Mebel ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash haqida (2042-son)

16.11.2009

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MEHNAT VA AHOLINI IJTIMOIY MUHOFAZA QILISH VAZIRINING

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2009-yil 16-noyabrda 2042-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) bilan tasdiqlangan Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta koʻrib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman:

1. Mebel ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Vazir v.b. A. XAITOV

Toshkent sh.,

2009-yil 9-oktabr,

62/1-B-son

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining 2009-yil 9-oktabrdagi 62/1-B-son buyrugʻiga ILOVA

Mebel ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish

QOIDALARI

Mazkur Qoidalar mebel ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

I. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoidalar mebel ishlab chiqarish tashkilotlariga (bundan keyingi oʻrinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar, shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa meʼyoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.

II. Xavfsizlik boʻyicha umumiy talablar

1-§. Mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish

7. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:

mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma;

tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari;

mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;

ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari;

mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat) ishchi va xizmatchilar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi;

har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari.

8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq, ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud boʻlgan tashkilotda yoʻl harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yoʻl harakati xavfsizligi boʻyicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati va yoʻl harakati xavfsizligi xizmati tashkilotning mustaqil tarkibiy boʻlinmalari boʻlib, ular bevosita tashkilot rahbariga boʻysunadi.

10. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yoʻriqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.

11. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

2-§. Xodimlarga yoʻl-yoʻriq berish, oʻqitish va ularning bilimlarini sinovdan oʻtkazish ishlarini tashkil etish

12. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan oʻtkazilishi kerak.

14. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

3-§. Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari

15. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, ishchilarga taʼsir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari toʻgʻrisida toʻliq maʼlumotga ega boʻlishi lozim.

16. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim oʻlchovi natijalari, shuningdek mehnatning ogʻirligi ish joylarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiya qilish orqali tasdiqlanishi lozim.

17. Har bitta tashkilot yoki alohida ishlab chiqarish xavfli va zararli mehnat sharoitlariga ega boʻlgan kasblar, ish oʻrinlari va hududlarining sanitariya qoidalari va meʼyorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi koʻrsatilgan roʻyxatiga hamda ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik koʻrsatkichlari, mehnat jarayonining ogʻirlik koʻrsatkichlari boʻyicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega boʻlishi lozim.

4-§. Oʻta xavfli kasblar va ishlar roʻyxati

18. Tashkilot oʻta xavfli sharoitda bajariladigan kasblar va ishlar roʻyxatiga ega boʻlishi lozim. Roʻyxatda aniq texnologik jarayon, ishlab chiqarish uskunasi, ishlatiladigan xom ashyo va ishlarni amalga oshirish xususiyatlari bilan bogʻliq xavflar hisobga olinishi lozim. Roʻyxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bugʻ va suv isitish qozonlari, yuk koʻtarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sigʻimlar, elektr uskunalarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq ishlar hamda amaldagi tarmoq roʻyxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.

19. Oʻta xavfli ishlarga faqat maxsus oʻqitilgan, ushbu ishlarni bajarish huquqini beruvchi hujjatga ega boʻlgan xodimlar qoʻyiladi.

20. Barcha xodimlar oʻta xavfli ishlarni bajarish topshirigʻini olishdan oldin, mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻl-yoʻriq olishi va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini oʻzlashtirib olishi shart.

21. Oʻta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda masʼul xodim qoʻl qoʻyib rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

22. Tashkilot (sex) rahbariyati oʻta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga toʻla javobgardirlar.

23. Yangi zararli moddalar paydo boʻlishiga yoki xavfli va zararli omillar yoʻqolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar oʻzgarishlarida yoxud yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda roʻyxatlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi lozim.

5-§. Jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalarini qoʻllash

24. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va meʼyorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali taʼminlanishi lozim.

25. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil meʼyorda saqlash va boshqalar);

ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorugʻligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorugʻlik oʻrinlari, yorugʻlikdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);

shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;

mexanik va kimyoviy omillarning taʼsiridan himoya qilish vositalari.

26. Jamoaviy himoya vositalari (ventilyatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy soʻrgʻichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga taʼsir qilganda qoʻllanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.

27. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qoʻllanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.

28. Mehnat sharoiti noqulay ishlarda band boʻlgan xodimlar belgilangan normalar boʻyicha:

sut (shunga teng boshqa oziq-ovqat mahsulotlari);

davolash-profilaktika oziq-ovqati;

gazli shoʻr suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun);

maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal, boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul taʼminlanishi lozim.

29. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar, ularning qoʻllanishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati toʻgʻrisida maʼlumotlarga ega boʻlishi hamda ulardan foydalanishga oʻrgatilishi lozim.

30. Tashkilot maʼmuriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni taʼminlashi shart:

amaldagi meʼyorlar boʻyicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;

himoya vositalarini qoʻllash va toʻgʻri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni;

qoʻllanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirishni;

shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilishni (bir marta qoʻllaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).

31. Tashkilot maʼmuriyati, ishchi va xizmatchilarni maxsus kiyim, poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan mebel ishlab chiqarishda xodimlar uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy meʼyorlariga (roʻyxat raqami 1904, 2009-yil 14-fevral) muvofiq taʼminlashi shart.

6-§. Xodimlarning ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etishiga ruxsat berish

33. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 14-iyuldagi 290-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnatidan foydalanilishi taqiqlangan ogʻir ishlarning hamda zararli yoki xavfli mehnat sharoitlaridagi ishlarning roʻyxatiga muvofiq oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar ogʻir ishlarga hamda zararli va xavfli mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.

7-§. Xodimlarning sogʻligʻini nazorat qilish

35. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qoʻmitasi va vakolatli sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili dastlabki (mehnat shartnomasini tuzayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim.

36. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.

Xodimlar majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishdan boʻyin tovlashga haqli emas.

37. Ish beruvchi majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtmagan yoxud majburiy tibbiy koʻrik natijalariga koʻra tibbiy komissiyalar tomonidan berilgan tavsiyalarni bajarishdan boʻyin tovlagan shaxslarni ishdan chetlashtirishi shart. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.

38. Sogʻligʻi holatiga koʻra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan holi boʻlgan ishga oʻtkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi, ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay, ana shunday ishlarga oʻtkazishi shart.

39. Majburiy tibbiy koʻriklar tashkilotga tibbiy xizmatlar koʻrsatuvchi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan, ular boʻlmagan taqdirda esa tashkilot joylashgan yerdagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan oʻtkaziladi. Majburiy tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.

40. Tashkilot maʼmuriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qoʻmitasi majburiy tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim.

41. Davriy majburiy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi.

42. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.

8-§. Tashkilotlarning ishlab chiqarish binolari va xonalariga qoʻyiladigan talablar

43. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga mos kelishi kerak.

44. Oʻtish, chiqish yoʻllari, koridor, tambur, narvonlar turli jismlar va asbob-uskunalar bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. Evakuatsiya chiqish yoʻllarining barcha eshiklari binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha ochilishi lozim.

45. Pollar tekis, yoriqlarsiz, teshiklarsiz va shishib chiqqan joylari boʻlmasligi, SHNQ 2.03.13-24 “Pollar” talablariga muvofiq bajarilgan boʻlishi lozim.

46. Boshqarish pultlari zararli va portlash xavfi boʻlgan bugʻ, gaz va changlar ajralib, shuningdek yuqori tebranishga ega boʻlgan texnologik asbob-uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi mumkin emas.

9-§. Shamollatish va isitish tizimiga qoʻyiladigan talablar

47. Shamollatish va isitish SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq boʻlishi lozim.

48. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarida havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaN 0294-11 “Ish joylari havosidagi zararli moddalar ruxsat etilgan miqdorining gigiyena normativlari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

49. Oʻtish joylarida (galereyalarda, zinalar maydonchalarida va shunga oʻxshash) joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga oʻxshashlar), ruxsat etilgan oʻtish yoʻlkalarining enini kamaytirmasligi kerak.

50. Ish joylarida havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishlarda 21°C, oʻrta ogʻir ishlarda 17°C va ogʻir ishlarda 16°C dan past boʻlmasligi kerak.

