Birja savdolarida mazut yoqilgʻisini sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida (1795-son)
17.04.2008
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIYOT VAZIRLIGI OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MOLIYA VAZIRLIGINING
QARORI
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2008-yil 17-aprelda 1795-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazildi]
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 5-fevraldagi “Mahsulotlar, xomashyo va materiallarning yuqori likvidli turlarini sotishning bozor mexanizmlarini joriy etishni davom ettirish toʻgʻrisida”gi 57-sonli qaroriga muvofiq qaror qilamiz:
1. Ilova qilinayotgan Birja savdolarida mazut yoqilgʻisini sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlansin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi, Moliya vazirligi, “Oʻzdavneftgazinspeksiya”, “Oʻzbekneftegaz” MXK, Tovar-xomashyo birjasining 2004-yil 29-martdagi “Birja savdolarida yoqilgʻi mazutini sotish tartibi toʻgʻrisida vaqtinchalik nizomni tasdiqlash haqida”gi 23, 01/24-14, 50, 03-183, 01/AA-214-M, 42-01/139-sonli qarori (2004-yil, 6-may, roʻyxat raqami 1348 — Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 18-son, 211-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatiga olingan paytdan boshlab oʻn kun oʻtgach kuchga kiradi.
Iqtisodiyot vaziri B. XOʻJAYEV
Toshkent sh.,
2008-yil 2-aprel,
48-son
Moliya vaziri R. AZIMOV
Toshkent sh.,
2008-yil 2-aprel,
30-son
Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligining 2008-yil 2-apreldagi 48, 30-son qarori bilan TASDIQLANGAN
Birja savdolarida mazut yoqilgʻisini sotish tartibi toʻgʻrisida
NIZOM
Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mahsulotlar, xomashyo va materiallarning yuqori likvidli turlarini sotishning bozor mexanizmini joriy etishni davom ettirish toʻgʻrisida”gi 2004-yil 5-fevraldagi 57-sonli qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-yil, 5-son, 57-modda) muvofiq mazut yoqilgʻisini Tovar-xomashyo birjalari (bundan keyingi oʻrinlarda Birja deb yuritiladi) birja savdolarida sotish tartibini belgilaydi.
I. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizom mazut yoqilgʻisi ishlab chiqaradigan, yetkazib beradigan va undan foydalanadigan Oʻzbekiston Respublikasi rezidenti boʻlgan korxona va tashkilotlarga (davlat budjetidan moliyalanadigan tashkilotlar, “Oʻzbekenergo” DAK, NKMK, “Oʻzbekiston temir yoʻllari” DATK korxonalari, “Issiqlik manbai” mintaqaviy ishlab chiqarish birlashmalari, “Toshissiqliksentral” birlashmasidan tashqari) tatbiq etiladi.
2. Ushbu Nizomga muvofiq sotib olingan mazut yoqilgʻisi faqat Oʻzbekiston Respublikasi hududida foydalanishi mumkin, uni eksportga chiqarish va qayta sotish mumkin emas.
3. Mazut yoqilgʻisi sotish Birjalarda birja savdolari elektron tizimidan foydalangan holda real vaqt rejimida amalga oshiriladi.
