9-modda. Qimmatli qogʻozlar muomalasi

Qimmatli qogʻozlar muomalasi deganda ularni sotib olish va sotish, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan, qimmatli qogʻozlar egasi almashinuviga olib keladigan boshqa harakatlar tushuniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida qimmatli qogʻozlarni (depozit sertifikatlari va veksellardan tashqari) muomalaga chiqarish hamda ularni roʻyxatdan oʻtkazish qoidalarini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi huzuridagi Qimmatli qogʻozlar bozori ishlashini muvofiqlashtirish va nazorat qilish markazi tasdiqlaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish davlat qoʻmitasi yoki uning hududiy organlari davlat korxonalarini qayta tuzish orqali tashkil etilgan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyatlari aksiyalarining birlamchi chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazadilar, shuningdek aksiyalarning belgilangan tartibda joylashtirilishini taʼminlaydilar.

Davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan hamda belgilangan tartibda roʻyxat raqamini olgan qimmatli qogʻozlarnigina Oʻzbekiston Respublikasi hududida chiqarilishiga va muomalada boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi. Davlat roʻyxatidan oʻtkazilmagan qimmatli qogʻozlarni chiqarish gʻayriqonuniy hisoblanadi va bu hol egasidan ularning hamda mazkur qimmatli qogʻozlarni sotishdan tushgan pulning olib qoʻyilishiga va boy berilgan naf qoplanishini hisobga olgan holda investorlarga qaytarib berilishiga sabab boʻladi.

Bir yoki oʻzaro shartnomalar bilan bogʻlangan bir necha shaxslar, shuningdek shuʼba yoki bir-biriga qaram boʻlgan yuridik shaxslar guruhi bank aksiyalarining yigirma foizidan ortigʻini sotib olishi uchun oldindan Markaziy bankning roziligini olish talab qilinadi. Aksiya sotib oluvchilarning moliyaviy ahvoli qoniqarsizligi aniqlangan taqdirda, Markaziy bank bank aksiyalarining yigirma foizidan ortigʻi xarid qilinishi va sotilishiga rozilik bermaslik huquqiga ega. Markaziy bank, iltimosnoma olingan kundan boshlab, oʻttiz kundan kechiktirmay, ariza beruvchiga oʻz qarori toʻgʻrisida yozma ravishda xabar beradi.

Shaxs, bir guruh shaxslar tomonidan aksiyalarning aksiyadorlik jamiyati ustav kapitalida ovoz berish huquqi bilan sotib olinishi, bunda ana shu shaxs, bir guruh shaxslar mazkur aksiyalarning oʻttiz besh foizdan koʻprogʻini tasarruf etish huquqini oladigan boʻlsa, monopoliyaga qarshi davlat organining oldindan roziligini olish talab etiladi. Bunday talab aksiyadorlik jamiyatini tuzish vaqtida aksiyadorlik jamiyati muassislariga tatbiq etilmaydi, moliya-sanoat guruhlari, xolding kompaniyalarni tashkil etish hollari bundan mustasno.