51. Xodimlarni isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°C dan kam boʻlmasligi kerak.

52. Binolarda joylashgan ishchi joylaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha boʻlgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan koʻp boʻlmasligi kerak.

10-§. Suv taʼminoti va oqova suvlar tizimiga qoʻyiladigan talablar

53. Suv bilan taʼminlash va oqova suvlar tizimi SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” talabiga mos kelishi kerak.

54. Tashkilotni ishlab chiqarish oqova suvlari tashqi oqova suvlarga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak.

55. Tozalangan suvda zararli moddalar tarkibi sanitar normalariga asosan chegaralangan konsentratsiyasidan oshib ketishi kerak emas.

56. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun beriladigan suvning sifati texnologik talablarga mos boʻlishi kerak.

57. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlgan hollarda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim.

58. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha boʻlgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.

59. Ichimlik suvining harorati 8oC dan 20oC gacha boʻlishi kerak.

60. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va oqova suvlar tizimiga ulangan boʻlishi lozim.

61. Tashkilotda oqova suvlar tizimi yoʻq boʻlganda, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalari yoki tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmaslikka va ishlab chiqarish oqova suvlariga dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralariga ruxsat etiladi.

11-§. Yoritishga qoʻyiladigan talablar

62. Tashkilot maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sunʼiy yoritishlar SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

63. Yoritish uskunalarini oʻrnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos boʻlishi kerak.

64. Ishlab chiqarish sexlaridagi, xom ashyo omborlari va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiy yoritishga qoʻshimcha ravishda koʻchma yoritish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

65. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarini sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim.

66. Yorugʻ tushuvchi oynalarni yilda ikki martadan kam boʻlmagan holda tozalash lozim.

67. Yorugʻlik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan toʻsib qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi.

68. Yuqori xavfli xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori boʻlmagan koʻchma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Oʻta xavfli xonalarda, xonalardan tashqari, hamda uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bugʻlantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni yoritish uchun koʻchma elektr yoritqichlarni kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. Barcha koʻchma yoritqichlarni metall himoyalanish toʻri hamda shisha qalpogʻi boʻlishi kerak.

12-§. Maishiy va qoʻshimcha xonalarga, ularning soni, holati va joylashuviga qoʻyiladigan talablar

69. Har bir tashkilotda SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”ga va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qoʻshimcha xonalar boʻlishi lozim.

70. Maishiy va qoʻshimcha xonalarni (binolarni) loyihalash hamda qurish ularni ishlab chiqarish obyektlari bilan bir paytda ishga tushirish zarurligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

71. Maishiy xonalar imkon qadar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur.

72. Maxsus kiyim-kechak va badanning katta darajada ifloslanishini yuzaga keltiradigan muhitdagi ish uchastkalarida ishlovchi xodimlar uchun maxsus maishiy xonalar jihozlanishi lozim.

73. Uy va ish kiyimlari saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, yuvinish va choʻmilish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida boʻlishi lozim.

74. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning oʻlchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qoʻl yuvgichlari, isteʼmol suv taʼminoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa shu kabi qurilmalarning soni, koʻpchilikni tashkil etadigan smenada ishlovchilarning soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim.

75. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. Hojatxonalarning pollari quruq holda saqlanishi lozim.

76. Har bir yuvinish jihozi issiq va sovuq suv keladigan quvurlarga ulangan boʻlishi lozim.

77. Yuvinish xonalarida elektr quritgichlar, koʻzgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar koʻzda tutilishi lozim.

78. Maxsus kiyimni yuvish uchun tashkilotlarda kir yuvish xonalari boʻlishi lozim.

79. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish tashkilotlari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim.

III. Ishlab chiqarish (texnologik) jarayonlariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Texnologik hujjatlarda hisobga olinishi lozim boʻlgan xavfsizlik talablari

80. Yogʻochni qayta ishlash texnologik jarayonlari ushbu Qoidalarga, SanQvaM 0208-06 “Texnologik jarayonlarni tashkillashtirish sanitariya qoidalari va ishlab chiqarish jihozlariga gigiyenik talablar”ga muvofiq tashkil qilinishi va oʻtkazilishi lozim.

81. Xom ashyo va materiallarni qayta ishlash texnologik uskunaning pasportida belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

82. Avtomatik liniyalarning hamma dastgohlari, ularni yurgizish va toʻxtatish uchun alohida boshqaruv tizimlariga ega boʻlishi lozim.

83. Dastgoh va mexanizmlardagi operatsiyalarni bajarilish ketma-ketligi texnologik jarayonga muvofiq blokirovka tizimi bilan taʼminlanishi lozim. Agarda tizimda mexanizmlardan bittasi toʻxtasa, bu toʻxtovchi mexanizmdan oldingi hamma dastgoh va mexanizmlarni oʻchishi koʻzda tutilishi lozim.

84. Liniyalarga ikki tomondan xizmat koʻrsatish zarur boʻlsa, uning ustidan asosiy ish joylari hududida va liniyaning har 20 — 25 m da oʻtish koʻpriklari qoʻl tutqichlari bilan oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

2-§. Materiallar omborlariga va yuk ortish-tushirish maydonchalariga talablar

85. Tashkilot hududiga keladigan materiallar va uskunalar uchun shu maqsadga ajratilgan va tayyorlangan maxsus omborlar hamda yuk ortish-tushirish maydonchalari boʻlishi va ularning tuzilishi va joylashishi qurilish meʼyorlari va qoidalari talablariga mos boʻlishi kerak.

86. Omborlarda materiallarni taxlash usullari yoritilgan mehnat muhofazasi va yongʻin profilaktikasi boʻyicha yoʻriqnoma koʻrinarli joyga osib qoʻyiladi. Bu yoʻriqnomada ushbu omborda qanday materiallar, qancha miqdorda, qanday idishda saqlanishi mumkinligi koʻrsatilishi kerak. Koʻrinarli joylarga yuklarni joylash va ortish sxemasi osib qoʻyilishi lozim.

87. Tashkilotlardagi yuk ortish-tushirish estakadalari, maydonchalari, platformalarining pollari vagon poli yoki avtomobil kuzovi tekisligi bilan barobar boʻlishi kerak.

88. Yuk ortish maydonchasi perimetri boʻyicha (bundan yuk tashish transporti yoʻli mustasno) balandligi 30 sm li mustahkam himoyalovchi toʻsiq bilan toʻsilishi lozim.

89. Yuk ortish-tushirish maydonchalari va estakadalari tekislangan va asfaltlangan boʻlishi kerak. Uning sathi suv toʻplanmaydigan boʻlishi va qish vaqtida muntazam ravishda qor va muzdan tozalab turilishi kerak.

90. Siqilgan gaz, shu jumladan kislorod maxsus shamollatiladigan, ochiq alanga manbalaridan va payvandlash joylaridan himoyalangan, birinchi qavatda joylashgan va tashkilot hududiga alohida chiqiladigan xonaga joylashtirilishi lozim.

91. Kalsiy karbidi zaxirasi quruq, yaxshi shamollatiladigan, yonmaydigan va tashqaridan yoritiladigan xonalarda saqlanishi kerak.

92. Kalsiy karbidini yertoʻlalarda saqlash taqiqlanadi.

93. Bitta omborda kalsiy karbidi bilan birga, siqilgan gaz toʻldirilgan ballonlar, hamda kislorodli ballonlar va yonuvchi gazlar saqlanishi taqiqlanadi.

94. Kislota alohida xonada saqlanishi kerak. U xonada faqat distillangan suv boʻlishi mumkin.

3-§. Yuklarni koʻtarish va tashishda xavfsizlik talablari

95. Yuk ortish va tushirish ishlari tashkilot buyrugʻi bilan tayinlagan masʼul shaxs nazorati ostida bajarilishi shart.

96. Yuk koʻtarish-tashish uskunalarining texnik holati va toʻgʻri ishlatilishi ustidan nazorat buyruq bilan tayinlangan, maxsus oʻqitilgan, attestatsiyadan oʻtgan muhandis-texnik xodimga topshirilishi lozim.

97. Yukni iluvchilar ishi, shu ishlarni xavfsiz bajarish yoʻriqnomasiga binoan bajarilishi kerak.

98. Yuklarni koʻtarish va tashish vaqtida tugun va sirtmoqlarni toʻgʻrilash va sirpanib ketgan arqonni toʻgʻrilash taqiqlanadi. Yukni odamlar ustidan koʻtarib oʻtish taqiqlanadi.