II. Asosiy tushunchalar
4. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalanilgan:
mahsulot — respublikada neft mahsulotlari resurslari va ularni taqsimoti tasdiqlangan balansga muvofiq birja savdolarida isteʼmolchilarga sotiladigan mazut yoqilgʻisi;
birja savdolari elektron tizimi — Birja aʼzolariga respublikaning har bir geografik nuqtasidan aniq vaqt rejimida uzoq masofadan turib birja savdolarida ishtirok etish imkonini beradigan dasturiy apparat vositalari majmuidan iborat global taqsimlangan axborot tizimi;
hisob-kitob-kliring palatasi (bundan keyingi oʻrinlarda HKKP deb yuritiladi) — Birja bitishuvlari boʻyicha kliring, hisob-kitoblar va oʻzaro hisob-kitoblar oʻtkazilishini taʼminlovchi Birjaning tuzilmaviy boʻlinmasi;
sotuvchilar — mahsulotni birja savdolariga chiqarish va sotishni amalga oshiruvchi unitar korxonalar (“Oʻzneftmahsulot” AK tizimidagi neft bazalari);
xaridorlar — mahsulotni oʻz ehtiyojlari uchun ishlatuvchi yuridik shaxslar;
bitishuv bayonnomasi — xaridor va sotuvchiga birja savdolarini oʻtkazish yakunlari boʻyicha beriladigan, sotuvchi, xaridor va birja brokeri tomonidan imzolangan, taraflarni belgilangan muddatda talab va taklif narxi boʻyicha birja savdolari natijalariga koʻra xarid qilingan hajmda mahsulotning oldi-sotdi shartnomasini tuzish majburiyatini yuklaydigan hujjat;
zakalat — Birjada amalga oshiriladigan bitishuvlar bajarilishi kafolatini taʼminlash uchun xaridorlar va sotuvchilar tomonidan Birjaga xizmat koʻrsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi depozit hisobvaragʻiga kiritiladigan bitishuvlarni kafolatli taʼminlash mablagʻi;
narxlar kotirovkasi — birja savdolarining bir kuni uchun Birjada oʻtkazilgan savdo sessiyalari natijalari boʻyicha aniqlangan mahsulotga oʻrtacha narx;
oʻrtacha belgilangan narx — bir haftalik birja savdolari natijalari boʻyicha aniqlangan va ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadigan mahsulotning oʻrtacha narxi;
toʻlangan bitishuvlar reyestri — tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha majburiyatlarning toʻliq qoplanilishini taʼminlaydigan miqdordagi mablagʻlarning xaridorning HKKPdagi shaxsiy hisobvaragʻiga kelib tushganligini tasdiqlovchi hujjat.
III. Mazut yoqilgʻisi hajmini shakllantirish va uni sotish tartibi
5. Mahsulotni sotish hajmlari har yili tasdiqlanadigan neft mahsulotlarini resurslar va taqsimlanish balansidan kelib chiqqan holda shakllantiriladi.
6. “Oʻzneftmahsulot” AK kelgusi yilga moʻljallangan mahsulot sotish miqdorlaridan kelib chiqqan holda, har oyda, keyingi oyning boshlanishidan 3 kun oldin Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi bilan kelishilgan tarzda tasdiqlangan mahsulotni sotish uchun birja savdolariga bir meʼyorda qoʻyishning oylik miqdorlarini Birjaga taqdim etadi.
“Oʻzneftmahsulot” AK mahsulot resurslari bilan taʼminlanganlik hamda birja savdolarida yuzaga keladigan talabni inobatga olgan holda, birja savdolariga mahsulot qoʻyishning oylik miqdorlari doirasida neft bazalari kesimida aniqlik kiritishi mumkin.
7. Sotuvchilar har yili Birja bilan birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisida sotuvchilarning birja savdolarida ishtirok etish shartlari, shartnoma tuzgan tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarliklari belgilangan shartnomalar tuzadi.
Savdolar ish kunlarida muntazam oʻtkazib boriladi.
8. Birja savdolari Oʻzbekiston Respublikasining “Birjalar va birja faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuniga va birja savdolari qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
9. Birja savdolarining oʻtkazilishi, birja sessiyalarining davomiyligi, sotuvga qoʻyiladigan mahsulotlar hajmi hamda mahsulot turgan joy, ishlab chiqaruvchi korxona, shuningdek boshlangʻich narxi toʻgʻrisidagi axborot Birja tomonidan xaridorlarga majburiy tartibda brokerlar, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa axborot kanallari, shu jumladan Internet tarmogʻi orqali yetkaziladi.
10. Birja barcha savdo ishtirokchilariga, ularning hududiy joylashganligidan qatʼi nazar, elektron savdolarda bir vaqtda ishtirok etish imkonini taʼminlab berishi shart.
11. Savdolarni oʻtkazish, qoʻyilgan zakalat summasiga muvofiq har bir savdo boʻyicha ishtirokchilarni kiritish va chetlatish, elektron birja savdolari gʻoliblarini aniqlash va bitishuvlarni roʻyxatdan oʻtkazish elektron birja savdolari tizimi bilan amalga oshiriladi.
