Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (164-son)

07.08.2006

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

“Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Vazirliklar, idoralar va xoʻjalik birlashmalari bir oy muddatda oʻz normativ hujjatlarini mazkur qarorga muvofiqlashtirsinlar.

3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari E.R. Shoismatov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2006-yil 7-avgust,

164-son

Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 7-avgustdagi 164-son qaroriga ILOVA

Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish

qoidalari

I. Asosiy tushunchalar va terminlar

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar va terminlardan foydalaniladi:

energiyani tejash — energetika resurslaridan samarali foydalanishga yoʻnaltirilgan huquqiy, tashkiliy, ilmiy, ishlab chiqarish, texnik va iqtisodiy chora-tadbirlarni amalga oshirish;

yoqilgʻi-energetika resursi — hozirgi vaqtda foydalanilayotgan yoki istiqbolda foydalanilishi mumkin boʻlgan energiya manbai;

energetika resurslaridan samarali foydalanish — texnika va texnologiyalar rivojlanishining mavjud darajasida va atrof muhitni muhofaza qilishga qoʻyiladigan talablarga rioya qilgan holda energetika resurslaridan foydalanishning iqtisodiy oʻzini oqlagan samaradorligiga erishish;

ikkilamchi energetika resursi — asosiy jarayonda foydalanilmaydigan, biroq boshqa maqsadlarda foydalanish uchun yetarli boʻlgan ishlab chiqarishning asosiy, oraliq, qoʻshimcha mahsuloti va chiqindilarining energetika salohiyoti;

energetika resurslarining noishlab chiqarish sarfi — standartlar, normalar va reglamentlar buzilishi tufayli kelib chiqqan energiya resurslari nobudgarchiligi;

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi — yoqilgʻi-energetika resursidan mahsulot ishlab chiqarishda, xizmatlar koʻrsatishda, shu jumladan qayta ishlash, transportda tashish va saqlash paytida hamda oʻz ehtiyojlari uchun foydalanadigan yuridik shaxs;

energetika tekshiruvlari — yoqilgʻi-energetika resursidan samarali foydalanish koʻrsatkichlarini aniqlash va foydalanish koʻrsatkichlarini oshirishning iqtisodiy asoslangan chora-tadbirlarini ishlab chiqish maqsadida yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarini tekshirish;

energetika ekspertizasi — energiya taʼminotining energiya samaradorligi loyihalari va sxemalari sohasida, ishlab turgan, yangidan ishga tushirilgan va rekonstruksiya qilinadigan obyektlarda energiya ishlab chiqaradigan va energiyani isteʼmol qiladigan asbob-uskunalarning normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiqligini ekspertizadan oʻtkazish;

davlat nazorati organlari — elektr, issiqlik energiyasi isteʼmoli va koʻmirdan foydalanish ustidan nazorat qiladigan Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi Elektr energetikada nazorat inspeksiyasi hamda neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qiladigan Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi Neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi;

energoauditor — yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazadigan yuridik shaxs.

II. Umumiy qoidalar

2. Mazkur Qoidalar yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilari tomonidan yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligini baholash hamda yoqilgʻi va energiya taʼminotiga xarajatlarni kamaytirish imkoniyatlarini aniqlash maqsadida energoauditorlar tomonidan energetika isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish tartibini belgilaydi.

3. Majburiy dastlabki energetika tekshiruvidan oʻtishi kerak boʻlgan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilari roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi bilan kelishuv boʻyicha davlat nazorati organlari tomonidan tuziladi va Energiya samaradorligi va energiyaning tiklanadigan manbalarini rivojlantirish masalalari boʻyicha Respublika komissiyasi tomonidan tasdiqlanadi.

4. Yangi va rekonstruksiya qilinadigan obyektlar, texnologiyalar va asbob-uskunalarning loyiha hujjatlarini energetika ekspertizasidan oʻtkazish majburiy hisoblanadi.

III. Energetika tekshiruvlari va ekspertizalarni oʻtkazishni tashkil etish

5. Respublikada yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish ishlarini tashkil etish, umumiy rahbarlik qilish va muvofiqlashtirishni davlat nazorati organlari amalga oshiradilar.

6. Yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilarini energetika tekshiruvlaridan va ekspertizadan oʻtkazish faqat energoauditorlar tomonidan amalga oshiriladi.