99. Yuk koʻtarish uskunasiga koʻtarishi mumkin boʻlgan yukning ogʻirlik chegarasi, oʻtkazilgan sinovning vaqti va kelgusi sinov vaqti yozib qoʻyilishi kerak.

100. Transport vositalari oʻlchamlari va konstruksiyasi, tashiladigan yukning oʻlchamiga mos boʻlishi kerak.

101. Tashkilot ichidagi va sexdagi transport vositalaridan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxslar har kuni transport vositalarini texnik holatini tekshirib chiqishi va ishga ruxsat etilganligi toʻgʻrisida jurnalga qayd qilishlari kerak.

102. Transport vositalari harakati uchun moʻljallangan sexlarga kirish va chiqish joylarida va sexlar orasidagi texnologik oʻtish joylariga “Diqqat! Transport” ogohlantirish belgilari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

103. Tashkilot ichidagi va sexdagi yuklarni tashishga moʻljallangan transport vositalarda odam tashish taqiqlanadi.

104. Transport vositalariga yuklarni joylash sxemalari (elektr avto yuklagichlari, avtomobillari, temir yoʻl vagonlari, elektr aravachalari) tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

105. Ogʻirligi 30 kg dan ortiq boʻlgan yuklarni ortish va tushirish mexanizm yordamida amalga oshirilishi lozim.

106. Estakadada yuklarni ortish va tushirish ishlarini olib borishda, odamlarni vagonlarga kirishi uchun tirgaklar bilan toʻsilgan, oʻtish koʻprikchalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

107. Yuk koʻtarish moslamalari yuk koʻtarish yoki tashish vaqtida ularni oʻz-oʻzidan agʻdarilishini yoki ochilib ketishini oldini oluvchi qurilma bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

108. Yuk koʻtarish mashinalarining yuk ilgaklaridan yukni oʻz-oʻzidan chiqib ketishini oldini olish uchun, ular saqlash qulflari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

4-§. Yongʻin va portlash xavfsizligi talablari

109. Ishlab chiqarish jarayonlarining yongʻin va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirish, tashkillashtirish va olib borish GOST 12.1.004-91 “Yongʻin xavfsizligi. Umumiy talablari”ga, GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq taʼminlanishi lozim.

110. Ishlab chiqarishda oʻrganilmagan yongʻin va portlash xavfi va toksik xususiyatlariga ega boʻlgan moddalar va materiallarni ishlab chiqarish jarayonida qoʻllash taqiqlanadi.

111. Texnologik obyektlarning portlash xavfliligi holati yuzasidan belgilangan tartibda nazorat oʻrnatilishi lozim.

112. Texnologik jarayonlar joylashtirilgan binolar va xonalarning portlash jihatidan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq meʼyorlari”ga muvofiq har bir holat uchun alohida aniqlanishi kerak.

113. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda yongʻinlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir boʻlishi hamda atrof muhit ishlab chiqarish chiqindilari (oqova suvlari, ventilyatsiya chiqindilari va shu kabi) bilan ifloslanish ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi lozim.

114. Barcha ishlab chiqarish sexlari, xom ashyo va tayyor mahsulot omborxonalari, maʼmuriy va boshqa yordamchi binolar hamda inshootlar dastlabki yongʻinni oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

115. Ventilyatsiya tizimi yongʻindan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan boʻlishi lozim.

116. Har bir sex, uchastka, omborda mavjud meʼyorlar asosida, hududiy yongʻin xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma ishlab chiqilishi va koʻrinadigan joyga osib qoʻyilishi lozim.

117. Tashkilotlarda barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yongʻin xavfsizligiga javobgar shaxs tashkilot maʼmuriyatining buyrugʻiga asosan tayinlanishi lozim.

118. Tashkilotlarda yongʻin xavfsizligi idoralari tomonidan belgilangan meʼyorlarda yongʻinga qarshi kurashish uchun oʻt oʻchirish vositalari boʻlishi lozim.

119. Xodimlar bilan yongʻin xavfsizligi texminimumi boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazilishi va ularga tegishli yoʻl-yoʻriqlar berilishi lozim.

120. Bino va yongʻin suv manbai yoʻlaklari hamda yongʻin vositalari va uskunalariga boradigan yoʻlaklar doimo boʻsh boʻlishi kerak. Binolar oraligʻidagi yongʻinga qarshi masofa uzilmalarida materiallar, uskunalar, boʻsh idishlarni taxlash va avtomobil toʻxtash joyi uchun ishlatishga ruxsat etilmaydi.

5-§. Yogʻoch materiallardan detallarni tayyorlash

121. Yogʻoch qirindi plitalarni tayyorlash dastgohiga yuklanishi mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

122. Shponni kesuvchi qaychi stolining xavfli hududidagi pichoqning ikki tomoni qizil rangli 200 mm kengligidagi chiziq bilan belgilangan boʻlishi lozim.

123. Kengligi 70 mm dan kam shpon kesilganda shablondan foydalanish kerak.

124. Shpon pachkasini ikkinchi marta kesish uchun qaychini orasidagi oraliqdan berish taqiqlanadi.

125. Yogʻoch va yogʻoch materiallarni yuqori chastotali elektr maydonda yelimlashga texnika xavfsizligi boʻyicha, birinchi malaka guruhiga ega boʻlgan maxsus oʻqitilgan shaxslarni ishlashiga ruxsat etiladi.

126. Yuqori chastotali uskunani yoqilishi foydalanish boshqaruvida koʻrsatil-gan tartibda bajarilishi lozim. Boshqaruv pulti tomonidagi va press uskunasining oldidagi pol dielektrik gilamcha bilan toʻshalgan boʻlishi lozim.

127. Qoplangan yogʻoch qirindi yarim mahsulotlarni qirqilishi, himoyalovchi koʻzoynak va qoʻlqopda bajarilishi lozim.

128. Silliqlov dastgohlari statik elektr zaryadlar hosil etilishini oldini oluvchi moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

129. Yelim birikmalarini tayyorlovchi uchastkada ishlovchilar maxsus kiyim, rezinali etik va qoʻlqop bilan taʼminlanishi lozim.

130. Sigʻimlar, oʻlchagichlar va reaktorlar ichidagi mavjud kimyoviy ashyolarni aniq yozuv bilan belgilash lozim.

131. Ish joyiga yelimni yetkazib berish quvurlar orqali amalga oshirilishi lozim. Smenada yelimni xarajat miqdori 150 kg dan koʻp boʻlmasa, ish joyiga yopiq idishda yetkazib berilishi mumkin.

132. Detallarni yelim qoplovchi yelimlash valetslari boʻlishi lozim.

133. Yelim valetslarni yuvish uchun issiq suv qoʻllanishi lozim. Ifloslangan suvni oqovaga toʻkish taqiqlanadi. Valetslarni uzun dastakli shyotka bilan detal chiqayotgan tomonidan tozalash kerak.

6-§. Detal va mahsulotlarga ishlov berish

134. Lak quyuvchi mashinalarni yuqori, pastki va yon soʻrgʻichlarining jihozlari, lak-boʻyoq materiallarini yetkazib beruvchi tizim bilan bogʻlangan boʻlishi lozim.

135. Lak quyuvchi mashinalarining ishchi aralashmali bochkasi zich yopilgan boʻlishi lozim.

136. Lak quyuvchi mashinalarni ariqchasi, filtri va qopqoqlarini erituvchi bilan yuvish ishlari xavfsizlik texnikasi yoʻriqnomasiga muvofiq bajarilishi lozim.

137. Har xil kimyo birikmali lak-boʻyoq materiallarni ketma-ket ishlatish taqiqlanadi.

138. Lak-boʻyoq materiallari chiqindilaridan kabinadagi gidrofiltrlar vannasi va separatorlar mehnat muhofazasi yoʻriqnomasi asosida vaqti-vaqti bilan tozalanishi lozim.