Bitishuvni roʻyxatdan oʻtkazish kuni Birja brokerga bitishuv bayonnomasi va namunaviy oldi-sotdi shartnomasini rasmiylashtirish uchun taqdim etadi.
12. Oldi-sotdi shartnomasi bitishuv bayonnomasida nazarda tutilgan shartlarda u olingan kunda rasmiylashtiriladi.
Bitishuv bayonnomasi shartlarining bajarilishi tomonlar uchun majburiy hisoblanadi.
13. Savdoda sotilmay qolgan mahsulot hajmi keyingi savdolarga koʻchiriladi. Bunda, sotuvchilar mahsulotni toʻgʻridan toʻgʻri shartnomalar boʻyicha faqat birja savdolariga qoʻyilgan vaqtdan boshlab bir oy mobaynida sotilmagan hajmlarda oldingi haftadagi birja savdolari natijalarida vujudga kelgan oʻrtacha narxlar boʻyicha sotish huquqiga ega.
14. Birja tomonidan koʻrsatiladigan xizmatlar haqi sotuvchi va xaridorlar uchun Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Birja xizmatlari tariflariga muvofiq oʻrnatiladi.
15. Mahsulotni tuzilgan oldi-sotdi shartnomalar boʻyicha sotish oldindan toʻlovni toʻliq toʻlash yoki yetkazib beriladigan mahsulotning har bir partiyasi uchun chaqirib olinmaydigan akkreditiv qoʻyish sharti bilan amalga oshiriladi.
16. Xaridor tomonidan shartnoma majburiyatlari bajarilmagan taqdirda, sotuvchi mahsulotni qayta savdoga qoʻyadi.
IV. Mazut yoqilgʻisi narxini aniqlash va oʻzaro hisob-kitoblar mexanizmi
17. Mahsulotning boshlangʻich narxi neftni qayta ishlash zavodlari tomonidan deklaratsiya qilingan baholari darajasida, ularga neft bazalarning deklaratsiya qilingan cheklangan ustamalari va temir yoʻl xarajatlarini qoʻshib belgilanadi.
18. Birja savdolarida shakllangan mahsulot narxi uning boshlangʻich narxidan oshishi natijasida sotuvchi tomonidan olingan qoʻshimcha daromad uning ixtiyorida qoladi.
19. Birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar bajarilishining moliyaviy kafolatini taʼminlash uchun birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar boʻyicha hisob-kitoblar Birja HKKP orqali amalga oshiriladi.
20. Hisob-kitoblarni amalga oshirish maqsadida, HKKP Birjaga xizmat koʻrsatuvchi bankda xaridorlar va sotuvchilarning mablagʻlarini saqlash va birja bitishuvlari boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun xizmat qiladigan ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻini ochadi. Ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻi Birjaga xizmat koʻrsatuvchi bankda birja tomonidan ikkilamchi depozit hisobvaragʻini ochish toʻgʻrisidagi arizaga muvofiq ochiladi.
21. Sotuvchi va xaridorlarning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻidagi mablagʻlari harakatini nazorat qilish uchun HKKP har bir sotuvchi va xaridorga foydalanuvchining shaxsiy raqamiga (bundan keyingi oʻrinlarda FShR deb yuritiladi) mos keluvchi alohida shaxsiy hisobvaraq ochadi.
Sotuvchilar va xaridorlarning mablagʻlari ushbu shaxsiy hisobvaraqlarda HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha hisobvaragʻi doirasida hisobga olinadi.
22. HKKP birja savdolari ishtirokchilarini ularga xizmat koʻrsatish shartlari, ularning mablagʻlari holati toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilib turishi shart.
HKKP tomonidan mijozning shaxsiy hisobvaragʻi holati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga oshkor etilishi man etiladi.
23. Birja mijozlarning soʻrovlariga koʻra ularni birja kliringi natijalari, ular mablagʻlarining holati va joriy kunida belgilangan savdolari uchun belgilangan mablagʻ limitlari toʻgʻrisida xabardor qilib turishi shart.