7. Tekshirish va ekspertiza oʻtkazilishidan oldin energoauditorlar tomonidan energetika tekshiruvlari va ekspertizalar oʻtkazish dasturi tuziladi (energetika tekshiruvlari va ekspertizalarni oʻtkazishning namunaviy dasturlari mazkur Qoidalarga 1 va 3-ilovalarda keltirilgan). Ushbu dasturlar tekshiriladigan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi bilan kelishiladi va davlat nazorati organlarida tasdiqlanadi. Energetika tekshiruvlari va ekspertizalar oʻtkazish dasturi iqtisodiyot tarmoqlarida yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish samaradorligini baholashning mavjud yoki yangi ilgʻor usullari asosida ishlab chiqilishi kerak.

8. Tekshiruvlar va ekspertizalarning mazmuni:

qabul qilingan respublika va xalqaro normalarga;

iqtisodiy vaziyatni baholashga;

energetika va ekologiya xavfsizligini taʼminlashga;

mahsulotlar, ishlar va xizmatlarning raqobatbardoshligi taʼsirini baholashga;

energetika tekshiruvlari va ekspertizalar oʻtkazish dasturlariga muvofiq boʻlishi kerak.

IV. Energetika tekshiruvlari turlari

9. Yoqilgʻi-energetika resursining jami isteʼmoli yoki uning har bir turining isteʼmoli har yili ikki ming tonnadan ortiq shartli yoqilgʻi yoki bir ming tonnadan ortiq motor yoqilgʻisiga teng boʻlgan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilari majburiy energetika tekshiruvlaridan oʻtkaziladi.

10. Yoqilgʻi-energetika resursining yillik isteʼmoli ikki ming tonnadan ortiq shartli yoqilgʻi yoki bir ming tonnadan ortiq motor yoqilgʻisiga teng boʻlgan yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilarining energetika tekshiruvi yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarining murojaatiga koʻra yoki muvofiqlashtiruvchi tekshiruvlar davomida aniqlangan isteʼmolchilar tomonidan yoqilgʻi-energetika resursi noratsional foydalanilganda davlat nazorati organlarining qaroriga koʻra oʻtkaziladi.

11. Energetika tekshiruvlari dastlabki, davriy (takroriy), navbatdan tashqari, tezkor (mahalliy) tekshirishlarga boʻlinadi.

12. Dastlabki tekshirishda yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligiga baho beriladi (yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanuvchining asbob-uskunalari ishi samaradorligi; foydalaniladigan yoqilgʻi-energetika resursini hisobga olishning holati; ulardan foydalanish boʻyicha hisobot berish tekshiriladi; yoqilgʻiga sarf-xarajatlar va energiya taʼminoti tahlili oʻtkaziladi).

Yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligini baholash oldingi tekshiriladigan davr uchun oʻtkaziladi.

Tekshirish natijalari yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining belgilangan namunadagi energetika pasportida qayd etiladi (mazkur Qoidalarga 2-ilova).

Yoqilgʻi-energetika resursi tekshiruvi natijalari boʻyicha yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanishdagi qoida buzishlarni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar va ulardan samarali foydalanish, texnik imkoniyat boʻlgan taqdirda — ikkilamchi energetika resurslaridan foydalanish boʻyicha tashkiliy-texnik chora-tadbirlar roʻyxati beriladi.

13. Davriy (takroriy) tekshirishda oldin berilgan tavsiyalar bajarilganligi tekshiriladi, yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmoli dinamikasi va mahsulot ishlab chiqarishda ularning solishtirma xarajatlari (energiya sigʻimi, ishlab chiqarishning umumiy moddiy xarajatlarida energiya resurslari qiymati) baholanadi.

Tekshirish natijalari boʻyicha yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining energetika pasportiga oʻzgartirishlar kiritiladi hamda mazkur Qoidalarning 12-bandida koʻrsatilganga oʻxshash tavsiyalar beriladi. Yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilarini davriy (takroriy) tekshirish 5 yilda kamida bir marta oʻtkaziladi.