139. Bosim ostida ishlaydigan boʻyash asbobi manometrga ega boʻlishi lozim.

140. Sepuvchi-pistoletlar yerga ulanishi lozim.

141. Pnevmatik lak-boʻyoq materiallarini sepuvchi va quritish kameralarini ishga tushiruvchi hamma elektr uskunalar kabinadan tashqarida joylashgan boʻlishi lozim.

142. Kabinalarning ichki devorlarini, idishni ochish va tozalash, xonalarni tozalash ishlari rangli metalldan tayyorlangan, urilganda va ishqalanganda uchqun bermaydigan asboblarda bajarilishi lozim.

143. Mahsulotlarni elektrostatik usul bilan boʻyash, maxsus mahalliy havo soʻrish moslamasi bilan jihozlangan elektroboʻyash kamerasida bajarilishi lozim.

144. Elektroboʻyash kamerasiga texnika xavfsizligi boʻyicha kamida II toifa guruhiga ega boʻlgan operator xizmat koʻrsatishi lozim.

145. Yuqori kuchlanish berilayotganda elektroboʻyash kamerasining kirish eshigi, oraliq va boshqarish pulti “Yuqori kuchlanish”, “Yoqilgan”, “Kirish mumkin emas” ogohlantirish belgilari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

146. Elektroboʻyash kamerasining blokirovka moslamasi quyidagilarni:

a) konveyer ishga tushgandan keyin 10 — 15 soniyada tovush signalini berishi;

b) oʻchirilgan ventilyator va harakatlanmayotgan konveyer vaqtida sepish tizimini ishlamasligini;

v) mahalliy havo soʻrish moslamasi oʻchirilganda yuqori kuchlanish bera olmasligini taʼminlashi lozim.

147. Qoʻlda botirish usuli bilan ishlov berilganda ishlayotganlarni qoʻli lak-boʻyoq materiallariga tegib ketmasligi uchun maxsus moslamalar qoʻllanishi lozim.

148. Poldan vannani yuqori chegarasigacha boʻlgan balandlik 800 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

149. Detallarni botirish usuli bilan ishlov berilganda, quritishni soʻrma ventilyatsiya bilan jihozlangan quritish kameralarida bajarish lozim.

150. Detallar quritilayotganda, ularni quritish asboblariga tegib ketish ehtimoli bartaraf etilishi va ularga lak-boʻyoq materiallari tegib ketishidan himoyalangan boʻlishi lozim.

151. Quritish kamerasining ventilyatsiya qurilmasi sex ventilyatsiyasi bilan bogʻlangan boʻlmasligi lozim.

152. Lak-boʻyoq materiallarni ishchi aralashmasini tayyorlash, yopiq sigʻimli mexanik aralashtiruvchi qurilmada bajarish lozim.

153. Tayyorlov boʻlimidagi statsionar sigʻimlarni atmosfera bilan ulanishi havo-quvurlari orqali bino tashqarisiga chiqarilishi lozim. Ishlab chiqarish xonalariga zararli moddalar chiqishiga, bundan tashqari asboblardan chiqqan har xil gazli va bugʻli quvurlarni umumiy bitta havo quvuriga birlashtirish ruxsat etilmaydi.

154. Lak-boʻyoq materiallarini ishchi aralashmasi tayyorlov xonasidan uskunagacha va ish joyigacha markazlashgan quvurlar orqali uzatilishi lozim. Agarda smenada 200 kg dan kam boʻlgan bir turdagi lak-boʻyoq materiali qoʻllanilsa, uchqun chiqmaydigan, sinmaydigan yopiq idishda yetkazilishi mumkin.

155. Markazlashtirilgan uzatish boʻlmaganida, lak-boʻyoq materiallarini erituvchi va suyultiruvchi qoldigʻi lak tayyorlash boʻlimiga yoki omborga qaytarilishi va yopiq idishga toʻkilishi lozim.

156. Lak-boʻyoq materiallari ishchi aralashmasini uskuna va ish joyiga yetkazib beruvchi quvurlarining alohida boʻlimlarida nosozlik boʻlganida yopish uchun tiqin moslamalariga ega boʻlishi lozim.

157. Lak-boʻyoq materiallari ishchi aralashmasini yetkazib beruvchi quvurlar maishiy, maʼmuriy, idoraviy va yordamchi xonalardan, bundan tashqari eshik va oyna oʻymalari orqali oʻtmasligi lozim.

158. Joʻmraklar, ventillar, nazorat-oʻlchov asboblari, koʻrish oynalari va boshqalar poldan 1,5 m dan oshmagan balandlikda va sozlash uchun qulay boʻlishi lozim. Ventil va joʻmraklar 1,5 m dan balandlikda joylashgan boʻlsa, poldan turib boshqarish qurilmasi bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

159. Ishlov berish sexining pollari smenada kamida 2-marta nam usulda yoki chang tozalagichlar bilan tozalanishi lozim.

160. Lak-boʻyoq materiallari ishchi birikmalarini tayyorlashda, bundan tashqari qoplama sirtini boʻyash, quritish va sayqal berish jarayonini bajarishda ishlab chiqarish xonasida kamida ikki odam boʻlishi lozim.

161. Ishlov beruvchi materiallar komponentlari yengil yonadigan suyuqliklar va yonuvchi suyuqliklar omborida saqlanishi lozim.

162. Ishlov beruvchi materiallar komponentlari sigʻimlarini tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Sigʻimlar tashish vaqtida yerlanishi lozim.

163. Materiallar solingan bochkalarni qoʻlda ikki qavatdan ortiq joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bochkalarni mexanizatsiya yordamida joylashtirishda uch qavatdan yuqori boʻlmasligi lozim. Bochkalarni tashish uchun yoʻlaklarning kengligi 1,8 m dan, shtabel va tokchalar orasidagi yoʻlaklar kengligi esa 1 m dan kam boʻlmasligi lozim.

164. Poliefir laklar komponentlarini (tezlashtiruvchi asosli) tashish va saqlash boshqa materiallardan alohida boʻlishi lozim.

165. Ishlov beriladigan materiallar komponenti solingan idishga quyosh nurlari tushmasligi lozim.

166. Ombor xonalari xizmat koʻrsatuvchi xodimga sogʻlom mehnat sharoitlarini yaratish uchun ventilyatsiya qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

167. Oʻchiruvchi, elektr uzgich va elektroqutilar ombordan tashqariga chiqishda joylashgan boʻlishi lozim.

168. Lak-boʻyoq materiallari va uning komponentlari, erituvchi va suyultiruvchi materiallardan boʻshagan idish (bochka, bidon idish) material qoldiqlaridan tozalanib, tiqin bilan yopilishi va maxsus maydonlarda saqlanishi lozim.

169. Lak-boʻyoq yuzalari qoplamasini sayqal qiluvchi silliqlash va sayqallash dastgohlaridan alohida, bir-biriga qoʻshilmagan aspiratsion qurilma orqali changni chiqarish lozim.

170. Statik elektr hosil qiluvchi uskuna va moslamalarda, uni hosil boʻlishini oldini olish uchun qurilma va tadbirlar koʻzda tutilishi lozim.

7-§. Mebelni yumshoq jihozlarini tayyorlash

171. Mato va bichimlarni tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim.

172. Bichish stollari materiallar oʻramini koʻtarish uchun qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

173. Materialni kesish joyi mahalliy havo soʻrish uskunasi va chiqindi uchun idishlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

174. Igna bilan ishlovchi xodimlar barmoq oʻlchamiga toʻgʻri keluvchi angishvona bilan taʼminlanishi lozim.

175. Sim oʻramlarini koʻtarish va tashish mexanizatsiyalashgan boʻlishi lozim. Sim oʻramini yechish va simni dastgohga uzatish hududi toʻsilgan boʻlishi lozim.

176. Simni kesganda yoki uzganda yopiq himoya koʻzoynaklari ishlatilishi lozim. Prujina maxsus idishga joylanishi lozim.

177. Konveyerda qoliplash ishlari qoʻl pnevmo va elektr asbobi yordamida bajarilishi lozim.

178. Mixlar konveyerga berilishidan oldin galtovka barabanlarida ishlov berilgan boʻlishi lozim.

179. Porolonni payvandlash va yelimlash alohida xonada bajarilishi lozim. Porolonni yopishtiruvchi dastgohlar mahalliy havo soʻrish uskunasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

8-§. Xavfli va zararli ishlab chiqarish gazlaridan himoyalanish talablari

180. Ishlov berish hududi ichidan chang va aerozollarni soʻrib, ishlab chiqarish xonalariga qayta tozalangan havoni berish moslamasi havoni tozalanishini sanitar meʼyorlariga muvofiq taʼminlashi lozim.

