qarab amalga oshiriladi. Buning uchun chuqurlik koʻrsatkichi, kabeldagi maxsus belgilar, qiya indikatorlar bilan boshqarilgan tarzda PTU quduq tubigacha yoki ochish oraligʻidan pastga tushiriladi va geologik kesimga teshish oraligʻini ulash uchun belgilangan vaqtga qadar sekin koʻtariladi. Agar ochilayotgan qatlam suvli gorizont bilan qoplansa, u holda uskuna shu gorizont shipidan 0,5 m dan kam boʻlmagan balandlikka oʻrnatiladi.

4) Quvurlarda qulfli, muftali bogʻlashga qarshi ajratish yoki uzish maqsadida torpedalarni oʻrnatish, shu bilan birga torpedalarni tutilish aniqlagichi va lokator bilan birga ishga tushirish quvurlarni qisilib qolish zonalarini boʻshatish maqsadida amalga oshiriladi.

5) Quduqlarga teshish va portlatish uskunalarini tushirib-chiqarish ishlari faqat elektrportlovchi magistrallardagi (karotaj kabel) barcha simlar ajratib oʻralgandagina mumkin boʻladi.

6) PTUE dagi elektr manbalarini ishonarli ishlashi uchun, elektrportlash tarmogʻi doimo harakatda boʻlgan 1 A dan kam boʻlmagan tok kuchi bilan, portlatishda esa 2,5 A dan kam boʻlmagan oʻzgaruvchan tok bilan taʼminlab turilishi zarur. Buning uchun talab qilinayotgan tok manbasi elektrportlash tarmogʻining umumiy qarshiligi va tuzilish chizmasiga binoan belgilanadi. Elektrportlash tarmogʻida qoʻshimcha qarshilik va chiqib ketishini hisobga olgan holda, hisoblangan kuchlantirishni 1,5 barobar oshirish maqsadga muvofiqdir.

7) Teshish yoki portlatishni harakatga keltiruvchi asboblar “Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi tomonidan ishlatishga ruxsat etilgan uskunalar bilan amalga oshirilishi kerak.

8) Portlatish asbob-uskunalari saqlanadigan joyning kaliti faqat portlatuvchida boʻlishi kerak. Begonalarga berish taqiqlanadi.

9) PTU bilan teshgandan (portlatgandan) soʻng, tezlik bilan elektrportlash tarmogʻidan tokni uzib, kabelni koʻtarishga kirishish kerak.

10) Quduq ogʻziga 100 m masofa qolganida uskunalarni (asbob, uchlik, yuk va b.q.) koʻtarish tezligi pasaytirilishi kerak.

11) Teshgichni navbatdagi tushirilishida, teshgichning berilgan zichligi va turidan (uzunligining taʼsiri) kelib chiqqan holda ilgarigi holatidan balandroqqa oʻrnatiladi. Teshgich tushirilishining bu tarzdagi chuqurliklarini aniqlash kabelda vaqtinchalik belgilar bilan belgilanib qoʻyiladi.

12) Agar teshish yoki portlatish uskunalari quduqning buyurilgan chuqurligiga tushmasa, ular qaytib chiqarilishi kerak. Qaytarib chiqarilayotganda quduq oldida faqat portlatish ishchilari yoki yukkoʻtargich mexanizmida ishlovchi ishchilar boʻlishi mumkin.

13) Teshish oraligʻini vaziyatga qarab belgilash.

Teshib boʻlinganda teshgich uskuna koʻtarilgandan soʻng, nasos-kompressor quvurlaridagi teshgichlardan tashqari (NKQ) hamma holatlarda shart boʻlgan teshish oraligʻi vaziyatga qarab belgilanadi.

Teshish oraligʻini vaziyatga qarab oʻrganish mufta lokatorlari, induksion nuqsonoʻlchagichlar va elektrharoratoʻlchagichlarda amaldagi yoʻriqnomaga asosan nazorat qilinadi (6).

41. Kuchli yomgʻirdan oldin guruhning ehtiyot choralari.

Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borilayotganda kuchli yomgʻir ehtimoli tugʻilsa:

a) yomgʻir tugaguncha quduq tubiga portlatish yoki teshish uskunalarini tushirib-chiqarish ishlari toʻxtatilishi;

b) quduq yuzasida ochiqda boʻlgan portlovchi vositalar, zaryadlangan portlovchi va teshuvchi uskunalarni tezlik bilan burgʻilash va teshish laboratoriyalar stansiyalariga olib borish yoki oldindan tayyorlangan oʻralarga (tabiiy chuqurlik boʻlmasa) 1 m chuqurlikda quduq ogʻzidan 50 m dan kam boʻlmagan masofada joylashtirilishi zarur.

42. PTI nosozliklarni bartaraf qilish.

Teshish yoki portlatish uskunasi ishdan chiqqan zahoti, tezlik bilan tokdan uzilishi va kollektorda simlar berkitilishi zarur. Keyin uskuna yuzaga chiqarilib, uni foydalanish yoʻriqnomasida koʻrsatilgan tarzda qismlarga ajratiladi.

43. Quduqdagi yakunlovchi ishlar.

Quduqdagi yakunlovchi ishlarga quyidagilar kiradi:

a) yukkoʻtargich va TSL ni omborga qaytarishga tayyorlash. Buning uchun asbob-uskunalar tayyorlangach transport yukxonasi tokchalariga joylab, mahkamlab qoʻyish;

b) guruh rahbari tomonidan “Quduqda PTI bajarilgani haqida rasmiy hujjat” tayyorlash. PTI buyurtma-naryad hujjatida olib borilgan ishlarning natijasini yozib qoʻyish.

44. Ishdan chiqqan PV va PTU ni yoʻqotish.

Ishdan chiqqan, foydalanishga yaroqsiz boʻlib qolgan uskunalar va PV ni belgilangan tarzda yoʻqotish uchun omborlarga qaytariladi. Portlatish ishlari rahbari ishtirok etgan holdagina uskuna va PV ish joyining oʻzida (omborga qaytarmasdan) rasmiy hujjatga asosan yoʻqotiladi.

45. Ishchi xodimlarni, uskunalarni va guruh asboblarini geofizika korxonasining ishlab chiqarish omboriga tashish.

1) Quduqdan guruhlarni olib ketishda xuddi kelish uchun rioya qilingan xavfsizlik choralariga amal qilinadi.

2) Ishlatilmagan teshish va portlatish uskunalarini tarmoqdan chiqarib olinadi, ushbu uskunalarni geofizik korxona omboriga olib borib asosiy zaryad ustaxonasiga yoki PV saqlash xonasiga joylanadi.

46. Geofizika korxonasi omboridagi yakunlovchi ishlar.

Ombordagi yakunlovchi ishlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

a) geofizika boʻlimlarning xizmatiga mos keladigan hujjatlarni topshirish (PTIni geologik kesimga ulash diagrammasi, PTI bajarilgani haqidagi rasmiy hujjat).

b) asosiy zaryad ustaxonasiga yoki xarajat omboriga ortgan portlovchi vositalar va PTU qaytarish;

c) koʻp marta ishlatiladigan asbob-uskunalarni omborga (sex, maydon va b. q. ga) topshirish;

d) yukkoʻtargich va TSL ni tartibga keltirish (tozalash va yuvish).