14. Navbatdan tashqari (rejadan tashqari) tekshirishlar:

bir qancha bilvosita belgilar (energiya resurslarining umumiy va solishtirma isteʼmoli, mahsulot va undagi yoqilgʻi tarkibi tannarxi, atmosferaga zararli chiqindilar chiqarish oʻsishi va hokazolar) boʻyicha davlat nazorati organida yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligi keskin pasayib ketganligi toʻgʻrisida taxmin paydo boʻlsa; agar energoauditor tomonidan oʻtkazilgan tekshirish natijalarining ishonchliligi shubha uygʻotsa, davlat nazorati organining tashabbusi bilan;

isteʼmolchi yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish boʻyicha oʻz faoliyatini tekshirish toʻgʻrisida iltimos bilan murojaat qilgan taqdirda isteʼmolchining tashabbusi bilan;

shoshilinch aralashish odamlarning hayoti va sogʻligiga xavf soladigan qoida buzishlarning oldini olish yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan chora-tadbirlar koʻrish zarurligi tufayli kelib chiqqan taqdirda hamda qoida buzishlar bevosita ular sodir etilayotgan paytda aniqlangan taqdirda oʻtkaziladi.

15. Tezkor tekshirish (mahalliy) hajmi va vaqtiga koʻra cheklangan xususiyatli boʻladi. Bunda yoqilgʻi-energetika resursi turlaridan biridan (elektr yoki issiqlik energiyasi, qattiq, suyuq yoki gazsimon yoqilgʻi, ikkilamchi energiya resurslaridan) yoxud agregatlarning alohida guruhidan (alohida agregat) foydalanish samaradorligi yoxud samaradorlikning alohida koʻrsatkichlari baholanadi.

V. Energetika tekshiruvlari, ekspertizalarni oʻtkazish va ularni rasmiylashtirish tartibi

16. Energoauditorlar energetika tekshiruvi va ekspertizalarni namunaviy dasturlar boʻyicha oʻtkazadilar.

17. Energoauditorlar energetika tekshiruvi tugallangandan keyin quyidagi hujjatlarni rasmiylashtiradilar:

energetika tekshiruvi oʻtkazilganligi toʻgʻrisida belgilangan shaklda hisobot;

vositalar bilan tasdiqlangan yoqilgʻi-energetika balansi. Yoqilgʻi-energetika resursidan samarali foydalanish parametrlariga bilvosita baho berishga yoʻl qoʻyilmaydi;

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining energetika pasporti (mazkur Qoidalarga 2-ilova);

yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligini oshirish va yoqilgʻiga sarflarni kamaytirish hamda energiya taʼminoti boʻyicha tavsiyalar (tekshirilayotgan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining rahbariyati bilan kelishuv boʻyicha). Tavsiyalar boʻyicha obyektning iqtisodiy holatini aniq belgilab beradigan energetika samaradorligini baholash boʻyicha yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi rejasi tayyorlanishi kerak.

18. Energetika tekshiruvlari natijasida yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi tomonidan yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanish samaradorligi baholanishi, undan foydalanishda qoida buzilishi sabablari ochib tashlanishi, iqtisodiyotning mavjud rezervlari aniqlanishi, fizik va pul ifodasida prognozlashtiralayotgan tejash, shuningdek ularni amalga oshirish qiymati koʻrsatilgan holda texnik va tashkiliy energiyani tejaydigan yechimlar taklif qilinishi kerak. Texnik jihatdan imkoniyat boʻlgan taqdirda ikkilamchi energetika resurslaridan, tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish boʻyicha tashkiliy-texnik chora-tadbirlar tavsiya qilinadi.

Energiyani tejash va yoqilgʻi-energetika resursidan oqilona foydalanish boʻyicha tavsiyalar ishlayotgan asbob-uskunalar va texnologik jarayonlarning ekologik tavsifini, xodimlar ishining xavfsizligi va qulayligi, mahsulot sifat darajasini pasaytirmasligi kerak.

19. Oʻtkazilgan energetika tekshiruvlari hisobotlari energetika tekshiruvini oʻtkazgan tashkilotning rahbari va yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi tomonidan imzolanadi.

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi imzolashdan bosh tortganda energetika tekshiruvi hisobotida tegishli yozuv qayd etiladi.

Hisobot imzolangandan keyin unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish taqiqlanadi.

Koʻrsatib oʻtilgan qarorga rozi boʻlmagan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining vakolatli vakili oʻz fikrini bayon qilishga haqlidir. Ushbu fikr hisobotga ilova qilinadi.