181. Qizdiruvchi va quritish pechlaridan issiq gazlar xonalarga chiqmasligi lozim.

182. Quritish uskunasi toʻla zich yopilishiga erishilmasa, uni toʻldirish va boʻshatish uchastkasi issiq gazlarni chiqarish uchun qurilmalar bilan taʼminlanishi lozim.

IV. Ishlab chiqarish uskunasiga qoʻyilgan talablar

1-§. Ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan umumiy talablar

183. Barcha qoʻzgʻalmas uskunalar, agregat va dastgohlar ishlab chiqargan zavod koʻrsatmasiga binoan mustahkam asoslarga va poydevorlarga oʻrnatilishi lozim.

184. Barcha aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlar (vallarning chiqib turgan uchlari, harakat uzatuvchi tasmalar va boshqalar) toʻsilgan boʻlishlari kerak.

185. Toʻsiqlar mustahkam, yengil, ishonchli ravishda mahkamlangan boʻlishi va qisib qoluvchi tirqishlari, kesib oluvchi va oʻtkir burchaklari boʻlmasligi kerak.

186. Ogʻirligi 5 kg dan ortiq boʻlgan toʻsiqlar ushlash uchun qulay dastaklarga ega boʻlishi kerak.

187. Oʻzidan changli havo chiqaruvchi ishlab chiqarish uskunalari zichlab berkitilishi va chang havoni soʻrish moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

188. Yangi oʻrnatilgan yoki kapital sozlashdan chiqqan uskunalarni xavfsizlik texnikasi muhandisi ishtirokida dalolatnoma tuzilgandan keyin ishlatishga ruxsat berilishi lozim.

189. Mashinani sozlash, tozalash, moylash va kamchiliklarini bartaraf qilish bilan bogʻliq boʻlgan barcha ishlarni bajarish elektr taʼminotidan uzib qoʻyilgan, butunlay harakatdan toʻxtagan va ogohlantiruvchi belgi osib qoʻyilgan holatda bajarilishi lozim. Mashinani yurgizish belgini osib qoʻygan shaxs tomonidan amalga oshirilishi kerak.

190. Toʻsiqlarning va himoyalovchi moslamalarning hamda asboblarning sozligi sex (boʻlinma) rahbariyati tomonidan muntazam tekshirib turilishi kerak.

191. Montaj va demontaj vaqtida qoʻllanadigan tagliklar va koʻtarish mexanizmlari ish boshlashdan avval sinab koʻrilishi kerak.

192. Ishlab chiqarish uskunalaridan foydalanishda:

a) mexanizatsiyalash, avtomatlashtirish va masofadan boshqarishni qoʻllash;

v) ergonomik talablarni qoʻllash;

g) foydalanish, taʼmirlash, yigʻish, transportda tashish va saqlash boʻyicha xavfsizlik talablariga amal qilish lozim.

193. Ishlab chiqarish uskunasini tozalash ishlari maxsus asboblar yordamida (shyotka, qirgʻich, ilmoq va boshqalar) amalga oshirilishi lozim. Ishlab turgan uskunada tozalash va yigʻishtirish ishlarini bajarish taqiqlanadi.

194. Uskuna ishlab turgan vaqtda uning harakatlanuvchi qismlarini qoʻlda moylash taqiqlanadi.

2-§. Ishlab chiqarish uskunasini joylashtirishdagi xavfsizlik talablari

195. Ishlab chiqarish xonalarida va ish joylarida ishlab chiqarish uskunalarini joylashtirilishi xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun xavf tugʻdirmaydigan boʻlishi lozim.

196. Sexda oʻtish yoʻlaklari kengligi quyidagidan kam boʻlmasligi lozim:

a) magistral oʻtish yoʻlaklari — 1,5 m;

b) uskunalar oraligʻidagi oʻtish yoʻlakchalari — 1,2 m;

v) devorlar va uskunalar oraligʻidagi oʻtish yoʻlaklari — 1,0 m;

g) uskunaga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun moʻljallangan oʻtish yoʻlaklari — 0,7 m.

197. Ishlab chiqarish binolari, galereya, tunellar va estakadalarda konveyerlar tuzilmasi va joylashtirilishi GOST 12.2.022-80 “Konveyerlar. Xavfsizlik umumiy talablari”ga muvofiq boʻlishi lozim.

198. Oʻtish yoʻllarining bir tomonida joylashgan ish joylaridagi oʻtish yoʻlakchalarining kengligi 0.75 m dan va oʻtish yoʻlining ikki tomonida joylashgan ish joylaridagi oʻtish yoʻllarining kengligi esa 1,5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

199. Konveyerlarga xizmat koʻrsatish uchun oʻtish yoʻlaklari kengligi quyidagilardan kam boʻlmasligi lozim:

a) bir tomondan xizmat koʻrsatiladigan konveyer uchun — 0,7 m;

b) parallel joylashgan konveyerlar oraligʻida — 1,0 m;

v) qattiq yoki toʻrsimon toʻsiqlar bilan butun trassa boʻyicha yopilgan parallel joylashtirilgan konveyerlar oraligʻi — 0,7 m;

g) konveyerlar oraligʻida joylashgan oʻtish yoʻlaklaridagi ustunlar boʻlganda ustun va konveyer oraligʻi — 0,6 m;

d) ikki tomondan xizmat koʻrsatiladigan parallel joylashtirilgan plastinasimon konveyer oraligʻi — 1,2 m;

e) yuk yuklovchi yoki tushiruvchi qurilmalar ustidan oʻtuvchi konveyer trassa uchastkalari ikki tomonida — 1 m;

200. Konveyer boʻylab oʻtish yoʻlagini balandligi quyidagidan kam boʻlmasligi lozim:

a) ishlab chiqarish xonalarida — 2,2 m;

b) galereya, tunnel va estakadalarda — 1,8 m.

201. Ishlaganda chang chiqaruvchi (maydalash, elash, transport va boshqa) uskuna zich yopilgan boʻlishi lozim. Chang chiqaruvchi uskunani zich yopish uchun moʻljallangan qoplamalar aspiratsiya tizimiga ulangan boʻlishi lozim.

202. Gaz-chang ushlovchi qurilmalardan foydalanishda amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga rioya etish lozim.

203. Bosim ostida ishlovchi qurilma, moslama hamda ularni taʼmirlash va foydalanish amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

204. Ishchi bosimi 0,07 MPa (0,7 kgs/sm2)dan yuqori boʻlgan bugʻ qozonlari, bugʻ isitgichlari, ekonomayzerlari va suv harorati 1150 S dan yuqori boʻlgan suv isitish qozonlarining tuzilishi, joylashtirilishi va ulardan foydalanish, amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

205. Quvvati 14kW va yuqori boʻlgan statsionar va porshenli kompressorlar, shuningdek 0,2 dan 40 MPa gacha bosimli havo va inert gazlarda ishlovchi, havo uzatish va gaz uzatishlarni joylashtirish va foydalanish amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

3-§. Yogʻochni qayta ishlab chiqarish uskunasi

206. Yogʻochga qayta ishlov beruvchi asbobni kesuvchi qismining (arra pichoq, freza va boshqa) hududida blokirovka qilingan qoʻzgʻalmas toʻsiq boʻlishi lozim.

207. Disk va lenta arrada bitta tishi singan boʻlsa ham foydalanish taqiqlanadi. Rama arralarini ketma-ket ikkita tishi singan boʻlsa foydalanishga ruxsat etilmaydi.

208. Yogʻoch arralovchi ramaga 70 mm dan kichik kenglikdagi arra qoʻyilishiga ruxsat etilmaydi. Disk arralarining va arra polotnosining yon tomondagi yuzasi tekis va yoriqsiz boʻlishi lozim.

209. Koʻp shpindelli parmalash dastgohlarida parmaning toʻsiqlaridan asbobning ishchi qismi koʻrinadigan boʻlishi lozim.

210. Uzatish mexanizmlarini yuboruvchi qismlari (valetslar, zanjirlar, itaruvchi tirgovichlar, gusenitsalar, ushlab oluvchilar, siquvchilar) ishonchli ushlab qolish va siqishni taʼminlashi kerak.