24. Sotuvchi va xaridorlar Birjaga xizmat qiluvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga birja savdolariga qoʻyilgan mahsulot umumiy qiymatining va moʻljallanayotgan bitishuv hajmining 10 foizigacha boʻlgan miqdoridagi zakalatni depozitga qoʻyadi.
25. Xaridorlar Birjada deponentga qoʻyilgan zakalat hisobga olingan holda toʻlash moʻljallanayotgan mablagʻ hajmida bitishuvlar tuzishga haqlidir.
26. Birjaga xizmat koʻrsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻidagi sotuvchilar va xaridorlarning mablagʻlaridan:
bitishuvlar boʻyicha majburiyatlar bajarilishi, xarajat qismida va ular oʻrtasida tuzilgan shartnomalar bilan bogʻliq boʻlgan oʻzaro hisob-kitoblarini amalga oshirish uchun;
kelishilgan muddat davomida, bitishuv amalga oshirilmagan yoki bekor qilingan taqdirda, oʻrnatilgan tartib asosida HKKPdagi hisobvaraqning egasi — mijozning bankdagi asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga qaytarish uchun;
deponentga qoʻyilgan mablagʻlar hisobidan Birja xizmatlariga haq toʻlash boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalaniladi.
27. Birja bitishuvi roʻyxatga olinganidan keyin besh bank ish kunida xaridor tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha moliyaviy majburiyatlarni toʻliq qoplash uchun Birjaga xizmat koʻrsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga qoʻshimcha mablagʻlarni oʻtkazishi shart. Bunda, mablagʻni oʻtkazish uchun toʻlov topshiriqnomasining “toʻlov maqsadi” ustunida xaridorning FShRi majburiy tartibda koʻrsatilishi shart.
28. HKKP xaridordan mablagʻ kelib tushgan vaqtdan boshlab bir bank ish kunida sotuvchiga toʻlangan bitishuvlar reyestrini taqdim etishi shart.
29. Agar xaridor ushbu Nizomning 27-bandida belgilangan muddatda birja shartnomasiga muvofiq mablagʻlarni toʻliq hajmda oʻtkazilishini taʼminlamasa, HKKP koʻrsatilgan muddat oʻtganidan keyin sotuvchi hamda Birjaga bitishuv bekor qilinganligi toʻgʻrisida darhol maʼlum qiladi va Birjaning vositachilik haqini chegirib qolgan holda shartnoma majburiyatlari bajarilmaganligi uchun sotuvchining hisobvaragʻiga jarima chorasi sifatida zakalat miqdoridan kam boʻlmagan miqdordagi mablagʻlarni kiritadi.
Bitishuv boʻyicha bekor qilingan mahsulot hajmi sotuvchi tomonidan qayta savdoga qoʻyiladi.
30. Sotuvchi tomonidan mahsulotni xaridorga oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatlarda yuklab joʻnatish boʻyicha majburiyatlar bajarilmasa, HKKP shartnomada belgilangan muddat oʻtganidan keyin Birjaning vositachilik haqini chegirib qolgan holda mahsulotni yetkazib berish uchun belgilangan qiymatdan 10 foizigacha miqdordagi mablagʻni jarima chorasi sifatida xaridor hisobiga kiritadi va xaridor, sotuvchi va Birjaga bitishuv bekor qilinganligi toʻgʻrisida xabar qiladi.
Bitishuv boʻyicha bekor qilingan mahsulot hajmi sotuvchi tomonidan qayta savdoga qoʻyiladi.
31. HKKP tomonidan taqdim etilgan toʻlangan bitishuvlar reyestri sotuvchining mahsulotni xaridorga yuklab joʻnatishga asos boʻladi.
Mahsulot sotuvchi tomonidan xaridor oʻzining majburiyatlarini bajarganligi faktini HKKP tomonidan tasdiqlanmasdan joʻnatilgan taqdirda, Birja roʻyxatdan oʻtkazilgan birja shartnomasi boʻyicha xaridor tomonidan majburiyatlar bajarilmaganligi uchun javobgar boʻlmaydi.