20. Energoauditor yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisiga oʻtkazilgan energetika tekshiruvi toʻgʻrisida toʻliq hisobot beradi hamda oʻtkazilgan tekshirish toʻgʻrisidagi hisobot imzolangandan keyin 10 kun muddatda yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisining energetika pasportini davlat nazorati hududiy organlariga beradi. Davlat nazorati hududiy organlari oʻz navbatida quyidagilarni bajaradi:

oʻtkazilgan tekshirishlar natijasi toʻgʻrisidagi hisobotni oʻrganadi;

nazorat qilinadigan hudud boʻyicha oʻtkazilgan energetika tekshiruvlari natijalarini umumlashtiradi (energoauditorlar faoliyatini hisobga olgan holda);

tegishli tarzda rasmiylashtirilgan umumlashtirilgan natijalarni davlat nazorati organlariga beradi;

isteʼmolchiga yoqilgʻi-energetika resursidan foydalanishda qoida buzishlarni bartaraf etish toʻgʻrisida koʻrsatma beradi;

davlat nazorati organlari maʼlumotlari axborot bazasiga yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisining energetika pasportidan energetika koʻrsatkichlarini kiritadi.

21. Oʻtkazilgan energetika ekspertizasi natijalari boʻyicha ekspert xulosa tuziladi. Ekspert xulosada energoauditor ekspertlarining sabablari koʻrsatilgan, asoslangan va toʻliq xulosalari mavjud boʻlishi kerak.

22. Ekspert xulosa energoauditorning firma blankasida 3 nusxada tayyorlanadi, energoauditorning rahbari tomonidan imzolanadi.

23. Ekspert xulosaning bir nusxasi tegishli davlat nazorati organiga beriladi.

VI. Tekshiriladigan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisiga qoʻyiladigan talablar

24. Tekshiriladigan yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisi energetika tekshiruvi oʻtkazilishiga yordam berishi, aynan:

tekshirish oʻtkazayotgan tashkilotning xodimlari tekshiriladigan obyektga kirishlarini taʼminlashi;

hamrohlik qilish uchun vakil ajratishi va tekshirish oʻtkazishda yordam berishi;

basharti bu texnologiya va xavfsizlik talablariga zid boʻlmasa, oʻlchashlarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan asbob-uskunalar rejimini belgilashi kerak.

25. Energetika tekshiruvini oʻtkazishda yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisi uni oʻtkazish uchun masʼul boʻlgan shaxsni tayinlashga va quyidagilarni taqdim etishga majburdir:

zarur texnik va texnologiya hujjatlari (energetika kommunikatsiyalarining ijro sxemalari, yoqilgʻi va energiyadan foydalanish uskunalari, yoqilgʻi-energetika resursi hisobini oʻlchash vositalari, rejim, texnologiya xaritalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va hokazolar);

sexda mahsulot ishlab chiqarish va yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmoli toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

xoʻjalik faoliyatiga oid hujjatlar (tarmoq va tarmoqlararo normalar va normativlar, tariflar, yoqilgʻi-energetika resursi yetkazib berishga shartnomalar, yoqilgʻining ombor zaxirasi hisobi, yoqilgʻi-energetika isteʼmoli va boshqa isteʼmolchilarga berilgan yoqilgʻi-energetika resursi, ularning nobudgarchiligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va hokazolar);

yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisining natura va qiymat ifodasida mahsulot ishlab chiqarish va texnik-iqtisodiy resursdan foydalanish toʻgʻrisidagi statistika hisoboti;

takroriy va navbatdan tashqari tekshirishlarda — isteʼmolchining energetika pasporti.

VII. Energetika tekshiruvlarini moliyalashtirish

26. Yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan oʻtkazish boʻyicha ishlarni moliyalashtirish quyidagi manbalardan:

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarining oʻz mablagʻlaridan;

bank kreditidan;

investitsiyalardan;

maxsus respublika tarmoqlararo energiya taʼminoti hisob raqamidan;

boshqa tushumlardan amalga oshirilishi mumkin.

27. Yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazishni moliyalashtirish tekshirish tashabbusi bilan chiqqan tashkilotlar hisobiga amalga oshiriladi.

28. Energoauditorlar, texnik va moliyaviy imkoniyat mavjud boʻlgan taqdirda, shartnoma boʻyicha investitsiya qoʻyishlari yoki rejaga muvofiq fizik hajmni bajarishlari mumkin, bunda investitsiyalarni qaytarish va bajarilgan ishlarga haq toʻlash ishlab chiqarishning energiya samaradorligini oshirishdan olingan foyda hisobiga amalga oshiriladi.

29. Energetika tekshiruvlarini oʻz vaqtida oʻtkazadigan yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilari qonunchilikda belgilangan tartibda energiya taʼminoti boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish uchun budjetdan va budjetdan tashqari manbalardan imtiyozli moliyalashtirish huquqiga ega boʻladilar.