47. Quduqlarda PTU bilan boʻladigan ishlab chiqarish nosozliklari va halokat holatini oldini olish.

1) Ishlab chiqarish nosozliklari va halokat holatini bartaraf qilish uchun:

a) burgʻilash va quduq tanasini tayyorlash, tushirib-chiqarish uskunasini, oʻlchovchi asbob-uskunalarni sozligini tekshirishni;

b) PTU va PV ishlash uchun tanlash, PTU tayyorlash va kabelga ulashni;

c) geologik kesimga ulash, PTU oʻrnatish va ishga tushirish, ishlash omili va toʻliqligiga baho berishni bevosita sifatli nazorat qilish kerak.

2) PTI olib borishda halokatni bartaraf qilish ishlari geofizik guruhlarning texnik vositalaridan foydalangan holda, hamda kon va burgʻilash korxonalarida:

a) karotaj yukkoʻtargich yordamida qisilib qolgan PTUni kabelda tortish va boʻshatish yoʻli bilan tuzatish, kabel boshiga ulangan joydan uzish, qisilib qolgan PTUni (mumkin boʻlgan holda) boʻshatish yoki buzish maqsadida kichkina oʻlchamli torpeda bilan portlatib quduq tubiga tushirish;

b) burgʻ asboblarini ishlatgan holda, PTUni overshot quvurlarining kabel tagidagi tarmoqlangan qisqa quvur tushirish yordamida boʻshatish, PTU quvurlarda tushirilgan overshot va shlipslar yordamida chiqarib olish, kabelni burgʻilash lebedkasi yordamida uzish, quvurlar ustunini itarish yoʻli bilan PTU quduq tubiga tushirish, uzilgan kabelni quvurlarda tushiriladigan “ersh” va “baxtli ilmoq” yordamida tutib olish va chiqarish ishlari amalga oshiriladi.

3) Alohida ogʻir halokatlar sodir boʻlganda (ochiq favvoralash va b. q.), maxsus ish turlari va texnik moslamalardan, shu bilan birga maxsus loyihada bajariladigan portlatish ishlaridan ham foydalaniladi.

II bob. QATLAMLARNI OTUVChI TEShGIChLAR BILAN OChISh.

5-§. Asosiy qoidalar.

48. Mustahkamlash quvurlari bilan qotirilgan quduqlarda qatlamlarni ochish quvur devorlaridan kesib oʻtuvchi, sement halqa (yoki bir necha halqalar) va qatlamda tugaydigan kanallar tuzilishini oʻz ichiga oladi. Hozirgi paytda qatlamlarni ochishdagi asosiy ish hajmini kumulyativ va oʻqli otuvchi teshgichlar bilan amalga oshiriladi.

49. Teshgich bilan otish paytida quduq va qatlamdagi bosimning mos kelishidan kelib chiqib, ochishni quyidagi turlarga ajratish mumkin:

a) teshish oraligʻida quduqdagi bosim qatlam bosimidan past holatda depressiya bosimda qatlamlarni teshish usuli;

b) teshish oraligʻida quduqdagi bosim qatlam bosimiga teng holatda muvozanatli bosimda qatlamlarni teshish usuli;

c) teshish oraligʻida quduqdagi bosim qatlam bosimidan yuqori holatda repressiya bosim qatlamlarni teshish usuli;

d) yuqorida koʻrsatilgan usullar birikmasi quduqlarda oraliqdagi olib boriladigan bir nechta teshish sikllarida amalga oshiriladi.

50. Teshgichni quduqqa tushirish:

a) quduqlarda geofizika ishlarini olib borishda ishlatiladigan asbob-uskunalardan foydalangan holda karotaj kabel bilan;

b) quduqlarni burgʻilash, sinash yoki taʼmirlashda ishlatiladigan asbob-uskunalardan foydalangan holda nasos-kompressor quvurlari bilan amalga oshiriladi.

51. Quduqdagi otuvchi teshgichning ishlashini:

a) karotaj kabelda tushirilganda — kabel orqali impuls elektr toki berib turish yoʻli bilan;

b) nasos-kompressor quvurlarida tushirilganda — ishlatishga moʻljallangan teshgichning tuzilishida koʻrsatib oʻtilgan urib harakatga keltiriladigan yoki boshqacha yoʻl bilan ishlaydigan uskunalar taʼminlab turadilar.

52. Qatlamlarni teshgichlar yordamida ochishning texnologik jarayonlarini belgilovchi asosiy parametrlarga quyidagilar kiradi:

a) teshish oraligʻi — oraliqning yuqori va pastki chegarasi joylashuvi, m;

b) bir marta tushirib chiqarish jarayonida teshish zichligi — teshgich uzunligi birligiga zaryad miqdori, tesh./m;

c) teshishning yakuniy zichligi — teshish oraligʻi uzunligiga teshiklar umumiy miqdori, tesh./m;

d) teshishning takroriyligi — quduqda bir turdagi teshish oraligʻini qayta-qayta olib borilganligi umumiy miqdori;

e) teshish oraligʻidagi harorat, °S;

f) teshish oraligʻidagi bosim, mPa;

g) lokal qisilishni hisobga olgan holda, nasos-kompressor quvurlari yoki mustahkamlash ustunining ichki eng kichik diametri, mm;

h) quduqni toʻldirib turuvchi suyuqlik zichligi, q/sm3;

i) quduqlarning qiyalik burchagi, gradus;

j) quduqlar tanasining tuzilishi — teshish oraligʻida ustunlar soni, sementlash sifati, tananing kovakliligi va b. q.;

k) teshish oraligʻida kesimning kon-geologik xususiyati — qatlam bosimi, oldindan aytilgan qatlam flyuidlarining tarkibi, teshish oraligʻida qatlamlarning bir xillik darajasi va b. q.. mustahkamlash yoki nasos-kompressor quvurlarining ichki devorlari bilan teshgich oraligʻi — δ 10-3m (2-jadval).

6-§. Ish usullari.

53. Teshish yoʻli bilan qatlam ochish usulini tanlashda otuvchi teshgichlarning oʻziga xos xususiyatlari hisobga olinadi.

1) Teshish zichligining cheklanishi oqibatida va quduq tuzilishiga kuchsiz taʼsirida depressiya holatidagi nasos-kompressor quvurlari bilan (NKQ) tushirilgan NKQT tiplari orqali teshish ishlari oʻtkazilganda, baland va oʻrta oʻtkazuvchan qatlamlarni ochish, bunday qatlamlarda quduq qiyaligi burchagiga qaramasdan doira konturlari yaratish, quvur tashqarisining sementlanish sifati va qatlam bosimi meʼyordan chiqqanligini tekshirish oʻtkazilishi tavsiya qilinadi (13).

Quyidagi hollarda NKQT tipidagi teshgichlar ishlatib qatlam ochishga ruxsat berilmaydi:

a) teshish oraligʻida otish ishlari bajarib boʻlingandan keyin NKQ ni koʻtarmasdan, geofizik asbob-uskunalarni tushirish moʻljallangan boʻlsa;

b) qatlamdan mumkin boʻlgan qattiq faza katta hajmining oqimi jarayonida yuzaga kelgan, yuvilgan suyuqlik yoki jins qoldiqlarini quduqqa chiqarish imkoni boʻlsa;

c) quvurogʻzi berkitish qopqogʻi boʻlmagani sababli tajovuzkor flyuidlarga toʻyingan qatlamlarni ochish va quduqlarda ishni quvurogʻzi orqali harakatga keltirish lozim boʻlsa.

2) Bosimning depressiya yoki muvozanat holatida NKQ orqali tushirilgan PR va KPRU tipdagi teshgichlar bilan, quduq qiya burchagi 40 °gacha boʻlgan hamda quvur tashqarisi sifatli sementlangan qatlam bosimining anomal holatidan mustaqil tarzda bir xil yoki har xil qatlamlarni ochish mumkin (14).