211. Frezer, fugoval, lentali arra, dumaloq arra, murakkab va boshqa yogʻochga qayta ishlov beruvchi dastgohlari mexanik uzatkichga ega boʻlmasa, avto uzatuvchi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

212. Detallar qirqimi 40 x 40 mm dan kam boʻlganda maxsus moslamasiz frezerlash taqiqlanadi.

213. Hamma uzatish mexanizmlari himoya moslamalari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

214. Dastgohni harakatlanuvchi qismlari (karetka, aravacha, salazka, ramka, stolni supporti) belgilangan chegaradan chiqib ketmasligi uchun unda tirgovuchlari yoki harakatini chegaralovchi oʻchirgichlari boʻlishi lozim.

215. Dastgoh va andozalarda detallarga ishlov berilganida, ular ishonchli qisish va ushlagichlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

216. Mexanik uzatishi bor frezer dastgohlar, shu jumladan karusel-frezer va nusxalovchi frezer andozalarni stolga qotirish uchun moslamalar bilan jihozlangan boʻlishi, andozalar oʻz navbatida ishlov berilayotgan detallarni ishonchli mahkamlanishini taʼminlashi lozim.

217. Stollar, yoʻnaltiruvchi lineykalar va andozalarning ish yuzalari oʻyilgan, yorilgan va boshqa nuqsonlarsiz boʻlishi lozim.

218. Dastgoh bir nechta kesuvchi asboblarga ega boʻlsa, shulardan faqat bitta asbob ishlashini taʼminlash uchun moslama qoʻllanishi lozim.

219. Ishchi vallarini va shpindellarini qotiradigan gaykaning yoʻnalishi, kesuvchi asbobning aylanishiga teskari boʻlishi lozim.

220. Yogʻochga ishlov beruvchi uskunaning elektryurgizgichlari va elektroapparatlari, uskuna qaysi sexda ishlatilishiga bogʻliq ravishda portlashdan himoyalangan yoki yopiq ishlangan boʻlishi lozim.

4-§. Puliverizatsiya kabinalari

221. Puliverizatsiya kabinalari gidrofiltrlar (lak-boʻyoq ashyolari, changlangan zarrachalarini tutishni taʼminlovchi suv toʻsiqlari) va lak-boʻyoq ashyolarini suvdan ajratuvchi separatorlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

222. Kabinalarni ichki oʻlchamlari, ishlov berilayotgan mahsulotni kabina devorlariga tegmasdan, aylantirish imkoniyatini beradigan boʻlishi lozim.

223. Kabina mayda sepuvchi pistoletlarni osib qoʻyish uchun moslamalar bilan taʼminlangan boʻlishi, shuningdek mayda sepuvchi pistoletlar yerga ulangan boʻlishi lozim.

224. Havo va lak-boʻyoq shlangalarining ulangan joylari, ishchi bosimdan chiqib ketmasligi uchun xomutlar bilan mahkamlangan boʻlishi lozim.

225. Bosim ostida ishlovchi boʻyash uskunasi manom bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

226. Mayda sepuvchi qoʻl pistoleti bilan ishlayotgan ishchining ish joyi kabina tashqarisidagi ochiq oʻymali havo soʻrish tuynuklari qarshisida boʻlishi lozim.

227. Laklash ishlarini bajarish kabinalari, lak qilinayotgan buyumni koʻchirish uchun maxsus qurilmalar (yopiq xilli-aravalar, aylanma stollar, oʻtib ketuvchi xildagi transportyorlar) bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

228. Hamma ishga tushiruvchi elektr qurilmalar (oʻchiruvchi tugma) puliverizatsiya kabinasidan tashqarida oʻrnatilishi lozim.

229. Puliverizatsiya kabinasidan ifloslangan havoni chiqarilib yuborilishi, statik elektr yigʻilishini oldini oluvchi tozalash uslubi yordamida bajarilishi lozim.

230. Bitta kabinada nitrotsellyuloza va poliefir laklari bilan laklash ishlarini olib borish taqiqlanadi.

231. Puliverizatsiya kabinalarining va uskunaning ichki yuzalari shunday bajarilgan boʻlishi kerakki, lak-boʻyoq ashyolaridan ularni osonlik bilan tozalashga imkoniyat boʻlishi lozim.

5-§. Quritish kameralari

232. Quritish kameralari toʻsigʻining konstruksiyasi (devor, eshiklar) ishlab chiqarish xonalaridan zararli moddalarni (toksik, portlashga xavfli) ajralib chiqishini oldini olishi lozim.

233. Isitish kameralari ichida joylashgan isitish asboblari, quritilayotgan buyumlar yuzasi ustidan tomayotgan lak-boʻyoq ashyolari tomchilari tushishidan himoyalangan boʻlishi lozim.

234. Isitish asboblarini joylashishi shunday boʻlishi kerakki, quritilayotgan buyumlarga tegib ketishi bartaraf etilgan boʻlishi lozim.

235. Quritish kameralarida elektr isituvchi isitish asboblar ishlatilganda harorati 250o S — 350o S va undan yuqori boʻlganda, quritish jarayonlarini boshqarilishi avtomatik tarzda amalga oshirilib, xavfli portlash gaz miqdorlari hosil boʻlishi ehtimolini istisno qilishi lozim.

236. Termoradiatsiya kameralaridagi mahsulotlarni issiqlik haroratini tekshirilishi masofadan amalga oshirilishi lozim.

237. Buyumlarni quritish kamerasidan chiqayotgan harorat 350 S dan baland boʻlmasligi lozim.

238. Hamma quritish kameralari uchun sex ventilyatsiya tizimi bilan bogʻlanmagan, alohida ventilyatsiya tizimi boʻlishi kerak.

239. Ventilyatsiya qurilmasining ishlashi, quritish kameralari ichidagi bosimni quritish qurilmalari oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalaridagi bosimdan past boʻlishini taʼminlanishi lozim.

240. Quritish kameralarning ventilyatsiya qurilmalarining havo quvurlarida, yongʻinni tarqalishini oldini olish uchun oʻtni toʻsuvchi moslamalar (havo zanjirlari, toʻsiqlar, membranalar) oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

6-§. Yelimlovchi valetslar

241. Yelimlovchi valetslarni aylanish tezligi shunday boʻlishi kerakki, yelim sachramasligi lozim.

242. Valetslarga materialni uzatish tomonidan shunday qurilma koʻzda tutilishi kerakki, valetslar ichiga ishchining qoʻli kirib ketmasligi lozim.

243. Tepadagi va pastdagi togʻora konstruksiyasi, uni osonlik bilan yuvilishi va tozalanishini taʼminlashi lozim.

244. Valetslar tozalanayotgan vaqtda qoʻl bilan shamollatish imkonini beruvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

7-§. Fanerlash uchun gidravlik presslar

245. Gidravlik press nasosi ruxsat etilgan bosimga sozlangan va saqlagich klapani bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

246. Gidravlik presslar avtomatik harakatlanuvchi pardalari (toʻsiqlar), havo soʻrish tizimi va press plitalari bilan blokirovka qilinib, presslash (plitalar siqilganda) paytida hosil boʻlayotgan gazlar soʻrib olinayotganda, ishchini qoʻli kirib ketishi oldi olingan boʻlishi lozim.

247. Boshqarish qutisiga gidravlik bosimni, plitaning haroratini, har xil qalinlikdagi fanerlarni ushlab turish vaqtini koʻrsatuvchi nazorat asboblari oʻrnatilishi lozim.

248. Bugʻ taqsimlovchi kolonkalar, egiluvchan va qattiq trubkalar butun kengligi va balandligi boʻyicha yaxlit toʻsiqlar bilan toʻsilgan boʻlishi lozim.

8-§. Uskuna ishchi qismlari, yordamchi va uzatish mexanizmlari

249. Uskuna ishchi qismlari, yordamchi va uzatish mexanizmlari mashinada shunday joylashtirilgan boʻlishi kerakki, uskunada ishlashda, uni taʼmirlashda, sozlashda va tozalashdagi qulaylik va mehnat sharoiti xavfsizligi taʼminlanishi lozim.