30. Energoauditorlar tomonidan oʻtkazilgan energetika tekshiruvlari natijalari haqiqiy emasligi tasdiqlangan taqdirda energoauditorlar yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilari tomonidan oldin koʻrilgan zararlarni yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchilariga qoplashga yoki energetika tekshiruvlari oʻtkazish xarajatlarini qoplashga majburdir.

VIII. Energetika tekshiruvi va ekspertizani oʻtkazish boʻyicha tomonlarning huquqlari va javobgarligi

31. Davlat nazorati organlari va energoauditorlar qonunchilikda belgilangan vakolatlarni oshirib yubormaslikka, tekshirish davomida yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisining xoʻjalik faoliyati bajarilishiga toʻsqinlik qilmaslikka, davlat sirlari va tijorat sirlariga rioya qilinishini taʼminlashga majburdir.

32. Mazkur Qoidalarda belgilangan energetika tekshiruvini oʻtkazish tartibi yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisi tomonidan buzilgan taqdirda davlat nazorati organlari energetika tekshiruvi yangidan oʻtkazilishini tayinlash huquqiga egadirlar.

33. Yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilari davlat nazorati organlari xodimlarini xabardor qilgan holda energetika tekshiruvi oʻtkazilishi vaqtini mustaqil belgilashga haqlidirlar.

34. Yoqilgʻi-energetika isteʼmolchilari energetika tekshiruvlari qonunchilikda belgilangan tartibda oʻz vaqtida oʻtkazilishi uchun javob beradilar.

35. Energetika tekshiruvlari va ekspertizalari oʻtkazilishi sohasidagi nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal qilinadi.

Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga 1-ILOVA

Energetika tekshiruvlarini oʻtkazishning NAMUNAVIY DASTURI

Yoqilgʻi-energetika resursining barcha isteʼmolchilari uchun energetika tekshiruvlarini oʻtkazishda:

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining tuzilmasi va uning boʻlinmalari energiya isteʼmoli tavsifi;

energiya resurslari turlari boʻyicha xususiy energiya balanslari;

texnologiya ishlab chiqarishlarida energiya isteʼmolining holati (ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun amalda isteʼmol qilingan yoqilgʻi- energetika resursi texnologiya obyektlari energiya isteʼmolining normativ tavsiflari);

energiya resurslari va energiya manbalarining alohida turlari boʻyicha barcha isteʼmol qilinadigan energiyaning taqsimlanishi xususiyatlari (buning uchun energiya isteʼmoli boʻyicha maʼlumotlar oʻlchovning yagona tizimiga keltiriladi);

energiya isteʼmoli rejimi (sutkalik, oylik, yillik);

har bir obyekt uchun energiya isteʼmoliga taʼsir koʻrsatadigan omillar (masalan, isitish tizimi uchun tashqi harorat, elektroprivodlar uchun quvvat koeffitsiyenti (cosφ) va hokazolar);

taʼsir koʻrsatuvchi omilga (masalan, unumdorlikka, tashqi havo haroratiga va hokazolarga) energiya isteʼmoli nisbati hisoblanadigan resurslar va obyektlarning alohida turlari boʻyicha solishtirma energiya isteʼmoli;

energiya manbalari kamayishi, izolyatsiyaning buzilishi, nooqilona loyiha yechimlari, notoʻgʻri ulanish, qurilish va montaj ishlari sifatsiz bajarilishi hisobiga energiyaning toʻgʻridan-toʻgʻri nobud boʻlishi;

bevosita texnologiya jarayonida (agregat, sex) foydalaniladigan energiya manbalari (elektr energiyasi, texnik suv, qisilgan havo, bugʻ, texnik gazlar) sarfi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi;

texnologiya parametrlari va mavsumiy tavsiflar bir xil boʻlgan sharoitda solishtirma koʻrsatkichlar oʻzgarishi dinamikasini taqqoslash yoʻli bilan energiya resurslari isteʼmol qilish samaradorligi;

mahsulot ishlab chiqarishning texnologiya sxemasi (asosiy va yordamchi ishlab chiqarish, xom ashyo, materiallar, energiya oqimlari);

energiya hisob-kitobi va uni texnik hisobga olish priborlarini, shuningdek chetga berishni hisobga oladigan hisoblagichlarni jiddiy ravishda joy-joyiga qoʻygan holda energiya taʼminoti sxemasi;

shartnoma hujjatlari;