PR va KPRU tipdagi teshgichlarni qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlar:

a) kontakt doiralarini ochishda, agar bu doiralar sifatsiz sementlangan deb topilsa;

b) teshish oraligʻida 2 tadan ortiq mustahkamlovchi quvurlar boʻlganida;

c) teshish oraligʻi gilli yuvuvchi suyuqlik bilan toʻlganda.

3) Bosimning repressiya holatida teshishda yupqaqatli, har xil va bir xil qatlamlarning kontakt doiralarini ochishda teshgich tiplari va teshish vositalari yoʻriqnomasiga amal qilgan holda ish olib boriladi. Bu usullarni tajovuzkor flyuidlarga toʻyingan qatlamlarni ochishda qoʻllaniladi.

4) Ochishning umumlashgan usuli repressiya holatida teshish orqali qatlam ochishni depressiya holatida quduqlar suyuqlikka toʻlgan va NKQ bilan tushirilgan holatni oʻz ichiga oladi. Umumlashgan usulni oʻtkazuvchanligi past va zich qatlamlarda ishlatish tavsiya qilinadi. Bunda alohida har bir oraligʻda teshgichni bir marta tushirganda 6-12 t/m teshish zichligi hosil qilinadi. NKQ tushirilgandan soʻng, jadal quritish ishlari hamda depressiya holatini saqlab turish 5 kundan kam boʻlmagan muhlatda davom etadi. Teshish ishlarida esa kichkina oʻlchamli PR tipdagi teshgichlardan foydalaniladi. Agar depressiya holatida teshishdan soʻng koʻzda tutilgan miqdorga eta olmasa, depressiya holatida teshish zichligini 10-20 kundan keyingina oshirish maqsadga muvofiq boʻladi.

54. Otuvchi teshgichlar bilan qatlamlarni ochish sifati jiddiy ravishda qulay tanlangan kattalikdagi depressiya va repressiya holatidagi teshishning flyuid choʻziluvchanlik tarkibiga bogʻliq.

1) Teshishdagi depressiya holati kattaligi chegaralangan boʻlishi kerak. Bu oʻz navbatida mustahkamlangan quvur devorlaridagi teshish oʻyiqlarini jinslarning shlam bilan tiqilib qolishini, qatlamning quduq oldi doirasiga ogʻir neft boʻlaklari va gaz kondensatini tushishini, taʼsir bosimi toʻsatdan oshganda qatlam zichlanishiga yoʻl qoʻymaslikni taʼminlaydi. Gaz va gaz kondensat qatlamlarni ochishda depressiya kattaligini qatlam bosimi kattaligidan 10% ga chegaralash, neft qatlamlarini ochishda munosib depressiya kattaligi 2-3,5 mPa boʻlishi va 10 mPa dan oshmasligi tavsiya qilinadi.

2) Teshishdagi repressiya miqdori teshish ishlarini olib borishda halokatsiz ishlashni, quduqlarda halokatli favvoralashni, hamda qatlamga katta hajmda suyuqlik oqib kirishini toʻxtatishni taʼminlaydi. Buning uchun quduqdan suyuqlik quvuri gidrostat bosimi qatlam bosimidan:

a) quduq chuqurligi 1200 m gacha boʻlganda 10 — 15% ga, lekin 1,5 MRa dan oshmasligi zarur;

b) quduq chuqurligi 1200 m dan 2500 m gacha boʻlsa 5 — 10% ga, 2,5 MRa dan oshmasligi zarur;

c) quduq chuqurligi 2500 m dan koʻp boʻlganda 4 — 7% ga, 3,5 MRa dan oshmasligi zarur boʻlgan miqdorda oshirilishi mumkin.

Regressiya holatini oshirishga intilish nafaqat teshish ishlarida xavfni oshiradi, balki teshish va qatlam yorishdagi halokat favvorasi otilishiga va quduqqa tezlik bilan qatlamdan gaz va gaz suyuqliklari oqib kirishiga sharoit yaratib beradi.

55. Teshgichlar bilan qatlam ochishning texnik protsessi teshishdagi quduqlarni toʻldirishi mumkin boʻlgan suyuqliklarga boʻlgan ehtiyojlarni oʻz ichiga oladi.

1) Depressiya holatida qatlam ochishda, quduq tubidan zarb toʻlqini qaytishi va portlatish mahsulotlarini kengayishi vaqtinchalik repressiya holatini yuzaga keltirishini hisobga olish zarur. Bundan tashqari qatlam flyuidlarini quduq suyuqligi bilan aralashib ketishi quduq tanasida kristalgidrat tiqin va qovushqoqligi yuqori sekinsuriluvchi birikmalar hosil boʻlishiga sabab boʻladi. Shuning uchun depressiya holatida teshishdan oldin NKQ boshmogʻi yoki PNKQ teshgichlari NKQ bilan shunday chuqurlikkacha tushirilishi kerakki, teshish oraligʻi va undan 100-200 m yuqorida boʻlgan holda suyuqlikni maxsus tuzli eritmalarga almashtirish imkoni qolishi kerak. Suyuqligi almashtirilgan teshgich yoki NKQ mos holda quduq ogʻziga oʻrnatiladi va depressiya holati yaratishga kirishiladi.

2) Repressiya holatida qatlam ochishda quduq tubigacha yuvilgan NKQ tushirish lozim. Shundan soʻng quduqqa eritmalar yoki neft asosidagi eritmalar (invert emulsiya) bilan boyitilgan 3 — 5 m3 suv haydaladi. Haydalgan suyuqlik teshish oraligʻi va undan 100-150 m balandda quduq tanasini toʻldirishni taʼminlaydi. Shu bilan birga suyuqlikni butunlay tuzli eritmaga almashtirish quduqdagi zichlikni oshirishni taʼminlaydi. Xlorli kalsiy va xlorli rux tuz eritmalaridan foydalanilganda, ochiq detonatsiya zanjiri bor boʻlgan PKS, PKSUL va KPRU tipdagi teshgichlarni ishlatish tavsiya etilmaydi. PNKT tipdagi teshgich bilan repressiya holatida qatlamlarni ochishda, teshish oraligʻi va undan 100-200 m balandlikda suyuqlik almashtirilishi NKQ ni teshgich bilan tushirgandan soʻng amalga oshiriladi.

56. Teshish orqali qatlamlarni ochish va quduqlarni koʻzda tutilgan suyuqlik tarkibi bilan toʻldirishda qoʻllanilgan usullarga mos keladigan otuvchi teshgichning eng qulay oʻlchamli tipi 1-jadvalga asosan belgilanadi. 1-jadvaldan foydalanganda bevosita uning tuzilish xususiyatini hisobga olish zarur. Jadvalda tikka va yotiq chiziqlar kesishgan qatorlarda bitta yoki bir nechta sonlar bor boʻlishi mumkin. Bitta son shu boʻlakda koʻrsatilgan barcha tipdagi teshgichlar parametrlarining bir xilligini koʻrsatadi. Yotiq chiziqda koʻrsatilgan va nuqta-vergul bilan ajratilgan ikkita son, shu tikka chiziqda joylangan ikkita tuzilish va har xil foydalanish shartlariga ega teshgichlar mavjudligini koʻrsatadi. Yotiq chiziqqa joylashtirilib, chiziqcha bilan ajratilgan ikkita son shu boʻlakning tikka boʻlimida joylashgan teshgichlarni shartlari oʻzgarishi meʼyorini koʻrsatadi. Tikka chiziqda ikkita yoki uchta sonlar shu boʻlakdagi barcha teshgichlar parametrini koʻrsatadi. Bunda tepadagi birinchi teshgichga, birinchi tepadagi parametr, ikkinchisiga — ikkinchi va h. z. mos keladi. Agar yotiq chiziq va tikka boʻlak kesishgan joyda yotiq chiziq bilan boʻlingan ikki guruh sonlar boʻlsa, mazkur tikka boʻlakda joylashgan chiziq ustidagi parametrlar yuqoridagi birinchi teshgichga, chiziq tagidagi parametrlar ikkinchi teshgichga taalluqli boʻladi.