250. Material va xom ashyoni uzatish, yarim tayyor mahsulotlarni quyish, tayyor mahsulotni yechish, chiqindilarni olish mexanizatsiyalashgan yoki eng kam qoʻl mehnati sarflanadigan va xavfsiz mehnat sharoiti yaratilgan boʻlishi lozim.

251. Quvurlarga havoni uzatish uchun shlanglar, elektr kabellar, ventilyatsiya qurilmalari mashinaga xizmat koʻrsatishda xalaqit bermasligi lozim.

252. Buyurtmachi talabiga binoan maxsus uskuna, ogʻir yarim mahsulotlarni (16 kg dan ortiq), asboblarni va moslamalarni uskunaga oʻrnatish uchun yakka tartibdagi koʻtarish qurilmasiga ega boʻlishi lozim. Koʻtarish qurilmasi yukni har qanday holatda elektr energiya, suyuqlik yoki havo berilishi toʻxtatilganda ham ushlab turishini taʼminlashi lozim.

253. Gidravlik, pnevmatik va elektrlashgan ushlab turuvchi moslamalar, ishlov berilayotgan detalni otilib ketishini oldini olish uchun, havo, suyuqlik, elektr toki berilishi birdaniga pasayganda yoki toʻxtatilganida, dastgoh ishini avtomatik tarzda toʻxtatuvchi blokirovka qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

254. Ushlab qolish moslamalari uskunani ishga tushirish knopkalari (tugmalari) bilan shunday blokirovka qilingan boʻlishi kerakki, detal mahkamlanmagan boʻlsa, dastgohni yoqishga imkoniyat boʻlmasligi lozim.

255. Pnevmatik, gidravlik va elektrlashgan ushlab turuvchi moslamalarni boshqarish organlari shunday joylashgan va oʻrnatilgan boʻlishi kerakki, ularni bexosdan yoqilib yoki oʻchirilib ketishi bartaraf etilgan boʻlishi lozim.

256. Boshqaruv organlari qoʻllanishi aniq va tushunarli yozuv yoki belgiga ega boʻlishi lozim.

257. Detallarni oʻrnatilishi, qotirilishi va yechilishi qoʻlda bajarilganda moslamalar konstruksiyasi, koʻrsatilayotgan amaliyot toʻliq xavfsiz bajarilishini taʼminlab, dastgohdan qirindini bemalol chiqib ketishi va qulay tozalanishini taʼminlashi lozim.

258. Mexanizm va ishchi organlarining toʻsiqlari ochiluvchi, suriluvchi yoki yechiluvchi boʻlishi lozim. Asbob-uskunaning harakatlanayotgan qismlari yaxlit materialdan yoki panjara shaklida yoki ishchini xavfli hududga kirib qolishini oldini oluvchi, toʻrsimon oʻlchamli toʻsiq shaklida bajarilgan boʻlishi lozim.

259. Mexanizmlarni ishqalanayotgan qismlarini moylash uchun asbob-uskunani xavfsizlik talablari va xizmat koʻrsatishni qulayligini hisobga oluvchi uslubiyat boʻlishi lozim. Moyni oxirgi nuqtasiga (moylanayotgan joylarga) yetib borishini tekshirish imkoniyati nazarda tutilishi lozim.

260. Mashinadagi moylagichlarni mahkamlanishi ishonchli boʻlib, oʻrnatilgan joyida unga bemalol xizmat koʻrsata olish imkoniyati boʻlishi lozim.

9-§. Elektr asbob-uskunalarga qoʻyiladigan talablar

261. Hamma elektr asbob-uskunalardan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

262. Elektr apparatlar va tok uzatuvchi qismlar dastgohning korpusi yoki har tomondan yopiq maxsus javon qoplama va shunga oʻxshash joylarda izolyatsiya qilingan va berkitilgan boʻlishi lozim. Dastgohlar javon eshikchalari oʻchiruvchi moslama bilan shunday blokirovka qilingan boʻlishi lozimki, yoqilgan holatida eshikcha (qoplama)ni ochish imkoniyati boʻlmasligi lozim, ochiq eshikcha (qoplama)da oʻchiruvchi moslamani yoqish iloji boʻlmasligi lozim.

263. Blokirovka qurilmalari malakali elektrotexnik xodimlarga kuchlanish ostidagi apparaturani koʻzdan kechirishga imkoniyat berib, eshikchalar yopilganidan keyin qurilmalar yana oʻz holiga kelishini taʼminlashi lozim.

264. Elektr apparatlar va elektr simlar kerosin, moy, sovituvchi suyuqliklar, qirindi, chang va mexanik nuqson yetkazishdan saqlangan boʻlishi lozim.

265. 36V yuqori kuchlanishda ishlaydigan javon va boshqaruv pultlari tashqarisida qoʻyiladigan elektr uskunaning konstruksiyasi va joylashuvi uning tok uzatuvchi qismlariga bexosdan tegib ketish ehtimolidan holi boʻlishi, bundan tashqari bu qismlarga qirindi yoki boshqa jismlarni tegishida oʻz-oʻzidan ishlab ketish ehtimoli istisno boʻlishi lozim.

10-§. Ish joylariga xavfsizlik talablari

266. Ish joylari koʻtarish mexanizmlari yordamida tashilayotgan yuklarni koʻchirish hududidan tashqarida boʻlishi, moslama va asboblarni saqlash uchun javonlar yoki shkaflar bilan jihozlanishi lozim.

267. Bir turdagi mayda buyumlar, yarim tayyor mahsulot va ishlab chiqarish chiqindilarini sexda taxlash va transportda tashish idishlarda bajarilishi lozim.

268. Uskuna, dastgoh va mexanizmlarda begona narsalar boʻlmasligi lozim.

269. Buyumni tozalash maxsus ajratilgan aspiratsion tizim bilan jihozlangan joylarda bajarilishi lozim.

270. Pult yoki boshqaruv qutisi oldidagi doimiy ish joyida sozlanuvchi (burilish hisobiga, gorizontal va vertikal yoʻnalish boʻyicha sozlanuvchi) oʻrindiq boʻlishi va u amaldagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

271. Kamera yoki quduqdagi ishlar yuqori xavfli ishlarga tenglashtiriladi va ularga naryad-ruxsatnoma berilishi lozim. Bunda quyidagi ehtiyotkorlik choralariga:

a) ish ikki ishlovchidan kam boʻlmagan holda bajarilishi, bunda biri tepada turib quduqqa yoki kameraga tushgan ishchi ish xavfsizligini kuzatib borishi;

b) ishchi quduqqa yoki kameraga tushishidan oldin, unda gazlar mavjudligi tekshirilishi;

v) gaz toʻla chiqmasdan ishchini quduq yoki kameraga tushishining taqiqlanishi;

g) ishchini quduqqa yoki kameraga tushishi faqat himoyalovchi kamar, xavfsizlikni taʼminlovchi uzunligi quduq chuqurligidan 2 m dan uzunroq boʻlgan arqon va quduqdan 2 m yoniga chiquvchi izolyatsiyalangan shlangli gaz niqobi boʻlishi lozim.

11-§. Zararli omillar taʼsir darajasini amaldagi belgilangan meʼyorlar miqdorigacha kamayishini taʼminlash

272. Ishlovchilarga zararli taʼsirdagi shovqin va tebranishni taʼsirini bartaraf etish maqsadida quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish kerak:

shovqin va tebranishni hosil qiluvchi uskunani almashtirish imkonini beruvchi texnologik jarayonga oʻzgartirish yoki shovqin va tebranish yutuvchi tuzilmalarni qoʻllash;

statsionar oʻrnatilgan mashinalar va mexanizmlar ostidagi fundamentga tebranish tutuvchi oraliq qistirmalarni joylashtirish;

agregatlar uchun shovqin tutuvchi yoki uni alohida qismlarini qoʻllash, tebranayotgan sirtni tebranish tutuvchi yuqori ichki ishqalanish materiallari (bitum shimdirilgan ruberoid, maxsus plastmassa va mastikalar) bilan qoplash;

temir qismlarni plastmassa detallariga oʻzgartirish, xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun shovqin tutuvchi kabinalarni jihozlash;

agregatlarni chiqarish va soʻrish teshigiga shovqin pasaytirgichlarni oʻrnatish, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar (balka, ferma)ga turli shovqin yutuvchi materiallar bilan ishlov berish;

xonalar devori ichki sirtini shovqin yutuvchi materiallar bilan qoplash;

qoʻl pnevmatik asbobida ishlashda himoya qoʻlqoplarini qoʻllash.

mashinalarda shovqin manbaini pasaytiruvchi texnik vositalar;

ish joylarida tovush bosimi darajasi meʼyorlardan oshmaydigan texnologik jarayonlarini qoʻllash;

shovqinli mashinalarni masofadan boshqarish;

yakka tartibda himoyalanish vositalarini qoʻllash;

tashkiliy tadbirlarni (ish va dam olish ratsional rejimini tanlash, shovqin sharoitida taʼsir vaqtini qisqartirish va boshqa tadbirlar) amalga oshirish.