32. Mahsulot joʻnatilganligi va qabul qilib olinganligi fakti xaridor va sotuvchi imzolari bilan tasdiqlangan tovar-transport yuk xatlari nusxalari tasdiqlaydi.
Mahsulot temir yoʻl transporti orqali joʻnatilganda mahsulot joʻnatilganligi faktini temir yoʻl yuk xatining nusxasi tasdiqlaydi.
Yuk xati nusxasining taqdim etilishi HKKP uchun bir bank ish kuni mobaynida ushbu Nizomning 20-bandiga muvofiq ochilgan ikkilamchi talab qilib olgungacha hisobvaraqdan sotuvchining unga xizmat koʻrsatuvchi bankdagi asosiy talab qilib olingungacha depozit hisobvaragʻiga, sotuvchining shaxsiy hisobvaragʻi koʻrsatilgan holda oʻtkazish, shuningdek bitishuvni yopish uchun asos va majburiyat boʻladi.
Mahsulot tranzit meʼyori boʻyicha yetkazib berilganda, sotuvchi mahsulotning yetkazib berilmay qolgan miqdorlari toʻgʻrisida HXKPga yozma xabar beradi va HXKP yetkazib berilmagan mahsulot summasiga teng mablagʻni xaridorga qaytarib beradi. Etkazib berilmagan mahsulot miqdori bekor qilinib, qayta savdoga qoʻyiladi.
33. Mahsulotni birja savdolari gʻoliblariga yuklab joʻnatish oldi-sotdi shartnomalarida nazarda tutilgan muddatlarda sotuvchining naryadlari boʻyicha amalga oshiriladi.
V. Tomonlarning javobgarligi va nizolarning hal etilishi
34. Birja aʼzolari, birja savdolari ishtirokchilari va ularning mijozlari oʻrtasidagi birja savdo qoidalarida nazarda tutilgan masalalar boʻyicha yuzaga keladigan nizolar Birja arbitraj komissiyasi yoki sud orqali hal qilinadi. Arbitraj komissiyasi tomonidan nizolarni koʻrib chiqish uchun yigʻimlar undirilishi man etiladi.
35. Xaridor bilan sotuvchi oʻrtasidagi nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tartibga solinadi.
VI. Axborot taʼminoti va mazkur Nizom bajarilishi yuzasidan monitoring
36. Birja kotirovka hayʼati oʻtkazilgan birja savdolari natijalari boʻyicha Birjaning birjada sotilgan mahsulot narxlarining birja kotirovkalarini aniqlaydi va ularni har hafta ommaviy axborot vositalari va Internet tarmogʻi sahifalarida eʼlon qilib boradi.
37. “Oʻzneftmahsulot” AK va Birja hisobot choragidan keyingi oyning 5-kunidan kechiktirmasdan Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash Davlat qoʻmitasiga mahsulotning birja savdolariga chiqarish, sotish va ushbu Nizomga muvofiq sotilgan mahsulotning haqiqatda yetkazib berilgan hajmlari toʻgʻrisida maʼlumotni taqdim etadi.
38. Birja har kuni Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasiga savdoga qoʻyilgan va sotilgan mahsulot miqdorlari, shuningdek savdolarda shakllangan oʻrtacha narxlar toʻgʻrisida axborotni taqdim etadi.
VII. Yakuniy qoida
39. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi, “Oʻzdavneftgazinspeksiya”, “Oʻzbekneftegaz” MXK va “OʻzRMXB” OAJ bilan kelishilgan.
Markaziy bank Boshqaruvi raisi F. MULLAJONOV
Toshkent sh.,
2008-yil 28-mart
Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi raisi v.b. B. ULAShOV
Toshkent sh.,
2008-yil 28-mart
“Oʻzdavneftgazinspeksiya” boshligʻi R. ShERALIYEV
Toshkent sh.,
2008-yil 28-mart
“Oʻzbekneftgaz” MXK Boshqaruvi raisi N. AHMEDOV
Toshkent sh.,
2008-yil 28-mart
“OʻzRMXB” OAJ Boshqaruvi raisi T. TOʻXTABOYEV
Toshkent sh.,
2008-yil 28-mart