57. Otuvchi teshgich oʻlcham tipini tanlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) Dastlab kerakli termobarik sharoitlarda ishlatish mumkin boʻlgan otish teshgichlarining barchasi tanlab olinadi.

2) Tanlangan guruhdan ishlatishga yaroqsiz boʻlgan teshgichlar sanab oʻtilgan sabablarga koʻra chiqarib tashlanadi:

a) 2-jadvalda keltirilgan NKQ yoki mustahkamlovchi quvurlar va teshgich orasida tor tirqishlar yetarli emasligida;

b) quduq qiyaligi burchagi kattaligida (kabelda tushirilgan barcha teshgichlar quduq qiyaligi burchagi 40° dan koʻp boʻlganda oʻtishi qiyinlashadi);

c) teshish oraligʻida ikkitadan ortiq mustahkamlovchi ustunlar boʻlganda;

d) mustahkamlovchi quvurlarda sezilarli kamchiliklar boʻlganida va flyuidlar orasiga yaqin joyning sifatsiz sementlanganida;

e) qatlam flyuidlaridagi tajovuzkor tarkibda (vodorod sulfidi va b. q.);

f) otish ishlari oʻtkazilgandan keyin teshish oraligʻida geofizik asbob-uskunalarni tushirishga zarurat boʻlganida;

g) teshish oraligʻida gidrostat bosimning yetarli emasligida (PNKT va PKO uchun);

h) qatlamdan katta hajmdagi shlamlar va yuviluvchi suyuqlik qattiq fazasini chiqarish kutilganda.

3) Qolgan teshgichlar orasidan yaxshi ishlaydigan va teshish imkoni katta boʻlganlari tanlab olinadi. Bunda teshgichlarning mazkur xususiyatlari hisobga olinadi:

a) Mustahkamlovchi quvurlar devorlarida nuqson boʻlganida, sement toshlari sifatsizligida va tutash doiralar ochishda PNKT, PK, PKO va PKOT tipdagi teshgichlardan foydalanish mumkinligi;

b) alohida teshgich tiplari uchun, ularning ish boshlashi mumkin boʻlgan gidrostat bosimning eng kam miqdori mavjudligi;

c) PNKT dan foydalanganda oqimning jadallashuvi va teshish zichligining oshishida NKQ teshgich korpusi bilan butunlay chiqarish talab qilingani;

d) yupqaqatli qatlamlarni ochishda va qatlam yorish yoʻli bilan qatlam flyuidini jadallashtirishda foydalanish tavsiya qilingani.

58. Teshish oraligʻining aniq holatini belgilash mufta lokatorlari (ML), induksion nuqsonoʻlchagichlar (DSI), elektrissiqoʻlchagichlar bilan quduq oʻlchamlarini oʻtkazish va b. q. usullar bilan amalga oshiriladi.

1) ML dan qatlam ochishda 1-jadvalda keltirilgan barcha teshgichlar ishlatilganda foydalanish mumkin.

2) DSI dan mustahkamlovchi quvurlar devorida darz hosil qiladigan va teshish oraligʻida mustahkamlovchi quvurlar yoʻgʻonligini oshiradigan korpussiz katta kuchli teshgich ishlatilganda foydalaniladi (PKS 105, PKSUL 105, KPRU teshgichlari).

3) Issiqoʻlchagichdan (termometriya) teshish oraligʻidagi qoʻpol xatoliklarni bartaraf qilish uchun foydalaniladi va standart issiqoʻlchagichlar bilan amalga oshiriladi (TEG-36, TEG-60, T-5, TR-7). Kesimga termogramma ulashni aniqlash uchun issiqoʻlchagichni (termometr) tushirish va chiqarishda xarorat roʻyhatga olinadi. Teshgichning oxirgi otishi va haroratni roʻyxatga olish oʻrtasidagi vaqt 3 soatdan oshmasligi kerak.

4) Har doim bir xil oraliqda koʻp marta teshgich ishlarini olib borishda, otishgacha boʻlgan oraliqning aniq holatini belgilash uchun issiqoʻlchagichdan foydalanish usuli quyidagi radioaktiv karotaj usullari bilan kompleks ravishda:

a) terrigen jinslardan boʻlgan teshish oraliqlarida gamma-karotaj usuli bilan;

b) karbonatli jinslardan boʻlgan teshish oraligʻida neytron karotaj usuli bilan amalga oshiriladi.

III - bob. PORTLATISh USULLARI BILAN OQIMNI JADALLAShTIRISh.

7-§. Asosiy qoidalar.

59. Qatlamga portlatish taʼsiri vazifasiga:

a) qidiruv, sinov va foydalaniladigan quduqlarda qatlam flyuidlari oqimini jadallashtirish;

b) haydash quduqlarida qatlam soʻriluvchanligi oshirish kiradi.

60. Qatlamga portlatish taʼsirida quyidagilar qayta ishlash obyekti boʻla oladi:

a) mavjud quduqlarda kesim oraligʻlarini teshish orqali ochish;

b) sinalgan, ishlatilgan va foydalanilayotgan ochiq tubli quduqlarning tayyor boʻlmagan kesimlari.

61. Qatlamga portlatish taʼsirida:

a) PGDBK tipidagi bosim poroxli generatori (9);

b) ADS tipidagi bosim akkumulyatori;

c) har xil turdagi portlatgichlardan (mazkur yoʻriqnomaning 5 boʻlimi) foydalaniladi.

62. Poroxli generator va bosim akkumulyatorlarni ishlatish doirasi yaratilayotgan quduq bosim hajmiga va poroxli zaryadning yonish jarayoniga qarab belgilanadi. Ishlatilayotgan bosim poroxli generatori va akkumulyatorlar tiplari haqidagi maʼlumotlar 3-jadvalda koʻrsatilgan.

Poroxli generatorlar va bosim akkumulyatorlari quyidagi maqsadlarda ishlatiladi:

a) PGDBK-YuOM, PGDBK-150M tipidagi bosim generatorlari va ADS-6 tipidagi bosim akkumulyatorlari qatlam yorish uchun;

b) ADS-5 tipidagi bosim akkumulyatorlari asosan quduq tubi doiralariga issiqlik berish uchun.

63. Quduqlarda porox zaryadini yondirish yoʻli bilan qatlam yorib portlatish natijasida, qatlamda qoldiq darzlar vujudga keltirish uchun zarur boʻlgan bosim yuzaga keladi. Quduqda porox zaryadlari yondirilganda qatlam tubi doirasiga ishlov berish taʼsiri bilan birga bosim uzilib-uzilib turishi bilan bogʻliq gidrodinamik vazifalar yordamida quduq tanasidan chiqayotgan suyuqlik va yonuvchi moddalarning issiqlik va kimyoviy taʼsiri amalga oshiriladi.