273. Tovush darajasi 85 dBA dan yuqori hududlarga, koʻrsatuvchi xavfsizlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Ushbu hududlarda yakka tartibda himoyalanish vositalarisiz ishlash taqiqlanadi.

274. Ishlovchi qoʻlida tebranish hosil qiluvchi asbob, mexanizm va uskunalar normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

V. Taʼmirlash ishlarini bajarishda mehnat xavfsizligi talablari

1-§. Taʼmirlash ishlarini tashkil etishda xavfsizlik talablari

275. Tashkilot hududida ishlab chiqarishni (sex) yoki sexda qurilma, agregat, ayrim asbob-uskunalarni taʼmirlashga toʻxtatish uchun tashkilot (sex) boʻyicha buyruq (farmoyish) chiqarilishi lozim. Buyruqda pudratchilardan bevosita ish rahbari, shuningdek koʻrsatilgan ishlarga uskunalar va obyektni toʻliq tayyorlash, ishlarni xavfsiz amalga oshirish va pudratchilar yoki buyurtmachining taʼmirlash xizmati bilan tezkor aloqalar uchun javobgar shaxslar hamda tegishli chora-tadbirlar belgilanadi.

276. Barcha uskunalarda tashkilot bosh muhandisi tasdiqlagan jadval boʻyicha belgilangan muddatlarda rejali taʼmirlash ishlari oʻtkaziladi.

277. Taʼmirlash ishlarida band boʻlgan pudratchining barcha xodimlari taʼmirlash ishlari boshlanishidan oldin, ushbu sexda ishlarni xavfsiz olib borish uchun xodimlar xavfsizlik texnikasi boʻyicha kirish yoʻriqnomasidan oʻtkazilishi lozim. Yoʻriqnomadan oʻtkazish ishlari buyurtmachi tomonidan amalga oshiriladi.

278. Rejalashtirilgan ishlarni bajarishdan oldin mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomadan oʻtkazish ishlari pudratchi tashkilot tomonidan oʻtkazilishi lozim.

279. Pudratchi ishlayotgan hududda buyurtmachi tomonidan zararli va yonish xavfi boʻlgan moddalarni paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan meʼyoriy sanitariya-gigiyenik sharoitlar yaratilishi kerak.

280. Asbob-uskuna va kommunikatsiyalarda taʼmirlash ishlarini amalga oshirishdan oldin, quyidagilar bajarilishi lozim:

a) elektr energiya taʼminotidan oʻchirish;

b) asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni texnologik muhit qoldiqlaridan, asbob-uskunani zararli, zaharli va yonuvchi gaz mahsulotlaridan boʻshatish;

v) taʼmirlanadigan asbob-uskuna, kommunikatsiya, quduq va oʻralardagi inert, yonuvchi, zaharli gazlar va kislorod miqdorini tegishli tahlillarini oʻtkazish yoʻli bilan tekshirish.

281. Balandlikdagi ishlarda faqat tayanch yoki rezinali qoplamalar bilan taʼminlangan soz narvonlardan foydalanish lozim.

282. Tashkilot hududida qazish ishlarini bajarishda buyurtmachi pudratchiga naryad-ruxsatnoma bilan birga tegishli sex va xizmatlar bilan kelishilgan ruxsatnomani yozma tarzda topshirishi kerak.

283. Pudratchining ehtiyojlari uchun elektr energiyani ulash, shuningdek ish tugaganidan keyin uzish, sex boshligʻining ruxsati boʻyicha buyurtmachining bosh energetik xizmati tomonidan bajariladi.

284. Taʼmirlash ishlari tugallanganidan soʻng asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni qabul qilish dalolatnomasi ikki tomonlama imzolanib, ushbu asbob-uskuna va kommunikatsiyalarni ishga tushirish haqida farmoyish chiqqandan soʻng, foydalanishga qabul qilinishi lozim.

2-§. Uskuna va moslamani taʼmirlashga topshirish va uni foydalanishga qabul qilish tartibi

285. Bajariladigan ish xususiyatiga muvofiq soz asbob va moslamalar jamlamasi bilan taʼminlanishi lozim.

286. Asbob va moslamalar holati bir oyda bir martadan kam boʻlmagan davrda tekshirilishi lozim.

287. Texnik xizmat koʻrsatish, davriy va kapital taʼmir boʻyicha ishlarni bajarish tartibida, ishlab chiqaruvchi — zavod tasdiqlagan taʼmirlash va foydalanish hujjatida belgilangan zarur ish hajmini koʻrsatish lozim.

288. Texnologik uskuna taʼmirlangandan soʻng sinovdan oʻtkazilishi va ishlatib koʻrilishi zarur.

289. Ishlatib koʻrish uchun mexanizmlarni yoqishdan oldin, ularni tarmoqlari toʻgʻri yigʻilganligiga, begona jismlar yoʻqligiga, havo uzatish pnevmatik tizimi toʻgʻri ulanganligi va mustahkam qotirilganligiga ishonch hosil qilish lozim.

290. Agregatni harakatlantiruvchi elektrodvigatellarni yoqishdan oldin, yirik aralov va fugoval dastgoh ventilyatori patrubkalarini koʻzdan kechirish lozim.

291. Sinov va ishlatib koʻrish davrida taʼmirlangan tarmoq va agregatlarni barcha yigʻish defekti, elektrodvigatel va tarmoq podshipniklarini qizish darajasi, moy oqishi bartaraf qilinishi kerak.

292. Uskuna yigʻilgandan yoki taʼmirlangandan soʻng foydalanish uchun yoqishdan oldin quyidagilarni bajarish zarur:

a) odamlarni xavfsiz joyga oʻtkazish;

b) mashina tashqarisi va ichidan begona buyumlarni olib tashlash;

v) himoya toʻsiqlari mavjudligi va mustahkamligini tekshirish;

g) harakatlanuvchi qismlarni moylash va sozlash;

d) himoya saqlovchi va nazorat oʻlchov asboblarini sozligini tekshirish;

e) uskuna yigʻilishini toʻgʻriligini tekshirishda, oʻzaro bogʻliq harakatlanuvchi mexanizmlarni toʻliq siklida uni harakatlanuvchi qismini aylantirish;

z) uskunani boʻsh harakatda va ish yuklovi ostida sinash.

293. Uskunani taʼmirdan soʻng foydalanishga yaroqliligi, qabul qiluvchi komissiya tomonidan dalolatnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim.

VI. Mehnat muhofazasi boʻyicha qoidalarni buzganligi uchun javobgarlik

294. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.

295. Mansabdor shaxslar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

VII. Yakuniy qoida

296. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi, “Fayz” xolding kompaniyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi kengashi raisi D. JAHONGIROVA

2009-yil 18-sentabr

“Fayz” xolding kompaniyasi Boshqaruv raisi M. AZIMOVA

2009-yil 18-sentabr

Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisi B. XODJAYEV

2009-yil 18-sentabr

Sogʻliqni saqlash vaziri A. IKRAMOV

2009-yil 18-sentabr

Ichki ishlar vaziri B. MATLYUBOV

2009-yil 18-sentabr

“Sanoatkontexnazorat” Davlat inspeksiyasi boshligʻi I. XOLMATOV

2009-yil 18-sentabr

“Oʻzdavenergonazorat” inspeksiyasi boshligʻi A. NIMATULLAYEV

2009-yil 18-sentabr