oldingi yilning va joriy yilning oʻtgan davri uchun amaldagi statistika hisobotlari (choraklik, yillik), shuningdek boshqa zarur hisobotlar;

energiyani tejash boʻyicha tashkiliy-texnik chora-tadbirlar rejalari va ularning bajarilishi holati, energiya isteʼmolini kamaytirish yuzasidan topshiriqlar mavjudligi;

ishlab chiqariladigan mahsulotni hisobga olish usullari;

energiyaning amaldagi sarfi ustidan nazorat qilish va uning sarfi normalari bajarilishi;

energiya qurilmalarini ogohlantiruvchi taʼmirlashlarning reja-jadvallari toʻgʻrisida hisobotlar;

ham butun yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisi, ham yirik texnologiya agregatlari boʻyicha energiya isteʼmoli balansini tuzish;

hisoblab chiqarilgan va texnik hisobga olishning holati;

normalashtirilgan energiya isteʼmolining holati va amaldagi Nizom normalariga muvofiqligi. Energiyaning amaldagi solishtirma sarfini baholash davrida yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining energiya taʼminoti sxemasi aniqlashtiriladi. Normalashtirish, energiya manbalari sarfi normalari tuzilmasi, hisob-kitob qilish tartibi va normalarini tasdiqlash boʻyicha tarmoq yoʻriqnomalari va metodik koʻrsatmalar mavjudligi koʻrib chiqiladi. Energiya resurslaridan foydalanish boʻyicha hisobot yuritilishining statistika hisoboti talablariga muvofiqligi, texnologiya asbob-uskunalarining texnik holati, ular ishining texnologiya reglamentlariga muvofiqligi, texnologiya va energetika asbob-uskunalarining ish bilan taʼminlanganligi, mahsulot sifatiga qoʻyiladigan talablarga rioya qilish baholanadi.

Energiya isteʼmoli boʻyicha eksperimental va statistik olingan maʼlumotlar hamda mahsulot ishlab chiqarish boʻyicha maʼlumotlar asosida ishlab chiqariladigan mahsulot birligiga energiyaning normativ solishtirma sarfi belgilangan davrdagi amaldagi sarf bilan qiyosiy oʻrganib chiqiladi.

Tekshirish paytida quyidagi energetika obyektlarini tavsiflaydigan tegishli masalalar oʻrganiladi:

Issiqlik elektr stansiyalari:

har bir stansiya boʻyicha energiya balansi mavjudligi. Bu ularning amaldagi unumdorligini va isteʼmolchining yuklamasi qoplanishi imkoniyatini aks ettiradi. Energiya taqchilligi mavjud boʻlgan taqdirda stansiyaning barqaror ishlashini taʼminlaydigan chora-tadbirlar mavjudligi;

stansiya ishining tahlili;

chora-tadbirlar va stansiyaning rezerv yoqilgʻida ishlashga oʻtishga tayyorligi, boʻshab qoladigan gaz hajmi;

yoqilgʻi yonishi parametrlari va ularning hisob-kitoblarga muvofiqligi, nomuvofiqlik sabablari va yoqilgʻi nobudgarchiligi hajmi;

bugʻ qozonlarining rejim xaritalariga rioya qilish, yoqilgʻining toʻliq yonishi, sozlash va yonishni maqbullashtirish, yonish parametrlari yomonlashishining aniq sabablari va u keltirib chiqargan yoqilgʻi nobudgarchiligi;

stansiya boʻyicha qiyosiy balans, balans tahlili, hisoblab chiqilgandan chetga chiqish sabablari, yoqilgʻiga qayta hisoblaganda energiya nobudgarchiligi;

kimyoviy va suv bilan tozalash ishlari samaradorligi, bugʻ qozonlarini uzluksiz siqilgan havo bilan tozalash miqdori (amalda normalar boʻyicha);

issiqlik manbalarida yoqilgʻi-energetika resursi, suv va energiya manbalarini hisobga olish holati hamda normativ va amal qiluvchi hujjatlarga muvofiqligi. Oʻz ehtiyojlari (sarf, normalashtirish);

birlashtirilgan stansiya foydali unumdorligining isteʼmolchilarning amaldagi yuklamasiga muvofiqligi. Stansiyada energiya berish shartnomalari mavjudligi;

issiqlik manbai foydali ish harakatining amaldagi koeffitsiyentini baholash, kamayishning aniq sabablari va bu tufayli kelib chiqqan yoqilgʻi nobudgarchiligi;

eksperimental oʻlchashlar va tekshirishlar natijalari boʻyicha ishlab chiqarish va issiqlik energiyasidan foydalanish tahlilini oʻtkazish hamda:

stansiya ish rejimini maqbullashtirish;

energiya manbalarini nazorat qilish va hisobga olish tizimlarini jihozlash;

yoqilgʻi-energetika resursi sarfini oʻlchash;

energiya taʼminoti sxemalarini yanada oqilona qurish;

energiya taʼminotining texnologik sxemalarini oʻzgartirish;

ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanish;

issiqlik tarmoqlarining gidravlik rejimi;

kondensatni qaytarish;

energetika asbob-uskunalarining balansli sinovlari boʻyicha ishlarni tashkil etish;

energiya isteʼmolining joriy nazorati dasturini amalga oshirish, energetika jihatidan samarali loyihalarni joriy etish va vazifalar qoʻyish (energetika menejmenti);

stansiyaning muayyan obyektlarida energiyaning tiklanadigan manbalarini qoʻllash yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqish zarur.

Magistral va taqsimlovchi elektr va issiqlik tarmoqlari:

elektr isteʼmoli rejimlari va elektr balansini tuzish;

energiya taʼminotining magistral va taqsimlovchi elektr va issiqlik tarmoqlarining holati tahlili;

issiqlik tarmoqlarining issiqlik va gidravlik hisob-kitoblari, tarmoqning real rejimi mavjudligi, hisoblab chiqilgan rejimdan chetga chiqish va gazga qayta hisoblaganda u bilan bogʻliq nobudgarchiliklar;

uzatishda, amaldagi va normativ energiya nobudgarchiligi;

energiya taʼminoti tarmoqlarining texnik holati va ulardan foydalanishni tashkil etish, ular oʻtkazish qobiliyatining isteʼmolchilar yuklamasiga muvofiqligi, energiyaning uzatish paytidagi va boshqa nobudgarchiligi va ularning normativga muvofiqligi;

issiqlik trassalari va armatura izolyatsiyasining holati, issiqlik trassalarini suv bosganligi;

elektr energiyasi sifati koʻrsatkichlarini oʻlchash va baholash;

elektr qabul qilgichlarning parametrlarini tekshirish va oʻlchash;

ichki va tashqi elektr taʼminoti sxemalari tahlili;

yoritish tizimlarini tekshirish (yoritilganlikni tekshirish);

elektr taʼminoti va elektr asbob-uskunalari tizimlarining avariya holati tahlili.

Issiqlik taʼminoti tizimi:

bugʻ qozonlari agregatlari ishining asosiy koʻrsatkichlarini aniqlash;

bugʻ qozonlari va issiqlik isteʼmol qiladigan asbob-uskunalarning rejim parametrlarini oʻlchash;

issiqlik bilan taʼminlaydigan qurilmalarning zararli gaz chiqindilarini aniqlash;

quvurlarning issiqlik izolyatsiyasi texnik holatini tekshirish;

suvli issiqlik tarmoqlarining issiqlik va gidravlik nobudgarchiligini aniqlash;

sexlarni bugʻ bilan taʼminlash ichki tizimining bugʻ-kondensat balansini tuzish;

ishlab chiqarish binolarining issiqlik taʼminoti va rejimlarini tekshirish;

issiqlikdan foydalanuvchi asbob-uskunalarni tekshirish;

mazut (koʻmir) xoʻjaligida issiqlik nobudgarchiligini aniqlash;

issiqlik taʼminoti tizimining avariya holatini tahlil qilish;

bugʻ qozonlari tomonidan issiqlik energiyasi berishga issiqlik sarfi koʻrsatkichlarini normalashtirish;

elektr stansiyalari (shu jumladan issiqlik elektr markazlari) issiqlik sarfining solishtirma koʻrsatkichlarini normalashtirish.