64. Qatlamning portlatish taʼsiri texnik jarayonining asosiy parametrlari quyidagilar:

a) qatlamga otish taʼsiri oraligʻi teshish oraligʻini pastki va yuqori chegaralari joylashuvi;

b) bosim generatori (akkumulyator) oʻrnatish va porox zaryadi vazni oraligʻi;

c) portlatish taʼsiri oraligʻida teshishning oxirgi zichligi;

d) portlatish taʼsiri boʻlinishi — portlatish taʼsiri jarayoni umumiy soni quduqdagi har bir oʻsha oraligʻga boʻlinadi;

e) quduqdagi termobarik sharoitlar;

f) mustahkamlovchi ustunlarning ichki aylanasi;

g) quduq tanasini toʻldirib turuvchi suyuqlik tarkibi;

h) qatlamga portlatish taʼsiri oraligʻida tutashgan maydonni sementlanish sifati;

i) qatlamga portlatish taʼsiri oraligʻida balandlik va qatlam bosimi;

j) qatlamga portlatish taʼsiri oraligʻida kesimning geologik-kon xususiyatlari, shu bilan birga koʻzda tutilayotgan gazgidrodinamik tadqiqot maʼlumotlari.

8-§. Ish usullari

65. Poroxli generatorlar bilan portlatishda togʻ jinslariga bevosita taʼsir qiladigan bosim, teshish kanallari orqali suyuqlik harakatida vujudga keladigan quduq bosimidagi oʻlcham yoʻqotish bosimidan kichik boʻladi. Bunday yoʻqotishlarni kamaytirish uchun qatlamga portlatish taʼsiri oʻtkazishdan oldin, portlatib ishlov berish oraligʻida qoʻshimcha teshish ishlari oʻtkazilishi zarur. Qoʻshimcha teshish oʻtkazilayotganda quyidagilar tavsiya qilinadi:

a) oraliqda yaxshilangan kollektor xususiyatlari va tabiiy darzliligi boʻlgan ishlov berish maydonlari bor boʻlganda, qoʻshimcha teshish maydonlari bor boʻlganda, qoʻshimcha teshish ana shu maydonlarning birida 2-3 m qalinlikda radioaktiv karotaj yoki boshqa geofizik tadqiqot usullari maʼlumoti yordamida amalga oshiriladi;

b) tabiiy darzlilik doirasini ajratish mumkin boʻlmagan zich jinslarning portlatish oraligʻini qayta ishlashda qoʻshimcha teshish har bir oraliqda oʻtkaziladi;

c) oraliqlar bir nechta boʻlganda, tavsiya qilingan portlatish taʼsirini yorish koʻp marta bajariladi. Bunda qoʻshimcha teshish va portlatish taʼsiri alohida oraliqlar boʻyicha, pastdan yuqoriga boʻlgan tartibda amalga oshiriladi. Portlatish taʼmiri uchun kerak boʻlgan PTU ni qoʻshimcha zichlangan teshish maydonidan 2 — 4 m baland oraliq masofasiga oʻrnatiladi. Oʻrnatish radioaktiv karotaj maʼlumotidagi chuqurlik bilan bogʻliq holda olib boriladi.

66. Poroxli gaz bilan ishlov berish oraligʻi taʼsiri va uning samaradorligini belgilaydigan, qatlamlarga portlatish taʼsiridagi PTU ning asosiy parametrlari boʻlib:

a) quduqda yaratilgan eng katta bosim;

b) poroxli zaryad yondirilganda vaqt boʻyicha bosimning gradiyent oʻzgarishi;

c) darzga suyuqlik va gaz haydash, hamda qatlam tubida darzning tarqatilishi davomidagi vaqt;

d) quduqdagi ortiqcha bosimni chiqarish paytida darzlarga oqib kiradigan suyuqlik va gaz miqdori koʻrsatiladi.

67. Quduqda porox zaryadi yondirilganda mavjud boʻlgan bosim miqdori, suyuqlik va gazning quduq va qatlam yuqorisiga qarab daqiqa ichidagi harakati va oʻzining vazniga bogʻliq.

68. PGDBK tipidagi bosim generatorlari bilan ishlash 2 bosqichda olib boriladi. Har bir bosqichda zaryad miqdorini tanlash 4 va 5- jadvalga binoan ishlab chiqiladi.

1) Agar porox zaryadlarini yonishida ishlab chiqarilgan bosimni birinchi marta qayta ishlov berish jarayonida togʻga yaqinligi sababli qatlamga ozgina boʻlsa ham suyuqlik kirsa, ikkinchi bosqichda ishlashdan oldin teshish oraligʻida yana qoʻshimcha teshish amalga oshiriladi.

2) Agar bir marta ishlov berishda quduqdagi bosimni togʻ sathigacha koʻtara olmasa, qatlamga kirayotgan suyuqlik bundan darak beradi, u holda ikkinchi bosqich amalga oshiriladi.

3) Agar ikkala bosqichdan soʻng ham quduqdagi bosimni togʻ sathigacha koʻtara olinmasa, porox zaryadini oshirish sharti bilan qayta ishlov berish bajariladi.

69. ADS-6 akkumulyator zaryad miqdorini neft quduqlari ADS-6 bosim akkumulyatorlari porox zaryadi vazni uchun berilgan nomogramma asosida tanlanadi (6 -jadval).

70. Qatlamga portlatish taʼsirining samarasi bevosita quduq tanasidagi suyuqlik tarkibiga bogʻliq.

1) yorish suyuqligi sifatida xlorli kalsiy eritmasi ishlatishni, zarur boʻlganda quduq suyuqlik ustuni bosimi koʻtarilganda bromli kalsiy tuzlar va xlorli rux eritmasidan foydalanish tavsiya etiladi;

2) Qatlamlarga portlatish taʼsirini kimyoviy ishlov berish bilan birga olib borishda, quduq tubi doirasiga yoriq suyuqligi sifatida karbonatli kesimlarda tuz-kislotali eritma va neft-kislota emulsiyalaridan, terrigen kesimlarda esa gil-kislotali eritmalardan foydalanish mumkin.

71. Quduq tubiga kimyoviy ishlov berishini qatlamga portlatish taʼsiri bilan birga olib borilganda kislotali eritma va emulsiyalardan ketma-ketlikda foydalanish amalga oshiriladi.

72. Qatlamlarga portlatish taʼsiri sementlanish sifati yuqori boʻlgan va mustahkamlovchi ustunlarda shikastlanishi boʻlmagan quduqlarda olib boriladi.

73. Qatlamlarda portlatish taʼsiri oʻtkazishdan oldin quduqdagi suyuqlik sathi quduq ogʻzidan 50-60 m dan koʻp boʻlmagan masofada boʻlishi kerak.

IV bob. QUDUQLARDA PORTLATISh AJRATISh IShLARI.

9-§. Asosiy qoidalar.

74. PTU ishlatish bilan birgalikda quyida sanab oʻtilgan ajratish ishlari olib boriladi.

1) Berilgan oraliqda teshish mustahkamlovchi quvurlarni ochish yoʻli bilan quvurogʻzi sement halqasining butunligini tiklash va teshish yoʻllari orqali navbatdagi sementli eritmani yuborish. Shu kabi ishlar olib borilganda PTI texnikasi, ish usullari va texnologiyasi qatlamlarni otish teshgichlari bilan ochishda ishlatilishi bilan bir xilda olib boriladi (mazkur yoʻriqnomaning §-5 boʻlimiga qar.).

2) Sement eritmasi bilan toʻldirilgan sementli ajratish koʻpriklarini kabelda jelonka tushirish yoʻli bilan oʻrnatish. Belgilangan chuqurlikda quduq tubining buzilishiga va u yerga sement eritmasining oʻzi quyilishiga olib keladigan, jelonkaning pastki qismida joylashgan qoʻporish patroni portlatiladi.

3) Quduqlarda portlatish pakerlarini oʻrnatish.

Portlatish pakerlari bilan ishlash vazifasiga quyidagilar kiradi:

a) foydalanilayotgan, tekshirilgan va haydash quduqlaridagi yonma-yon obyektlarni boʻlish uchun ajratish koʻpriklarini oʻrnatish, foydalanilayotgan quduq qatlam boʻlaklarini ajratish, quduqlarni vaqtincha berkitish, ularning oʻz-oʻziga quyilishini, gazlanishini oldini olish va x. z.;

b) quduqning ikkinchi tanasini burgʻilashda yoki quvurlarda tushirilgan qatlamsinovchining quyi joyini boʻshatishda ogʻdirgich uchun sunʼiy tayanch oʻrnatish;

c) pastki qatlamdan foydalanilayotganda yuqori qatlamni ajratish uchun, ishlatilayotgan va haydash quduqlarida ajratuvchi quvurlarni oʻrnatish;

d) asosiy va qoʻshimcha ustunlar orasidagi halqa tirqishini zichlash (nasos-kompressor, kichkina aylanali mustahkamlovchi ustunlar);

e) quvur tashqarisi sementining zichligi va mustahkamligini tiklash;

f) pakerosti doirasida navbatdagi qatlam gidroportlatishini amalga oshirish uchun portlatish pakeri oʻrnatish;

g) tezoqar nasosdagi oqimni jadallashtirish uchun portlatish pakeri oʻrnatish va b. q.

75. Quduqlarda portlatish ishlarini olib borishda har xil tipdagi portlatish pakerlaridan foydalaniladi

1) Bosimi kutilmaganda 15 MRa gacha tushib ketgan va paker oʻrnatish oraligʻida gidrostat bosimi 68,6 MRa gacha boʻlgan ishlatilayotgan va haydash quduqlari asosiy foydalanish sohasi hisoblangan VP tipli portlatish pakeri. Bu pakerni alohida yoki qoʻshimcha sement eritmasi quyib ishlatiladi (agar quduqda tajovuzkor eritma kutilsa yoki bosim mumkinlik darajasidan tushib ketsa);

2) Bosimi 50 MRa gacha va undan koʻproq tushib ketadigan chuqur tekshirish quduqlari asosiy foydalanish sohasi hisoblangan VPSh tipidagi portlatish pakeri. Mazkur pakerni alohida va qoʻshimcha sement koʻpriklar bilan birgalikda(torpedalash, kumulyativ teshgich toʻlqini va tajovuzkor eritma taʼsiri kutilganda) ishlatish mumkin;

3) Gidrostat bosim, harorat yuqoriligi yoki bosim tushib ketishi natijasida VP pakerini ishlata olmaslikda, mustahkamlovchi quvurlarning ichki aylanasida (diametr) PTU ning mazkur tiplarda mumkinlik darajasi oshib ketganligi sababli VPSh pakeridan foydalanish mumkin boʻlmaganda PVS portlatish pakeri ishlatiladi;

4) PVR 48 tipidagi portlatish pakeri aylanasi 73 mm va undan koʻproq boʻlgan nasos-kompressor quvurlari orqali berilgan oralikda tushirilishi mumkin. Ushbu holatda quduqlarga koʻp marta ishlatiladigan maxsus uskunalar yordamida kichkina oʻlchamli kolonka bilan sementli eritma quyib, sementli koʻprik yasashda kerak boʻladigan oldindan tayanch yaratuvchi harakat-dastak tizimi tushiriladi. PVR 48 tipidagi portlatish pakeridan maqsadga muvofiq boʻlgan ajratish koʻpriklarini oʻrnatishda nasos-kompressor quvurlarini koʻtarishga shoshilmasdan, ayniqsa bir-biriga yaqin turgan ikkita qatlamni ajratish kerak boʻlganda foydalaniladi. PVR 48 pakeri yordamida sifatli ish darajasiga erishish uchun, koʻprik oʻrnatish oraligʻida suyuqlik oqib kirishi va gazlanishni butunlay toʻxtatish zarur.

5) KVP tipidagi portlatish pakeridan quduqda ajratuvchi qisqa quvur oʻrnatishda foydalaniladi. KVP pakeri oʻrnatish natijasida quduq tanasida oʻtish oqimining sezilarli kamayishi yuzaga keladi, bu esa KVP ning faqat foydalanilayotgan quduqlarda ishlatilishiga sabab boʻladi.

6) PVE tipidagi portlatish pakeri asosiy va qoʻshimcha quvurlar orasidagi halqa tirqishlarini zichlashda ishlatiladi. PVE pakeri qoʻshimcha quvurning oʻtish oqimiga ekvivalent boʻlgan, oʻzi orqali geofizik asbob-uskunalarni, nasos-kompressor quvurlarni va b. q. oʻtkazish imkonini beradigan oʻtish oqimiga ega.

7) Quvuroldi sement halqasi zichligi va mustahkamligini tiklash PVS tipidagi paker bilan zich bogʻlangan nasos-kompressor quvurlari orqali bosim ostida sement eritmasi yuborish bilan amalga oshiriladi. Pakerdagi teskari klapan mavjudligi suyuqlikni oʻtishi sharoitida pakerosti va quvur ortida sement eritmasining qotishini taʼminlaydi. Pakyer ostiga sement eritmasi quyilgandan keyin, sement eritmasi qoldiqlarini yuvib tashlash uchun nasos-kompressor quvurlari paker ustiga koʻtariladi.

8) Shu bilan birga PVS va PVE portlatish pakerlari pakyer ostida oʻrnatilgan tez oqimni jadallashtiruvchi nasos va qatlamni gidroyorishda ishlatiladi.

10-§. Ish usullari.

76. Portlatish pakeri tip oʻlchamini tanlash obyektlarni ajratish maqsadidan kelib chiqqan holda 7-jadvalda koʻrsatilgan mustahkamlovchi quvur aylanasi, paker oʻrnatish oraligʻidagi bosim va harorat koʻrsatkichiga bogʻliq holda olib boriladi.

77. Paker oʻrnatish chuqurligi va ajratish maydonlari oʻrtasidagi oraliq buyurtmachi-korxona tomonidan belgilanadi.

78. Har bir portlatish pakeriga eng qulay oʻlchamdagi porox zaryadi oʻrnatiladi.

1) VP va KVP pakerlari uchun porox zaryadi oʻlchami foydalanish yoʻriqnomasida koʻrsatilgan maxsus jadvalda koʻrsatilgan paker oʻrnatish oraligʻidagi mustahkamlovchi quvurlar aylanasi va gidrostat bosimga bogʻliq holda tanlanadi. Zaryad oʻlchamini tanlashda 10% dan koʻp xatolikka yoʻl qoʻyilishi paker tanasining buzilishiga yoki shaklining oʻzgarishiga olib keladi.

2) Shu jadvalga asosan, PVR 48 portlatish pakeri sement jelonkasi uchun gidrostat bosimga qarab porox zaryadi oʻlchami tanlanadi.