Isteʼmolchilarning energetika qurilmalari:

isteʼmolchilarning energiyani hisobga olish priborlari bilan jihozlanganligi. Isteʼmolchilarda va tarmoqlar ajralishi chegaralarida energiyani hisobga olishning holati hamda uning amal qiladigan hujjatlarga muvofiqligi;

mavjud energetika asbob-uskunalarining tarkibi;

energetika asbob-uskunalarini rejali-ogohlantiruvchi taʼmirlash;

energiya taʼminoti sxemalari mavjudligi va ularning amaldagi normalarga muvofiqligi;

energiya sigʻimli asbob-uskunalarning texnik holati va ulardan foydalanish samaradorligi;

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisining energiya balansi;

energiya isteʼmoli rejimlarini baholash;

yoqilgʻi-energetika resursi isteʼmolchisiga energiya taʼminoti salohiyatini aniqlash;

energiyani tejash salohiyatidan foydalanish chora-tadbirlari;

energiyadan texnologiya jarayonlarida, tarmoqlarda yanada samarali (oqilona) foydalanishga doir tavsiyalar;

yoqilgʻi-energetika isteʼmolchisi tomonidan energiyadan foydalanishni tahlil qilish;

energetika asbob-uskunalari va tarmoqlarining balans sinovlarini oʻtkazishni tashkil etish;

kondensatni manbaga qaytarish;

maʼnaviy eskirgan asbob-uskunalarni almashtirish chora-tadbirlarini bajarish, binolarda energiya manbaidan foydalanishning samaradorligi, energiyani tejash boʻyicha tashkiliy-texnik chora-tadbirlar mavjudligi;

ikkilamchi energiya resurslari va ulardan foydalanish tizimlari mavjudligi, samaradorlikni baholash.

Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga 2-ILOVA

ISTEʼMOLCHINING ENERGETIKA PASPORTI YOER — IEP

Izoh: Texnolog — texnologik ehtiyojlar: ushbu mahsulot (ish) turini ishlab chiqarishning texnologik jarayonlariga yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasi sarfi. OʻE — Oʻz ehtiyoji: asosiy texnologik asbob-uskunalarning normal ish rejimini ushlab turadigan energiya isteʼmol qiluvchi agregatlarning YOERi sarfi. ICHE — ishlab chiqarish (yordamchi) ehtiyojlari: mahsulot olishda texnologik jarayonni qoʻllab-quvvatlaydigan ishlab chiqarish va yordamchi energiya isteʼmol qiluvchi agregatlarning YOER isteʼmoli. X.E. — xoʻjalik (kommunal-maishiy) ehtiyojlari: ishlab chiqarishning xoʻjalik-maishiy ehtiyojlariga YOER sarfi.

Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energetika tekshiruvidan va ekspertizadan oʻtkazish qoidalariga 3-ILOVA

Energetika ekspertizasini oʻtkazish namunaviy dasturi

1. Bajarilgan loyihaning texnik topshiriqqa muvofiqligini aniqlash.

2. Texnik topshiriqda koʻrsatib oʻtilgan topshiriqlarni bajarish imkoniyatlarini aniqlash maqsadida tanlangan asbob-uskunalarning texnik tavsiflari bilan tanishish.

3. Loyihalashtirish jarayonida qabul qilingan asbob-uskunalarni, yaqin va uzoq xorijiy mamlakatlarning shunga oʻxshash asbob-uskunalari bilan quyidagi koʻrsatkichlari boʻyicha taqqoslash: ishonchliligi, energiya xavfsizligi, energiya samaradorligi, taʼmirga yaroqliligi, foydalanishda osonligi, ehtiyot qismlari yoki ularni respublikada tayyorlash imkoni toʻgʻrisida.

4. Loyihaning qonunchilikka va normativ hujjatlarga muvofiqligini baholash (KMK, SHNK, SNiP, RD va boshqalar).

5. Qabul qilingan texnologik yechimlarning ilgʻorligi nuqtai nazaridan asbob-uskunalarni tanlashning toʻgʻriligini baholash.

6. Portlash xavfsizligi, atrof-muhit va suv havzasini muhofaza qilish, mehnatni muhofaza qilish, texnika xavfsizligi va texnik foydalanish qoidalari shartlarining bajarilishini baholash.

7. Loyihalashtirilayotgan obyektning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlari hisob-kitobi bajarilishining toʻgʻriligini baholash.

8. Loyihaning qabul qilingan va boshqa, shu jumladan energiya manbalari boʻyicha variantlarini taqqoslash.

9. Loyihada qabul qilingan texnik qarorlarning atrof muhitga taʼsirini hamda loyihadagi tabiatni muhofaza qilish yechimlarining yetarliligini baholash.

10. Loyihalashtirilgan asbob-uskuna yoki jarayonning maqbul ish tartiblarini joriy etish imkonini beradigan avtomatlashtirish vositalari, nazorat qilish va obyektning parametrlarini hisobga olish vositalarining texnik darajasi va yetarliligini baholash.