3) VPSh, PVS va PVE portlatish pakerlari va mustahkamlovchi quvurlar ichki aylanasida ishlatish mumkin boʻlgan yagona EVPSh zaryadidan foydalaniladi (7 jadval).

4) Ajratuvchi koʻprik sifatida foydalaniladigan SV, VPSh va PVS portlatish pakerlari ustiga quduq tubiga tushiriladigan jelonka yordamida qoʻshimcha sement koʻprik oʻrnatish mumkin. Balandligi 2-3 m boʻlgan qoʻshimcha sement koʻpriklarini quyidagi hollarda oʻrnatish tavsiya qilinadi:

a) navbatdagi teshishdan oldin;

b) navbatdagi tuz-kislotali qayta ishlov berishdan oldin;

c) uzoq muddat (bir oydan koʻproq) oʻrnatilgan pakerga yuvish suyuqligining taʼsiri boʻlganda;

d) quvur shaklining oʻzgarishida;

e) paker oraligʻida sement qoldiqlari boʻlganda;

f) umumiy bosim (gidrostatik va presslash) VP uchun 68,6 MRa dan oshganda.

79. Mazkur hollarda barcha tipdagi portlatish pakerlarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi:

a) oldindan qolipning oʻtishi mumkinligi tekshirilmagan quduqda;

b) quduq oraligʻi paker oʻrnatish maydonlaridagi mustahkamlovchi quvurlar yuzasida sement qoldiqlari saqlanib qolganda.

80. Quduqlarga portlatish pakerlarini tushirish va ularni berilgan oraliqda oʻrnatish, pakerlardan foydalanish yoʻriqnomasidagi koʻrsatmalarga mos ravishda amalga oshiriladi. Pakerni tushirgandan soʻng quduqdan yukkoʻtargichni sekin koʻtargan holda kabelni pakerdan ajralganini tekshirib koʻriladi. Kabel ajralganiga ishonch hosil qilgach, yuk tushirish (yoki portlatish pakeri kamerasi) bilan pakerning quduqdagi aniq holati belgilanadi.

V bob. QUDUQLARDA YuZ BERADIGAN FALOKATLARNI BARTARAF QILISh VA IShLAB ChIQARIShDAGI KAMChILIKLARNI OLDINI OLISh BOʻYIChA PORTLATISh IShLARI.

11-§. Asosiy qoidalar.

81. Yuz beradigan falokatlarni bartaraf qilish va ishlab chiqarishdagi kamchiliklarni oldini olish boʻyicha quduqlarda detonatsiyalovchi shnurlar, PKOS tipidagi teshgich TDSh, TShT, TKO, TKOT tipidagi torpedalar va TRK kumulyativ quvur qirqgichdan foydalaniladi (8).

82. Quduqlarda PTU dan foydalangan holda yuz beradigan falokatlarni bartaraf qilish va ishlab chiqarishdagi kamchiliklarni oldini olish boʻyicha quyidagi ishlar bajariladi:

a) “silkitish” usuli, burab boʻshatish, uzish va kesishni boshqa usullari bilan bogʻliq holda qisilib qolgan quvurni boʻshatish (vanna, frezerlash va b. q.);

b) sinalayotgan va foydalanilayotgan quduqlarda suzgichlarni tozalash;

c) quduqda qoldirilgan metall buyumlarni parchalash;

d) quduq tubi va quvurning ichki boʻshligʻini begona buyumlardan tozalash;

e) quvur devorlaridan sement qoldiqlarini olib tashlash;

f) jeloblarni parchalash bilan burgʻ asboblarining qisilib qolishini oldini olish.

83. Quvurlarni “silkitish” usuli qisib qolish doirasi qarshisidagi quvurda yoki dolot ustida oʻrnatilgan TDSh tipli torpedani portlatish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

84. Quvurlarni burab boʻshatish usuli, qisib qolish doirasi ustida rezbali bogʻlanishga qarama-qarshi qisilib qolgan quvurlar ustida TDSh tipli torpedani portlatish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

85. Quvurlarni uzish usuli TShT tipli torpedani portlatish orqali, quvur qirqgich bilan kesish usuli esa qisib qolish doirasining usti yoki ostida oʻrnatilgan TRK uskunasi bilan bajariladi.

86. Sinalayotgan va foydalanilayotgan quduqlarda suzgichlarni tozalash ishlari TDSh tipli shnurli torpeda yordamida olib boriladi.

87. Quduqda qoldirilgan metall buyumlarni parchalash imkon qadar parchalanayotgan obyektga yaqin oʻrnatilgan TKO yoki TKOT tipli torpedalar bilan amalga oshiriladi. Parchalash quduqning tikka oʻqi boʻylab yoʻnaltirilgan kumulyativ tez oqish va portlatish zaryadining umumiy fugas harakati bilan birgalikda olib boriladi. TKO tipli torpedadan foydalanish maydoni ularni guruhlashtirish yoʻli bilan kengaytirilishi mumkin. Torpedani quduqqa tushirish va bir vaqtning oʻzida uchtagacha TKO torpedasini portlatishda GK tipli kassetali boshchalar ishlatiladi. TKO va TKOT tipli torpedalar va kassetali boshchalar quduqqa kabel yoki burgʻilash quvurida tushiriladi. Ularni burgʻilash quvurida tushirish uchun parchalanadigan metall oʻrnatishda va detonatsiya joʻshtirishda VUKG uskunasidan foydalaniladi.

88. Quduq tubini va quvur ichki boʻshligʻini begona buyumlardan tozalash ishlari imploziv tutqichlar yordamida bajariladi. Baʼzida qabul qiluvchi kameraning zichligi buzilishi portlatish patroni ishlatish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

1) Aylanasi 5 — 108 mm boʻlgan quduq tanasi va tubini tozalash uchun, hamda aylanasi 70 — 140 mm boʻlgan mustahkamlovchi, burgʻ va nasos-kompressor quvurlarini skrapdan, metall buyumlardan, shlamdan, qumli va boshqa tiqinlardan tozalash uchun KP tipli qabul qilish kamerasi bilan LIM tipli kabeldagi kichkina oʻlchamli imploziv tutqichlari ishlatiladi.

2) Sharoshka, dolot va boshqa begona buyumlarni aylanasi 170 dan 269 mm gacha boʻlgan nomustahkam quduq tanasidan chiqarish uchun quvurlarda KP tipli qabul qilish kamerasi bilan LIT tipli kabeldan foydalaniladi.

89. Quvur devorlaridan sement qoldiqlarini olib tashlash detonar shnurdan koʻp marta zaryad chiqarish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

90. Quduqlarni burgʻilashda paydo boʻlgan jeloblarni portlatib parchalash ishlari burgʻ quvurlarining qisilib qolishini oldini olish maqsadida olib boriladi. Portlatish natijasida jelob quduq tanasi aylanasigacha kengayadi; jelobni parchalash uchun TSh 84 va TShT tipli torpeda shashkalaridan tashkil topgan uzaytirilgan zaryadlardan foydalaniladi.

12-§. Ish usullari.

91. Quvur qisilib qolishini bartaraf qilish boʻyicha olib boriladigan ishlar.

1) Quvur qisilib qolishining yuqori chegarasini tutilish aniqlagichi bilan aniqlash.

2) Torpeda uzunligi butunlay qisilish doirasini berkitib qoʻyishi mumkinligida va halokat boʻlganidan oz vaqt oʻtgan hollarda “silkitish” usuli boʻyicha ish olib borish maqsadga muvofiq boʻladi. “Silkitish” usulidan foydalanish eritmaning aylanishini tiklashga ham imkon beradi. Ushbu jarayon koʻp vaqt olmaydi va muvaffaqiyatsiz natija boʻlsa ham quvurlarni qisilib qolishini bartaraf qilishdagi navbatdagi ishlarda qiyinchilik keltirmaydi.

3) “Silkitish” usulini ishlatishga toʻgʻri kelmaganda yoki imkoni boʻlmaganda, portlatish orqali quvurlarni burab boʻshatish usulidan foydalaniladi. Koʻp hollarda bu usul barcha quvurlarni burab boʻshatishni yoki aksariyat qismini sxemaga binoan tepadan pastga qarab boʻshatish amalga oshiriladi.

92. Boshqa usullar kerakli natija bermaganda, quvurni muallaq qismini boʻshatish maqsadida eng oxirgi chora-quvurlarni uzish ishi qoʻllaniladi.

1) Oʻtish tirqishi silliq quvurlarda ishlashda quduq holatida mumkin boʻlgan barcha hollarda bevosita kumulyativ quvur qirqgichlar bilan, ular boʻlmaganda esa TShT fugas torpedalaridan foydalanish mumkin.

2) Nasos-kompressor quvurlarini uzish uchun, mustahkamlovchi quvurlarni ichki sementlanishiga zarar yetkazmasdan ishlashiga imkon beradigan, uncha katta boʻlmagan VV zaryadli kumulyativ quvur qirqgichlardan foydalaniladi. Quvurlarni tekis qirqilishi nasos-kompressor quvurlarining quduqda qolgan qismini chiqarishidagi ishlarni yengillatadi.

93. Quduqlarda qoldirilgan ancha katta hajmdagi metall buyumlarni parchalash bir necha marta portlatish yoʻli amalga oshiriladi. Ish olib borish jarayonida katta zaryadli TKO torpedachini harakatga keltirish quduq tuzilish elementlariga zarar yetkazishi mumkinligini inobatga olish zarur.

94. Burgʻilash turbinasi dolotining aylanmaydigan boʻlib toʻxtab qolishida falokatni tugatish uchun burgʻilash turbinasidan uskunalarni tushirib turib, korpusda katta boʻlmagan kumulyativ torpeda portlatish mumkin.

95. Jeloblarni parchalash uchun portlatish joyi koʻtaruvchi burgʻ quvurida oʻz oʻrni boʻlgan quduq tanasi kesimi oʻlchamlari va uskunaning “davomli” maʼlumotini hisobga olgan holda tanlanadi. Jeloblarni parchalash uchun torpeda zaryadi aylanasi quduqning 0,2 dan 0,4 gacha boʻlgan oʻlchamida belgilanadi.

96. Portlatish patronini shnurli torpedaga yoki karotaj kabelga ulash yoki TShT torpedalari va TRK quvur qirqgichlarini ularga oʻrnatilgan portlatish patroni bilan karotaj kabelga ulash bevosita torpedani quduqqa tushirishdan oldin amalga oshiriladi.

97. Torpeda yoki kumulyativ quvur qirqgich ishlashdan toʻxtab qolsa, rotorni stopordan ajratish zarur. Bunda barcha ehtiyot choralariga amal qilgan holda ajratish uchun torpedani koʻtarishga harakat qilinadi.

98. Quduqlarda “silkitish” usuli bilan ish olib borishda tayyorlov jarayonidan soʻng:

a) torpedani quduq tubiga tushirish va uni barcha qisilish doiralariga qarama-qarshi belgilangan oraliqda oʻrnatish (yoki toʻxtab qolgan dolot ustida);

b) quvurlarni mumkin boʻlgan kuch bilan choʻzish;

c) torpedalarni portlatish;

d) quduqdan kabelni torpeda asosi bilan birga tortib chiqarish zarur.

99. Quduqlarda burab boʻshatish usuli bilan ish olib borishda tayyorlov jarayonidan soʻng:

a) torpedani quduq tubiga tushirib, uni berilgan oraliqda qisilgan quvurlar ulanish buramasiga qarama-qarshi yoʻnalishda oʻrnatish;

b) quvurning tepa qismi ogʻirligʻidan kelib chiqib, moʻljallangan burab boʻshatish buramasini boʻshatish;

c) quvurlarga teskari aylanmani (oʻng buramali quvurga soat stryelkasiga qarama-qarshi) 1/3 teng lekin 1/2 koʻp boʻlmagan burash vaqti bilan belgilash va rotorni toʻxtatish;

d) torpedalarni portlatish;

e) rotorni stopordan ajratish va quduqdan kabelni torpeda asosi bilan birga tortib chiqarish lozim.

100. Quvurlarni uzish ishlari olib borishda tayyorlov jarayonidan soʻng:

a) torpeda yoki kumulyativ quvur qirqgichlarni quduqqa tushirish va belgilangan oraliqda oʻrnatish (torpeda uchun imkon qadar buramaga qarama-qarshi ulash);

b) quvurlarni mumkin boʻlgan kuch bilan choʻzish;

c) torpeda yoki kumulyativ quvur qirqgichni portlatish;

d) quduqdan kabelni torpeda asosi yoki kumulyativ quvur qirqgich bilan tortib chiqarish zarur.

13-§.Yakuniy qoidalar

101. Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borish yoʻriqnomasi “Oʻzbekneftgaz” Milliy xolding kompaniyasi va Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, geologiya va kimyo sanoati xodimlari kasaba uyushmasi Kengashi bilan kelishilgan.

“O'ZBEKNEFTGAZ” MXK boshqaruv raisi U. NAZAROV

Kasaba uyushmasi Markaziy Kengashi raisi A. GʻULOMOV

1-ILOVA Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

2-ILOVA Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

3-ILOVA Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

1-Jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

Qatlam ochish uchun tavsiya qilingan otuvchi teshgichlar kompleksi.

* PKSUL, PKS, GShKT, PKO, PKOT tipli teshgichlarning bir marta teshilgandagi eng koʻp zaryadlar sonini quduqlar geologik-texnik sharoitlaridan, quvurlar va sement toshining holatidan, korpus va portlatish vositasining sifatidan kelib chiqqan holda belgilanadi.Teshgich va mustahkamlovchi quvur orasidagi tirqish minimal boʻlganida, portlovchi vositalar hamda korpusning sifatsizligida bir martada otiladigan zaryad kamaytirilishi va har bir aniq hodisalarda oʻrnatilishi zarur.

** Umumlashgan nishon 10 mm qalinlikdagi poʻlat yassi jismdan, 20 mm qalinlikdagi sement toshidan va 700 MRa qattiqlikdagi sunʼiy qumtoshdan iborat.

***Kanalning oʻrtacha aylanasi qatlamda teshilgan oʻrta integral ahamiyatli kanal aylanasi kabi belgilanadi.

2-jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

Otuvchi teshgich va mustahkamlovchi quvur devori yoki NKQ orasidagi mumkin boʻlgan eng kichik tirqish aylanasi (aylanalardagi farq).

3-jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

Bosim generator va akkumulyatorlaridan foydalanish tasnifi.

4-Jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

PGDBK-YuOM bosim generatoriga zaryad hajmini tanlash

5-Jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnoma

PGDBK — 150 bosim generatoriga zaryad hajmini tanlash

6-jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

Porox zaryadi miqdorini tanlash nomogrammasi (ADS-6)

Zaryad ogʻirligi, kg

7-jadval Quduqlarda portlatib-teshish ishlarini olib borishning texnik yoʻriqnomasiga

Portlatish pakerlaridan foydalanish tasnifi.